استاندارد برچسب افشاي نقش هوش مصنوعي ـ ADT-1.1
1. هدف و دامنه كاربرد
اين سند، استاندارد اجباري برچسب‌گذاري افشاي محتواي توليدشده با هوش مصنوعي (ADT-1.1) را تعيين مي‌كند كه به‌صورت ماشين‌خوان، الزام‌آور و داراي اعتبار حقوقي براي ثبت نقش سامانه‌هاي هوش مصنوعي در ايجاد آثار علمي، پژوهشي، آموزشي و تحقيقاتي طراحي شده است.
اين استاندارد شامل موارد زير مي‌شود:
مقاله‌هاي مجلات معتبر، پيش‌نوشت‌ها (preprint) و مجموعه‌مقاله‌هاي همايش‌ها، پايان‌نامه‌هاي كارشناسي ارشد و رساله‌هاي دكتري، كتاب‌هاي علمي و دانشگاهي، گزارش‌هاي پژوهشي مؤسساتي، سياست‌نامه‌ها و يادداشت‌هاي تحليلي، هر اثر علمي ديجيتالي كه به ناشر، مخزن علمي يا نهاد تأمين‌كننده بودجه ارائه مي‌شود و اين استاندارد را پذيرفته باشد.
رعايت اين استاندارد، شرط لازم براي انتشار، نمايه‌سازي و ارزيابي صحت علمي اثر محسوب مي‌شود.
2. اصول بنيادين
1. افشاي اجباري: هرگونه استفاده از هوش مصنوعي در طراحي، نگارش، ويرايش يا تأمين منابع اثر، بدون توجه به ميزان تأثير، بايد به‌وضوح اعلام شود.
2. مسئوليت پذيري مطلق: نويسندگان انساني، مسئوليت كامل، انحصاري و غيرقابل‌واگذاري حقوقي و علمي تمام محتواي اثر، از جمله بخش‌هاي توليدشده توسط هوش مصنوعي را بر عهده دارند.
3. قابليت راستي‌آزمايي و رهگيري: هر گونه نقش اعلام‌شده براي هوش مصنوعي، بايد با يك اقدام انساني قابل تأييد همراه باشد (مطابق با كد "V" در بخش 4) تا امكان حسابرسي و بازبيني پس‌ازانتشار فراهم شود.
4. منع دورزدن استاندارد: حذف، تحريف يا جعل هرگونه نقش هوش مصنوعي، تخلف علمي محسوب شده و ممكن است به رد مقاله، لغو اعتبار، تنبيه نهادي يا پيگرد قانوني تحت قوانين مربوط به يكپارچگي پژوهش منجر شود.
3. ساختار برچسب ADT-1.1
برچسب افشا بايد دقيقاً به اين فرمت درج شود: "{AIGEN: X,Y,Z,V}"
كه در آن:
"AIGEN" نشان‌دهنده استاندارد افشاي هوش مصنوعي است.
حروف نشان‌دهنده دسته‌هاي مختلف كمك هوش مصنوعي هستند (مطابق بخش 4).
درج كد "V" در همه موارد الزامي است (مطابق بخش 6-4).
كدها با ويرگول (",") از هم جدا مي‌شوند و هيچ فاصله‌اي بين كدها و ويرگول‌ها درج نمي‌شود.
3-1. محل درج برچسب
برچسب بايد همزمان در دو مكان زير، با همان متن دقيق، درج شود:
1. بلافاصله در زير عنوان اثر، در صفحه نخست يا صفحه عنوان؛ و
2. در بخش جداگانه‌اي با عنوان «افشاي نقش هوش مصنوعي» در فراداده‌ها، بخش سپاس‌گزاري يا مواد ضميمه.
در صورت تعارض بين دو مكان، برچسب صفحه عنوان مبناي استخراج ماشيني است و بخش فراداده بايد دقيقاً همان رشته متني را داشته باشد.
3-2. قابليت ماشين‌خواني
برچسب براي استخراج خودكار طراحي شده است. نسبت به حروف بزرگ و كوچك حساس است و نبايد درون آكولاد فاصله داشته باشد.
عبارت باقاعده استاندارد براي استخراج: "\{AIGEN:[A-Z,]+\}"
توضيح: اين عبارت، هر رشته‌اي را كه با "{AIGEN:" شروع شود، سپس شامل حروف بزرگ انگليسي و ويرگول باشد و با "}" خاتمه يابد، شناسايي مي‌كند.
فاصله‌ها (Space, Tab, Line Break) درون برچسب مجاز نيستند و در صورت وجود، پردازشگر بايد آنها را ناديده بگيرد يا خطا اعلام كند.
4. كدهاي دسته‌بندي ADT-1.1
S > برنامه‌ريزي ساختاري: هوش مصنوعي براي تهيه طرح اوليه، سلسله‌مراتب فصل‌ها، چارچوب استدلال، رده‌بندي يا طبقه‌بندي به كار رفته است. اين كد شامل چارچوب‌هاي طراحي‌شده توسط انسان كه صرفاً با كمك هوش مصنوعي تايپ شده‌اند، نمي‌شود.
C > توليد محتوا: هوش مصنوعي متن، توضيحات، مثال‌ها، محاسبات يا بخش‌هاي روايي اصلي را توليد كرده است كه به‌صورت ماهوي در اثر نهايي گنجانده شده‌اند.
E > ويرايش و بازبيني زباني: هوش مصنوعي براي اصلاح دستور زبان، سبك، بازنويسي، قالب‌بندي يا تصحيح خطاها بدون تغيير معناي اصلي به كار رفته است.
H > بازبيني و تأييد انساني: يك يا چند نويسنده انساني، تمام عناصر توليدشده يا ويرايش‌شده توسط هوش مصنوعي را به‌دقت بررسي، راستي‌آزمايي، اصلاح و تأييد كرده‌اند. در صورت وجود كدهاي S، C يا E، درج اين كد الزامي است.
R > استناد به منابع بيروني برچسب‌خورده با هوش مصنوعي: اثر، حداقل به يك منبع استناد كرده است كه خود داراي برچسب افشاي هوش مصنوعي (ADT-1 يا بالاتر) است. اين كد تنها زماني كاربرد دارد كه نقش هوش مصنوعي در آن منبع، به‌طور مادي بر محتواي اثر حاضر تأثير گذاشته باشد.
V > تأييد انساني قابل راستي‌آزمايي اجباري: نشان مي‌دهد كه يك نويسنده انساني مشخص، گواهي قابل تأييدي (مطابق بخش 2-4) را ثبت كرده است كه صحت كامل برچسب را تأييد مي‌كند.
1-4. قاعده ترتيب
كدها بايد براي سازگاري، به ترتيب الفبايي درج شوند و "V" هميشه در انتها قرار گيرد.
مثال صحيح: "{AIGEN: C,E,H,R,S,V=ADT-V-4F3A}"
مثال نادرست: "{AIGEN: S, C, E, H, V}" (وجود فاصله ممنوع)
2-4. سازوكار راستي‌آزمايي ـ كد "V"
براي رفع خطر جعل برچسب، كد "V" يك راستي‌آزمايي دولايه را اعمال مي‌كند:
1. سند تصديق: هر نويسنده بايد يك تعهدنامه كتبي (به‌صورت ديجيتال يا فيزيكي) امضا كند كه در آن آمده باشد: «من ميزان بهره‌برداري از هوش مصنوعي اعلام‌شده در برچسب ADT-1.1 را شخصاً بررسي كرده‌ام و تأييد مي‌كنم كه شرح ارائه‌شده كامل و دقيق است و مسئوليت كامل آن را مي‌پذيرم.»
اين سند بايد نزد ناشر يا مؤسسه مربوطه نگهداري شود.
2. نشانه راستي‌آزمايي (توكن): ناشر يا مخزن علمي، يك شناسه منحصربه‌فرد، زمان‌دار و غيرقابل‌انتقال توليد مي‌كند كه به ORCID نويسندگان پيوند مي‌خورد. اين توكن به‌صورت "V=token" به برچسب افزوده مي‌شود، نه صرفاً "V".
مثال برچسب منطبق با قالب: "{AIGEN: C,E,H,R,S,V=ADT-V-4F3A-9D2E}"
اين توكن در زمان حسابرسي، از طريق سامانه ناشر قابل راستي‌آزمايي است. آثاري كه كد "V" بدون توكن معتبر داشته باشند، غيرمطابق محسوب شده و علامت‌گذاري مي‌شوند.
5. نمونه‌هاي برچسب صحيح با قالب فشرده
هوش مصنوعي فقط براي ويرايش املا استفاده شده و همه تغييرات توسط انسان بازبيني شده؛ راستي‌آزمايي انجام شده "{...=AIGEN: E,H,V}"
هوش مصنوعي در طراحي اوليه و پيش‌نويس كمك كرده، سپس به‌طور كامل توسط نويسندگان بازبيني شده، با راستي‌آزمايي "{...=AIGEN: C,E,H,S,V}"
مانند بالا، به‌علاوه استناد به مقاله‌اي كه خود با هوش مصنوعي توليد شده است "{...=AIGEN: C,E,H,R,S,V}"
هيچ نقشي براي هوش مصنوعي وجود ندارد، پس نيازي به برچسب نيست، اما ناشر ممكن است مايل باشد با درج برچسب "{...=AIGEN: H,V}" تأييد كند متن كاملاً انساني توليد شده است.
6. مسئوليت‌هاي اخلاقي و حقوقي
1. نويسندگان بايد اطمينان حاصل كنند كه استفاده از هوش مصنوعي با تمام قوانين مؤسسه‌اي، ملي و بين‌المللي از جمله مقررات حريم خصوصي، مالكيت فكري و كنترل صادرات مطابقت دارد.
2. سامانه‌هاي هوش مصنوعي تحت هيچ شرايطي نمي‌توانند به‌عنوان نويسنده يا هم‌نويسنده قيد شوند.
3. نويسندگان به‌طور تضامني مسئول هرگونه نادرستي، سرقت علمي يا نقض اخلاقي در اثر هستند، صرف‌نظر از نقش هوش مصنوعي.
4. جعل برچسب ADT-1.1 (از جمله گواهي‌هاي دروغين براي كد "V") تخلف علمي درجه‌يك محسوب شده و بايد به مؤسسه محل فعاليت نويسندگان و نهادهاي تأمين‌كننده بودجه گزارش شود.
5. ناشران موظفند پيش از پذيرش نهايي، وجود توكن معتبر براي كد "V" را بررسي كنند. همچنين بايد اسناد تصديق را حداقل به مدت 10 سال نگهداري نمايند.
7. اجرا در سطوح نهادي ـ توسعه‌يافته
براي تضمين پذيرش و اجراي جهاني، سطوح زير پيشنهاد مي‌شود:
نويسندگان: درج برچسب ADT-1.1؛ امضا و ثبت سند تصديق؛ اخذ توكن "V".
داوران همتا: بررسي سازگاري برچسب با محتواي مقاله؛ گزارش هرگونه ناهماهنگي مشكوك.
ناشران / سردبيران: الزام به درج برچسب ADT-1.1 به‌عنوان شرط پذيرش؛ رد نسخه‌هاي فاقد برچسب معتبر؛ نگهداري سامانه توكن‌ها.
پايگاه‌هاي نمايه‌سازي (Scopus، Web of Science، Crossref): اضافه كردن برچسب به‌عنوان يك فراداده جستجوپذير؛ امكان فيلتر و تحليل كتاب‌سنجي بر اساس دسته استفاده از هوش مصنوعي.
نهادهاي تأمين‌كننده بودجه: درخواست برچسب در گزارش‌هاي نهايي؛ استفاده از آن براي ارزيابي خط‌مشي و تطابق با شرايط گرانت.
8. حسابرسي و حل اختلاف
حسابرسي تصادفي: ناشران موظفند حسابرسي تصادفي پس از انتشار (حداقل 5> از مقالات پذيرفته‌شده) را براي راستي‌آزمايي گواهي "V" در برابر نسخه ارسال‌شده، انجام دهند.
سامانه گزارش‌دهي محرمانه: يك كانال محرمانه براي گزارش موارد مشكوك به جعل برچسب، در نظر گرفته شود.
مجازات‌ها: تخلفات اثبات‌شده منجر به موارد زير خواهد شد: لغو فوري مقاله (با اطلاعيه عمومي)، ممنوعيت 5 ساله انتشار در نشريات ناشر متخلف، اطلاع به مؤسسه محل فعاليت نويسنده و نهادهاي تأمين‌كننده بودجه.
9. كنترل نسخه و تحولات آينده
ADT-1.1 يك استاندارد پيوسته و پايدار است. نسخه‌هاي آينده (1-2، 0-2) ممكن است شامل موارد زير باشند:
كدهاي تخصصي حوزه‌هاي خاص (مثلاً براي تصويربرداري پزشكي، شبيه‌سازي‌هاي محاسباتي)
نسخه‌هاي چندزبانه كه قابليت ماشين‌خواني را حفظ كنند
تطابق خودكار با ابزارهاي تشخيص هوش مصنوعي (مانند واترمارك‌هاي متني)
دفتركل غيرمتمركز مبتني بر بلاك‌چين براي توكن‌هاي "V"
تمامي اصلاحات از طريق يك فرايند مشورتي بين‌المللي و باز پيشنهاد شده و توسط هيئت نظارتي متشكل از نمايندگان COPE، ICMJE، ناشران بزرگ و نهادهاي يكپارچگي پژوهشي تصويب خواهند شد.
10. تاريخ اجرا و دوره انتقال
ADT-1.1 از تاريخ [1 ژانويه 2027] جانشين ADT-1.0 مي‌شود.
آثاري كه پيش از آن تاريخ بر اساس ADT-1.0 ارسال شده‌اند، معتبر باقي مي‌مانند، اما از ناشران خواسته مي‌شود كه در چرخه‌هاي بازنگري، مهاجرت به نسخه 1-1 را تشويق كنند.
رعايت كامل كد "V" براي همه ارسال‌هاي جديد پس از [1 ژوئيه 2027] الزامي خواهد بود.
پايان استاندارد
