Map 1
كتاب
لمحات من البلاغة
  ت: 10 دي 1402
  متن معرفي
    علم معاني، بيان و بديع تحت عنوان علوم بلاغي يكي از ابزارهاي نيكوسازي كلام در زبان عربي است. قوانين اين علم آن‌قدر كلّي هستند و شموليّت دارند كه در زبان‌هاي ديگر مانند فارسي نيز قابل استفاده‌اند.
    فردي كه قصد دارد نويسنده خوبي بشود، يا سخنراني جذّاب و قابل توجهي ارائه كند، لازم است اين قواعد زيباساز كلام را بشناسد. به عنوان مثال: جايي كه بايد كلام خود را مختصر سازد، طولاني نكند و جايي كه بايد با كنايه سخن بگويد، از عبارت‌هاي واضح بهره نگيرد.
    كتاب حاضر براي آموزش اين قواعد و قوانين بلاغي به زبان عربي تأليف شده است. تمامي قواعد را جمع كرده و به صورتي نوين و تازه در قالب درس‌هايي كه آموزش آن براي طلاب آسان باشد، دسته‌بندي و ارائه نموده است.
  ويژگي‌هاي كتاب
    تنظيم فصل‌ها و درس‌ها متناسب با نياز مخاطبي كه تازه با علم بلاغت آشنا مي‌شود
    ارائه مهم‌ترين مباحث در متن درس‌ها و پرهيز از حشو و زوائد
    اتقان عبارت‌هاي متن كتاب به نحوي كه طلبه خود را بي‌نياز از استاد احساس نكند و براي فهم مطالب نياز به تفكر و تدبّر داشته باشد
    پرهيز از پيچيدگي‌هاي لفظي و معنايي در عبارت‌پردازي كه مانع از رسيدن به غرض نويسنده نشود
    استفاده از شاهد مثال‌هاي مناسب براي بيان بهتر مقصود، برگرفته از قرآن، نهج‌البلاغه، صحيفه سجاديه و شعرهاي مذهبي پرمحتوا
    اعراب‌گذاري كلمات دشوار و نا آشنا
    تمرين‌هاي مفيد در انتهاي هر درس؛ هم تمرين‌هاي نظري و هم تمرين‌هاي عملي
    تبعيّت از روش مشهور در مباحث كتاب و پرهيز از آراي شخصي
    استفاده از اسامي اهل بيت (ع) در مثال‌ها به جاي زيد، بكر و عمرو
    نگارش تحت نظر اساتيد علم بلاغت
  سرفصل‌هاي كتاب لمحات من البلاغة
    مقدمه: ماهيت علوم بلاغت
      اين مقدمه درباره چيستي علوم بلاغي و مطالب مرتبط با آن‌هاست، از فصاحت و بلاغت. براي اين منظور دو درس اختصاص داده شده است. يك درس اختصاص به ماهيت بلاغت و اهميت آن و همچنين بعضي از فوايد آن دارد و درس ديگر درباره فصاحت و بلاغت است.
    باب اول: علم معاني
      مباحث علم معاني مشتمل بر شش دسته است: گزاره‌هاي خبري و انشايي، اطلاق و تقييد، حالات اجزاي كلام، قصر، وصل و فصل، ايجاز و اطناب و مساوات. علم معاني از تركيب عبارات سخن مي‌گويد، از ويژگي‌ها و غرض‌هاي آن‌ها، به نحوي كه مطابق با شرايط گفتگو باشد. موضوع آن نيز «لفظ مركّب» است، از آن جهت كه مي‌خواهد خواسته و نيّت گوينده را به شنونده برساند.
    باب دوم: علم بيان
      علم بيان به عنوان دومين علم از علوم ثلاثه بلاغت مشتمل بر سه مبحث است؛ تشبيه، مجاز و كنايه. اين علم روش‌هاي مختلفي را كه با آن‌ها مي‌توان منظور خود را بيان كرد، از جهت نوع دلالت؛ واضح بودن يا غير واضح بودن دلالت به ما معرفي مي‌كند.
    باب سوّم: علم بديع
      اين علم بر دو بخش است؛ محسّنات لفظي و محسّنات معنايي. علم بديع سومين علم از دسته علوم بلاغت است كه هدف از آن شناخت روش‌هايي‌ست كه كلام انسان را زيبا، نيكو و شيرين مي‌كند،‌ بعد از مراعات معاني و بيان.
  عناوين درس‌ها
    درس اول: چيستي علم بلاغت
    درس دوم: فصاحت و بلاغت
    درس سوم: تعريف علم معاني و بيان؛ موضوع، غايت و تدوين‌كننده آن
    درس چهارم: جمله خبري
    درس پنجم: جملات انشايي
    درس ششم: جملات عاطفي، ندايي و پرسشي
    درس هفتم: اطلاق و تقييد
    درس هشتم: تقييد عبارت با ادوات تأكيد
    درس نهم: تقييد با ادوات شرط
    درس دهم: جمله اسميه و فعليه
    درس يازدهم: ذكر و حذف
    درس دوازدهم: نكره و معرفه
    درس سيزدهم: انواع معرفه
    درس چهاردهم: معرفه با «ال» يا اضافه به واژه معرفه
    . . .
    درس سي و دوم: آرايه‌هاي ادبي؛ جناس، سجع، عكس و تبديل
  نمونه متن كتاب
    تعريف علم البيان وموضوعه وغايته ومدوّنه
      قد تقدّم في أوّل الكتاب أنّ علوم البلاغة ثلاثة، وهي علم المعاني وعلم البيان وعلم البديع؛ وقد تمّ البحث عن علم المعاني بما يناسب مستوي الكتاب، وبقي البحث عن العلمين الآخرين، وأوّلهما علم البيان، وهو لا يقصر في الأهمّيّة عن علم المعاني، فله دور عظيم في الكلام.
    خلاصة الدّرس
      كلّ معنی يراد بيانه يمكن أداؤه بأساليب متعدّدة ويتيسّر وضعه في تركيب من التّراكيب الكلاميّة يختلف بعضها عن بعض في كيفيّة ووضوحها وإفادة الغرض المقصود، فبعضها يدلّ عليه بالدلالة المطابقيّة ببيان صريح وبعضها يدلّ عليه بالدّلالة الالتزاميّة ببيان غير صريح. وهذا ما يتكفّل ببيانه علم البيان. فعلم البيان علم يبحث عن كيفيّة بيان المقصود بطرق تختلف في نوع الدَّلالة ووضوحها.
    تمرين
      أورد معنی واحدا بطرق مختلفة في تراكيب متنوّعة.