Sheet 1
تاريخ‌نگاري علم
  تاريخ‌نگاري
    Historiography
    تعريف
      وصف و ثبت وجوه گوناگون حيات و احوال انسان در عرصه سياست و اجتماع
        سجادي، تاريخ‌نگاري
      تاريخِ تاريخ و نمود تاريخ و نشانه‌شناسي است که چگونگي بدست آمدن يا انتقال دانش گذشته را در نظر مي‌گيرد
        What History Is Good For" book review by David M. Kennedy
    شيوه
      تاريخ‌نگاري کلاسيک
        مؤلفه‌ها
          تقديرگرايي
          سنت گرايي
          سلطنت طلبي
          ادبيات محور
          دين سالاري
        گونه‌ها
          تاريخ‌نگاري مصري
          تاريخ‌نگاري چيني
          تاريخ‌نگاري يوناني
          تاريخ‌نگاري رومي
          تاريخ‌نگاري اسلامي
          تاريخ‌نگاري قرون وسطي
      تاريخ‌نگاري اسنادي
      تاريخ‌نگاري وبري
      تاريخ‌نگاري مارکسيستي
      تاريخ‌نگاري آنال
      تاريخ‌نگاري انتقادي
    رويكرد
      تاريخ اجتماعي
        مطالعه روند تغييرات اجتماعي در طول تاريخ
        روابط مردم با مردم، روابط مردم با حکومت، و روابط مردم با زيست جهان مادّي و معنويشان مورد بررسي قرار مي‌گيرد
      تاريخ شفاهي
        به شرح و شناسايي وقايع، رويدادها و حوادث تاريخي بر اساس ديدگاه‌ها، شنيده‌ها و عملکرد شاهدان، ناظران و فعالان آن ماجراها مي‌پردازد
      تاريخ محلي
        درباره يک شهر يا يک محل نوشته مي‌شود
        اين نوع تاريخ نکته اصلي حس شهر وطني و تفاخر بومي هويدا است
    روش
      روش روايي
        روايات مختلف درباره يک حادثه و واقعه تاريخي با درج اسناد در کتاب تاريخ آورده مي‌شود
        از همان اوايل تاريخ اسلام آغاز گرديد
      روش ترکيبي
        مورخ به جاي ذکر روايات مختلف از راه مقايسه و ترکيب و ايجاد سازگاري ميان آنها واقعه مذکور را طي يک روايت توضيح دهد
        مربوط به دوره تاليف تاريخي است
      روش تحليلي
        در کنار نقل روايات غالباً ترکيبي ، به تحليل ، تبيين و بررسي علل و نتايج آن مي‌پردازد
  تاريخ علم
    History of science
    تعريف
      رشته‌اي از تاريخ است که به بررسي چند و چون تغيير درک انسان از دانش و فناوري در درازناي هزاره‌ها مي‌پردازد
      دانشي است در راستاي بررسي و بيان چگونگي وقايع علمي و نيز، تبيين چرايي وقوع آن‌ها
    چهار دوره اساسي پيشرفت علمي
      دوره يونيانيان - اسکندراني
      دوره انقلاب علمي در سده ۱۷
      دوره ماديگرايي در سده ۱۹
      دوره نوين
    ده نظريه انقلابي در تاريخ دانش
      نظريه اطلاعات: کلود شانن ۱۹۴۸
      نظريه بازي‌ها: جان فون نويمان و اسکار مورگنشترن ۱۹۴۴
      نظريه اکسيژني احتراق: آنتوان لاوازيه ۱۷۷۰
      نظريه تکتونيک صفحه‌اي: آلفرد وگنر ۱۹۱۲ ؛ توزو ويلسون ۱۹۶۰
      نظريه مکانيک آماري: جيمز کلرک ماکسول، لودويگ بولتزمان، ويلارد گيبس، اواخر قرن ۱۹
      نظريه نسبيت خاص: اينشتين ۱۹۰۵
      نظريه نسبيت عام: اينشتين ۱۹۱۵
      نظريه کوانتومي: ماکس پلانک، نيلز بوهر، ورنر هايزنبرگ، اروين شرودينگر، ماکس بورن، آلبرت اينشتين، پل ديراک، ولفگانگ پائولي ۱۹۰۰-۱۹۲۶
      نظريه تکامل با گزينش طبيعي: چارلز داروين ۱۸۵۹
      نظريه خورشيد مرکزي: کوپرنيک ۱۵۴۳
  جامعه‌شناسي تاريخ علم
    Sociology of the history of science
    جامعه‌شناسي و فلسفه علم و همچنين تمامي حوزه‌هاي مطالعات علم، در قرن بيستم از لحاظ گستردگي الگوها و جريان‌هاي تدوين شده بوسيله علم مورد نقد قرار گرفتند
    سؤالي که در اين راستا مطرح مي‌شد اين بود که علم چگونه با فلسفه و نيز با حواس تجربي شکل مي‌گيرد
    علم به عنوان يک سازه اجتماعي
  تاريخ‌نگاري علم
    Historiography of science
    تعريف
      مطالعه تاريخ و روش‌شناسي زيرمجموعه‌اي از رشته تاريخ، به نام تاريخ دانش
      شامل مطالعه روش‌ها، نظريه‌ها، و مکاتب موجود در رشته تاريخ
      مطالعه تاريخ تاريخ علم
    رويكرد
      تاريخ‌نگاري ويگي
        تاريخ را به صورت خطي يا تکاملي مي‌بيند
        شيوه مرسوم تاريخ‌نگاري
        نظريه‌ها و قوانين علميِ معاصرِ تاريخ‌نگار، درست و معقول فرض مي­شوند
        فرض مي‌کند نظريات علمي زمان او درست هستند
        ساير نظريات علمي در طول تاريخ، مقدمات و مراحل ابتدايي‌تر علم فعلي و موجود هستند
        آن دسته از نظرياتي را که منجر به پديد آمدن نظريه‌هاي علمي معاصر او شده‌اند، گزينش مي‌کند
          مانند حلقه‌هاي متصل يک زنجير، آن‌ها را به هم وصل مي‌کند
          نظرياتي که مقدمات پديدآمدن نظريه اخير هستند و منجر به آن مي‌شوند، «تبارشناسي» مي‌گردند
        به تأثير­­ عوامل غيرمعرفتي و غيرمنطقي در سير علم، قائل نيست
        راهي را که علم رفته است و منجر به پديدآمدن نظريات اخير شده است، قابل دفاع منطقي مي‌داند
        تاريخ علم، در يک حرکت و سير منطقي به نقطه کنوني رسيده است
        نقد
          باعث بي‌توجهي به بافت و زمينه رواني و اجتماعي خاصي است که علم در آن شکل گرفته است
          حرکت علم، يک حرکت انباشتي است
            نظريات علمي، در طول زمان بر روي هم انباشته مي‌شوند و متکامل‌تر مي‌گردند
            دانشمندان را انسان‌هايي مي‌بينند که تنها به دنبال زدودن خرافات و کشف حقايق هستند
            ساير جنبه‌ها و وجوه يک دانشمند، مانند عواطف و شرايط اجتماعي خاص او، همگي مغفول واقع مي‌شوند
          تاريخ‌نگاران ويگي، درون‌گرا هستند
            توجهي به عوامل بيروني و بسترِ شکل‌گيري نظريه‌ها ندارند
            شرايط رواني، اقتصادي، سياسي و اجتماعيِ يک نظريه، ربطي به هويت نظريه ندارد
            نظريه علمي را بايد با منطق دروني خودش بررسي کرد
            نبايد شرايط و بسترِ شکل‌گيري يک نظريه را در آن نظريه دخيل کرد
          مخالف نسبي‌گرايي در علم و طرفدار جزمي‌گرايي هستد
            قوانين علمي را بر اساس خردورزي و تعقل مي‌دانند
            عواطف و شرايط مختلف رواني و اجتماعيِ خاصِ عالم را، در شکل‌گيري نظريات او دخيل نمي‌دانند
            حرکت علم را يک حرکت انباشتي و تکاملي مي‌دانند
            اين‌ها مستلزم قائل‌شدن به جزمي‌گرايي در علم است
            به موازات پيشروي علم رو به جلو، دانش و معرفت ما نيز اضافه مي‌شود
          مقدس شمردن علم
            علم، امري سراسر عقلاني است و به هيچ وجه مشوب به خرافات و موهومات نيست
            نظريه‌هاي علمي کاملاً ناب و خالص هستند
            فارغ از زمينه‌هاي رواني و اجتماعي خود در نظر گرفته مي‌شوند
            علم خرافه‌‌زدا و نابودکننده جهالت‌هاي بشر است و خود محصول خالص عقل است
            دانشمندان نيز قهرمان و منجي تلقي مي‌شوند
            دانشمندان، قهرماناني هستند که به مرور زمان تاريخ را از لوث جهالت‌ها و خرافه‌‌هاي کودکانه زدوده‌اند
          تاريخ‌نگار بايد نشان بدهد که چگونه علم کنوني، عمق يافته است
            نظريه‌هاي استقراريافته کنوني، محل ترديد و پرسش نيستند؛ آن‌ها اموري معقول و متقن فرض شده‌اند
            هدف تاريخ‌نگار، معطوف به يافتن چگونگي عميق شدن و تکامل‌يافتن اين علم است
          اين‌که شواهد تجربي فارغ از پيش‌فرض‌ها و ارزش‌هاي شخص مشاهده‌کننده باشند، افسانه‌اي بيش نيست
      تاريخ‌نگاري غيرويگي
        تاريخ را به صورت يک جريان خطي نمي‌بيند
        تاريخ را به صورت دوري در نظر مي‌گيرد
        بيشتر در قرن بيستم و به‌ويژه در نيمه دوم آن، مورد توجه قرار گرفت
        کوشش مي‌شد با رديابي ريشه‌‌هاي تکامل نظريات جديد در زمان‌هاي گذشته، به روش‌شناسي و مفاهيم اصلي اين نظريات، شفافيت و وضوح بيشتري ببخشند
        توماس کوهن
          کار تاريخ‌نگاري‌هاي گذشته، بيشتر شفاف‌کردن روش‌ها و يا مفاهيم علمي معاصر، به وسيله نشان‌دادن تکامل آن‌ها است
        علم به عنوان امري شناخته مي‌شود که کاملاً وابسته به بستر و شرايط رواني و اجتماعي خاصي است که در آن پديد آمده است
        پرسش اين نيست که مثلاً ديدگاه‌هاي گاليله يا نيوتن، چگونه پايه‌هاي تکامل و رشد نظريات معاصر بوده‌اند
        پرسش از اين نيست که نظريات اين دو، چه ربطي به نظريات تکامل‌يافته‌تر کنوني دارند
        پرسش آن است که نظريات آن‌ها چه ربطي به فضا و بستر رواني و اجتماعيِ زمان خود دارند
        دانشمندان نيز مانند ساير انسان‌ها، محصور شرايط فرهنگي و اجتماعي زمان خود و درگير عواطف و باورهاي شخصي خود بوده‌اند
        به اموري از اين قبيل مي‌پردازند
          اين دانشمند، در چه فضاي فضاي سياسي و اجتماعيِ خاصي زندگي مي‌کرده
          با چه کساني در تعامل بوده
          اساتيد او چه کساني بوده‌اند
          درگير چه مسائل احساسي و عاطفي خاصي بوده
          وضعيت اقتصادي او چگونه بوده
        اگر شخص مي‌خواهد يک نظريه را بفهمد
          بايد به شرايط تاريخي خاصي که آن نظريه در بستر آن شکل گرفته، توجه کند
          اين نظريه، با توجه به پيش‌فرض‌هاي عالم -که تحت تأثير شرايط و بستر رواني و اجتماعي او بوده- شکل‌ گرفته است
          همه انسان‌ها، از جمله دانشمندان، آن‌قدر اسير پيش‌فرض‌ها و مستغرق در آن‌ها هستند که شواهد تجربي را تماماً بر اساس اين پيش‌فرض‌ها تفسير مي‌کنند
        شواهد تجربي نمي‌توانند داور نهايي ميان نظريات باشند
          نمي‌توان گفت که چون نظريه الف، شواهد تجربي بهتري از نظريه ب دارد، پس نظريه بهتري است
          هر نظريه شواهد تجربي را با توجه به پيش‌فرض‌ها و ارزش‌هاي خود تفسير مي‌کند
          نظريه الف دسته‌اي از شواهد را مؤيد ديدگاه‌هاي خود مي‌داند و نظريه ب نيز، همان شواهد را مؤيد ديدگاه‌هاي خود مي‌داند
          تفسيرشان از اين شواهد متفاوت است
      وجه تسميه تاريخ نگاري ويگي برمي‌گردد به نزاع‌ها و اختلافات ميان دو گروه سياسي بريتانيايي؛ يعني ويگ‌ها و توري‌ها . توري‌ها طرفدار نظام پادشاهي و به نوعي داراي افکار محافظه کارانه بودند، اما ويگ‌ها از نظام پارلماني دفاع مي‌کردند و افکارشان بيشتر جنبه ليبرال و آزادي‌خواهانه داشت.
    تاريخ‌نگاران علم
      اودموس رودسي
        فيلسوف و تاريخِ علم‌نگار يوناني بود. وي را نخستين کسي مي‌دانند که به نگارش تاريخ علم دست يازيد. وي از برجسته‌ترين شاگردان ارسطو بود و ويراستار نوشته‌هاي استاد خويش
        تاريخ رياضيات و ستاره‌شناسي را در يونان به رشته تحرير درآورد که جز پاره‌اي از آن چيز بيشتري به دست ما نرسيده‌است
      ون سيتترت
        دانشمند هلندي تبار متولد گودا
        او فيزيک‌دان و تاريخ شناس علمي بود
        آثار و لوازم علمي تاريخي همچون اينتر آليا، ميکروسکوپ هوک را شناسايي و جمع آوري مي‌کرد که بعدها اين عمل او سبب بنيانگذاري موزه دانشگاه اوترخت به دست او شد
        از ون سيتترت همچنين به عنوان پديد آورنده موزه اشياي علمي تاريخي دانشگاه در اوترخت ياد مي‌شود
      جان دزموند برنال
        اثر چهار جلدي او بنام علم در تاريخ در مورد تاريخ علم از منظر مارکسيستي، در ۱۹۵۴ منتشر شد
          Science in History
          اين کتاب به فارسي ترجمه شده است
      ديويد پينگري
        استاد آمريکايي تاريخ رياضيات، تاريخ ادبيات باستان و علوم دقيقه باستان در دانشگاه براون
      جيمز برک
        يک تاريخ‌نگارِ علم، گوينده، پديدآور و تهيه‌کننده تلويزيوني اهل بريتانيا است
        روزنامه واشينگتن پست وي را «يکي از مجذوب‌کننده‌ترين انديشمندانِ جهان غرب» ناميد
      پي‌ير دوهم
        فيلسوف و تاريخ نگار فرانسوي
        درباره تعين ناپذيري نظريه هاي علمي آموزه اي را ارائه داد که بعد ها توسط فيلسوف و منطقدان آمريکايي کواين احيا شد
        مسئله «دوهم» بيان مي کند آزمايش هاي سرنوشت ساز بين نظريه هاي علمي رقيب هرگز به صورت منطقي نمي توانند نشان دهند که يک فرضيه منفرد درست است يا نادرست؛ چون هر پيش بيني مشتق از فرضيه هاي علمي، منوط به چندين فرضيه و شرايط اوليه و زمينه اي است
        تنها نظام هاي نظري اي که به صورت يک کل هستند مي توانند توسط آزمايشات مورد آزمون قرار بگيرند
      يوليوس روسکا
        اهل آلمان ، مدرس ، شرق شناس و دانشمند تاريخ علوم و تاريخ رياضيات بود
      رشدي راشد
        رياضي‌دان و تاريخنگار رياضيات مصري‌تبار و استاد تاريخ علم در دانشگاه دني ديدرو در فرانسه
        داراي تاليفات زيادي در زمينه تاريخ و فلسفه علم، به ويژه تاريخ علم در ميان مسلمانان
      جرج سارتن
        يک آمريکايي – بلژيکي همه‌چيزدان، تاريخ‌دان علم و پدر مي سارتن (نويسنده) بود
        کتاب‌هايي چون تاريخ علم، مطالعه تاريخ علم و سه جلد از مجموعه نه جلدي مقدمه‌اي بر تاريخ علم را به رشته تحرير درآورد
        از نظر برخي پدر تاريخ علم به حساب مي آيد
        مقدمه او از تاريخ علم يک کار بزرگ سه جلدي است که مشارکت‌هاي علمي و فرهنگي هر تمدن از دوران باستان تا قرن چهاردهم را بررسي مي‌کند
        نويسنده ۱۵ کتاب و بيش از ۳۰۰ مقاله در همين زمينه مي‌باشد
        به افتخار دستاوردهاي سارتن جامعه تاريخ علم جايزه معروف به مدال جرج سارتن را ايجاد کرد
        اين جايزه از معتبرترين جوايز جامع تاريخ علم است
      چارلز سينگر
        تاريخ‌دان علم اهل بريتانيا
        او به خاطر پژوهش‌هاي خود بر روي دانش و تاريخ آن برنده جايزه‌هاي معتبري شد که از آن ميان مي‌توان به مدرک افتخاري از دانشگاه آکسفورد، مدال سارتن از انجمن تاريخ علم، و تقديرنامه‌هايي از چندين انجمن علمي همچون انجمن بريتانيايي تاريخ پزشکي (۱۹۴۷) اشاره کرد
      سايمون شفر
        استاد تاريخ و فلسفه علم در گروه تاريخ و فلسفه علم در دانشگاه کمبريج و تا اين اواخر سردبير مجله انگليسي براي تاريخ علم بود
      استيون شيپين
        تاريخ‌دان و جامعه‌شناس علم
        استاد تاريخ علم فرانکلين ل. فورد در دانشگاه هاروارد
        مطالب زيادي در تاريخ و جامعه‌شناسي علم نوشته است
        مشارکت‌کننده کليدي جامعه‌شناسي علم
        بيشتر به خاطر کتابش «لوياتان و پمپ هوا:هاب، بويل و زندگي تجربي» که با کمک سايمون شفر نوشته و به خاطر آن جايزه اراسموس سال ۲۰۰۵ را دريافت کردند
        کتاب «انقلاب علمي» او که در سال ۱۹۹۶ نوشته به ۱۴ زبان ترجمه شده است
        جايزه جي. دي برنال و لودويک فلک از انجمن پژوهش‌هاي جامعه‌شناسي علم
      صاعد اندلسي
        قاضي، رياضي‌دان، فيلسوف علمي و تاريخ‌نگار عرب اندلسي در سده پنجم هجري
        معروف‌ترين و يگانه اثر سالم به جاي مانده از او کتاب التعريف به طبقات الامم هست که به «تاريخ علم» در دوران کهن مي‌پردازد
      فؤاد سزگين
        محقق علوم اسلامي و مستشرق اهل ترکيه
        استاد بازنشسته تاريخ علم طبيعي در دانشگاه گوته فرانکفورت آلمان
        بنيانگذار و مدير افتخاري مؤسسه تاريخ علوم عربي - اسلامي
        سيزده جلد کتاب تاريخ ادبيات عربي او (۱۹۶۷–۲۰۰۰) زير بناي تاريخ علم و فناوري در جهان اسلام و گاهشمار دانشمندان و مهندسان مسلمان است
        کتاب ۵ جلدي علوم طبيعي اسلام او اسناد اقلام موجود در موزه فرانکفورت است
        از سال ۱۹۸۴ ميلادي، او مجله تاريخ علوم عربي اسلامي را ويرايش مي‌کند
        سزگين استدلال کرده‌است که دريانوردان مسلمان، آمريکا را پيش از غربي‌ها کشف کرده بودند و با اسناد معتبر نشان داده که غربي‌ها بدون استفاده از مدارک مسلمانان نمي‌توانستند با آن امکانات دريانوردي آن موقع به آمريکا برسند
      ژرژ کانگييم
        در زمينه تاريخ و فلسفه علم به تدريس و تحقيق بپردازد
        کانگييم، با دفاع راسخ از فوکو در برابر حملات سارتر و هوادران او، صحنه را براي پيدايش تاريخي از علم آماده کرد که آشکارا از پيدايش هر گونه تکامل‌گرايي اجتناب ناپذير يا هر گونه درک انباشتي از دانش به عنوان پيشرفت، فاصله مي‌گرفت
        نسلي از متفکران را به انديشه تاريخ ساختاري علوم عادت داد
        مي‌کوشد ناپيوستگي تاريخ علم را همان قدر توضيح دهد که پيوستگي آن را
        بر رويکرد ساختاري به تاريخ، مارکسيسم و روانکاوي تأثيري گذاشت که درک عمومي را درباره اين که چه کساني در محافل روشنفکري و دانشگاهي نقش اصلي را بازي مي‌کنند بسي پشت سر نهاد
      توماس کوهن
        فيلسوف و فيزيکدان آمريکايي
        بيشتر به تاريخ علم، فلسفه علم و جامعه‌شناسي علم مي‌پرداخت
        شناخته‌شده‌ترين کتاب او، ساختار انقلاب‌هاي علمي است که در آن به ارائه معيارهايي براي تشخيص انقلاب علمي مي‌پردازد
          اين کتاب سه بار به فارسي ترجمه شده‌است
        نخستين کتابش را با عنوان انقلاب کپرنيکي منتشر ساخت
        در ۱۹۶۲ کتاب ساختار انقلابهاي علمي را در مجموعه «دائرهالمعارف بين‌المللي علوم» که سرپرستي آن را اوتونويرات و رودلف کارناپ بر عهده داشتند منتشر کرد
        مفهوم محوري اين کتاب پرتأثير و بحث‌انگيز آن است که بسط و گسترش علم - در دوره‌هاي متعارف علم - متأثر از يا مبتني بر آن چيزي است که کوهن از آن به انگاره تعبير مي‌کند
        دومين تک نگاري تاريخي او تحت عنوان نظريه جسم سياه و گسست کوانتومي به چاپ رسيد
        به بسط و شرح مفهوم قياس ناپذيري پرداخت
        اواخر عمر روي دومين تک نگاري فلسفي اش کارمي کرد که مربوط مي‌شد به نگرشي انقلابي راجع به دگرگوني‌ها و تحولات علمي
        نظريات
          سير و صيرورت و پيشرفت يک علم به صورت يکسان و يک شکل نيست
          علم دوره‌هاي هنجارين يا متعارف و انقلابي (يا فوق‌العاده) را از سر مي‌گذراند
          دوره‌هاي انقلابي صرفاً دوره‌هاي پيشرفت سريع و شتابان نيستند بلکه به صورت کيفي با علوم هنجارين و متعارف يا عادي - لااقل در سطح - فرق دارند
          علم هنجارين را با اصطلاح حل مسئله و معما توصيف مي‌کند
            puzzle - solving
          علم هنجارين و عادي هدف اصلي اش انتقال اين انديشه است که حل کننده معما يا مسئله - مانند کسي که شطرنج بازي مي‌کند يا مشغول حل جدول کلمات متقاطع است - انتظار دارد که به شکل معقول و دست يافتني معما را حل کند
            انجام اين کار عمدتاً به توانايي خودش بستگي دارد
            خود معما و روش‌هاي حل آن تا حد زيادي آشنا و معلوم هستند
            حل کننده معما به حوزه کاملاً ناشناخته پا نمي‌گذارد
            معماها و راه حل‌هاي آن آشنا و مأنوس و نسبتاً سرراست هستند
            مي‌توان انتظار داشت که علم هنجارين و متعارف ذخيره‌اي رو به رشد از حل معماها گرد آورد
          علم انقلابي و خلاف هنجار برطبق نظر کوهن خصلت گردآوري و ذخيره‌سازي و افزودني ندارد
            انقلاب‌هاي علمي مستلزم تجديدنظر در باورها و فعاليت‌هاي علمي موجود است
            چنين نيست که همه دستاوردهاي علم هنجارين در يک انقلاب علمي حفظ شود
            دوره علم بعدي ممکن است تبييني براي پديده‌اي که در دوره پيشين عقيده بر آن بود که با موفقيت تبيين شده است، نداشته باشد
            اين وجه از انقلاب‌هاي علمي به كوهن‌لوز معروف است که بيانگر نوعي فقدان و به اصطلاح کسري است
              Kuhn- loss
          علم هنجارين و متعارف مي‌تواند کامياب باشد و پيشرفت کند
            اما فقط درصورتي که در ميان يک جمع علمي (يعني مجموعه دانشمندان و فعالان عرصه يک علم) در مورد ارزش‌ها، ابزارها، تکنيک‌ها و باورهاي نظري و حتي ديدگاه‌هاي متافيزيکي شان اجماع و اتفاق نظر وجود داشته باشد
            اين اجماع و اتفاق نظر يا زمينه مشترک را (که پيچيدگيهاي خاص خودش را دارد) کوهن با اصطلاح ماتريس ديسيپلين معرفي مي‌کند
              disciplinary matrix
            ماتريس معاني مختلفي دارد از جمله چارچوب، بافت، زمينه، قالب و خاستگاه. در رياضيات ماتريس به معناي جدول ارقام و اعداد است
          انگاره
            paradigm
            از واژه يوناني پارادايما ريشه مي‌گيرد که به معناي الگو، مدل، طرح و نظاير اينهاست و استفاده از آن را مي‌توان در آثار افلاطون هم پي گرفت
              paradeigma
            ديدگاه کوهن درباره تحولات علمي، بديلي در برابر دو ديدگاه سنتي و پوپري ارائه مي‌دهد
            از آنجا که بنا بر نظر کوهن پايبندي به چارچوب و زمينه رشته‌اي يا انگاره‌اي، پيش شرط و بستر لازم براي علم هنجارين موفق است پايبندي به آن يک عنصر کليدي در کاوش علمي است و در شکل گيري ذهنيت و فضاي فکري يک دانشمند موفق نقش اساسي دارد
              mind-set
          مفهوم قياس ناپذيري
            incommensurability
            ما کيفيت يک تئوري (و شواهد مربوط به آن) را با مقايسه آن با يک تئوري پارادايمي ارزيابي مي‌کنيم
            بنابراين معيارهاي ارزيابي داوري، قواعد ثابت و پايدار و مستقل از تئوري نيستند
            نها مستقل از تئوري نيستند چون مستلزم مقايسه با يک تئوري و پارادايم مربوط به آن هستند
            آنها پايدار هم نيستند چون پارادايم طي يک انقلاب علمي دچار تغيير و دگرگوني مي‌شود
            سه نوع قياس ناپذيري در نظرات کوهن
              روش شناختي
                هيچ مقياس مشترکي وجود ندارد
                چون روش‌هاي مقايسه و ارزيابي تغيير مي‌کنند
              ادراکي يا مشاهده‌اي
                شواهد مبتني بر مشاهده نمي‌تواند مبناي مشترکي براي مقايسه تئوري‌ها فراهم کند
                زيرا تجربه ادراکي وابسته به تئوري است
              زباني و معناشناختي
                زبان تئوري‌ها در دوره‌هاي مختلف علم با يکديگر متفاوت است
                مانعي بر سر راه مقايسه ميان آن تئوري ها
          نگرش علم همچون فرايند انبوهشي با آن شناخت شناسي به هم گره خورده است، که شناخت را ساختاري از ذهن مي داند که به صورت مستقيم بر روي داده هاي حسي خام قرار گرفته است
          حقايق جهان وابسته به پارادايم اند بنابراين با تغيير پاراديم آن حقايق هم تغيير مي کنند
          کسي که مثلاً، در اين بحث مي‌کند که فلسفه پيشرفتي نکرده است، در اين‌باره تأکيد دارد که هنوز ارسطويي‌گراني وجود دارند، نه اينکه ارسطويي‌گري از پيشرفت بازمانده است
          انقلاب با پيروزي يکي از دو ميدان رقيب به پايان مي‌رسد. آيا آن گروه هرگز خواهد گفت که نتيجه پيروزي آن چيزي کمتر از پيشرفت است؟ اگر بگويد، بدان مي‌ماند که پذيرفته باشد که بر راه نادرست رفته و حق با مخالفان بوده است. لا اقل براي آنان نتيجه انقلاب مي‌بايستي ترقي باشد و آنان در وضعي عالي قرار دارند و به يقين مي‌دانند که اعضاي آينده جامعه ايشان تاريخ گذشته را به همين‌گونه خواهند ديد
          نظريه تازه،پس از بروز شکستي مشهود در فعاليت هنجاري مسئله گشايي ظهور پيدا مي کند
          مسائلي که در حل آنها بحران بروز کرد همه از گونه مسائلي بود که پيش از اين شناخته شده بودند
          همانگونه که فلاسفه علم ثابت کرده اند هميشه بيش از يک ساختمان نظري مي تواند بر روي يک مجموعه معين داده ها قرار بگيرد
          ازﻧﻈﺮ ﻛﻮﻫﻦ،ﻋﻠﻢ ﻫﻢﭼﻮن زﺑﺎن ﻳﻚﻧﻬﺎداﺟﺘﻤﺎﻋﻲاﺳﺖ ﻛﻪﻓﻘﻂﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﻲ و ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻲﺗﻮان، آن را ﺑﻪﺧﻮﺑﻲ درك ﻛﺮد
          روﻳﻜـﺮد وي ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺗﺎرﻳﺨﻲـ ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﻲاﺳﺖ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻲـروشﺷﻨﺎﺧﺘﻲ
          ﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎﻳﻲ ﻣﻮاﺟﻪاﻧﺪ؛ اﻳﻦﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎﻫـﻢﭼـﻮن ﻣﺴﺎﺋﻠﻲﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪﭘﺎراداﻳﻢ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻗﺎدرﺑﻪ ﺣﻞ آنﻫﺎ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ
            anomalies
          ﻳﻜﻲ از وﻇﺎﻳﻒ داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻋﺎدي ﺑﺮﻃﺮفﻛﺮدن ﻫﻤﻴﻦاﻋﻮﺟﺎﺟﺎت اﺳﺖ
            normal scientist
          زﻣﺎﻧﻲﻛﻪاﻳﻦ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﺑﻨﺪ و داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﺎدي از ﺣﻞ آنﻫﺎ ﻧﺎﺗﻮان ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺤﺮان، ﭘـﺎراداﻳﻢ را ﻓﺮا ﻣﻲﮔﻴﺮد داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﺎديﺑﻪﺗﺪرﻳﺞﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮﺷﺎن را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ از دﺳﺖ ﻣﻲدﻫﻨﺪ و ﻓﺮﻳﺎداﻋﺘﺮاﺿﺎتﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد اﮔـﺮ در ﭼﻨـﻴﻦ ﻓﻀﺎيﺑﺤﺮاﻧﻲ، ﺑﺪﻳﻞﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮايﭘﺎراداﻳﻢ ﺣﺎﻛﻢ، وﺟﻮدداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ و ﺑـﺬرﻫﺎيﻳـﻚ ﭘـﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪ در جامعه ﻋﻠﻤﻲ رﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺤﺮان ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪاﻧﻘﻼب ﻣﻲﺷﻮد و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺣـﺎﻛﻢ ﻓﺮوﻣﻲﭘﺎﺷﺪ اﮔﺮ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎي ﺑﺪﻳﻞ، ﻣﻮردﭘﺬﻳﺮش ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤـﻲ ﻗـﺮارﺑﮕﻴﺮﻧـﺪ، ﭘﺎراداﻳﻤﻲﺟﺪﻳﺪ اﻳﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ
          ﺗﻐﻴﻴﺮ ازﻳﻚ ﭘﺎراداﻳﻢ ﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ دﻳﮕﺮ،ﺻﺮﻓﺎً ﻓﺮاﻳﻨﺪيﻋﻘﻼﻧﻲﻳﺎ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﻨﺎﻗﺸـﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ اﻧﺘﺨﺎبﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪ راﺻﺮﻓﺎً ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑـﻪﻣﻨﻄـﻖ و آزﻣـﺎﻳﺶﺑـﻪ ﺷـﻜﻠﻲﺻـﺮﻳﺢو روﺷﻦ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﻓﻴﺼﻠﻪﺑﺨﺸﻴﺪ ﺑﻠﻜﻪﻋﻮاﻣﻞ ﺟﺎﻣﻌـﻪﺷـﻨﺎﺧﺘﻲ و روانﺷـﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎري دراﻳﻦ ﺗﺤﻮل ﺳﻬﻴﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﻲ، ﺷﺒﻴﻪاﻧﻘﻼبﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳـﻲ اﺳﺖ ﻛﻪدر ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤﻲﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﻲﭘﻴﻮﻧﺪد ﻫﻤﻴﻦ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﻣـﻲﺷـﻮدﻛـﻪ ﭘــﺎراداﻳﻢﻫــﺎ ﺑــﺎﻫــﻢ ﻧﻘﻄــهﺗﻼﻗــﻲو ﺗﻤﺎﺳــﻲﻧﺪاﺷــﺘﻪ و ﺑــﻪﺗﻌﺒﻴــﺮ ﻛــﻮﻫﻦ، ﻗﻴــﺎسﻧﺎﭘــﺬﻳﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ
            incommensurable
      مارشال کلاگت
        دانشمند آمريکايي در زمينه تاريخ علم پيش از گاليله و علم در مصر و يونان
        برگزاركننده همايش مسائل بحراني تاريخ علم
        نويسنده ده‌ها كتاب درباره تاريخ علم
        دريافت‌كننده جايزه جامعه تاريخ علم
      کليفورد تروسدل
        يک دانشمند در زمينه رياضيات، فلسفه طبيعي، و تاريخ علم اهل ايالات متحده آمريکا
        مؤسس و سردبير نشريه آرشيو تاريخ علوم دقيقه
      پيتر گاليسون
        استاد تاريخ علم و فيزيک دانشگاه هاروارد
        نويسنده کتاب‌هايي در باره تاريخ علم است که در بين آنها مي‌توان از امپراتوريِ زمان: ساعت‌هاي اينشتين و نقشه‌هاي پوانکره نام برد
      لورن آر. گراهام
        مورخ علم آمريکايي
        عمده آثارش درباره علم و تکنولوژي در شوروي سابق وروسيه امروزي تاليف شده
        دريافت‌كننده مدال جورج سارتون از جامعه تاريع علم
      ارنست ماخ
        در شمار پيشقدمان نظريه آلبرت اينشتين در مورد ايجاد مکانيک نسبيتي محسوب مي‌شود
        نظريات خود را در دو جلد به نام علم مکانيک منتشر کرد
        کار عمده او پرورش بيشتر تجربه گرايي بارکلي و هيوم بود
        نخستين فيلسوفان علم و بيشتر فيزيکدانان و رياضيدانان متمايل به منطق و فلسفه، اغلب از ماخ پيروي نکردند
      هنري مارگنائو
        يک فيزيکدان و فيلسوف علم بود
        نويسنده كتاب مكانيك كوانتوم و اصول تفكر مدرن
      رابرت مرتون
        در مقام يکي از دانشمندان حوزه جامعه‌شناسي علم به حوزه علم سنجي وارد شد و با ديدگاه جامعه شناسانه خود، علم سنجي را تحت تأثير خويش قرار داد
        ارائه شاخص «اثر متيو» از جانب مرتون، بيش از ساير دستاوردهاي او به چشم مي‌آيد
        اين شاخص به نوعي نشان دهنده ميزان اثربخشي توليدهاي علمي يک فرد، يک مؤسسه يا يک کشور است
        در مقاله «ساختار هنجاري علم» رويکرد کارکردگرايانه درباره اجتماع علمي را پايه ريزي کرد و معيارهاي حاکم بر رفتارهاي دانشمندان را مورد بررسي قرار داد
        به نظر مرتون دانشمندان در رفتارهاي علمي خويش چهار هنجار عام گرايي؛ اجتماع گرايي؛ بي طرفي علمي؛ و شک سازمان يافته را رعايت مي‌کنند
        در مقاله «ابهام دانشمندان» درسال ۱۹۶۳ دو هنجار جديد به آنها افزود. يک اصالت/ نوآوري و ديگري فروتني/تواضع
      نادر البزري
        فيلسوف، تاريخنگار علم و معمار ساکن بريتانيا
        در جنوب لبنان به دنيا آمد
      الكساندر كواره
        توماس كوهن با او ديدار داشته و او را استاد استادان خود معرفي مي‌كند
        فيلسوف يهودي فرانسوي در منطقه روسيه
        نويسنده كتاب درباره تاريخ و فلسفه علم
        مدال جورج سارتون را دريافت كرد
      آيدين ساييلي
        تاريخدان علم و تاريخنگار رياضيات
        عکس ساييلي بر روي اسکناس‌هاي ۵ ليره ترکيه از سال ۲۰۰۹ چاپ گشته است
      آدولف يوشکويچ
        تاريخ نگار رياضيات در دوران اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي
        او توانست مدال جرج سارتن را براي يک «عمر دستاوردهاي علمي» از انجمن تاريخ علم دريافت کند
        در شمار ويراستاران همکار در چاپ کتاب سه جلدي «تاريخ رياضيات تا آغاز سده نوزدهم» به زبان روسي بود
        يکي از پرکارترين تاريخنگاران رياضيات بود
        بيش از سيصد مقاله علمي و چند کتاب نوشته است
        درباره کتاب مفتاح الحساب غياث‌الدين جمشيد کاشاني رياضي دان بزرگ ايراني، در کتاب «تاريخ رياضيات در سده‌هاي ميانه» خود سخن گفته‌است
      رنه تاتون
        تاريخنگار رياضيات اهل فرانسه است
        در سال ۱۹۷۵ مدال جرج سارتن که بالاترين پاداش براي يک تاريخ‌نگار علم است را دريافت کرد
  انقلاب علمي
    Scientific revolution
    در تاريخ علم، انقلاب علمي به دوره‌اي مي‌گويند که ايده‌ها و کشفيات جديد در فيزيک، ستاره‌شناسي، زيست‌شناسي، کالبدشناسي، شيمي و ديگر رشته‌هاي مشابه موجب کنار گذاشتن نظرات مرتبط با يونان باستان شد که در قرون وسطي رواج يافته بودند
    پايه علوم جديد ريخته شد
    بسياري از محققين، معتقد هستند که انقلاب علمي، با انتشار دو اثر که در ۱۵۴۳ منتشر شدند و تا قرن ۱۷ تاثيرگذار بودند، شروع شد
      گفتار درباره چرخش کرات سماوي اثر نيکلاس کوپرنيک
      ساختار بدن انسان اثر آندرئاس وزاليوس
    اولين بار، الکساندر کويره ، اين واژه را در ۱۹۳۹ براي اشاره به دوره ذکر شده، استفاده کرده
      Alexandre Koyré
  دانشگاه‌هاي فعال در زمينه تاريخ علم
    پژوهشکده تاريخ علم دانشگاه تهران
    بيشتر به عنوان برنامه ميان‌رشته‌اي مطرح است
      فلسفه علم
      جامعه‌سناسي علم
      تاريخ فناوري
      تاريخ محيط‌زيست
      تاريخ پزشكي
    دكتراي تاريخ علم
      دانشگاه آنكارا
      دانشگاه استانبول
      دانشگاه پانتيفيكال برزيل
      دانشگاه ملي سئول كره
      دانشگاه لودويگ ماكسيميليان آلمان
      دانشگاه آتونوما اسپانيا
      دانشگاه كالاگري كانادا
      دانشگاه كويمبرا پرتقال
      دانشگاه آكسفورد انگلستان
      دانشگاه كنت انگلستان
      دانشگاه انستيتو رويال سوئد
      دانشگاه بريتيش كلمبيا كانادا
      دانشگاه منجستر
      دانشگاه اتراكليد انگلستان
      دانشگاه ييل
      دانشگاه ويسكانسين
      دانشگاه اوكلاهما
      دانشگاه مينه‌سوتا
      دانشگاه پرينستون
      دانشگاه جان هاپكينز
      دانشگاه لاوا استيت
      بلومينگتون
      دانشگاه اينديانا
      دانشگاه وسترن ريزرو اوهايو
      دانشگاه شهر نيويورك
      دانشگاه كلمبيا
      دانشگاه فلوريدا
      دانشگاه هاروارد
      دانشگاه راتگرز
      دانشگاه استنفورد
      دانشگاه بركلي
      دانشگاه سن‌ديگو
      دانشگاه سنت باربارا
      دانشگاه لس آنجلس
      دانشگاه ايلي‌نويز
      دانشگاه‌هاي ديگري نيز وجود دارند كه تاريخ علم را در سطح ليسانس و فوق‌ليسانس آموزش مي‌دهند
  نقدهاي متوجه توماس كوهن
    انقلابهاي علمي اي وجود دارند که به خوبي با مدل کوهن انطباق ندارند
      مثلا انقلاب مولکولي اخير در زيست شناسي
    اگر بپذيريم نظرات علمي کاشف جهان واقع نيستند وصرفاً کارکرد حل معما دارند چگونه مي توان ادعا کرد که يکي از پاراداي مها تعداد بيش تري مسئله حل مي کند، و ديگري تعداد کم تري را
    کارل پوپر
      به اعتقاد من دسته‌بندي کوهن از دانشمندان و ادوار علمي، دسته‌بندي قابل ملاحظه‌اي است، امّا نياز به اصلاح دارد
      طرح وي از ادوار «متعارف» تحت تأثير يک نظريه غالب (يا در اصطلاح‌شناسي کوهن يک «پارادايم») است و از انقلاب‌هاي منحصر به‌ فردي ناشي مي‌شود که به‌ نظر مي‌رسد تطبيق نسبتاً خوبي با دانش ستاره‌شناسي دارد امّا با مسئله تکامل نظريه‌ها مطابقت ندارد براي مثال، با تکامل علوم بيولوژيکي مثلاً از زمان داروين و پاستور مطابق نيست
        Pasteur
      به‌ويژه درخصوص مسئله ماده نخستين حداقل سه نظريه غالب در اختيار داريم که از عهد باستان با هم رقابت مي‌کرده‌اند
        the problem matter
        نظريه‌هاي پيوستگي اشيا
          continuity theories
        نظريه‌هاي ذره‌‌وار اشيا
          atomic theories
        نظريه‌هايي که تلاش دارند اين دو نظريه را وحدت بخشند
      روايت ماخ از بارکلي نيز براي چند صباحي مطرح بود ـ نظريه‌اي که ماده نخستين را نه يک مفهوم علمي، بلکه مفهومي مابعدالطبيعي مي‌داند
        Berkeley
        Mach
        به اين معنا که چيزي تحت عنوان يک نظريه طبيعي درباره ساختار ماده نخستين وجود ندارد
        پارادايم واحدِ تمام نظريه‌هاي طبيعي، نظريه پديدارشناسانه جنبش و حرکت ذرّات است
          the one paradigm
          the phenomenological theory of heat
      من در اينجا واژه «پارادايم» را در‌ معنايي نسبتاً متفاوت از کوهن به‌ کار مي‌برم: که به‌ معناي يک برنامه پژوهشي است و نه يک نظريه غالب ـ شيوه‌اي از تبيين که برخي دانشمندان آن‌ قدر آن را رضايت‌بخش مي‌دانند که خواهان پذيرش همگانيِ آن هستند
        research program
    ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺪﻋﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ واژه ﭘـﺎراداﻳﻢ اﺑﻬﺎﻣـﺎﺗﻲ دارد؛ ﺑﻪ ﻃﻮريﻛﻪﻧﻤﻲﺗﻮان ﺗﻌﺮﻳﻒدﻗﻴﻖو ﻣﺸﺨﺼﻲازآن اراﺋﻪﻛﺮد
    ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺮﺧﻼفﻛﻮﻫﻦ،ﺻﺮﻓﺎً ازاﻧﻔﻜﺎكﻣﻨﻄﻘﻲو ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲدو ﻧﻈﺮﻳﻪ، ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي آنﻫﺎرا ﻧﺘﻴﺠﻪﻧﻤﻲﮔﻴﺮدﺑﻠﻜﻪﻣﻲﻛﻮﺷﺪ ﺗﺎروشﻫﺎﻳﻲﺑـﺮايﻣﻘﺎﻳﺴـهﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎ اراﺋـﻪدﻫـﺪ
        Feyerabend, 1993: 212
      ﻛﻮﻫﻦﻫﻤهﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎرا ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲداﻧﺪ،در ﺣﺎﻟﻲﻛﻪﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻧﻪﺗﻨﻬﺎ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲﺑﻪﻧـﺎم ﭘﺎراداﻳﻢ را ﻗﺒﻮل ﻧﺪاردﺑﻠﻜﻪﻓﻘﻂﺑﺮﺧﻲازﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎرا ﺗـﺎ اﻳـﻦاﻧـﺪازه ﻗﻴـﺎسﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ ﻗﻠﻤـﺪاد ﻣﻲﻛﻨﺪ
      ﻣﺼﺎدﻳﻖ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيدرﻧﻈﺮ اﻳـﻦدو ﺗﻔـﺎوتدارﻧـﺪ؛ ﻛﻮﻫﻦﻧﺠﻮمﺑﻄﻠﻤﻴﻮﺳﻲو ﻛﭙﺮﻧﻴﻜﻲرا ﻣﺼﺎدﻳﻖﻣﻄﻠﻮﺑﻲﺑﺮايﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيﻣﺤﺴﻮبﻣﻲﻛﻨﺪ، اﻣﺎ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮياﻳﻦدو ﻧﻈﺮﻳﻪراردﻣﻲﻛﻨﺪ
        Hoyningen-Huene, 2000: 106
      در ﻧﮕﺎه ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻓﻘﻂﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎي ﺟـﺎﻣﻊ و ﻓﺮاﮔﻴـﺮ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﻛـﻪﺑـﻪﻏﺎﻳـﺖ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
        comprehensive
      ﮔﺬرازﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺑﻪﻧﺴﺒﻴﺖ ﺧﺎصﺑـﻪﺗﻌﺒﻴـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﻳﻜـﻲ از رادﻳﻜﺎلﺗﺮﻳﻦﺗﻐﻴﻴﺮات درﺗﺎرﻳﺦﻋﻠﻢ اﺳﺖ و ازﻫﻤﻴﻦرو، اﻳﻦ دو ﻧﻈﺮﻳﻪﻣﺼﺪاق ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي درﻣﻌﻨﺎيﺗﺎم آن ﻫﺴﺘﻨﺪ.
        Feyerabend, 1999 a: 287
      ﻧﺴﺒﻴﺖ ﺧـﺎص،دادهﻫـﺎ و ﻣﻔـﺎﻫﻴﻢ ﺟﺪﻳﺪيﺑﻪﻣﺤﺘﻮﻳﺎتﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻛﻼﺳﻴﻚ اﺿﺎﻓﻪﻧﻜﺮد، ﺑﻠﻜﻪاﺳﺎﺳـﺎً ﻃﺮﺣـﻲﻧـﻮ دراﻧـﺪاﺧﺖ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﭘﻴﺸﻴﻦرا ﺑﻪﻛﻠﻲﻣﻨﺤﻞﻛﺮد ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازاﺳﺎس،دﻳﺪﮔﺎهﻛﻮﻫﻦراراﺟﻊ ﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ، ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶﻣﻲﻛﺸﺪ
      ويﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻴﭻ ﺳﻬﻤﻲ دراﻋﺘﺒﺎرﺑﺨﺸﻲﺑﻪارزشﻫﺎ و ﻣﺘﺪوﻟﻮژيﻫﺎداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ آرايﻛﻮﻫﻦﻣﺘﻀﻤﻦﻗﻀﺎوتﻫﺎيارزﺷﻲاﺳﺖ، او ﻧﻤـﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﺮاياﻋﺘﺒﺎرﺑﺨﺸـﻴﺪن ﺑـﻪ ﺳﺨﻦﺧﻮد، ﺑﻪدادهﻫﺎيﺧﺎمﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺗﻤﺴﻚ ﺟﻮﻳﺪ ﺻـﻮﻻً اﺗﺨـﺎذ ﻣﻮاﺿـﻊ روشﺷﻨﺎﺳـﺎﻧﻪ، اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚ، و ارزﺷﻲ ﻣﻘﺪم ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮ رﺟﻮع ﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ
        ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ، ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ازاﻳﻦﻛﻪﺑـﻪﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺮاﺟﻌﻪﻛﻨﻴﻢ راﺟﻊ ﺑﻪارزشﻫﺎ و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎيﻣﺪ ﻧﻈﺮﻣﺎن ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻳﻢ
        ﺗﺎرﻳﺦﺻﺮﻓﺎًﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻴﺎنﮔﺮ اﻳﻦﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﭼﻪارزشﻫﺎﻳﻲﺗﻮﺳﻂﭼﻪاﻓﺮاد و ﭼﻪﮔﺮوهﻫﺎﻳﻲﺑﻪﻛـﺎرﮔﺮﻓﺘـﻪﺷﺪه اﺳﺖ ﻓﺮضﻛﻨﻴﺪ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ اﻋﺘﺒﺎرﻗﻮاﻋﺪ ﻣﻨﻄﻘﻲ، اﺧﻼﻗﻲ، و ﻣﺘﺪوﻟﻮژﻳﻜﻲرا ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺸﺨﺺﻛﻨﻴﻢ.
        اﻳﻦﻛﻪ ﺣﺎﻣﻴﺎن ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﻳﻦ ﻗﻮاﻋﺪ زﻳﺎدﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻳـﺎ اﻳـﻦﻛـﻪ ﻃـﺮفداران ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪيدر ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ داﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ،ذرّه اي اﻋﺘﺒﺎرﺑﺮاي اﻳـﻦ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑـﻪارﻣﻐـﺎن ﺑﻴﺎورد؟ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻨﻔﻲ اﺳﺖ؛زﻳﺮا ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪروشﻫﺎيﻣﺘﻔـﺎوتﺑـﺮايﻳـﻚ ﺳـﻨﺖ و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي، ﻃﺮفدار ﺟﻤﻊ ﻛﺮد و اﻓﺮادرا ﻓﺮﻳﺐ داد.
        رﻓﺘﺎراﻧﺴﺎنﻫﺎدر ﻃﻮل ﺗـﺎرﻳﺦﺻـﺪ در ﺻﺪ ﻋﻘﻼﻧﻲﻧﺒﻮده اﺳﺖ ﻛﻪﺑﺘﻮان، ﻃﺮفدارﻳﺸﺎن ازﻳﻚﻫﻨﺠـﺎر ﺧـﺎص را ﻋﻘﻼﻧـﻲداﻧﺴـﺖ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﺣﺎل ﻛﻪﻣﺎ ﻧﻤﻲﺗـﻮاﻧﻴﻢ ﺑـﺪون ﻫـﻴﭻﮔﻮﻧـﻪﻗﻀـﺎوت ارزﺷـﻲﺑـﻪ ﺳـﺮاغ واﻗﻌﻴﺖﻫﺎ، ازﺟﻤﻠﻪ واﻗﻌﻴﺖﻫﺎيﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺑﺮوﻳﻢ، ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ ارزشﻫﺎرا ﺑﻪ ﻃﻮرﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻋﺮﻳﺎن ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻴﻢ.
      ويﻛﻮﻫﻦ را ﻣﺘﻬﻢ ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪﻋﻨﺎﺻـﺮ ارزﺷـﻲﻫـﻢﭼـﻮن ﭘـﺎراداﻳﻢ رادر ﭘﻮﺷﺸﻲاز واﻗﻌﻴﺖﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻲﭘﻴﭽﺪ.
        ﻛﻮﻫﻦ ﻓﻘﻂﺑﻪﻗﺴﻤﺖﻫﺎﻳﻲ ازﺗﺎرﻳﺦ ﺗﻮﺟﻪﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﺑﺎﻫﻮﻳﺖﻫﺎيﻧﻈﺮيﻫﻢﭼﻮن ﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﺎزﮔﺎريداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﻨﺪ و از ﺳﺎﻳﺮ ﺑﺨﺶﻫﺎيﺗـﺎرﻳﺦ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ.
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازﻛﻮﻫﻦ ﺳﺆال ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﺮا ﺑﻪ ﺟﺎيﻫﻮﻳﺖ ﻧﻈﺮي«روش» ﻫﻮﻳﺖ ﻧﻈﺮي«ﭘﺎراداﻳﻢ» اﺳﺘﻔﺎدهﻛﺮده اﺳﺖ.
      ﻳﻜﻲ ازﻧﻘﺪﻫﺎيﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪﻧﺤﻮه اراﺋهﻛﻮﻫﻦ ﺑـﺎزﻣﻲﮔـﺮدد.
      روﻳﻜـﺮدﻛـﻮﻫﻦ ﻣـﺒﻬﻢ اﺳـﺖ و ﻣﺸﺨﺺﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﺑﻪدﻧﺒﺎل ﭼﻴﺴﺖ.
        آﻳﺎﻫﺪف او اراﺋه ﺗﻮﺻـﻴﻔﻲ اﺳـﺖ ازآنﭼـﻪدرﻋﻠـﻢ ﻣﻲﮔﺬرد؟ﻳﺎﻫﺪف وي اراﺋه ﺗﻮﺻﻴﻪ و ﺗﺠﻮﻳﺰﻫﺎيﻣﺘﺪوﻟﻮژﻳﻚ ﺑـﻪداﻧﺸـﻤﻨﺪان اﺳـﺖ؟ﻫـﻴﭻ ﭘﺎﺳﺦﺻﺮﻳﺤﻲازﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦدرﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮد.
        ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ، ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦﺑـﻪ ﻗﺪريﻣﺒﻬﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑـﺎﻫـﺮ دو روﻳﻜـﺮد ﺳـﺎزﮔﺎري دارﻧـﺪ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺎ ﺻﺮاﺣﺖ ﻟﻬﺠﻪاش، اﻳﻦ ﻧﺤﻮه اراﺋﻪرا ﻣﻮذﻳﺎﻧﻪ ﺗﻠﻘﻲ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪﻋﺎﻣﺪاﻧـﻪﺗﻮﺳـﻂ ﻛﻮﻫﻦاﺗﺨﺎذ ﺷﺪه اﺳﺖ.
      ﻛﻮﻫﻦ ارزشﻫﺎﻳﺶ رادرﭘﺲﭼﻬﺮه ﺗﻮﺻﻴﻔﺎت ﺗـﺎرﻳﺨﻲاش ﭘﻨﻬـﺎن ﻛﺮده ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺎذﻛﺮ ﻣﺼﺎدﻳﻘﻲﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫـﺪ ﻛـﻪاﮔـﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﺟـﻮرﭼﻴﻨﻲرا ﻣﺸﺨﺼهﻋﻠﻢ ﻋﺎديﺑﺪاﻧﻴﻢ، ﻧﺎﭼﺎر ﺧـﻮاﻫﻴﻢ ﺷـﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖﻫـﺎيﻏﻴـﺮ ﻋﻠﻤـﻲازﻗﺒﻴـﻞ ﺟـﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻓﻠﺴﻔه آﻛﺴﻔﻮرد را ﻧﻴﺰ ﺟﺰو دﺳﺘهﻋﻠﻮمﺑﺪاﻧﻴﻢ.
        puzzle- solving
        ﺑﺮايﻣﺜﺎل، ﺟﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ، ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟﻮرﭼﻴﻨﻲ اﺳﺖ و ﺗﻤﺎم وﻳﮋﮔﻲﻫﺎيﻋﻠﻢ ﻋـﺎدي را در ﺧـﻮددارد.
        وي ادﻋـﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪاﮔﺮ درﺗﻤﺎمﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦ، ﺑﻪ ﺟﺎيﻋﺒﺎرت«ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي»، «ﺟﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ»، و ﺑﻪ ﺟﺎي«داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻋﺎدي» و «داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪﻓﺮد» ﻗﺮارﺑﺪﻫﻴﻢ، «ﻣﺠﺮمﻋﺎدي» و «ﻣﺠﺮم ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪﻓﺮد»، و ﺳﭙﺲﺑﺎﻗﻲﻋﺒﺎرات رادﺳﺖﻧﺨﻮرده رﻫﺎ ﻛﻨﻴﻢ، در ﺻﺪق ﻋﺒـﺎراتﻛـﻮﻫﻦ ﻫﻴﭻﺗﻐﻴﻴﺮي اﻳﺠﺎدﻧﻤﻲﺷﻮد
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻣﺪﻋﺎيﺧﻮد،دﻳﻠﻴﻨﮕﺮ را ﻣﺜﺎل ﻣﻲزﻧﺪ؛دﻳﻠﻴﻨﮕﺮ، ﻣﺠﺮﻣﻲﻣﺸﻬﻮراﺳﺖ ﻛﻪدراواﻳﻞ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ دراﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه، ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪﺑﻮدﺑﻪﺗﻌﺪادﻗﺎﺑﻞ ﺗـﻮﺟﻬﻲ ازﺑﺎﻧـﻚﻫـﺎي آﻣﺮﻳﻜﺎدﺳﺖﺑﺮدﺑﺰﻧﺪ و ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺎرﻧﻴﺰ اززﻧﺪان ﺑﮕﺮﻳﺰد. او ﺑﺎ ﻧﺒﻮغ ﺷﺨﺼﻲاش ﻣﻮﻓـﻖ ﺷـﺪه ﺑﻮددرزﻣﻴﻨه ﺳﺮﻗﺖ،روشﻫﺎيﺟﺪﻳﺪيرا اﺑﺪاع ﻛﻨﺪ
        Feyerabend, 1970: 199-200
        ازﻧﻈـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ دﻳﻠﻴﻨﮕﺮ ﺑﻪﻣﺜﺎﺑهﻣﺠﺮمﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪﻓﺮدياﺳﺖ ﻛﻪﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ،در ﺟﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪ، اﻧﻘﻼﺑـﻲ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮﭘﺎﻛﻨﺪ و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪيﺑﻪﻣﻨﻈﻮرﻫﺪاﻳﺖ ﺟﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ ﺧﻠﻖ ﻛﻨـﺪ.
      ﻣﺠﺮﻣـﺎن ﻋﺎدي ﻫﻢ ﻛﺴﺎﻧﻲﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪدر ﻃﻮل ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎيﻣﺘﻔـﺎوت ﺟـﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪ، ﺳﺮﮔﺮمﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﺟﻮرﭼﻴﻨﻲاﺳﺖ.
        Feyerabend, 1981 a: 134
      ﻛﻮﻫﻦ ﺣﺘﻲ درﺗﺒﻴﻴﻦ ﻫﺪفﻋﻠﻢ ﻧﻴﺰ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮرده اﺳﺖ؛ ﺟﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪازاﻳـﻦ ﺣﻴﺚ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﻋﻠﻢ ﺑﺮﺗﺮي دارد،زﻳﺮا ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﺟﻮرﭼﻴﻨﻲِ آنﻫﺎ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪﻫـﺪﻓﻲﻣﺸـﺨﺺ ﭘﻴﺶ ﻣﻲرود.
        ﻫﺪف ﻣﺠﺮﻣﺎن ﻛﺴﺐ ﭘﻮل و ﺛﺮوت اﺳﺖ.
        اﻣﺎﻫﺪف داﻧﺸﻤﻨﺪان ازﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫـﺎي ﺟﻮرﭼﻴﻨﻲﭼﻴﺴﺖ؟ ﻛﻮﻫﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﭼﻮن ﻋﻠﻢ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﺧﻸ ﺷﻜﻞ ﺑﮕﻴﺮد و داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻧﻴـﺰ ﻧﻤـﻲﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑﺪون راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ،ﻛﺎر ﺧﻮدرا ﭘﻴﺶﺑﺒﺮﻧﺪ و ﺳﺮه را از ﻧﺎﺳﺮه ﺟﺪاﻛﻨﻨـﺪ، ﭘـﺲﺑﺎﻳـﺪ ﭘـﺎراداﻳﻤﻲ وﺟﻮدداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﻋﻠﻢ ﻋﺎدي راراﻫﺒﺮيﻛﻨﺪ.
        ﺑﻪﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﻫـﻢ داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮدﺷﺎن را ﺑﻪﻳﻚ ﭘﺎراداﻳﻢ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﺸﺎن ﻣﺜﻤﺮ ﺛﻤـﺮ واﻗـﻊ ﺷـﻮد.
      اﻟﺒﺘـﻪاو ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪﻫﻤﻴﻦﻓﻀﺎي اﻧﺤﺼﺎريﻛﻪدرﻋﻠﻢ ﻋﺎدي وﺟﻮد دارد ﺳﺮاﻧﺠﺎمﺗﻮﺳـﻂﺧـﻮد داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﻜﺴﺘﻪﻣﻲﺷﻮد و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﻘﻮطﻣﻲﻛﻨـﺪ.
      ﺑـﻪﻧـﻮﻋﻲ،ﻛـﻮﻫﻦﻣﻘﺪﻣـهﺑﺮاﻧـﺪازي ﭘﺎراداﻳﻢ را، ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﻣﻮﺟﻮد درﻋﻠﻢ ﻋﺎديﻗﻠﻤﺪادﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوزﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫـﺎي آن ﻣﻲﺷﻮد.
      اﮔﺮ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي را ﻟﺤﺎظ ﻛﻨﻴﻢ، ﭼﻄﻮرﻣﻲﺗﻮان، ادﻋﺎﻛﺮدﻛﻪاﻧﻘﻼبﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ ﺑﻬﺘﺮيﻣﻨﺘﻬﻲﺧﻮاﻫﺪ شد
        Feyerabend, 1970: 201-202
        ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، اﻳﻦدﻓﺎع ازﻋﻠﻢ ﻋﺎدي و ﭘﺎراداﻳﻢ را ﺑﺮﻧﻤﻲﺗﺎﺑﺪ؛زﻳﺮا اوﻻً ﻣﻄﻠـﻮبﺑـﻮدن اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ، ﻣﺴﺘﻠﺰم اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪﻫﻢ اﻧﻘﻼبﻣﻄﻠﻮبﺑﺎﺷﺪ و ﻫﻢ ﻣﺴـﻴﺮيﻛـﻪﺑـﻪآن ﻣﻨﺠـﺮ ﻣﻲﺷﻮد
      ﺑﺎدرﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ، ﻣﻄﺎﻟﺐ ﭘﻴﺸﻴﻦ، ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﺼﺎدﻳﻘﻲ راذﻛﺮ ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪدرآنﻫـﺎ، اﻧـﺪرﻛﻨﺶِ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪاﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻧﻪﺗﻚﺻﺪاﻳﻲ ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي.
      ﺑـﺮاي اﻳـﻦ ﻣﻨﻈﻮر وي، وﺟﻮد ﺳﻪﻧﻈﺮﻳهﻧﺎﺳﺎزﮔﺎررادرﺛﻠﺚ دومﻗﺮن ﮔﺬﺷﺘﻪﻳﺎدآورﻣـﻲﺷـﻮد
        اوﻟـﻴﻦ آن،دﻳﺪﮔﺎه ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪدرﻧﺠﻮم، اﻧﺮژيﺟﻨﺒﺸﻲ، ﻣﺪلﻫﺎيﻣﺨﺘﻠﻒ اﻟﻜﺘﺮودﻳﻨـﺎﻣﻴﻜﻲ، و ﺣﺘﻲ ﻋﻠﻮم زﻳﺴﺘﻲ و ﭘﺰﺷﻜﻲ رواج داﺷﺖ
        دوﻣﻴﻦﻧﻈﺮﻳـﻪ، ﻣﺮﺑـﻮط ﻣـﻲﺷـﻮدﺑـﻪﻧﻈﺮﻳـه ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﭘﺪﻳﺪارﺷﻨﺎﺳﺎﻧهﮔﺮﻣﺎ،ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎمﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﺑﺎ ﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎراﺳـﺖ
        دﻳـﺪﮔﺎه ﺳﻮم،دﻳﺪﮔﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺿـﻤﻨﻲ دراﻟﻜﺘﺮودﻳﻨﺎﻣﻴـﻚ ﻓـﺎرادي و ﻣﺎﻛﺴـﻮل ﻳﺎﻓـﺖ ﻣﻲﺷﻮدﻛﻪﺗﻮﺳﻂ ﻫﺮﺗﺰ ﺗﻮﺳﻌﻪﻳﺎﻓﺖ و ازﻣﻼزﻣﺖ ﺑﺎ ﻣﻜﺎﻧﻴـﻚ ﺟـﺪا ﺷـﺪ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ، ادﻋـﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪاﻧﺪرﻛﻨﺶِ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ ﺳﻪﻧﻈﺮﻳﻪﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺳﻘﻮط ﻓﻴﺰﻳﻚ ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺷﺪ
      ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﻛﻪﺑﻪ ﻧﺴﺒﻴﺖ ﺧﺎصﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ ﺑﺪون ﺗﻨﺶﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪﺑﻴﻦﻧﻈﺮﻳهﻣﺎﻛﺴﻮل ازﻳﻚ ﻃـﺮف و ﻣﻜﺎﻧﻴـﻚ ﻧﻴﻮﺗﻮﻧﻲ از ﻃﺮفدﻳﮕﺮ ﺑﻮد،ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑـﺪون اﺳـﺘﻔﺎده از ﭘﺪﻳـﺪه ﺑﺮاوﻧـﻲ ﺣﺮﻛـﺖ ﻛـﻪردي ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن دومﻧﻈﺮﻳهﭘﺪﻳﺪارﺷﻨﺎﺳﺎﻧهﮔﺮﻣﺎ ﺑﻮدﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺧـﻮدش را ﻧﺸـﺎن ﺑﺪﻫـﺪ ويﻣﺼﺎدﻳﻖ دﻳﮕﺮي را ﻧﻴﺰ ذﻛﺮ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎيﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎر، ﻣﺘﻔـﺎوت و ﺣﺘـﻲ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪﻛﺸﻒﻣﻜﺎﻧﻴﻚﻛﻮاﻧﺘﻮم ﺷﺪ
      ويﻛﻮﻫﻦ را ﻣﺘﻬﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﻧﺸﺎن ﺷﺮاﻓﺖ را ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪ، ﻣﻼﻟـﺖآورﺗـﺮﻳﻦﻗﺴـﻤﺖ ﻋﻠـﻢ، ﻳﻌﻨﻲ ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي، ﻧﺼﺐ ﻣﻲﻛﻨﺪ و آن را ازﻧﻘﺎديﻣﺼﻮن ﻣﻲداﻧﺪ
      ﻏﺮقﺷﺪن درﻳﻚ ﭘـﺎراداﻳﻢ ﻧﻪﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎﻣﻌﻘﻮل اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪﻣﺎﻧﻊ رﺷﺪ اﻧﺴـﺎن آزاد ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد؛ ﭼﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻتﺑﺸﺮي اﺟﺎزه ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﺮ ﺳﺆاﻻﺗﻲﺧﻂﭘﺎﻳﺎن ﺑﻜﺸﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﻴﺎتﺧﻮدﺷـﺎن را ﻣﺪﻳﻮن آنﻫﺎﻫﺴﺘﻨﺪ
        Feyerabend, 1981 a: 325
        ﭼﺮا ﻣﺤﺼﻮﻻتﺑﺸﺮيﺑﺎﻳـﺪ اﻧﺴـﺎنﻫـﺎرا ازﭘﺮﺳـﻴﺪن ﺳﺆاﻻﺗﺸـﺎن ﺑـﺎز دارﻧﺪ؟
        ﻣﺴﻴﺮيﻛﻪﻛﻮﻫﻦﺗﺮﺳﻴﻢ ﻛﺮده ﺗﺎ ﭼﻪاﻧﺪازه ﺑﻪﭘﻴﺸﺮﻓﺖ و ﺳﻌﺎدتاﻧﺴـﺎن آزادﻛﻤـﻚ ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ؟
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦارزشﻣﻤﻜﻦرا ﺧﺸﻨﻮدي و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻧﺴﺎن آزادﻣـﻲداﻧـﺪ
        وي اﻳﻦ ارزش را ﻧﺎﻓﻲ ارزشﻫﺎيﻣﺘﻌﺎرف ﺗﻠﻘﻲ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪآنﻫـﺎرا ﺗﺸـﻮﻳﻖ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﺗـﺎدر راﺳﺘﺎي رﺷﺪ ﻓﺮدﮔﺮاﻳﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ
        ويﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪﻣﺨﺎﻟﻒ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪارزشﻫـﺎيﻧﻬـﺎدي و ﻣﺘﻌﺎرف، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪﻣﺤﻜﻮﻣﻴﺖ و ﺣﺬفﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﺸﻮدﻛﻪﻣﻲﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻃﻮر دﻳﮕﺮي زﻧﺪﮔﻲﻛﻨﻨﺪ
  منابع
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C
      تاريخ اجتماعي
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      تاريخ اجتماعي گرايشي در تاريخ است که به مطالعه روند تغييرات اجتماعي در طول تاريخ مي‌پردازد. در اين گرايش، روابط مردم با مردم، روابط مردم با حکومت، و روابط مردم با زيست جهان مادّي و معنويشان مورد بررسي قرار مي‌گيرد[۱] و حوزه وسيعي از جلوه‌هاي مختلف زندگي و فرهنگ انسان گذشته را بررسي مي‌کند و به مطالعه ساختار، فرايند و برآيند کنش آدمي مي‌پردازد. اين بخش از مطالعات تاريخي پس از توجه بيش از حد به تاريخ سياسي که در برگيرنده تاريخ فرادستان و حکومت‌گران است، به تاريخ فرودستان و نقش اجتماعي آنها توجه نموده است.[۲]
      شکل آرماني تاريخ اجتماعي براساس متون گذشته، به مطالعه ساختار و فرايند کنش و واکنش انسان در بافت‌هاي اجتماعي و فرهنگي مي‌پردازد. در واقع، بيشتر محققان تاريخ اجتماعي به تاريخ‌نگاري، روايت و توصيف اکتفا کرده‌اند و در حوزه تاريخ اجتماعي با هم اختلاف نظر زيادي دارند. برخي بر اين باورند که تاريخ اجتماعي در برگيرنده تمام گونه‌هاي مختلف زندگي و فرهنگ در جوامعي است که در دوره تاريخي وجود داشته‌اند. برخي ديگر مصرّانه بر اين باورند که حوزه توجه تاريخ اجتماعي به نتايج جداسازي حکومت، اقتصاد و حوزه‌هاي وسيعي از فرهنگ، مانند اعتقادات مذهبي و فن‌آوري محدود است و گروهي ديگر آن را از اين هم محدودتر کرده و به مجموعه‌اي ناهمگون از نهادهاي اجتماعي و محلي، آداب و رسوم و نگرش‌ها منحصر کرده‌اند.[۳]
      منابع تاريخ اجتماعي بسيار متنوع و گوناگون است و مطالب متنوعي همچون گزارش‌هاي رسمي، اسناد حقوقي، روزنامه‌ها، کتابچه‌ها، موضوع‌هاي هنري، پوسترها، آثار ادبي و کالاهاي دست‌ساز بشر را در برمي‌گيرد.
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C
      تاريخ شفاهي يکي از شيوه‌هاي پژوهش در تاريخ است که به شرح و شناسايي وقايع، رويدادها و حوادث تاريخي بر اساس ديدگاه‌ها، شنيده‌ها و عملکرد شاهدان، ناظران و فعالان آن ماجراها مي‌پردازد.[۱]
      محتويات [نهفتن]
      ۱ تاريخچه
      ۲ پانويس
      ۳ منابع
      ۴ پيوند به بيرون
      تاريخچه[ويرايش]
      در قالب شيوه امروزي، تاريخ شفاهي براي نخستين بار در سال ۱۹۴۸ در دانشگاه کلمبيا بنيان نهاده شد. با تشکيل انجمن تاريخ شفاهي در سال ۱۹۶۶ و نيز بناي بخش تاريخ شفاهي دانشگاه هاروارد در سال ۱۹۶۷ گسترش افزون‌تري پيدا کرد، و در قالب مبحثي جدي در محفل‌هاي پژوهشي و تاريخي جهان شناخته گشت و مورد پذيرش واقع شد.[۱]
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C
      تاريخ محلي
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      تاريخ محلي نوعي تاريخ درباره يک شهر يا يک محل نوشته مي‌شود، در اين نوع تاريخ نکته اصلي حس شهر وطني و تفاخر بومي هويدا است. مشوق اصلي تاريخ‌هاي محلي عموماً حکمرانان و سلسله‌هاي محلي بوده‌اند. تاريخ‌نگاري محلي نوعي شهرشناسي در دل تاريخ است که اطلاعات جامعي درباره شهرها، اعيان، نام آوران علم و ادب و هنر، بناهاي جغرافيايي دربردارد.[۱]
      منابع
    http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9+%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE+%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C&SSOReturnPage=Check&Rand=0
      جامعه و علوم اجتماعي > تاريخ
      (cached)
      نگاه اجمالي
      تاريخ و تاريخ نگاري يکي از مواردي بوده که در تمدن اسلامي به آن اهميت داده مي‌شده است. عده‌اي تاريخ را براي عبرت آموزي و عده‌اي براي ثبت جنگها و فتوحات مي‌نوشتند اما در هر حال از روشهايي متفاوت براي نوشتن تاريخ استفاده مي‌کردند. عده‌اي تاريخ را به روش روايي و عده‌اي به روش ترکيبي و عده‌اي به روش تحليلي نگاشته‌اند.
      روش روايي
      در روش روايي روايات مختلف درباره يک حادثه و واقعه تاريخي با درج اسناد در کتاب تاريخ آورده مي‌شود. روش روايي تاريخ نگاري از همان اوايل تاريخ اسلام آغاز گرديد. زماني که مي‌خواستند سيره و احکام پيامبر را بنويسند تاريخ نگاران روايات مختلف را ضبط کردند بدون آنکه در آن دخل و تصرفي داشته باشند. بنابر اين روايان و اخباران اولين مورخان عصر اسلامي محسوب مي‌شوند که رواياتي متناسب با موضوع مورد بحث گرد آورند.
      از اولين گروه محدثاني که به سيره پيامبر پرداختند، روايات آنرا گرد آوردند و نوشتند و آثارشان طيعه تاريخ نگاري روايي به شمار مي‌رود مي‌توان به «ابان‌بن‌عثمان ، عروﺓ‌بن‌زبير، شرحبيل‌بن‌سعد و محمد‌بن‌مسلم زهري» اشاره کرد که بنيان گذاران مکتب تاريخ نگاري مدينه و هم آغاز کنندگان روش روايي به شمار مي‌روند. اما برجسته‌ترين نماينده روش تاريخ نگاري روايي ، محمد بن ‌جريرطبري است که در تاريخ نويسي بر سلسله ژوات تاکيد مي‌ورزيد و از نقادي روايات خودداري مي‌کرد. روش تاريخ نگاري روايي بيشتر در آثار مورخان دوره اسلامي به چشم مي‌خورد در واقع آنها باور نداشتند که يکي از وظايف آنها در تاريخ نگاري علاوه بر روايت بررسي و تحليل عقلاني انها نيز هست.
      روش ترکيبي
      مراد از روش ترکيبي آن است که مورخ به جاي ذکر روايات مختلف از راه مقايسه و ترکيب و ايجاد سازگاري ميان آنها واقعه مذکور را طي يک روايت توضيح دهد. در حقيقت روش ترکيبي مربوط به دوره تاليف تاريخي است. البته کار مورخ در روش ترکيبي بسيار مشکل است و مورخ بايد بر مسائل تاريخي احاطه داشته باشد تا بتواند از ترکيب روايات به حقيقت و واقعيت نزديک گردد. و اين باعث مي‌شود تا بعضي روايات حذف گردند.
      آغاز اين روش تاريخ نگاري مشخص نيست اما در سال 279 هجري کتاب فتوح البلدان بلاذري به اين روش نگاشته شده است. از ديگر کتابهايي که به روش ترکيبي نگاشته شده مي‌توان به «اخبار الطوال دينوري ( 282 هجري )، تاريخ يعقوبي ، تاريخ دمشق ابن قلانسي ، المنتظم ابن جوزي ، تاريخ الکامل ابن اثير و تاريخ طبرستان ابن اسفنديار» اشاره کرد.
      روش تحليلي
      در اين روش مورخ در کنار نقل روايات غالباً ترکيبي ، به تحليل ، تبيين و بررسي علل و نتايج آن مي‌پردازد. اگر چه در تاريخ نگاري اسلامي نمي‌توان تاريخي تحليلي که کاملا مصداق اين تعريف باشد پيدا کرد اما بعضي تواريخ را مي‌توان يافت که ديدگاه‌هاي تحليلي در آنها ديده مي‌شود. از جمله آثاري که مي‌توان در زمره آثار تحليلي قرار داد مي‌توان به «تجارب الامم ابو علي مسکويه»
      اشاره کرد آنچه کتاب تجارب الامم را ممتاز کرده ديدگاه مسکويه نسبت به تاريخ و هدف از آن و نيز روش استدلال و نگرش فلسفي اوست.
      ديدگاه او در تاريخ عملي و اخلاقي بوده و تاريخ بشر را آزمايشگاهي براي تحصيل تجربه مي‌دانسته است. کتاب تاريخ بيهقي هم مدر زمره آثار تحليلي قرار مي‌گيرد. بيهقي به تحليل جزئيات بعضي حوادث توجه داشته و آگاهانه بدان پرداخته است. ار جمله در داستان بر دار کردن حسنک وزير ، بيهقي به تحليل اوضاع و احوال دربار غزنويان و مقايسه آن با احوال برمکيان و قتل آنان پرداخته است.
      منابع
      تاريخ نگاري در ايران : جمعي از نويسندگان ، ترجمه يعقوب آژند، نشر گستره
      تاريخ نگاري در اسلام : سيد صادق سجادي ، انتشارات سمت
      تاريخ تاريخ نگاري در اسلام : فرانسس روزنتان ، ترجمه اسدالله آزاد ، انتشارات آستان قدس رضوي
      تاريخ در ترازو : عبدالحسين زرين کوب ، انتشارات امير کبير
    https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Historiography&oldid=338009506#Theory_and_philosophy
      Historiography is the history of history, the aspect of history and of semiotics that considers how knowledge of the past, either recent or distant, is obtained and transmitted.[1] Formally, historiography examines the writing of history, the use of historical methods, drawing upon authorship, sources, interpretation, style, bias, and the reader; moreover, historiography also denotes a body of historical work. Scholars discuss historiography topically, i.e. the “historiography of Catholicism”, the “historiography of China”, etc., and the approaches and genres include oral history and social history. Beginning in the nineteenth century, at the ascent of academic history, a corpus of historiography literature developed, including What is History? (1961), by E. H. Carr, and Metahistory (1973), by Hayden White.
      Contents [hide]
      1 Defining historiography
      2 Questions studied
      3 The history of written history
      3.1 Hellenic world
      3.2 China
      3.3 Roman world
      3.4 Christendom
      3.5 Islamic world
      3.6 Modern era
      3.6.1 Foundation of important historical journals
      4 Approaches to history
      5 See also
      6 References
      7 Bibliography
      7.1 Theory and philosophy
      7.2 Histories of historical writing
      7.3 Feminist historiography
      7.4 Thematic and regional
      7.5 Journals
      8 External links
      Defining historiography
      There are two basic issues involved in historiography. First, the study of the development of history as an academic discipline over time, as well as its development in different cultures and epochs. Second, the study of the academic tools, methods and approaches that have been and are being used, including the historical method.
      The term "historiography" can also refer to a specific body of historical writing that was written at a specific time concerning a specific subject. For instance, a statement about "medieval historiography" would refer to some issue in the academic discipline of Medieval History, and not to the actual history of the Middle Ages or to historical works written in that time (e.g., "during the last century, medieval historiography changed its focus from the study of political events to that of social and mental structures", or "medieval historiography has largely benefited from the recognition of the importance of parish records": that is, the discipline underwent some change).
      Conal Furay and Michael J. Salevouris define historiography as "the study of the way history has been and is written — the history of historical writing... When you study 'historiography' you do not study the events of the past directly, but the changing interpretations of those events in the works of individual historians."[2] One should be cautious, however, that in the sense given in the previous paragraph when a historian does historiography they are actually studying "the events of the past directly".
      Questions studied
      Some of the common questions of historiography are:
      Reliability of the sources used, in terms of authorship, credibility of the author, and the authenticity or corruption of the text. (See also source criticism).
      Historiographical tradition or framework. Every historian uses one (or more) historiographical traditions, for example Marxist, Annales School, "total history", or political history.
      Moral issues, guilt assignment, and praise assignment
      Revisionism versus orthodox interpretations
      Historical metanarratives
      Issues engaged by critical historiography include:
      What constitutes a historical "event"?
      In what modes does a historian write and produce statements of "truth" and "fact"?
      How does the medium (novel, textbook, film, theatre, comic) through which historical information is conveyed influence its meaning?
      What inherent epistemological problems does archive-based history possess?
      How do historians establish their own objectivity or come to terms with their own subjectivity?
      What is the relationship between historical theory and historical practice?
      What is the "goal" of history?
      What does history teach us?
      The history of written history
      Understanding the past appears to be a universal human need, and the telling of history has emerged independently in civilisations around the world. What constitutes history is a philosophical question (see philosophy of history). For the purposes of this article it is taken to mean written history recorded in a narrative format for the purpose of informing future generations about events.
      Hellenic world
      Reproduction of part of a Tenth-century copy of Thucydides's History of the Peloponnesian War
      The earliest known systematic historical thought emerged in ancient Greece, a development which would be an important influence on the writing of history elsewhere around the Mediterranean. Greek historians greatly contributed to the development of historical methodology. The earliest known critical historical works were The Histories, composed by Herodotus of Halicarnassus (484 BC–ca.425 BC) who later became known as the 'father of history' (Cicero). Herodotus attempted to distinguish between more and less reliable accounts, and personally conducted research by travelling extensively, giving written accounts of various Mediterranean cultures. Although Herodotus' overall emphasis lay on the actions and characters of men, he also attributed an important role to divinity in the determination of historical events.
      The generation following Herodotus witnessed a spate of local histories of the individual city-states (poleis), written by the first of the local historians who employed the written archives of city and sanctuary. Dionysius of Halicarnassus characterized these historians as the forerunners of Thucydides[3], and these local histories continued to be written into Late Antiquity, as long as the city-states survived. Two early figures stand out: Hippias of Elis, who produced the lists of winners in the Olympic Games that provided the basic chronological framework as long as the pagan classical tradition lasted, and Hellanicus of Lesbos, who compiled more than two dozen histories from civic records, all of them now lost.
      Thucydides largely eliminated divine causality in his account of the war between Athens and Sparta, establishing a rationalistic element which set a precedent for subsequent Western historical writings. He was also the first to distinguish between cause and immediate origins of an event, while his successor Xenophon (ca. 431–355 BC) introduced autobiographical elements and character studies in his Anabasis.
      The proverbial Philippic attacks of the Athenian orator Demosthenes (384-322 BC) on Philip II of Macedon marked the height of ancient political agitation. The now lost history of Alexander's campaigns by the diadoch Ptolemy I (367-283 BC) may represent the first historical work composed by a ruler. Polybius (ca. 203–120 BC) wrote on the rise of Rome to world prominence, and attempted to harmonize the Greek and Roman points of view.
      The Chaldean priest Berossus (fl. 3rd century[clarification needed]) composed a Greek-language History of Babylonia for the Seleucid king Antiochus I, combining Hellenistic methods of historiography and Mesopotamian accounts to form a unique composite. Reports exist of other near-eastern histories, such as that of the Phoenician historian Sanchuniathon; but he is considered semi-legendary and writings attributed to him are fragmentary, known only through the later historians Philo of Byblos and Eusebius, who asserted that he wrote before even the Trojan war.
      China
      First page of the Shiji
      Main article: Chinese historiography
      In China, the Classic of History is one of the Five Classics of Chinese classic texts and one of the earliest narratives of China. The Spring and Autumn Annals, the official chronicle of the State of Lu covering the period from 722 BCE to 481 BCE, is among the earliest surviving Chinese historical texts to be arranged on annalistic principles. It is traditionally attributed to Confucius. The Zuo Zhuan, attributed to Zuo Qiuming in the 5th century BCE, is the earliest Chinese work of narrative history and covers the period from 722 BCE to 468 BCE. Zhan Guo Ce was a renowned ancient Chinese historical compilation of sporadic materials on the Warring States Period compiled between the 3rd and 1st centuries BCE.
      Sima Qian (around 100 BCE) was the first in China to lay the groundwork for professional historical writing. His written work was the Shiji (Records of the Grand Historian), a monumental lifelong achievement in literature. Its scope extends as far back as the 16th century BCE, and it includes many treatises on specific subjects and individual biographies of prominent people, and also explores the lives and deeds of commoners, both contemporary and those of previous eras. His work influenced every subsequent author of history in China, including the prestigious Ban family of the Eastern Han Dynasty era.
      Traditionalist Chinese historiography describes history in terms of dynastic cycles. In this view, each new dynasty is founded by a morally righteous founder. Over time, the dynasty becomes morally corrupt and dissolute. Eventually, the dynasty becomes so weak as to allow its replacement by a new dynasty.
      Roman world
      Main article: Roman historiography
      The Romans adopted the Greek tradition, becoming the first European people to write history in a non-Greek language[citation needed]. While early Roman works were still written in Greek, the Origines, composed by the Roman statesman Cato the Elder (234–149 BC), was written in Latin, in a conscious effort to counteract Greek cultural influence. It marked the beginning of Latin historical writings. Hailed for its lucid style, Julius Caesar's (100 BC–44 BC) Bellum Gallicum may represent the earliest autobiographical war coverage.[citation needed] The politician and orator Cicero (106–43 BC) introduced rhetorical elements in his political writings.
      Strabo (63 BC–c. AD 24) was an important exponent of the Greco-Roman tradition of combining geography with history, presenting a descriptive history of peoples and places known to his era. Livy (59 BC–AD 17) records the rise of Rome from city-state to world dominion. His speculation about what would have happened if Alexander the Great had marched against Rome represents the first known instance of alternate history.[4]
      Biography, although popular throughout antiquity, was introduced as a branch of history by the works of Plutarch (c. 46-127) and Suetonius (c.69-after 130) who described the deeds and characters of ancient personalities, stressing their human side. Tacitus (c.56–c.117) denounces Roman immorality by praising German virtues, elaborating on the topos of the Noble savage.
      Christendom
      The growth of Christianity and its enhanced status in the Roman Empire after Constantine I led to the development of a distinct Christian historiography, influenced by both Christian theology and the nature of the Bible, encompassing new areas of study and views of history. The central role of the Bible in Christianity is reflected in the preference of Christian historians for written sources, compared to the classical historians' preference for oral sources and is also reflected in the inclusion of politically unimportant people. Christian historians also focused on development of religion and society. This can be seen in the extensive inclusion of written sources in the Ecclesiastical History written by Eusebius of Caesarea around 324 and in the subjects it covers.[5] Christian theology considered time as linear, progressing according to divine plan. As God's plan encompassed everyone, Christian histories in this period had a universal approach. For example, Christian writers often included summaries of important historical events prior to the period covered by the work.[6]
      A page of Bede's Ecclesiastical History of the English People
      Writing history was popular among Christian monks and clergy in the Middle Ages. They wrote about the history of Jesus Christ, that of the Church and that of their patrons, the dynastic history of the local rulers. In the Early Middle Ages historical writing often took the form of annals or chronicles recording events year by year, but this style tended to hamper the analysis of events and causes.[7] An example of this type of writing is the Anglo-Saxon Chronicles, which were the work of several different writers: it was started during the reign of Alfred the Great in the late 9th century, but one copy was still being updated in 1154. Some writers in the period did construct a more narrative form of history. These included Gregory of Tours, and more successfully Bede who wrote both secular and ecclesiastical history and is known for writing the Ecclesiastical History of the English People.[5]
      During the Renaissance, history was written about states or nations. The study of history changed during the Enlightenment and Romanticism. Voltaire described the history of certain ages that he considered important, rather than describing events in chronological order. History became an independent discipline. It was not called philosophia historiae anymore, but merely history (historia).
      Islamic world
      Main articles: Historiography of early Islam and Sociology in medieval Islam
      The first detailed studies on the subject of historiography itself and the first critiques of historical methods appeared in the works of the Arab Muslim historian and historiographer Ibn Khaldun (1332-1406), who wrote historiographical writings in the Muqaddimah (Prolegomena in Greek) and Kitab al-I'bar (Book of Advice).[8] Among many other things, his Muqaddimah laid the groundwork for the observation of the roles of state, communication, propaganda and systematic bias in history,[9] and he discussed the rise and fall of civilizations. He also developed a scientific method for the study of history, and is thus considered to be the founder of historiography.[10][11] or the "father of the philosophy of history".[12] In the preface to the Muqaddimah, Ibn Khaldun warned of seven mistakes that he thought historians often committed. In this criticism, he approached the past as strange and in need of interpretation. The originality of Ibn Khaldun was to claim that the cultural differences of another age must govern the evaluation of relevant historical material, to distinguish the principles according to which it might be possible to attempt the evaluation, and lastly, to consider the need for experience, in addition to rational principles, in order to assess a culture of the past. Ibn Khaldun often criticized "idle superstition and uncritical acceptance of historical data." As a result, he introduced a scientific method to the study of history, which was considered something "new to his age", and he often referred to it as his "new science", now associated with historiography,[13]
      Muslim historical writings first began to develop in the 7th century, with the reconstruction of the Prophet Muhammad's life in the centuries following his death. With numerous conflicting narratives regarding Muhammad and his companions from various sources, it was necessary to verify which sources were more reliable. In order to evaluate these sources, various methodologies were developed, such as the "science of biography", "science of hadith" and "Isnad" (chain of transmission). These methodologies were later applied to other historical figures in the Islamic civilization.
      Egyptology began in Arab Egypt from the 9th century AD, with the first known attempts at deciphering Egyptian hieroglyphs by Dhul-Nun al-Misri and Ibn Wahshiyya. Muhammad ibn Jarir al-Tabari (838-923) is known for writing a detailed and comprehensive chronicle of Mediterranean and Middle Eastern history in his History of the Prophets and Kings in 915.
      Until the 10th century, history most often meant political and military history, but this was not so with Persian historian Biruni (973-1048). In his Kitab fi Tahqiq ma l'il-Hind (Researches on India) he did not record political and military history in any detail, but wrote more on India's cultural, scientific, social and religious history. He expanded on his idea of history in another work, The Chronology of the Ancient Nations.[14] Biruni is considered the father of Indology for his detailed studies on Indian history.[15] Other famous Muslim historians included Urwah (d. 712), Wahb ibn Munabbih (d. 728), Ibn Ishaq (d. 761), al-Waqidi (745-822), Ibn Hisham (d. 834), and Ibn Hajar (1372-1449).
      Franz Rosenthal wrote in the History of Muslim Historiography:
      "Muslim historiography has at all times been united by the closest ties with the general development of scholarship in Islam, and the position of historical knowledge in Muslim education has exercised a decisive influence upon the intellectual level of historical writing....The Muslims achieved a definite advance beyond previous historical writing in the sociological understanding of history and the systematisation of historiography. The development of modern historical writing seems to have gained considerably in speed and substance through the utilization of a Muslim Literature which enabled western historians, from the seventeenth century on, to see a large section of the world through foreign eyes. The Muslim historiography helped indirectly and modestly to shape present day historical thinking."[16]
      Modern era
      Modern historiography began with Ranke in the 19th century, who was very critical on the sources used in history. He was opposed to analyses and rationalizations. His motto was to write history the way it was. He wanted eyewitness accounts and wanted an emphasis on the point of view of the eyewitness. Hegel and Marx introduced the changes in society to history. Former historians had focused on cyclical events of the rise and decline of rulers and nations. A new discipline, sociology, emerged in the late 19th century and analyzed and compared these perspectives on a larger scale.
      The French Annales School radically changed history during the 20th century. Fernand Braudel wanted history to become more scientific and less subjective, and demanded more quantitative evidence. Furthermore, he introduced a socio-economic and geographic framework to historical questions. Other French historians, like Philippe Ariès and Michel Foucault, described the history of everyday topics such as death and sexuality. They wanted history to cover every possible topic and answer every question.
    http://historylib.com/index.php?action=book/view/1991
      مقدمه اي بر تاريخ نگاري علم
      نويسنده: هلگه کراگ
      مترجم: محمد ابراهيم باسط
      ناشر: سمت
      تاريخ چاپ: 1395
      مکان چاپ: تهران
      خلاصه: اين کتاب با مروري بر تکوين اوليه تاريخ علم آغاز مي شود و سپس نظريه تاريخ را، چنان که در تاريخ علم به کار مي آيد، معرفي مي کند. دوره بندي هاي تاريخي، کارکردهاي ايدئولوژيک علم و نزاع ميان تاريخ نگاري درزماني و زمان پريش، و در نهايت کاربرد و تحليل نقادانه منابع تاريخي و امکان بازسازي آزمايشي تاريخ نيز از ديگر مباحثي است که در اين کتاب مطرح مي شود.
      تاريخ علم رشته اي نسبتا نوپاست؛ در غرب سابقه آن، به معناي مدرن کلمه، حدودا يکصد سال است، و در ايران در همين دهه هاي اخير اندکي اقبال بدان شده است، در اين سال ها چند گروه تاريخ علم در دانشگاه ها يا پژوهشگاه ها گشوده شده و مجلاتي نيز مختص اين رشته به فارسي منتشر شده اند.
      مقدمه اي بر تاريخ نگاري علم، اثر هلگه استييرنهلم کراگ، از صاحب نظران پرکار در حوزه تاريخ علم، به عنوان يک کتاب درسي دانشگاهي نوشته شده است. چنان که نام کتاب گوياست، نوشته اي است مقدماتي. اما اين مقدماتي بودن موجب نشده است که دايره شمول موضوعي کتاب محدود شود. در اين کتاب، به اجمال اما به زباني دقيق و رسا، بحث هاي مشترک ميان تاريخ علم و تاريخ عمومي و همچنين بحث هاي مختص به تاريخ علم مطرح شده اند. از جمله بحث هاي مشترک مي توان به مسئله دوره بندي، انواع تبيين هاي تاريخي، نگارش افقي يا عمودي تاريخ، عينيت و ذهنيت در تاريخ و تاريخ نگاري خلاف واقع اشاره کرد. در بحث هاي مختص به تاريخ علم نيز نويسنده موضوعاتي مانند بازسازي آزمايش ها در تاريخ علم، نقش ايدئولوژي ها در توليد علمي، تاريخ هايي که به قلم خود دانشمندان نوشته شده اند، علم سنجي، نقش تحليل هاي روان شناختي در تاريخ نگاري علم، تحليل منابع علمي و مانند اينها را مورد توجه قرار داده است. در کنار اينها مکررا مثال هايي آموزنده و علمي از شيوه نگارش تاريخ هاي علمي آمده است.
      فهرست کتاب:
      فصل اول: ابعاد تکوين تاريخ علم
      فصل دوم: تاريخ علم
      فصل سوم: اهداف و چرايي
      فصل چهارم: مباني نظريه تاريخ
      فصل پنجم: عينيت در تاريخ
      فصل ششم: تبيين ها
      فصل هفتم: تاريخ فرضي
      فصل هشتم: ساختار و سازمان
      فصل نهم: تاريخ علم زمان پريش و درزماني
      فصل دهم: ايدئولوژي و اسطوره در تاريخ علم
      فصل يازدهم: منابع
      فصل دوازدهم: ارزيابي مواد منابع
      فصل سيزدهم: تاريخ هاي دانشمندان
      فصل چهاردهم: تاريخ علم آزمايشي
      فصل پانزدهم: رهيافت زندگي نامه اي
      فصل شانزدهم: پروسوپوگرافي
      فصل هفدهم: تاريخ نگاري علم سنجانه
    http://library.sharif.ir/parvan/resource/283803/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85
      مسائل روش شناختي تاريخ نگاري علم
      کوهکن، رضا.
      شماره پايان نامه: 32882
      کد دانشکده: 42
      پديدآور: کوهکن، رضا.
      عنوان: مسائل روش شناختي تاريخ نگاري علم.
      محل اخذ مدرك: تهران :
      نام دانشگاه/پژوهشگاه: صنعتي شريف
      سال اخذ مدرك: 1378
      نام دانشکده: فلسفه علم
      گرايش: کارشناسي ارشد
      يادداشت: 90ص0، کتابنامه
      توصيفگر: روش شناسي Methodology
      توصيفگر: تاريخ نگاري علم Historiography Of Science
      توصيفگر: بازسازي تاريخي Historical Reconstruction
      توصيفگر: تاريخ نگاري دوهمي Duhemian Historiography
      استاد راهنما. زيباکلام، سعيد،
    http://www.ensani.ir/fa/content/101940/default.aspx
      از تاريخ نگاري تا تاريخ نگري
      سيد کاظم روحاني
      اگر چه تاريخ‏نگاري و تاريخ‏نگري دو مقوله جدا از يکديگر و يکي به معني نگارش و تدوين تاريخ و ديگري حوالت و عنايت به تاريخ به معني تفکر تاريخي و بر اساس بينش و جهت و تبيين جريانات و وقايع تاريخي است، ولي بي‏ارتباط با هم، هم نيستند.
      زيرا نوشتن تاريخ بدون داشتن نگرش و يا ديد تاريخي ممکن نيست، به همين دليل آثاري که به وقايع‏نويسي صرف قناعت نموده و از تحليل حوادث دوري جسته‏اند، خوانندگان چنداني بدست نخاهند آورد.
      بديهي است در قلمرو روش تحقيق در تاريخ، ملاحظه تاريخ‏نگاري با تاريخ‏نگري، سخت ضروري است.اگر چه گروهي کار مورخ را ضبط وقايع مي‏دانند نه تفسير يا قضاوت.يعني گروهي بر اين نظرند که عنايت و يا تمايل به نگرش تاريخي، مورخ را از بيطرفي بازداشته و يکسو نگرانه به حوادث تاريخي خواهند نگريست.بدون شک با توجه به توسعه و گسترش علوم و خصوصا پيشرفت بينش‏ها و انديشه‏ها در قلمرو تاريخ و تاريخ‏نگاري، اتکال و يا اتکاء به وقايع نگاري محض، آب در هاون کوبيدن است و وافي به مقصود نيست. *
      نبايد از ياد برد مناظره و تفحص در ساحت تحولات تاريخي و ارائه نگرش و بينش‏هاي (*)حرکتي به عنوان عدم مسئوليت مورخ در برابر حوادث، گونه‏گون نسبت به حوادث تاريخي بدون غرض ورزي و يا تحريف، خود سبب تضارب وتعاطي افکار و آراء خواهد شد.
      قريب به اتفاق منافع تاريخي باز مانده از گذشته يا پادشاه‏نامه است و يا تبارنامه سلاله‏ها و خانواده‏هايي که در اين آب و خاک حکومت نموده‏اند و بديهي است اينگونه آثار مشحون از ذکر و بيان حوادث است، بي‏هيچ تحليل و يا تبييني.اين وقايع نويسان درباري به ندرت فرياد خلائق را از مظالم شاهان در نظر گرفته‏اند و تحقيق در اين پي‏داد نامه پادشاهان در تاريخ ايران و ستمي که به مردم روا داشته‏اند بخشي از مطالعه تاريخ اجتماعي ماست.
      جاي تأسف است که بيدادگري پادشاهان در تاريخ ايران آنگونه که شايسته و زيبنده اين روز و حال است بازگويي نشده و گواه صادق در اين خصصو انحطاط اخلاقي ديرينه است که در اثر ظلم و اعتساف پادشاهان بر جامعه ايراني حکم روا بوده است. *
      بدون ترديد، آثاري که به وقايع نگاري محض اشارت دارند در ميان خوانندگان جاذبه‏اي ايجاد ننموده بلکه سبب ملالت و کسالت خواننده هم خواهد شد و به همين دليل اکثر کساني که از تاريخ بيگانه‏اند و يا ناآشنا واحتمالا کم علاقه، به جهت تصور غلطي است که از تاريخ دارند و با اين گمان که تاريخ را فقط شرح حوادث و يا احوال پادشاهان و بيان جنگها و لشر کشيها مي‏دانند.
      متأسفانه نه فقظ اين انديشه در ميان علوم ساري است بلکه برخي از نويسندگان هم به گمان اينکه تارخي فقط ذکر احوال پادشاهان و يا سلسله‏هاست به اين اندازه کفايت نموده و از کنار جريانات و تحولات تاريخي و اجتماعي به تساهل و يا مسامحه گذشته‏اند.
      کتاب کليات تاريخ ايران (1) يکي از اينگونه آثار است که هيچگونه دقت و يا ممارست در تدوين آن بر اساس ضوابط علمي دقيق تاريخ‏نگاري به عمل نيامده و بلکه از جوار بسياري از وقايع به سادگي گذشته است و نه در تقسيم‏بندي ادوار تاريخي، روش همساني اتخاذ گرديده و نه در بيان وقايع.و برخلاف آنچه در مقدمه کتاب تحرير يافته نه به تبيين حوادث پرداخته شده و نه ارجاع مآخذ و منابع در پانويس‏ها، بر اساس اصول دقيق اححتمالا از قرون جديد در اروپا مطرح شده و زماني که روشنفکران ديني عليه خرافات واتيکان دست به قيام اعتقادي زدند و بعدها نويسندگان عصر انقلاب فرانسه در تعاقب اين جريانات و مسأله انفصال شريعت از حکومت، عنايت و يا گرايش مورخين را به تفکر و يا جريانات ديني نوعي واپس‏گرايي ديني تلقي نموده که از عصر مشروطيت اثرات منفي اين حرکت، در ايران هم مشهود بوده است که در اين مقاله، مجال بحث و نظر آن نيست.
      (*)کتاب تاريخ تملّق در ايران، اثر استاد فقيد نصر الله فلسفي در باب همين انحطاط اخلاقي است و کتاب هنوز به زيور طبع آراسته نگرديده است.استاد فلسفي از تبار احرار و آزادگان و بيت علمي گرانسنگ اين آب و خاک بود.افسوس سرانجام حيات حسرت‏زاي استاد و نداشتن عقبه‏اي تا حدودي وي را اين اواخر از کار و تحقيق بازداشته بود.خدايش رحمت کند استادي بود فرزانه و خليق که قبل از هر چيز به شاگردانش آزادگي آموخت و اين کنترين قلم، سالها و سالها ازمحضر فياض وي بهره جست، اگر چه اخيرا يکي از نويسندگان با نوشتن مقاله‏اي سطحي در باب استاد، قلب شاگردانش را بشکست که گفته‏اند خودشکن آئينه شکستن خطاست.
      کتاب‏شناسي است که همه اين نکته‏ها همراه با يادآوريهاي ذيگر با ذکر شواهد در ادامه اين مسودّات بيايد.به اين اميد در چاپ‏هاي بعدي مورد ملاحظت قرار گيرد.
      نوشتن اثري نو در کليات تاريخ ايران و يا تاريخ عمومي ايران، معمولا کاري است سهل الممتنع از آن سوي که نويسنده نمي‏تواند تاريخ پر باريک مملکت را با توجه به گذشت حوادث و وقايع در اثري و يا صفحاتي چند محدود ساز تا خواننده علاقمند به تاريخ بتواند از آن سود جويد.
      نويسندگان و تاريخ‏نويسان، اين آب و خاک در گذشته نه چندان دور به اين مهم دست يازيده و با نوشتن آثاري چند در زمينه‏هاي تاريخي، تا حدودي خواسته علاقمندان به تاريخ را برآورد نموده‏اند. (3)
      اگر اين شيوه ايجاز و يا اختصارگرايي نتواند وافي به مقصود باشد، کار انجام شد عبث و بيهوده خواهد بود.چه نوشتن تواريخ عمومي و کلي، قواعد و قوانيني دارد که بايد ملحظو گردد که اهم آنها اشراف به کليت جريانات تاريخي است براي اينکه اهداف و انگيزه‏هاي ناشر و مؤلف در تأليف اين اثر روشن‏تر گردد عين مسوده بخش انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي و مؤلف ذکر مي‏گردد که تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل.
      «نخستين قدم در راه آموختن تاريخ جمع‏آوري اطلاعات تاريخي است.امري که به ظاهر آسان مي‏نماياند، ولي از اهميت فراواني برخوردار است، کليات تاريخ ايران علاوه بر آنکه مجموعه اطلاعاتي از تاريخ ايران را گرد آري نموده است تصوير اجمالي از تاريخ آن از زمان تأسيس دولت ماد به عنوان نخستين دولت آريايي نيرومند داخل فلات ايران تا اواخر دوره قاجاريه که با نهضت مشروطيت جامعه ايران وارد عصر کاملا جديدي مي‏شود بدست مي‏دهد.تصويري که با توجه به کمبود وقت جامعه کتابخوان امروزي از اختصار متناسبي نيز برخوردار مي‏باشد.» (3)
      و به اطلاع خوانندگان محترم خواهد رسيد که اين «تصوير اجمالي از تاريخ ايران»همراه با اختصار متناسب تا چه حدودي عطش خوانندگان علاقمند به مطالعات تاريخي را برطرف مي‏سازد.و ضمنا بي‏فايدت نيست يادداشت مؤلف کتاب هم جهت اطلاع آورده شود: «تاريخ طومار اعصار گذشته و ديوان اخبار بشر از روزگاري است که انسان به هنر نويسندگي و فن کتابت پي‏برده است.بشر از هزار سال پيش از اختراع خط، حوادثي بر او گذشته بود در بين خود سينه به سينه نقل مي‏کرد که آن اخبار شاهي هم چنان از اسلاف به اخلاف مي‏رسيد و از نسلي به نسلي منتقل مي‏گشت.در حقيقت در آن ايام منابع تاريخي را خاطر اشخاص و نقل قولها تشکيل مي‏داد که در حال حاضر استناد به اين منبع چندان مورد اعتماد نيست.به همين جهت، ديگر در مطالعه تاريخ، تنها به نقل وقايع گذشته اکتفا نمي‏شود و بلکه مورخ بيشتر به کشف علل و موجبات حوادث تاريخي توجه دارد، يعني با اين ديد، تاريخ هم مانند ساير علوم سعي دارد به اينکه از موارد جزئي خود را به قوانين کلي برساند». (14)
      آيا در تحرير کتاب کليات تاريخ ايران، به کشف علل و موجبات حوادث تاريخي و عدم اکتفا به نقل وقايع عنايت شده است؟يا مطالعه کتاب نامبرده و نکات يد شده در ذيل، قضاوت و داوري با خوانندگان انديشمند است.
      کتاب داراي يک مقدمه و هفت فصل است.روش کار مؤلف محترم اشاره به منابع و مآخذ و همچنين توجه به تاريخ سياسي آن دوره‏هاست، اين يادآوري کاملا ضروري است که در تبويب و تنظيم فصلهاي کتاب، رعايت موازين علمي نشده است.مثلا در بخش پيش از اسلام، يعني فصلهاي اول و دوم کتاب بر اساس تداوم سلسله‏ها تقسيم شده، مانند: فصل دوم ساسانيان، اما در قسمت دوره‏هاي اسلامي بر اساس قرون و ادوار، و در حقيقت نوعي تناقض مشهود است به عنوان مثال، فصل چهارم از اواخر قرن چهارم تا اوايل قرن هفتم هجري و برنگارنده معلوم نشد که چگونه ملحقات کتاب هم جزء فصول کتاب آورده شده است که تحقيقا روش مصابي نيست.و يا اگر اخيرا چنين روشي در کتابداري مطرح گرديده نگارنده بي‏اطلاع است.
      کاستيها و نواقص علمي در تاليف کتاب زياد است.نگارنده فقط به پاره‏اي از آنها اشاره مي‏کند تا شايد نويسنده محترم در چاپهاي بعدي با ذکر امانت به ديده عنايت بنگرند.
      1-در کتاب اشاره به نگرش مادي و معنوي در تاريخ‏نگاري شده که فقظ در حد يک اصطلاح ذکر شده است و بهتر بود با نقد اين دو روش در فصلي مستقل و جدا، خواننده به ابعاد و مشکلات وسيع تاريخ‏نگاري آشنا مي‏شد. (5) و گذشته از آن، اين مطالب عينا در کتاب شناسايي منابع و مآخذ تاريخ ايران از آغاز تا سلسله صفويه از همين مؤلف آمده است. (6)
      2-در بخش مقدمه، بحثي درباره روش و مراحل تحقيق در تاريخ آًّده است و ظن نگارنده اين است که بخش مربوطه از کتاب مفيد تحقيق در تاريخ دکتر قائم مقامي گرفته شده باشد. (7)
      3-در فصل اول در ذکر احوال مادها، هخامنشيان، سلوکيه‏ها، اشکانيان، منابع و مآخذ اين دوران عينا با فصل اول کتاب منابع و مآخذ تاريخ ايران در دوران سلسله‏اي ماد و هخامنشي مطابقت دارد (8) و نيز چنين است منابع تاريخ اشکانيان با بحث تاريخ اشکانيان در آثار نويسندگان روسي و ارمني. (9)
      4-بحث مربوط به تاريخچه باستان‏شناس تا حدودي زائد به نظر مي‏رسد. (10)
      5-در فصل‏هاي مربوط به تاريخ دوره‏هاي اسلامي به صرف روايت وقايع سياسي و بدون هيچگونه تفسير و يا تحليلي اکتفا گرديده است.
      6-با آنکه در کتاب تأکيد به تحليل وقايع نه عنايت صرف به رويدادها شده، چند نکته براي نمونه آورده مي‏شود تا خوانندگان خودداوري کنند.
      الف:سال تأسيس سلسله غزنوي را سال 351 هجري آورده‏اند بدون هيچگونه برهان و حجتي، خواننده اگر دانشجوي تاريخ هم باشد مي‏پرسد به چه دليل سال تأسيس غزنويان سال 351 هجري است؟آيا به جهت آغاز حاکميت غلامان ترک که نه امير بودند و نه سلطان؟يا سال تصرف طخارستان؟
      خوانندگان به صرافت رد خواهند يافت سال 351 سال تأسيس سسياسي حکومت غزنويان نيست و ضمنا سبکتکين، مؤسس سلسله غزنويان هم در سال 366 به امارت بلخ رسيده است نه سال 351.
      ضمنا تمامي بخش غزنويان محدود به صفحه است. ب:در ذيل خاندان غزنويان از آنها به عنوان امير ياد شده که غلط فاحش تاريخي است، همه مي‏دانند خلف بن احمد اولين کسي بود که به محمود لقب سلطان داد و لقب سياسي و متعرف خاندان غزنوي سلطان است نه امير.
      ج:از غزنويان آلپ تکين در کتاب ياد گرديده.
      بايد پرسيد در کدام اسناد تاريخي اين کلمه بکار رفته است.اصولا دوره فرمانروايي غلامان از آلپ تکين تا سبکتکين اگر چه جزء مقدمات تاريخ غزنويان است اما به معني بنيان سياسي اين سلسله مطرح نيست.
      7-بخش تاريخ امپراطوري سلجوقيان فقط به 26 صفحه آن هم به ذکر روايات سياسي محض در احوال سلاطين اين سلسلله قناعت گرديده و آن را تحليل و تعليل وقايع نام نهاده‏اند.
      8-بخش سلسله صفويه هم خلاصه شده به 9 صفحه در کتاب (11) .و همچنين سال تأسيس سلسله صفويه سال 905 ذکر شده است که اشاره درست‏تر آن سال 906 يا 907 هجري قمري است و مهم‏تر اينکه سال سقوط سلسله صفويه سال 1148 هجري ياد شده که در حقيقت سال تاچ گذاري و اعلان حکومت نادرشاه افشار در دشت مغان است.البته اين نکته با تناقضي همراه است يعني اينکه احوال پادشاهان صفويه تا شاه طهماست دوم سال 1145 هجري قيد گرديده است. (12)
      9-اما مبحث مربوط به فصل ششم کتاب يعني از صفويه تا مشروطيت.
      الف:اينگونه تقسيم‏بندي عجولانه در باب ادوار تاريخ ايران بر صواب نيست.
      ب:احتمالا اکثر اطلاعات مربوط به منابع اين دوره برگرفته از کتاب تاريخ ادبيات ايران تأليف استاد عاليقدر ذبيح الله صفا و کتاب دائره المعارف فارسي از استاد مصاحب مي‏باشد.
      ج:در مبحث مربوطه اصلا به تقسيم درست و صحيح منابع توجه نشده است و نيز به سال تولد و يا وفات مورخين. (13)
      10-بخش کتاب‏شناسي کتاب فاقد دقت کافي است که به چند نمونه اشاره مي‏شود: الف:سفرنامه کلاويخو مشخصات ندارد. (14)
      ب:ارجاع به فهرست کتابخانه سلطنتي سابق و منحله، تأليف خانم دکتر بدري آتاباي شماره صفحه ندارد. (15)
      ج:نحوه کتاب‏شناسي بر اساس قواعد علمي نيست مانند تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسي تأليف سعيد نفيسي، ج اول. (16)
      11-اشاره به تاريخچه تحولات نثر فارسي ارتباطي به کليات تاريخ ايران ندارد بلکه مربوط به تاريخ تحول نثر فارس است. (17)
      به هر حال کتاب از فهرست مفصل اعلام کسان و مکان مشحون است که البته مراجعه به آنها بي‏فايدت نيست.
      بخش منابع و مآخذ کتاب تا عصر صفويه عينا همان مطالبي است که در کتاب‏شناسايي مآخذ تاريخ ايران بعد از اسلام آمده، بدون هيچگونه تجديد نظر در مطالب آن.
      متأسفانه بايد گفت کتاب کليات تاريخ ايران عجولانه تأليف شده و فاقد هر گونه منزلت و وثاقت علمي است.و مراکز انتشاراتي دانشگاهي بايد توجه و اشراف کامل به آثار و مطالب منتشره داشته باشند که خداي ناکرده خسران دنيا و آخرت در آن نباشد و مؤلف محترم علي‏رغم ممارست طولاني در تدريس تاريخ در مراکز و مؤسسات آموزشي، در تأليف کتاب دقت و صرافت و وسواس علمي از خود نشان نداده‏اند.
      حواشي، تعليقات و استدراکات
      (1)-عزيز الله بيات، کليات تاريخ ايران از آغاز تا مشروطيت با ذکر اسناد و مآخذ آن، تهران، مؤسسه مطالعات و انتشارات تارخي ميراث ملل، 1370، 633 صفحه.
      (2)-در اين زمينه به عنوان نمونه آثاري که در خصوص کليات تاريخ ايران نوشته آمده ذکر مي‏شود:عباس اقبال آشتياني، کليات تاريخ تمدن جديد، طهران 13250 شمسي.
      اسماعيل دولتشاهي، کليات تاريخ عمومي، تهران 1340.
      دکتر حسينعلي ممتحن، کليات تاريخ عمومي، تهران، 1349 شمسي.محمد حسين فروغي، تاريخ مختصر ايران، 1323 قمري؟رضا پازوکي، تاريخ ايران از مغول تا افشاريه، تهران 1316.عباس اقبال، تاريخ ايران از صدر اسلام تا استيلاء مغول، تهران، 1331 شمسي، و چنين است کتاب تاريخ مختصر ايران تأليف پاول هرن ترجمه استاد رضا زاده شفق، و حسن تقي‏زاده که خيانت و وطن فروشي و خدمت به استعمار انگليس او اظهر من الشمس است کتابي دارد به نام از پرويز تا چنگيز، کتاب اگر چه بر اختصار و ايجاز است ولي از وزانت نسبي تأليفي برخوردار است.
      (3)-عزيز الله بيات، کليات تاريخ ايران‏سبا مشخصات ياد شده، بخش يادداشت ناشر.
      (4)-مأخذ يا شده، مقدمه مؤلف، ص 3 و 4.
      (5)-همان مأخذ، ص 6.
      (6)-عزيز الله بيات، شناسائي مآ•ذ تاريخ ايران، ج 1 ص 16-17.
      (7)-کليات تاريخ ايران، از صفحه 4 به بعد.
      (8)-همان مأخذ، ص 8 به بعد، مقايسه شود با کتاب شناسائي مآخذ تاريخ ايران، ص 13.
      (9)-همان مأخذ، ص 33، مطابقت شود با صفحه 39 کتاب‏شناسائي مآخد تاريخ ايران، ج 1 و همچنين مطالب صفحه 82 کتاب کليات تاريخ ايران با صفحه 64 کتاب شناسائي مآخذ تاريخ ايران کاملا مطابقت دارد.
      (10)-مأخذ ياد شده ص 12-13.
      (11)-همان مأخذ، ص 467 تا 476.
      (12)-مأخذ ياد شده، ص 475.
      (13)-همان مأخذ، ص 431-446.
      (14)-همان مأخذ، ص 436.
      (15)-همان مأخذ، ص 414، و چنين است عدم ذکر مشخصات کتاب خاطرات و اسناد ظهير الدوله در صفحه 429 کتاب.
      (16)-همان مأخذ، ص 394.
      (17)-مأخذ ياد شده، ص 523، به عنوان نمونه:نثر دوره فارسي، ص 526، غزنوي ص 527، نثر فارسي از صفويه تا مشروطيت، ص 534.
      منابع (نشريه):
      کيهان انديشه 1371 شماره 42
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4
      تاريخ دانش
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      اين نوشتار به هيچ منبع و مرجعي استناد نمي‌کند. لطفاً با افزودن يادکرد به منابع قابل اعتماد به بهبود اين نوشتار کمک کنيد. مواد بدون منبع ممکن است به چالش کشيده و حذف شوند.
      P Education.png
      بخشي از نوشتارها در مورد علم
      علوم طبيعي[نمايش]
      علوم اجتماعي و
      علوم انساني[نمايش]
      علوم کاربردي[نمايش]
      علوم صوري[نمايش]
      عنوانهاي مربوط[نمايش]
      ن ب و
      تاريخ علم رشته‌اي از تاريخ است که به بررسي چند و چون تغيير درک انسان از دانش و فناوري در درازناي هزاره‌ها مي‌پردازد. و اينکه چگونه اين درک دستيابي به فناوري‌هاي نوين تر را براي ما ممکن ساخته است. از جمله زمينه‌هاي پژوهش در اين رشته مي‌توان به تأثيرات فرهنگي، اقتصادي، و سياسي نوآوري‌هاي دانشي اشاره‌کرد.
      نوآوري‌هاي دانش و فناوري در بسياري از نقاط جهان پيشينه دارند و هند، ايران، يونان، چين و مصر در اين زمينه سهم بسزايي دارند.
      تاريخ علم دانشي است در راستاي بررسي و بيان چگونگي وقايع علمي و نيز، تبيين چرايي وقوع آن‌ها. در اينکه علم و دانش بعلت عجين بودن با نطق بشري عمري تقريباً به اندازه نوع بشر دارد شکي نيست. خاستگاه علم بشر مطابق با حضور او در هر نقطه کره زمين بوده است. اما آنچه مي‌توانيم به آن استناد کنيم مکتوباتي است که تاريخ ثبت بسياري از وقايع علمي را از سده‌هاي ۶ قبل از ميلاد مسيح در مناطق مصر و بابل و در ميان فنيقي‌ها گزارش مي‌نمايد. ما به منظور نظم دهي به مطالعات تاريخي، بررسي خود را به چهار دوره اساسي پيشرفت علمي تقسيم مي‌نماييم. اين دوره‌ها خود به دوره‌هاي ديگري منقسم مي‌شوند که عبارت‌اند از:
      ۱) دوره يونيانيان - اسکندراني ۲) دوره انقلاب علمي در سده ۱۷ ۳) دوره ماديگرايي در سده ۱۹ ۴) دوره نوين
      ده نظريه انقلاب
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B9%D9%84%D9%85
      جامعه‌شناسي تاريخ علم
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      جامعه‌شناسي و فلسفه علم و همچنين تمامي حوزه‌هاي مطالعات علم، در قرن بيستم از لحاظ گستردگي الگوها و جريان‌هاي تدوين شده بوسيله علم مورد نقد قرار گرفتند. سؤالي که در اين راستا مطرح مي‌شد اين بود که علم چگونه با فلسفه و نيز با حواس تجربي شکل مي‌گيرد.
      علم به عنوان يک سازه اجتماعي[ويرايش]
      مفهوم علم به عنوان يک سازه اجتماعي در طول چند قرن اخير توسعه يافته است. در گذشته، افراد معدودي مي‌توانستند تا به جستجوي تجربي بپردازند. آنان يا افراد ثروتمندي بودند تا تحت حمايت نهادهاي ديني قرار داشتند. اما امروزه، پژوهش علمي از سوي دولت و نيز بخش خصوصي مورد حمايت قرار مي‌گيرد.
    https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_science
      History of science
      From Wikipedia, the free encyclopedia
      For the academic journal, see History of Science (journal).
      "New science" redirects here. For the treatise about history, see The New Science.
      The history of science is the study of the development of science and scientific knowledge, including both the natural sciences and social sciences. (The history of the arts and humanities is termed as the history of scholarship.) Science is a body of empirical, theoretical, and practical knowledge about the natural world, produced by scientists who emphasize the observation, explanation, and prediction of real world phenomena. Historiography of science, in contrast, studies the methods by which historians study the history of science.
      The English word scientist is relatively recent—first coined by William Whewell in the 19th century.[1] Previously, people investigating nature called themselves "natural philosophers". While empirical investigations of the natural world have been described since classical antiquity (for example, by Thales and Aristotle), and scientific method has been employed since the Middle Ages (for example, by Ibn al-Haytham and Roger Bacon), modern science began to develop in the early modern period, and in particular in the scientific revolution of 16th- and 17th-century Europe.[2] Traditionally, historians of science have defined science sufficiently broadly to include those earlier inquiries.[3]
      From the 18th century through late 20th century, the history of science, especially of the physical and biological sciences, was often presented in a progressive narrative in which true theories replaced false beliefs.[4] Some more recent historical interpretations, such as those of Thomas Kuhn, tend to portray the history of science in different terms, such as that of competing paradigms or conceptual systems in a wider matrix that includes intellectual, cultural, economic and political themes outside of science.[5]
      Contents [hide]
      1 Early cultures
      1.1 Africa
      1.2 Ancient Near East
      1.3 Greco-Roman world
      1.4 India
      1.5 China
      2 Science in the Middle Ages
      2.1 Islamic world
      2.2 Europe
      3 Impact of science in Europe
      3.1 Age of Enlightenment
      3.2 Romanticism in science
      4 Modern science
      4.1 Natural sciences
      4.1.1 Physics
      4.1.2 Chemistry
      4.1.3 Geology
      4.1.4 Astronomy
      4.1.5 Biology, medicine and genetics
      4.1.6 Ecology
      4.2 Social sciences
      4.2.1 Political science
      4.2.2 Linguistics
      4.2.3 Economics
      4.2.4 Psychology
      4.2.5 Sociology
      4.2.6 Anthropology
      4.3 Emerging disciplines
      5 Academic study
      5.1 Theories and sociology of the history of science
      5.2 The Plight of Many Scientific Innovators
      6 See also
      7 Notes and references
      8 Further reading
      9 External links
      Early cultures[edit]
      Main article: History of science in early cultures
      See also: Protoscience and Alchemy
      In prehistoric times, advice and knowledge was passed from generation to generation in an oral tradition. For example, the domestication of maize for agriculture has been dated to about 9,000 years ago in southern Mexico, before the development of writing systems.[6][7][8] Similarly, archaeological evidence indicates the development of astronomical knowledge in preliterate societies.[9][10] The development of writing enabled knowledge to be stored and communicated across generations with much greater fidelity.
      Many ancient civilizations collected astronomical information in a systematic manner through simple observation. Though they had no knowledge of the real physical structure of the planets and stars, many theoretical explanations were proposed. Basic facts about human physiology were known in some places, and alchemy was practiced in several civilizations.[11][12] Considerable observation of macroscopic flora and fauna was also performed.
      Africa[edit]
      Ancient Egypt made significant advances in astronomy, mathematics and medicine.[13] Their development of geometry was a necessary outgrowth of surveying to preserve the layout and ownership of farmland, which was flooded annually by the Nile river. The 3-4-5 right triangle and other rules of geometry were used to build rectilinear structures, and the post and lintel architecture of Egypt. Egypt was also a center of alchemy research for much of the Mediterranean. The Edwin Smith papyrus is one of the first medical documents still extant, and perhaps the earliest document that attempts to describe and analyse the brain: it might be seen as the very beginnings of modern neuroscience. However, while Egyptian medicine had some effective practices, it was not without its ineffective and sometimes harmful practices. Medical historians believe that ancient Egyptian pharmacology, for example, was largely ineffective.[14] Nevertheless, it applies the following components to the treatment of disease: examination, diagnosis, treatment, and prognosis,[15] which display strong parallels to the basic empirical method of science and according to G. E. R. Lloyd[16] played a significant role in the development of this methodology. The Ebers papyrus (c. 1550 BC) also contains evidence of traditional empiricism.
      Ancient Near East[edit]
      Further information: Babylonian astronomy, Babylonian mathematics, Babylonian medicine, Egyptian astronomy, Egyptian mathematics, and Egyptian medicine
      Mesopotamian clay tablet, 492 BC. Writing allowed the recording of astronomical information.
      From their beginnings in Sumer (now Iraq) around 3500 BC, the Mesopotamian people began to attempt to record some observations of the world with numerical data. But their observations and measurements were seemingly taken for purposes other than for elucidating scientific laws. A concrete instance of Pythagoras' law was recorded, as early as the 18th century BC: the Mesopotamian cuneiform tablet Plimpton 322 records a number of Pythagorean triplets (3,4,5) (5,12,13). ..., dated 1900 BC, possibly millennia before Pythagoras, but an abstract formulation of the Pythagorean theorem was not.[17]
      In Babylonian astronomy, records of the motions of the stars, planets, and the moon are left on thousands of clay tablets created by scribes. Even today, astronomical periods identified by Mesopotamian proto-scientists are still widely used in Western calendars such as the solar year and the lunar month. Using these data they developed arithmetical methods to compute the changing length of daylight in the course of the year and to predict the appearances and disappearances of the Moon and planets and eclipses of the Sun and Moon. Only a few astronomers' names are known, such as that of Kidinnu, a Chaldean astronomer and mathematician. Kiddinu's value for the solar year is in use for today's calendars. Babylonian astronomy was "the first and highly successful attempt at giving a refined mathematical description of astronomical phenomena." According to the historian A. Aaboe, "all subsequent varieties of scientific astronomy, in the Hellenistic world, in India, in Islam, and in the West—if not indeed all subsequent endeavour in the exact sciences—depend upon Babylonian astronomy in decisive and fundamental ways."[18]
      Greco-Roman world[edit]
      Main article: History of science in classical antiquity
      Plato's Academy. 1st century mosaic from Pompeii
      In Classical Antiquity, the inquiry into the workings of the universe took place both in investigations aimed at such practical goals as establishing a reliable calendar or determining how to cure a variety of illnesses and in those abstract investigations known as natural philosophy. The ancient people who are considered the first scientists may have thought of themselves as natural philosophers, as practitioners of a skilled profession (for example, physicians), or as followers of a religious tradition (for example, temple healers).
      The earliest Greek philosophers, known as the pre-Socratics,[19] provided competing answers to the question found in the myths of their neighbors: "How did the ordered cosmos in which we live come to be?"[20] The pre-Socratic philosopher Thales (640-546 BC), dubbed the "father of science", was the first to postulate non-supernatural explanations for natural phenomena. For example, that land floats on water and that earthquakes are caused by the agitation of the water upon which the land floats, rather than the god Poseidon.[21] Thales' student Pythagoras of Samos founded the Pythagorean school, which investigated mathematics for its own sake, and was the first to postulate that the Earth is spherical in shape.[22] Leucippus (5th century BC) introduced atomism, the theory that all matter is made of indivisible, imperishable units called atoms. This was greatly expanded on by his pupil Democritus and later Epicurus.
      Subsequently, Plato and Aristotle produced the first systematic discussions of natural philosophy, which did much to shape later investigations of nature. Their development of deductive reasoning was of particular importance and usefulness to later scientific inquiry. Plato founded the Platonic Academy in 387 BC, whose motto was "Let none unversed in geometry enter here", and turned out many notable philosophers. Plato's student Aristotle introduced empiricism and the notion that universal truths can be arrived at via observation and induction, thereby laying the foundations of the scientific method.[23] Aristotle also produced many biological writings that were empirical in nature, focusing on biological causation and the diversity of life. He made countless observations of nature, especially the habits and attributes of plants and animals in the world around him, classified more than 540 animal species, and dissected at least 50. Aristotle's writings profoundly influenced subsequent Islamic and European scholarship, though they were eventually superseded in the Scientific Revolution.
      Archimedes used the method of exhaustion to approximate the value of π.
      The important legacy of this period included substantial advances in factual knowledge, especially in anatomy, zoology, botany, mineralogy, geography, mathematics and astronomy; an awareness of the importance of certain scientific problems, especially those related to the problem of change and its causes; and a recognition of the methodological importance of applying mathematics to natural phenomena and of undertaking empirical research.[24] In the Hellenistic age scholars frequently employed the principles developed in earlier Greek thought: the application of mathematics and deliberate empirical research, in their scientific investigations.[25] Thus, clear unbroken lines of influence lead from ancient Greek and Hellenistic philosophers, to medieval Muslim philosophers and scientists, to the European Renaissance and Enlightenment, to the secular sciences of the modern day. Neither reason nor inquiry began with the Ancient Greeks, but the Socratic method did, along with the idea of Forms, great advances in geometry, logic, and the natural sciences. According to Benjamin Farrington, former Professor of Classics at Swansea University:
      "Men were weighing for thousands of years before Archimedes worked out the laws of equilibrium; they must have had practical and intuitional knowledge of the principles involved. What Archimedes did was to sort out the theoretical implications of this practical knowledge and present the resulting body of knowledge as a logically coherent system."
      and again:
      "With astonishment we find ourselves on the threshold of modern science. Nor should it be supposed that by some trick of translation the extracts have been given an air of modernity. Far from it. The vocabulary of these writings and their style are the source from which our own vocabulary and style have been derived."[26]
      Schematic of the Antikythera mechanism (150-100 BC).
      Octahedral shape of a diamond.
      The astronomer Aristarchus of Samos was the first known person to propose a heliocentric model of the solar system, while the geographer Eratosthenes accurately calculated the circumference of the Earth. Hipparchus (c. 190 – c. 120 BC) produced the first systematic star catalog. The level of achievement in Hellenistic astronomy and engineering is impressively shown by the Antikythera mechanism (150-100 BC), an analog computer for calculating the position of planets. Technological artifacts of similar complexity did not reappear until the 14th century, when mechanical astronomical clocks appeared in Europe.[27]
      In medicine, Hippocrates (c. 460 BC – c. 370 BC) and his followers were the first to describe many diseases and medical conditions and developed the Hippocratic Oath for physicians, still relevant and in use today. Herophilos (335–280 BC) was the first to base his conclusions on dissection of the human body and to describe the nervous system. Galen (129 – c. 200 AD) performed many audacious operations—including brain and eye surgeries— that were not tried again for almost two millennia.
      One of the oldest surviving fragments of Euclid's Elements, found at Oxyrhynchus and dated to c. 100 AD.[28]
      In Hellenistic Egypt, the mathematician Euclid laid down the foundations of mathematical rigor and introduced the concepts of definition, axiom, theorem and proof still in use today in his Elements, considered the most influential textbook ever written.[29] Archimedes, considered one of the greatest mathematicians of all time,[30] is credited with using the method of exhaustion to calculate the area under the arc of a parabola with the summation of an infinite series, and gave a remarkably accurate approximation of Pi.[31] He is also known in physics for laying the foundations of hydrostatics, statics, and the explanation of the principle of the lever.
      Theophrastus wrote some of the earliest descriptions of plants and animals, establishing the first taxonomy and looking at minerals in terms of their properties such as hardness. Pliny the Elder produced what is one of the largest encyclopedias of the natural world in 77 AD, and must be regarded as the rightful successor to Theophrastus. For example, he accurately describes the octahedral shape of the diamond, and proceeds to mention that diamond dust is used by engravers to cut and polish other gems owing to its great hardness. His recognition of the importance of crystal shape is a precursor to modern crystallography, while mention of numerous other minerals presages mineralogy. He also recognises that other minerals have characteristic crystal shapes, but in one example, confuses the crystal habit with the work of lapidaries. He was also the first to recognise that amber was a fossilized resin from pine trees because he had seen samples with trapped insects within them.
      India[edit]
      Main article: Science and technology in ancient India
      Ancient India was an early leader in metallurgy, as evidenced by the wrought-iron Pillar of Delhi.
      Mathematics: The earliest traces of mathematical knowledge in the Indian subcontinent appear with the Indus Valley Civilization (c. 4th millennium BC ~ c. 3rd millennium BC). The people of this civilization made bricks whose dimensions were in the proportion 4:2:1, considered favorable for the stability of a brick structure.[32] They also tried to standardize measurement of length to a high degree of accuracy. They designed a ruler—the Mohenjo-daro ruler—whose unit of length (approximately 1.32 inches or 3.4 centimetres) was divided into ten equal parts. Bricks manufactured in ancient Mohenjo-daro often had dimensions that were integral multiples of this unit of length.[33]
      Indian astronomer and mathematician Aryabhata (476-550), in his Aryabhatiya (499) introduced a number of trigonometric functions (including sine, versine, cosine and inverse sine), trigonometric tables, and techniques and algorithms of algebra. In 628 AD, Brahmagupta suggested that gravity was a force of attraction.[34][35] He also lucidly explained the use of zero as both a placeholder and a decimal digit, along with the Hindu-Arabic numeral system now used universally throughout the world. Arabic translations of the two astronomers' texts were soon available in the Islamic world, introducing what would become Arabic numerals to the Islamic World by the 9th century.[36][37] During the 14th–16th centuries, the Kerala school of astronomy and mathematics made significant advances in astronomy and especially mathematics, including fields such as trigonometry and analysis. In particular, Madhava of Sangamagrama is considered the "founder of mathematical analysis".[38]
      Astronomy: The first textual mention of astronomical concepts comes from the Vedas, religious literature of India.[39] According to Sarma (2008): "One finds in the Rigveda intelligent speculations about the genesis of the universe from nonexistence, the configuration of the universe, the spherical self-supporting earth, and the year of 360 days divided into 12 equal parts of 30 days each with a periodical intercalary month.".[39] The first 12 chapters of the Siddhanta Shiromani, written by Bhāskara in the 12th century, cover topics such as: mean longitudes of the planets; true longitudes of the planets; the three problems of diurnal rotation; syzygies; lunar eclipses; solar eclipses; latitudes of the planets; risings and settings; the moon's crescent; conjunctions of the planets with each other; conjunctions of the planets with the fixed stars; and the patas of the sun and moon. The 13 chapters of the second part cover the nature of the sphere, as well as significant astronomical and trigonometric calculations based on it.
      Nilakantha Somayaji's astronomical treatise the Tantrasangraha similar in nature to the Tychonic system proposed by Tycho Brahe had been the most accurate astronomical model until the time of Johannes Kepler in the 17th century.[40]
      Linguistics: Some of the earliest linguistic activities can be found in Iron Age India (1st millennium BC) with the analysis of Sanskrit for the purpose of the correct recitation and interpretation of Vedic texts. The most notable grammarian of Sanskrit was Pāṇini (c. 520–460 BC), whose grammar formulates close to 4,000 rules which together form a compact generative grammar of Sanskrit. Inherent in his analytic approach are the concepts of the phoneme, the morpheme and the root.
      Medicine: Findings from Neolithic graveyards in what is now Pakistan show evidence of proto-dentistry among an early farming culture.[41] Ayurveda is a system of traditional medicine that originated in ancient India before 2500 BC,[42] and is now practiced as a form of alternative medicine in other parts of the world. Its most famous text is the Suśrutasamhitā of Suśruta, which is notable for describing procedures on various forms of surgery, including rhinoplasty, the repair of torn ear lobes, perineal lithotomy, cataract surgery, and several other excisions and other surgical procedures.
      Metallurgy: The wootz, crucible and stainless steels were discovered in India, and were widely exported in Classic Mediterranean world. It was known from Pliny the Elder as ferrum indicum. Indian Wootz steel was held in high regard in Roman Empire, was often considered to be the best. After in Middle Age it was imported in Syria to produce with special techniques the "Damascus steel" by the year 1000.[43]
      The Hindus excel in the manufacture of iron, and in the preparations of those ingredients along with which it is fused to obtain that kind of soft iron which is usually styled Indian steel (Hindiah). They also have workshops wherein are forged the most famous sabres in the world.
      —Henry Yule quoted the 12th-century Arab Edrizi.[44]
      China[edit]
      Main articles: History of science and technology in China and List of Chinese discoveries
      Further information: Chinese mathematics and List of Chinese inventions
      Lui Hui's Survey of sea island
      Mathematics: From the earliest the Chinese used a positional decimal system on counting boards in order to calculate. To express 10, a single rod is placed in the second box from the right. The spoken language uses a similar system to English: e.g. four thousand two hundred seven. No symbol was used for zero. By the 1st century BC, negative numbers and decimal fractions were in use and The Nine Chapters on the Mathematical Art included methods for extracting higher order roots by Horner's method and solving linear equations and by Pythagoras' theorem. Cubic equations were solved in the Tang dynasty and solutions of equations of order higher than 3 appeared in print in 1245 AD by Ch'in Chiu-shao. Pascal's triangle for binomial coefficients was described around 1100 by Jia Xian.
      Although the first attempts at an axiomatisation of geometry appear in the Mohist canon in 330 BC, Liu Hui developed algebraic methods in geometry in the 3rd century AD and also calculated pi to 5 significant figures. In 480, Zu Chongzhi improved this by discovering the ratio 355 113 {\displaystyle {\tfrac {355}{113}}} \tfrac{355}{113} which remained the most accurate value for 1200 years.
      One of the star maps from Su Song's Xin Yi Xiang Fa Yao published in 1092, featuring a cylindrical projection similar to Mercator projection and the corrected position of the pole star thanks to Shen Kuo's astronomical observations.[45]
      Astronomy: Astronomical observations from China constitute the longest continuous sequence from any civilisation and include records of sunspots (112 records from 364 BC), supernovas (1054), lunar and solar eclipses. By the 12th century, they could reasonably accurately make predictions of eclipses, but the knowledge of this was lost during the Ming dynasty, so that the Jesuit Matteo Ricci gained much favour in 1601 by his predictions.[46] By 635 Chinese astronomers had observed that the tails of comets always point away from the sun.
      From antiquity, the Chinese used an equatorial system for describing the skies and a star map from 940 was drawn using a cylindrical (Mercator) projection. The use of an armillary sphere is recorded from the 4th century BC and a sphere permanently mounted in equatorial axis from 52 BC. In 125 AD Zhang Heng used water power to rotate the sphere in real time. This included rings for the meridian and ecliptic. By 1270 they had incorporated the principles of the Arab torquetum.
      A modern replica of Zhang Heng's seismometer of 132 CE
      Seismology: To better prepare for calamities, Zhang Heng invented a seismometer in 132 CE which provided instant alert to authorities in the capital Luoyang that an earthquake had occurred in a location indicated by a specific cardinal or ordinal direction.[47] Although no tremors could be felt in the capital when Zhang told the court that an earthquake had just occurred in the northwest, a message came soon afterwards that an earthquake had indeed struck 400 km (248 mi) to 500 km (310 mi) northwest of Luoyang (in what is now modern Gansu).[48] Zhang called his device the 'instrument for measuring the seasonal winds and the movements of the Earth' (Houfeng didong yi 候风地动仪), so-named because he and others thought that earthquakes were most likely caused by the enormous compression of trapped air.[49] See Zhang's seismometer for further details.
      There are many notable contributors to the field of Chinese science throughout the ages. One of the best examples would be Shen Kuo (1031–1095), a polymath scientist and statesman who was the first to describe the magnetic-needle compass used for navigation, discovered the concept of true north, improved the design of the astronomical gnomon, armillary sphere, sight tube, and clepsydra, and described the use of drydocks to repair boats. After observing the natural process of the inundation of silt and the find of marine fossils in the Taihang Mountains (hundreds of miles from the Pacific Ocean), Shen Kuo devised a theory of land formation, or geomorphology. He also adopted a theory of gradual climate change in regions over time, after observing petrified bamboo found underground at Yan'an, Shaanxi province. If not for Shen Kuo's writing,[50] the architectural works of Yu Hao would be little known, along with the inventor of movable type printing, Bi Sheng (990-1051). Shen's contemporary Su Song (1020–1101) was also a brilliant polymath, an astronomer who created a celestial atlas of star maps, wrote a pharmaceutical treatise with related subjects of botany, zoology, mineralogy, and metallurgy, and had erected a large astronomical clocktower in Kaifeng city in 1088. To operate the crowning armillary sphere, his clocktower featured an escapement mechanism and the world's oldest known use of an endless power-transmitting chain drive.
      The Jesuit China missions of the 16th and 17th centuries "learned to appreciate the scientific achievements of this ancient culture and made them known in Europe. Through their correspondence European scientists first learned about the Chinese science and culture."[51] Western academic thought on the history of Chinese technology and science was galvanized by the work of Joseph Needham and the Needham Research Institute. Among the technological accomplishments of China were, according to the British scholar Needham, early seismological detectors (Zhang Heng in the 2nd century), the water-powered celestial globe (Zhang Heng), matches, the independent invention of the decimal system, dry docks, sliding calipers, the double-action piston pump, cast iron, the blast furnace, the iron plough, the multi-tube seed drill, the wheelbarrow, the suspension bridge, the winnowing machine, the rotary fan, the parachute, natural gas as fuel, the raised-relief map, the propeller, the crossbow, and a solid fuel rocket, the multistage rocket, the horse collar, along with contributions in logic, astronomy, medicine, and other fields.
      However, cultural factors prevented these Chinese achievements from developing into what we might call "modern science". According to Needham, it may have been the religious and philosophical framework of Chinese intellectuals which made them unable to accept the ideas of laws of nature:
      It was not that there was no order in nature for the Chinese, but rather that it was not an order ordained by a rational personal being, and hence there was no conviction that rational personal beings would be able to spell out in their lesser earthly languages the divine code of laws which he had decreed aforetime. The Taoists, indeed, would have scorned such an idea as being too naïve for the subtlety and complexity of the universe as they intuited it.[52]
      Science in the Middle Ages[edit]
      With the division of the Roman Empire, the Western Roman Empire lost contact with much of its past. In the Middle East, Greek philosophy was able to find some support under the newly created Arab Empire. With the spread of Islam in the 7th and 8th centuries, a period of Muslim scholarship, known as the Islamic Golden Age, lasted until the 13th century. This scholarship was aided by several factors. The use of a single language, Arabic, allowed communication without need of a translator. Access to Greek texts from the Byzantine Empire, along with Indian sources of learning, provided Muslim scholars a knowledge base to build upon.
      While the Byzantine Empire still held learning centers such as Constantinople, Western Europe's knowledge was concentrated in monasteries until the development of medieval universities in the 12th and 13th centuries. The curriculum of monastic schools included the study of the few available ancient texts and of new works on practical subjects like medicine[53] and timekeeping.[54]
      Islamic world[edit]
      Main articles: Science in the medieval Islamic world and Timeline of science and engineering in the Islamic world
      See also: Alchemy and chemistry in medieval Islam, Islamic astronomy, Islamic mathematics, Islamic medicine, Islamic physics, Islamic psychological thought, and Early Muslim sociology
      15th-century manuscript of Avicenna's The Canon of Medicine.
      Muslim scientists placed far greater emphasis on experiment than had the Greeks.[55] This led to an early scientific method being developed in the Muslim world, where significant progress in methodology was made, beginning with the experiments of Ibn al-Haytham (Alhazen) on optics from c. 1000, in his Book of Optics.[56] The most important development of the scientific method was the use of experiments to distinguish between competing scientific theories set within a generally empirical orientation, which began among Muslim scientists. Ibn al-Haytham is also regarded as the father of optics, especially for his empirical proof of the intromission theory of light. Some have also described Ibn al-Haytham as the "first scientist" for his development of the modern scientific method.[57]
      In mathematics, the mathematician Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi gave his name to the concept of the algorithm, while the term algebra is derived from al-jabr, the beginning of the title of one of his publications. What is now known as Arabic numerals originally came from India, but Muslim mathematicians did make several refinements to the number system, such as the introduction of decimal point notation. Mathematician Al-Battani (850-929) contributed to astronomy and mathematics, while scholar Al-Razi contributed to chemistry and medicine.
      In astronomy, Al-Battani improved the measurements of Hipparchus, preserved in the translation of Ptolemy's Hè Megalè Syntaxis (The great treatise) translated as Almagest. Al-Battani also improved the precision of the measurement of the precession of the Earth's axis. The corrections made to the geocentric model by al-Battani, Ibn al-Haytham,[58] Averroes and the Maragha astronomers such as Nasir al-Din al-Tusi, Mo'ayyeduddin Urdi and Ibn al-Shatir are similar to Copernican heliocentric model.[59][60] Heliocentric theories may have also been discussed by several other Muslim astronomers such as Ja'far ibn Muhammad Abu Ma'shar al-Balkhi,[61] Abu-Rayhan Biruni, Abu Said al-Sijzi,[62] Qutb al-Din al-Shirazi, and Najm al-Dīn al-Qazwīnī al-Kātibī.[63]
      Muslim chemists and alchemists played an important role in the foundation of modern chemistry. Scholars such as Will Durant[64] and Fielding H. Garrison[65] considered Muslim chemists to be the founders of chemistry. In particular, Jābir ibn Hayyān is "considered by many to be the father of chemistry".[66][67] The works of Arabic scientists influenced Roger Bacon (who introduced the empirical method to Europe, strongly influenced by his reading of Persian writers),[68] and later Isaac Newton.[69]
      Ibn Sina (Avicenna) is regarded as the most influential philosopher of Islam.[70] He pioneered the science of experimental medicine[71] and was the first physician to conduct clinical trials.[72] His two most notable works in medicine are the Kitāb al-shifāʾ ("Book of Healing") and The Canon of Medicine, both of which were used as standard medicinal texts in both the Muslim world and in Europe well into the 17th century. Amongst his many contributions are the discovery of the contagious nature of infectious diseases,[71] and the introduction of clinical pharmacology.[73]
      Some of the other famous scientists from the Islamic world include al-Farabi (polymath), Abu al-Qasim al-Zahrawi (pioneer of surgery),[74] Abū Rayhān al-Bīrūnī (pioneer of Indology,[75] geodesy and anthropology),[76] Nasīr al-Dīn al-Tūsī (polymath), and Ibn Khaldun (forerunner of social sciences[77] such as demography,[78] cultural history,[79] historiography,[80] philosophy of history and sociology),[81] among many others.
      Islamic science began its decline in the 12th or 13th century, before the Renaissance in Europe, and due in part to the 11th–13th century Mongol conquests, during which libraries, observatories, hospitals and universities were destroyed.[82] The end of the Islamic Golden Age is marked by the destruction of the intellectual center of Baghdad, the capital of the Abbasid caliphate in 1258.[82]
      Europe[edit]
      Main articles: European science in the Middle Ages and Byzantine science
      Further information: Renaissance of the 12th century, Scholasticism, Medieval technology, List of medieval European scientists, and Islamic contributions to Medieval Europe
      Map of medieval universities.
      An intellectual revitalization of Europe started with the birth of medieval universities in the 12th century. The contact with the Islamic world in Spain and Sicily, and during the Reconquista and the Crusades, allowed Europeans access to scientific Greek and Arabic texts, including the works of Aristotle, Ptolemy, Jābir ibn Hayyān, al-Khwarizmi, Alhazen, Avicenna, and Averroes. European scholars had access to the translation programs of Raymond of Toledo, who sponsored the 12th century Toledo School of Translators from Arabic to Latin. Later translators like Michael Scotus would learn Arabic in order to study these texts directly. The European universities aided materially in the translation and propagation of these texts and started a new infrastructure which was needed for scientific communities. In fact, European university put many works about the natural world and the study of nature at the center of its curriculum,[83] with the result that the "medieval university laid far greater emphasis on science than does its modern counterpart and descendent."[84]
      As well as this, Europeans began to venture further and further east (most notably, perhaps, Marco Polo) as a result of the Pax Mongolica. This led to the increased awareness of Indian and even Chinese culture and civilization within the European tradition. Technological advances were also made, such as the early flight of Eilmer of Malmesbury (who had studied Mathematics in 11th century England),[85] and the metallurgical achievements of the Cistercian blast furnace at Laskill.[86][87]
      Statue of Roger Bacon at the Oxford University Museum.
      At the beginning of the 13th century, there were reasonably accurate Latin translations of the main works of almost all the intellectually crucial ancient authors, allowing a sound transfer of scientific ideas via both the universities and the monasteries. By then, the natural philosophy contained in these texts began to be extended by notable scholastics such as Robert Grosseteste, Roger Bacon, Albertus Magnus and Duns Scotus. Precursors of the modern scientific method, influenced by earlier contributions of the Islamic world, can be seen already in Grosseteste's emphasis on mathematics as a way to understand nature, and in the empirical approach admired by Bacon, particularly in his Opus Majus. Pierre Duhem's provocative thesis of the Catholic Church's Condemnation of 1277 led to the study of medieval science as a serious discipline, "but no one in the field any longer endorses his view that modern science started in 1277".[88] However, many scholars agree with Duhem's view that the Middle Ages were a period of important scientific developments.[89][90][91][92]
      The first half of the 14th century saw much important scientific work being done, largely within the framework of scholastic commentaries on Aristotle's scientific writings.[93] William of Ockham introduced the principle of parsimony: natural philosophers should not postulate unnecessary entities, so that motion is not a distinct thing but is only the moving object[94] and an intermediary "sensible species" is not needed to transmit an image of an object to the eye.[95] Scholars such as Jean Buridan and Nicole Oresme started to reinterpret elements of Aristotle's mechanics. In particular, Buridan developed the theory that impetus was the cause of the motion of projectiles, which was a first step towards the modern concept of inertia.[96] The Oxford Calculators began to mathematically analyze the kinematics of motion, making this analysis without considering the causes of motion.[97]
      In 1348, the Black Death and other disasters sealed a sudden end to the previous period of massive philosophic and scientific development. Yet, the rediscovery of ancient texts was improved after the Fall of Constantinople in 1453, when many Byzantine scholars had to seek refuge in the West. Meanwhile, the introduction of printing was to have great effect on European society. The facilitated dissemination of the printed word democratized learning and allowed a faster propagation of new ideas. New ideas also helped to influence the development of European science at this point: not least the introduction of Algebra. These developments paved the way for the Scientific Revolution, which may also be understood as a resumption of the process of scientific inquiry, halted at the start of the Black Death.
      Impact of science in Europe[edit]
      Main articles: Scientific revolution and Age of Enlightenment
      See also: Continuity thesis, Decline of Western alchemy, and Natural magic
      Isaac Newton initiated classical mechanics in physics.
      Galileo Galilei, father of modern science.[98]
      The renewal of learning in Europe, that began with 12th century Scholasticism, came to an end about the time of the Black Death, and the initial period of the subsequent Italian Renaissance is sometimes seen as a lull in scientific activity. The Northern Renaissance, on the other hand, showed a decisive shift in focus from Aristoteleian natural philosophy to chemistry and the biological sciences (botany, anatomy, and medicine).[99] Thus modern science in Europe was resumed in a period of great upheaval: the Protestant Reformation and Catholic Counter-Reformation; the discovery of the Americas by Christopher Columbus; the Fall of Constantinople; but also the re-discovery of Aristotle during the Scholastic period presaged large social and political changes. Thus, a suitable environment was created in which it became possible to question scientific doctrine, in much the same way that Martin Luther and John Calvin questioned religious doctrine. The works of Ptolemy (astronomy) and Galen (medicine) were found not always to match everyday observations. Work by Vesalius on human cadavers found problems with the Galenic view of anatomy.[100]
      The willingness to question previously held truths and search for new answers resulted in a period of major scientific advancements, now known as the Scientific Revolution. The Scientific Revolution is traditionally held by most historians to have begun in 1543, when the books De humani corporis fabrica (On the Workings of the Human Body) by Andreas Vesalius, and also De Revolutionibus, by the astronomer Nicolaus Copernicus, were first printed. The thesis of Copernicus' book was that the Earth moved around the Sun. The period culminated with the publication of the Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica in 1687 by Isaac Newton, representative of the unprecedented growth of scientific publications throughout Europe.
      Other significant scientific advances were made during this time by Galileo Galilei, Edmond Halley, Robert Hooke, Christiaan Huygens, Tycho Brahe, Johannes Kepler, Gottfried Leibniz, and Blaise Pascal. In philosophy, major contributions were made by Francis Bacon, Sir Thomas Browne, René Descartes, and Thomas Hobbes. The scientific method was also better developed as the modern way of thinking emphasized experimentation and reason over traditional considerations.
      Age of Enlightenment[edit]
      Main article: Science in the Age of Enlightenment
      Further information: Age of Enlightenment
      Distinguished Men of Science.[101] Use your cursor to see who is who.[102]
      Alessandro Volta demonstrates the first electrical cell to Napoleon in 1801.
      The Age of Enlightenment was a European affair. The 17th century brought decisive steps towards modern science, which accelerated during the 18th century. Directly based on the works[103] of Newton, Descartes, Pascal and Leibniz, the way was now clear to the development of modern mathematics, physics and technology by the generation of Benjamin Franklin (1706–1790), Leonhard Euler (1707–1783), Mikhail Lomonosov (1711–1765) and Jean le Rond d'Alembert (1717–1783). Denis Diderot's Encyclopédie, published between 1751 and 1772 brought this new understanding to a wider audience. The impact of this process was not limited to science and technology, but affected philosophy (Immanuel Kant, David Hume), religion (the increasingly significant impact of science upon religion), and society and politics in general (Adam Smith, Voltaire). The early modern period is seen as a flowering of the European Renaissance, in what is often known as the Scientific Revolution, viewed as a foundation of modern science.[104]
      Romanticism in science[edit]
      Main article: Romanticism in science
      The Romantic Movement of the early 19th century reshaped science by opening up new pursuits unexpected in the classical approaches of the Enlightenment. Major breakthroughs came in biology, especially in Darwin's theory of evolution, as well as physics (electromagnetism), mathematics (non-Euclidean geometry, group theory) and chemistry (organic chemistry). The decline of Romanticism occurred because a new movement, Positivism, began to take hold of the ideals of the intellectuals after 1840 and lasted until about 1880.
      Modern science[edit]
      The scientific revolution established science as a source for the growth of knowledge.[clarification needed][105] During the 19th century, the practice of science became professionalized and institutionalized in ways that continued through the 20th century. As the role of scientific knowledge grew in society, it became incorporated with many aspects of the functioning of nation-states.[citation needed]
      Natural sciences[edit]
      Physics[edit]
      Main article: History of physics
      Albert Einstein
      James Clerk Maxwell
      The scientific revolution is a convenient boundary between ancient thought and classical physics. Nicolaus Copernicus revived the heliocentric model of the solar system described by Aristarchus of Samos. This was followed by the first known model of planetary motion given by Johannes Kepler in the early 17th century, which proposed that the planets follow elliptical orbits, with the Sun at one focus of the ellipse. Galileo ("Father of Modern Physics") also made use of experiments to validate physical theories, a key element of the scientific method. William Gilbert did some of the earliest experiments with electricity and magnetism, establishing that the Earth itself is magnetic.
      In 1687, Isaac Newton published the Principia Mathematica, detailing two comprehensive and successful physical theories: Newton's laws of motion, which led to classical mechanics; and Newton's Law of Gravitation, which describes the fundamental force of gravity.
      During the early 19th century, the behavior of electricity and magnetism was studied by Faraday, Ohm, and others. These studies led to the unification of the two phenomena into a single theory of electromagnetism, by James Clerk Maxwell (known as Maxwell's equations).
      The beginning of the 20th century brought the start of a revolution in physics. The long-held theories of Newton were shown not to be correct in all circumstances. Beginning in 1900, Max Planck, Albert Einstein, Niels Bohr and others developed quantum theories to explain various anomalous experimental results, by introducing discrete energy levels. Not only did quantum mechanics show that the laws of motion did not hold on small scales, but even more disturbingly, the theory of general relativity, proposed by Einstein in 1915, showed that the fixed background of spacetime, on which both Newtonian mechanics and special relativity depended, could not exist. In 1925, Werner Heisenberg and Erwin Schrödinger formulated quantum mechanics, which explained the preceding quantum theories. The observation by Edwin Hubble in 1929 that the speed at which galaxies recede positively correlates with their distance, led to the understanding that the universe is expanding, and the formulation of the Big Bang theory by Georges Lemaître.
      The atomic bomb ushered in "Big Science" in physics.
      In 1938 Otto Hahn and Fritz Strassmann discovered nuclear fission with radiochemical methods, and in 1939 Lise Meitner and Otto Robert Frisch wrote the first theoretical interpretation of the fission process, which was later improved by Niels Bohr and John A. Wheeler. Further developments took place during World War II, which led to the practical application of radar and the development and use of the atomic bomb. Though the process had begun with the invention of the cyclotron by Ernest O. Lawrence in the 1930s, physics in the postwar period entered into a phase of what historians have called "Big Science", requiring massive machines, budgets, and laboratories in order to test their theories and move into new frontiers. The primary patron of physics became state governments, who recognized that the support of "basic" research could often lead to technologies useful to both military and industrial applications. Currently, general relativity and quantum mechanics are inconsistent with each other, and efforts are underway to unify the two.
      Chemistry[edit]
      Main article: History of chemistry
      Dmitri Mendeleev
      Modern chemistry emerged from the sixteenth through the eighteenth centuries through the material practices and theories promoted by alchemy, medicine, manufacturing and mining.[106] A decisive moment came when 'chemistry' was distinguished from alchemy by Robert Boyle in his work The Sceptical Chymist, in 1661; although the alchemical tradition continued for some time after his work. Other important steps included the gravimetric experimental practices of medical chemists like William Cullen, Joseph Black, Torbern Bergman and Pierre Macquer and through the work of Antoine Lavoisier (Father of Modern Chemistry) on oxygen and the law of conservation of mass, which refuted phlogiston theory. The theory that all matter is made of atoms, which are the smallest constituents of matter that cannot be broken down without losing the basic chemical and physical properties of that matter, was provided by John Dalton in 1803, although the question took a hundred years to settle as proven. Dalton also formulated the law of mass relationships. In 1869, Dmitri Mendeleev composed his periodic table of elements on the basis of Dalton's discoveries.
      The synthesis of urea by Friedrich Wöhler opened a new research field, organic chemistry, and by the end of the 19th century, scientists were able to synthesize hundreds of organic compounds. The later part of the 19th century saw the exploitation of the Earth's petrochemicals, after the exhaustion of the oil supply from whaling. By the 20th century, systematic production of refined materials provided a ready supply of products which provided not only energy, but also synthetic materials for clothing, medicine, and everyday disposable resources. Application of the techniques of organic chemistry to living organisms resulted in physiological chemistry, the precursor to biochemistry. The 20th century also saw the integration of physics and chemistry, with chemical properties explained as the result of the electronic structure of the atom. Linus Pauling's book on The Nature of the Chemical Bond used the principles of quantum mechanics to deduce bond angles in ever-more complicated molecules. Pauling's work culminated in the physical modelling of DNA, the secret of life (in the words of Francis Crick, 1953). In the same year, the Miller–Urey experiment demonstrated in a simulation of primordial processes, that basic constituents of proteins, simple amino acids, could themselves be built up from simpler molecules.
      Geology[edit]
      Main article: History of geology
      Geology existed as a cloud of isolated, disconnected ideas about rocks, minerals, and landforms long before it became a coherent science. Theophrastus' work on rocks, Peri lithōn, remained authoritative for millennia: its interpretation of fossils was not overturned until after the Scientific Revolution. Chinese polymath Shen Kua (1031–1095) first formulated hypotheses for the process of land formation. Based on his observation of fossils in a geological stratum in a mountain hundreds of miles from the ocean, he deduced that the land was formed by erosion of the mountains and by deposition of silt.
      Plate tectonics—seafloor spreading and continental drift illustrated on a relief globe
      Geology did not undergo systematic restructuring during the Scientific Revolution, but individual theorists made important contributions. Robert Hooke, for example, formulated a theory of earthquakes, and Nicholas Steno developed the theory of superposition and argued that fossils were the remains of once-living creatures. Beginning with Thomas Burnet's Sacred Theory of the Earth in 1681, natural philosophers began to explore the idea that the Earth had changed over time. Burnet and his contemporaries interpreted Earth's past in terms of events described in the Bible, but their work laid the intellectual foundations for secular interpretations of Earth history.
      James Hutton, the father of modern geology
      Modern geology, like modern chemistry, gradually evolved during the 18th and early 19th centuries. Benoît de Maillet and the Comte de Buffon saw the Earth as much older than the 6,000 years envisioned by biblical scholars. Jean-Étienne Guettard and Nicolas Desmarest hiked central France and recorded their observations on some of the first geological maps. Aided by chemical experimentation, naturalists such as Scotland's John Walker,[107] Sweden's Torbern Bergman, and Germany's Abraham Werner created comprehensive classification systems for rocks and minerals—a collective achievement that transformed geology into a cutting edge field by the end of the eighteenth century. These early geologists also proposed a generalized interpretations of Earth history that led James Hutton, Georges Cuvier and Alexandre Brongniart, following in the steps of Steno, to argue that layers of rock could be dated by the fossils they contained: a principle first applied to the geology of the Paris Basin. The use of index fossils became a powerful tool for making geological maps, because it allowed geologists to correlate the rocks in one locality with those of similar age in other, distant localities. Over the first half of the 19th century, geologists such as Charles Lyell, Adam Sedgwick, and Roderick Murchison applied the new technique to rocks throughout Europe and eastern North America, setting the stage for more detailed, government-funded mapping projects in later decades.
      Midway through the 19th century, the focus of geology shifted from description and classification to attempts to understand how the surface of the Earth had changed. The first comprehensive theories of mountain building were proposed during this period, as were the first modern theories of earthquakes and volcanoes. Louis Agassiz and others established the reality of continent-covering ice ages, and "fluvialists" like Andrew Crombie Ramsay argued that river valleys were formed, over millions of years by the rivers that flow through them. After the discovery of radioactivity, radiometric dating methods were developed, starting in the 20th century. Alfred Wegener's theory of "continental drift" was widely dismissed when he proposed it in the 1910s, but new data gathered in the 1950s and 1960s led to the theory of plate tectonics, which provided a plausible mechanism for it. Plate tectonics also provided a unified explanation for a wide range of seemingly unrelated geological phenomena. Since 1970 it has served as the unifying principle in geology.
      Geologists' embrace of plate tectonics became part of a broadening of the field from a study of rocks into a study of the Earth as a planet. Other elements of this transformation include: geophysical studies of the interior of the Earth, the grouping of geology with meteorology and oceanography as one of the "earth sciences", and comparisons of Earth and the solar system's other rocky planets.
      Astronomy[edit]
      Main article: History of astronomy
      Aristarchus of Samos published work on how to determine the sizes and distances of the Sun and the Moon, and Eratosthenes used this work to figure the size of the Earth. Hipparchus later discovered the precession of the Earth.
      Advances in astronomy and in optical systems in the 19th century resulted in the first observation of an asteroid (1 Ceres) in 1801, and the discovery of Neptune in 1846.
      George Gamow, Ralph Alpher, and Robert Herman had calculated that there should be evidence for a Big Bang in the background temperature of the universe.[108] In 1964, Arno Penzias and Robert Wilson[109] discovered a 3 Kelvin background hiss in their Bell Labs radiotelescope (the Holmdel Horn Antenna), which was evidence for this hypothesis, and formed the basis for a number of results that helped determine the age of the universe.
      Supernova SN1987A was observed by astronomers on Earth both visually, and in a triumph for neutrino astronomy, by the solar neutrino detectors at Kamiokande. But the solar neutrino flux was a fraction of its theoretically expected value. This discrepancy forced a change in some values in the standard model for particle physics.
      Biology, medicine and genetics[edit]
      Life timeline
      view • discuss • edit
      -4500 —–-4000 —–-3500 —–-3000 —–-2500 —–-2000 —–-1500 —–-1000 —–-500 —–0 —
      water
      Single-celled
      life
      photosynthesis
      Eukaryotes
      Multicellular
      life
      Land life
      Dinosaurs
      Mammals
      Flowers
      ←
      Earliest Earth (−4540)
      ←
      Earliest water
      ←
      Earliest life
      ←
      LHB meteorites
      ←
      Earliest oxygen
      ←
      Atmospheric oxygen
      ←
      Oxygen crisis
      ←
      Earliest sexual reproduction
      ←
      Ediacara biota
      ←
      Cambrian explosion
      ←
      Earliest humans
      P
      h
      a
      n
      e
      r
      o
      z
      o
      i
      c
      P
      r
      o
      t
      e
      r
      o
      z
      o
      i
      c
      A
      r
      c
      h
      e
      a
      n
      H
      a
      d
      e
      a
      n
      PongolaHuronianCryogenianAndeanKarooQuaternaryAxis scale: millions of years.
      Orange labels: known ice ages.
      Also see: Human timeline and Nature timeline
      Main articles: History of biology, History of molecular biology, History of medicine, and History of evolutionary thought
      Semi-conservative DNA replication
      William Harvey published De Motu Cordis in 1628, which revealed his conclusions based on his extensive studies of vertebrate circulatory systems. He identified the central role of the heart, arteries, and veins in producing blood movement in a circuit, and failed to find any confirmation of Galen's pre-existing notions of heating and cooling functions.[110]
      The British Royal Society had received a letter from Antonie van Leeuwenhoek and published it in 1673, bringing to light the scientist's observations of microscopic organisms with his custom crafted lenses.[111]
      In 1847, Hungarian physician Ignác Fülöp Semmelweis dramatically reduced the occurrency of puerperal fever by simply requiring physicians to wash their hands before attending to women in childbirth. This discovery predated the germ theory of disease. However, Semmelweis' findings were not appreciated by his contemporaries and came into use only with discoveries by British surgeon Joseph Lister, who in 1865 proved the principles of antisepsis. Lister's work was based on the important findings by French biologist Louis Pasteur. Pasteur was able to link microorganisms with disease, revolutionizing medicine. He also devised one of the most important methods in preventive medicine, when in 1880 he produced a vaccine against rabies. Pasteur invented the process of pasteurization, to help prevent the spread of disease through milk and other foods.[112]
      Perhaps the most prominent, controversial and far-reaching theory in all of science has been the theory of evolution by natural selection put forward by the British naturalist Charles Darwin in his book On the Origin of Species in 1859. Darwin proposed that the features of all living things, including humans, were shaped by natural processes over long periods of time. The theory of evolution in its current form affects almost all areas of biology.[113] Implications of evolution on fields outside of pure science have led to both opposition and support from different parts of society, and profoundly influenced the popular understanding of "man's place in the universe". In the early 20th century, the study of heredity became a major investigation after the rediscovery in 1900 of the laws of inheritance developed by the Moravian[114] monk Gregor Mendel in 1866. Mendel's laws provided the beginnings of the study of genetics, which became a major field of research for both scientific and industrial research. By 1953, James D. Watson, Francis Crick and Maurice Wilkins clarified the basic structure of DNA, the genetic material for expressing life in all its forms.[115] In the late 20th century, the possibilities of genetic engineering became practical for the first time, and a massive international effort began in 1990 to map out an entire human genome (the Human Genome Project).
      Ecology[edit]
      Main article: History of ecology
      Earthrise over the Moon, Apollo 8, NASA. This image helped create awareness of the finiteness of Earth, and the limits of its natural resources.
      The discipline of ecology typically traces its origin to the synthesis of Darwinian evolution and Humboldtian biogeography, in the late 19th and early 20th centuries. Equally important in the rise of ecology, however, were microbiology and soil science—particularly the cycle of life concept, prominent in the work Louis Pasteur and Ferdinand Cohn. The word ecology was coined by Ernst Haeckel, whose particularly holistic view of nature in general (and Darwin's theory in particular) was important in the spread of ecological thinking. In the 1930s, Arthur Tansley and others began developing the field of ecosystem ecology, which combined experimental soil science with physiological concepts of energy and the techniques of field biology. The history of ecology in the 20th century is closely tied to that of environmentalism; the Gaia hypothesis, first formulated in the 1960s, and spreading in the 1970s, and more recently the scientific-religious movement of Deep Ecology have brought the two closer together.
      Social sciences[edit]
      Main article: History of the social sciences
      Successful use of the scientific method in the physical sciences led to the same methodology being adapted to better understand the many fields of human endeavor. From this effort the social sciences have been developed.
      Political science[edit]
      Main article: History of political science
      Political science is a late arrival in terms of social sciences[citation needed]. However, the discipline has a clear set of antecedents such as moral philosophy, political philosophy, political economy, history, and other fields concerned with normative determinations of what ought to be and with deducing the characteristics and functions of the ideal form of government. The roots of politics are in prehistory. In each historic period and in almost every geographic area, we can find someone studying politics and increasing political understanding.
      In Western culture, the study of politics is first found in Ancient Greece. The antecedents of European politics trace their roots back even earlier than Plato and Aristotle, particularly in the works of Homer, Hesiod, Thucydides, Xenophon, and Euripides. Later, Plato analyzed political systems, abstracted their analysis from more literary- and history- oriented studies and applied an approach we would understand as closer to philosophy. Similarly, Aristotle built upon Plato's analysis to include historical empirical evidence in his analysis.
      An ancient Indian treatise on statecraft, economic policy and military strategy by Kautilya[116] and Viṣhṇugupta,[117] who are traditionally identified with Chāṇakya (c. 350–-283 BCE). In this treatise, the behaviors and relationships of the people, the King, the State, the Government Superintendents, Courtiers, Enemies, Invaders, and Corporations are analysed and documented. Roger Boesche describes the Arthaśāstra as "a book of political realism, a book analysing how the political world does work and not very often stating how it ought to work, a book that frequently discloses to a king what calculating and sometimes brutal measures he must carry out to preserve the state and the common good."[118]
      During the rule of Rome, famous historians such as Polybius, Livy and Plutarch documented the rise of the Roman Republic, and the organization and histories of other nations, while statesmen like Julius Caesar, Cicero and others provided us with examples of the politics of the republic and Rome's empire and wars. The study of politics during this age was oriented toward understanding history, understanding methods of governing, and describing the operation of governments.
      With the fall of the Western Roman Empire, there arose a more diffuse arena for political studies. The rise of monotheism and, particularly for the Western tradition, Christianity, brought to light a new space for politics and political action[citation needed]. During the Middle Ages, the study of politics was widespread in the churches and courts. Works such as Augustine of Hippo's The City of God synthesized current philosophies and political traditions with those of Christianity, redefining the borders between what was religious and what was political. Most of the political questions surrounding the relationship between Church and State were clarified and contested in this period.
      In the Middle East and later other Islamic areas, works such as the Rubaiyat of Omar Khayyam and Epic of Kings by Ferdowsi provided evidence of political analysis, while the Islamic Aristotelians such as Avicenna and later Maimonides and Averroes, continued Aristotle's tradition of analysis and empiricism, writing commentaries on Aristotle's works.
      During the Italian Renaissance, Niccolò Machiavelli established the emphasis of modern political science on direct empirical observation of political institutions and actors. Later, the expansion of the scientific paradigm during the Enlightenment further pushed the study of politics beyond normative determinations[citation needed]. In particular, the study of statistics, to study the subjects of the state, has been applied to polling and voting.
      In the 20th century, the study of ideology, behaviouralism and international relations led to a multitude of 'pol-sci' subdisciplines including rational choice theory, voting theory, game theory (also used in economics), psephology, political geography/geopolitics, political psychology/political sociology, political economy, policy analysis, public administration, comparative political analysis and peace studies/conflict analysis.
      Linguistics[edit]
      Main article: History of linguistics
      Historical linguistics emerged as an independent field of study at the end of the 18th century. Sir William Jones proposed that Sanskrit, Persian, Greek, Latin, Gothic, and Celtic languages all shared a common base. After Jones, an effort to catalog all languages of the world was made throughout the 19th century and into the 20th century. Publication of Ferdinand de Saussure's Cours de linguistique générale created the development of descriptive linguistics. Descriptive linguistics, and the related structuralism movement caused linguistics to focus on how language changes over time, instead of just describing the differences between languages. Noam Chomsky further diversified linguistics with the development of generative linguistics in the 1950s. His effort is based upon a mathematical model of language that allows for the description and prediction of valid syntax. Additional specialties such as sociolinguistics, cognitive linguistics, and computational linguistics have emerged from collaboration between linguistics and other disciplines.
      Economics[edit]
      Main article: History of economics
      The supply and demand model
      Adam Smith wrote The Wealth of Nations, the first modern work of economics
      The basis for classical economics forms Adam Smith's An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, published in 1776. Smith criticized mercantilism, advocating a system of free trade with division of labour. He postulated an "invisible hand" that regulated economic systems made up of actors guided only by self-interest. Karl Marx developed an alternative economic theory, called Marxian economics. Marxian economics is based on the labor theory of value and assumes the value of good to be based on the amount of labor required to produce it. Under this assumption, capitalism was based on employers not paying the full value of workers labor to create profit. The Austrian school responded to Marxian economics by viewing entrepreneurship as driving force of economic development. This replaced the labor theory of value by a system of supply and demand.
      In the 1920s, John Maynard Keynes prompted a division between microeconomics and macroeconomics. Under Keynesian economics macroeconomic trends can overwhelm economic choices made by individuals. Governments should promote aggregate demand for goods as a means to encourage economic expansion. Following World War II, Milton Friedman created the concept of monetarism. Monetarism focuses on using the supply and demand of money as a method for controlling economic activity. In the 1970s, monetarism has adapted into supply-side economics which advocates reducing taxes as a means to increase the amount of money available for economic expansion.
      Other modern schools of economic thought are New Classical economics and New Keynesian economics. New Classical economics was developed in the 1970s, emphasizing solid microeconomics as the basis for macroeconomic growth. New Keynesian economics was created partially in response to New Classical economics, and deals with how inefficiencies in the market create a need for control by a central bank or government.
      The above "history of economics" reflects modern economic textbooks and this means that the last stage of a science is represented as the culmination of its history (Kuhn, 1962). The "invisible hand" mentioned in a lost page in the middle of a chapter in the middle of the "Wealth of Nations", 1776, advances as Smith's central message.[clarification needed] It is played down that this "invisible hand" acts only "frequently" and that it is "no part of his [the individual's] intentions" because competition leads to lower prices by imitating "his" invention. That this "invisible hand" prefers "the support of domestic to foreign industry" is cleansed—often without indication that part of the citation is truncated.[119] The opening passage of the "Wealth" containing Smith's message is never mentioned as it cannot be integrated into modern theory: "Wealth" depends on the division of labour which changes with market volume and on the proportion of productive to Unproductive labor.
      Psychology[edit]
      Main article: History of psychology
      The end of the 19th century marks the start of psychology as a scientific enterprise. The year 1879 is commonly seen as the start of psychology as an independent field of study. In that year Wilhelm Wundt founded the first laboratory dedicated exclusively to psychological research (in Leipzig). Other important early contributors to the field include Hermann Ebbinghaus (a pioneer in memory studies), Ivan Pavlov (who discovered classical conditioning), William James, and Sigmund Freud. Freud's influence has been enormous, though more as cultural icon than a force in scientific psychology.
      The 20th century saw a rejection of Freud's theories as being too unscientific, and a reaction against Edward Titchener's atomistic approach of the mind. This led to the formulation of behaviorism by John B. Watson, which was popularized by B.F. Skinner. Behaviorism proposed epistemologically limiting psychological study to overt behavior, since that could be reliably measured. Scientific knowledge of the "mind" was considered too metaphysical, hence impossible to achieve.
      The final decades of the 20th century have seen the rise of a new interdisciplinary approach to studying human psychology, known collectively as cognitive science. Cognitive science again considers the mind as a subject for investigation, using the tools of psychology, linguistics, computer science, philosophy, and neurobiology. New methods of visualizing the activity of the brain, such as PET scans and CAT scans, began to exert their influence as well, leading some researchers to investigate the mind by investigating the brain, rather than cognition. These new forms of investigation assume that a wide understanding of the human mind is possible, and that such an understanding may be applied to other research domains, such as artificial intelligence.
      Sociology[edit]
      Main article: History of sociology
      Ibn Khaldun can be regarded as the earliest scientific systematic sociologist.[120] The modern sociology, emerged in the early 19th century as the academic response to the modernization of the world. Among many early sociologists (e.g., Émile Durkheim), the aim of sociology was in structuralism, understanding the cohesion of social groups, and developing an "antidote" to social disintegration. Max Weber was concerned with the modernization of society through the concept of rationalization, which he believed would trap individuals in an "iron cage" of rational thought. Some sociologists, including Georg Simmel and W. E. B. Du Bois, utilized more microsociological, qualitative analyses. This microlevel approach played an important role in American sociology, with the theories of George Herbert Mead and his student Herbert Blumer resulting in the creation of the symbolic interactionism approach to sociology.
      American sociology in the 1940s and 1950s was dominated largely by Talcott Parsons, who argued that aspects of society that promoted structural integration were therefore "functional". This structural functionalism approach was questioned in the 1960s, when sociologists came to see this approach as merely a justification for inequalities present in the status quo. In reaction, conflict theory was developed, which was based in part on the philosophies of Karl Marx. Conflict theorists saw society as an arena in which different groups compete for control over resources. Symbolic interactionism also came to be regarded as central to sociological thinking. Erving Goffman saw social interactions as a stage performance, with individuals preparing "backstage" and attempting to control their audience through impression management. While these theories are currently prominent in sociological thought, other approaches exist, including feminist theory, post-structuralism, rational choice theory, and postmodernism.
      Anthropology[edit]
      Main article: History of anthropology
      Anthropology can best be understood as an outgrowth of the Age of Enlightenment. It was during this period that Europeans attempted systematically to study human behaviour. Traditions of jurisprudence, history, philology and sociology developed during this time and informed the development of the social sciences of which anthropology was a part.
      At the same time, the romantic reaction to the Enlightenment produced thinkers such as Johann Gottfried Herder and later Wilhelm Dilthey whose work formed the basis for the culture concept which is central to the discipline. Traditionally, much of the history of the subject was based on colonial encounters between Western Europe and the rest of the world, and much of 18th- and 19th-century anthropology is now classed as forms of scientific racism.
      During the late 19th-century, battles over the "study of man" took place between those of an "anthropological" persuasion (relying on anthropometrical techniques) and those of an "ethnological" persuasion (looking at cultures and traditions), and these distinctions became part of the later divide between physical anthropology and cultural anthropology, the latter ushered in by the students of Franz Boas.
      In the mid-20th century, much of the methodologies of earlier anthropological and ethnographical study were reevaluated with an eye towards research ethics, while at the same time the scope of investigation has broadened far beyond the traditional study of "primitive cultures" (scientific practice itself is often an arena of anthropological study).
      The emergence of paleoanthropology, a scientific discipline which draws on the methodologies of paleontology, physical anthropology and ethology, among other disciplines, and increasing in scope and momentum from the mid-20th century, continues to yield further insights into human origins, evolution, genetic and cultural heritage, and perspectives on the contemporary human predicament as well.
      Emerging disciplines[edit]
      During the 20th century, a number of interdisciplinary scientific fields have emerged. Examples include:
      Communication studies combines animal communication, information theory, marketing, public relations, telecommunications and other forms of communication.
      Computer science, built upon a foundation of theoretical linguistics, discrete mathematics, and electrical engineering, studies the nature and limits of computation. Subfields include computability, computational complexity, database design, computer networking, artificial intelligence, and the design of computer hardware. One area in which advances in computing have contributed to more general scientific development is by facilitating large-scale archiving of scientific data. Contemporary computer science typically distinguishes itself by emphasising mathematical 'theory' in contrast to the practical emphasis of software engineering.
      Environmental science is an interdisciplinary field. It draws upon the disciplines of biology, chemistry, earth sciences, ecology, geography, mathematics, and physics.
      Materials science has its roots in metallurgy, mineralogy, and crystallography. It combines chemistry, physics, and several engineering disciplines. The field studies metals, ceramics, glass, plastics, semiconductors, and composite materials.
      Academic study[edit]
      Main article: History of science and technology
      As an academic field, history of science and technology began with the publication of William Whewell's History of the Inductive Sciences (first published in 1837). A more formal study of the history of science as an independent discipline was launched by George Sarton's publications, Introduction to the History of Science (1927) and the Isis journal (founded in 1912). Sarton exemplified the early 20th-century view of the history of science as the history of great men and great ideas. He shared with many of his contemporaries a Whiggish belief in history as a record of the advances and delays in the march of progress. The history of science was not a recognized subfield of American history in this period, and most of the work was carried out by interested scientists and physicians rather than professional historians.[121] With the work of I. Bernard Cohen at Harvard, the history of science became an established subdiscipline of history after 1945.[122]
      The history of mathematics, history of technology, and history of philosophy are distinct areas of research and are covered in other articles. Mathematics is closely related to but distinct from natural science (at least in the modern conception). Technology is likewise closely related to but clearly differs from the search for empirical truth.
      History of science is an academic discipline, with an international community of specialists. Main professional organizations for this field include the History of Science Society, the British Society for the History of Science, and the European Society for the History of Science.
      Theories and sociology of the history of science[edit]
      Main article: Theories and sociology of the history of science
      Much of the study of the history of science has been devoted to answering questions about what science is, how it functions, and whether it exhibits large-scale patterns and trends.[123] The sociology of science in particular has focused on the ways in which scientists work, looking closely at the ways in which they "produce" and "construct" scientific knowledge. Since the 1960s, a common trend in science studies (the study of the sociology and history of science) has been to emphasize the "human component" of scientific knowledge, and to de-emphasize the view that scientific data are self-evident, value-free, and context-free.[124] The field of Science and Technology Studies, an area that overlaps and often informs historical studies of science, focuses on the social context of science in both contemporary and historical periods.
      Humboldtian science refers to the early 19th century approach of combining scientific field work with the age of Romanticism sensitivity, ethics and aesthetic ideals.[125] It helped to install natural history as a separate field, gave base for ecology and was based on the role model of scientist, naturalist and explorer Alexander von Humboldt.[126] The later 19th century positivism asserted that all authentic knowledge allows verification and that all authentic knowledge assumes that the only valid knowledge is scientific.[127]
      A major subject of concern and controversy in the philosophy of science has been the nature of theory change in science. Karl Popper argued that scientific knowledge is progressive and cumulative; Thomas Kuhn, that scientific knowledge moves through "paradigm shifts" and is not necessarily progressive; and Paul Feyerabend, that scientific knowledge is not cumulative or progressive and that there can be no demarcation in terms of method between science and any other form of investigation.[128]
      The mid 20th century saw a series of studies relying to the role of science in a social context, starting from Thomas Kuhn's The Structure of Scientific Revolutions in 1962. It opened the study of science to new disciplines by suggesting that the evolution of science was in part sociologically determined and that positivism did not explain the actual interactions and strategies of the human participants in science. As Thomas Kuhn put it, the history of science may be seen in more nuanced terms, such as that of competing paradigms or conceptual systems in a wider matrix that includes intellectual, cultural, economic and political themes outside of science. "Partly by selection and partly by distortion, the scientists of earlier ages are implicitly presented as having worked upon the same set of fixed problems and in accordance with the same set of fixed canons that the most recent revolution in scientific theory and method made seem scientific."[129]
      Further studies, e.g. Jerome Ravetz 1971 Scientific Knowledge and its Social Problems referred to the role of the scientific community, as a social construct, in accepting or rejecting (objective) scientific knowledge.[130] The Science wars of the 1990 were about the influence of especially French philosophers, which denied the objectivity of science in general or seemed to do so. They described as well differences between the idealized model of a pure science and the actual scientific practice; while scientism, a revival of the positivism approach, saw in precise measurement and rigorous calculation the basis for finally settling enduring metaphysical and moral controversies.[131][132] However, more recently some of the leading critical theorists have recognized that their postmodern deconstructions have at times been counter-productive, and are providing intellectual ammunition for reactionary interests. Bruno Latour noted that "dangerous extremists are using the very same argument of social construction to destroy hard-won evidence that could save our lives. Was I wrong to participate in the invention of this field known as science studies? Is it enough to say that we did not really mean what we meant?"[133]
      The Plight of Many Scientific Innovators[edit]
      One recurring observation in the history of science involves the struggle for recognition of first-rate scientists working on the periphery of the scientific establishment. For instance, the great physicist Lord Rayleigh looked back (cited here) on John James Waterston's seminal paper on the kinetic theory of gases. The history of the neglect of Waterston's path-breaking article, Rayleigh felt, suggests that "a young author who believes himself capable of great things would usually do well to secure favourable recognition of the scientific world . . . before embarking upon higher flights."
      William Harvey's experiences led him to an even more pessimistic view:[134]
      "But what remains to be said about the quantity and source of the blood which thus passes, is of so novel and unheard-of character that I not only fear injury to myself from the envy of a few, but I tremble lest I have mankind at large for my enemies, so much doth wont and custom, that become as another nature, and doctrine once sown and that hath struck deep root, and respect for antiquity, influence all men."
      In more general terms, Thomas K. Merton[135] remarks that "the history of science abounds in instances[136] of basic papers having been written by comparatively unknown scientists, only to be rejected or neglected for years."
    http://www.mehrnews.com/news/3044968/%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85
      در مورد چگونگي تاريخ‌نگاري علم، نظرات مختلفي وجود دارد. باترفيلد، مورخِ علم انگليسي‌تبار، دو نوع تاريخ‌نگاري علم را از يکديگر متمايز مي‌کند: تاريخ‌نگاري ويگي و تاريخ‌نگاري غيرويگي.
      به گزارش خبرگزاري مهر، در يادداشت پيش‌رو شهرام تقي زاده به تبيين «رويکردهاي تاريخ نگاري علم» مي‌پردازد. وي با اشاره به انديشه «باتر فيلد» به بيان دو نوع تاريخ نگاري علم مي پردازد. نوع اول، تاريخ‌نگاري ويگي و نوع دوم تاريخ‌نگاري غيرويگي است.
      در مورد چگونگي فهم تاريخ علم و چگونگي تاريخ‌نگاري علم، نظرات مختلفي وجود دارد. «باترفيلد»،[1] مورخِ علم انگليسي‌تبار، دو نوع تاريخ‌نگاريِ علم را از يکديگر متمايز مي‌کند: تاريخ‌نگاري ويگي[2] و تاريخ‌نگاري غيرويگي[3].
      تاريخ‌نگاري ويگي، تاريخ را به صورت خطي يا تکاملي مي‌بيند و همان شيوه مرسوم تاريخ‌نگاري است. در اين نوع نگاه به تاريخِ علم، نظريه‌ها و قوانين علميِ معاصرِ تاريخ‌نگار، درست و معقول فرض مي­شوند. مورخ فرض مي‌کند نظريات علمي زمان او درست هستند و ساير نظريات علمي در طول تاريخ، مقدمات و مراحل ابتدايي‌تر علم فعلي و موجود هستند. در اين نوع نگاه، تاريخ‌نگار فرض کرده که نظريات علمي عصر او درست هستند و با اين فرض، به سراغ تاريخ علم‌ مي‎رود و آن دسته از نظرياتي را که منجر به پديد آمدن نظريه‌هاي علمي معاصر او شده‌اند، گزينش مي‌کند و مانند حلقه‌هاي متصل يک زنجير، آن‌ها را به هم وصل مي‌کند. به اصطلاح نظرياتي که مقدمات پديدآمدن نظريه اخير هستند و منجر به آن مي‌شوند، «تبارشناسي» مي‌گردند.
      اين‌گونه تاريخ‌نگاري، به تأثير­­ عوامل غيرمعرفتي و غيرمنطقي در سير علم، قائل نيست و بر اين اساس، راهي را که علم رفته است و منجر به پديدآمدن نظريات اخير شده است، قابل دفاع منطقي مي‌داند. تاريخ علم، در يک حرکت و سير منطقي به نقطه کنوني رسيده است. اين نوع نگاه به سير علم و حذف عوامل غيرمعرفتي از علم، باعث بي‌توجهي به بافت و زمينه رواني و اجتماعي خاصي است که علم در آن شکل گرفته است. در اين ديدگاه، علوم و نظريه‌هاي ما کاملاً منطقي و معقول هستند. علم بر اساس اصول خرد رشد مي‌کند، لذا حرکت علم، يک حرکت انباشتي[4] است؛ به اين معنا که نظريات علمي، در طول زمان بر روي هم انباشته مي‌شوند و متکامل‌تر مي‌گردند. آن‌ها دانشمندان را انسان‌هايي مي‌بينند که تنها به دنبال زدودن خرافات و کشف حقايق هستند. افرادي که سعي مي‌کنند صرفاً با روش‌هاي دقيق تجربي و بر اساس منطق علم، به قوانين صحيح و کلي دست پيدا کنند. به اين ترتيب ساير جنبه‌ها و وجوه يک دانشمند، مانند عواطف و شرايط اجتماعي خاص او، همگي مغفول واقع مي‌شوند.
      تاريخ‌نگاران ويگي، درون‌گرا هستند. درون‌گرايي[5] در تاريخ علم، در مقابل برون‌گرايي[6] قرار دارد. درون‌گراها، توجهي به عوامل بيروني و بسترِ شکل‌گيري نظريه‌ها ندارند. از نظر آن‌ها شرايط رواني، اقتصادي، سياسي و اجتماعيِ يک نظريه، ربطي به هويت نظريه ندارد؛ يعني يک نظريه علمي را بايد با منطق دروني خودش بررسي کرد؛ نبايد شرايط و بسترِ شکل‌گيري يک نظريه را در آن نظريه دخيل کرد، اما بر خلاف درون‌گراها، برون‌گراها، بستر و زمينه رواني و اجتماعي خاصي را که يک نظريه در آن تکون مي‌يابد، مورد توجه و بررسي قرار مي‌دهند.
      غالباً کساني که تفسير ويگي از تاريخ علم دارند، مخالف نسبي‌گرايي[7] در علم و طرفدار جزمي‌گرايي[8] هستد. دليل اين امر روشن است؛ زيرا آن‌ها قوانين علمي را بر اساس خردورزي و تعقل مي‌دانند؛ عواطف و شرايط مختلف رواني و اجتماعيِ خاصِ عالم را، در شکل‌گيري نظريات او دخيل نمي‌دانند و حرکت علم را يک حرکت انباشتي و تکاملي مي‌دانند. همه اين‌ها مستلزم قائل‌شدن به جزمي‌گرايي در علم است. از نظر آن‌ها به موازات پيشروي علم رو به جلو، دانش و معرفت ما نيز اضافه مي‌شود.
      نگاه انباشتي به علم يک نتيجه ديگر هم دارد و آن، مقدس شمردن علم است.[9] از آن‌جا که در ديدگاه مورخِ ويگيِ تاريخ، علم، امري سراسر عقلاني است و به هيچ وجه مشوب به خرافات و موهومات نيست، امري مقدس تلقي مي‌شود. نظريه‌هاي علمي کاملاً ناب و خالص هستند و فارغ از زمينه‌هاي رواني و اجتماعي خود در نظر گرفته مي‌شوند. علم خرافه‌‌زدا و نابودکننده جهالت‌هاي بشر است و خود محصول خالص عقل است. وقتي علم تبديل به يک امر مقدس مي‌شود، دانشمندان نيز قهرمان و منجي تلقي مي‌شوند. دانشمندان، قهرماناني هستند که به مرور زمان تاريخ را از لوث جهالت‌ها و خرافه‌‌هاي کودکانه زدوده‌اند.
      تاريخ به مثابه جرياني دوري و غيرانباشتي
      در مقابل تاريخ‌نگاري ويگي -که ديدگاهي انباشتي نسبت به تاريخ دارد- نوع ديگري از تاريخ‌نگاري وجود دارد که تاريخ را به صورت يک جريان خطي[10] نمي‌بيند؛ بلکه تاريخ را به صورت دوري[11] در نظر مي‌گيرد. اين نوع تاريخ‌نگاري بيشتر در قرن بيستم و به‌ويژه در نيمه دوم آن، مورد توجه قرار گرفت. در تاريخ‌نگاري ويگي کوشش مي‌شد با رديابي ريشه‌‌هاي تکامل نظريات جديد در زمان‌هاي گذشته، به روش‌شناسي و مفاهيم اصلي اين نظريات، شفافيت و وضوح بيشتري ببخشند.
      «توماس کوهن»[12] صريحاً بيان مي‌کند که کار تاريخ‌نگاري‌هاي گذشته، بيشتر شفاف‌کردن روش‌ها و يا مفاهيم علمي معاصر، به وسيله نشان‌دادن تکامل آن‌ها است. طبق اين ديدگاه، تاريخ‌نگار بايد نشان بدهد که چگونه علم کنوني، عمق يافته است. در نگاه خطي و انباشتي به علم، نظريه‌هاي استقراريافته کنوني، محل ترديد و پرسش نيستند؛ آن‌ها اموري معقول و متقن فرض شده‌اند، از اين‌رو هدف تاريخ‌نگار، معطوف به يافتن چگونگي عميق شدن و تکامل‌يافتن اين علم است. در مقابل اين ديدگاه، در تاريخ‌نگاري دوري و غيرويگي، علم به عنوان امري شناخته مي‌شود که کاملاً وابسته به بستر و شرايط رواني و اجتماعي خاصي است که در آن پديد آمده است. در نگاه دوري به تاريخِ علم، پرسش اين نيست که مثلاً ديدگاه‌هاي گاليله يا نيوتن، چگونه پايه‌هاي تکامل و رشد نظريات معاصر بوده‌اند؛ پرسش از اين نيست که نظريات اين دو، چه ربطي به نظريات تکامل‌يافته‌تر کنوني دارند، بلکه پرسش آن است که نظريات آن‌ها چه ربطي به فضا و بستر رواني و اجتماعيِ زمان خود دارند. بر اساس اين ديدگاه، دانشمندان نيز مانند ساير انسان‌ها، محصور شرايط فرهنگي و اجتماعي زمان خود و درگير عواطف و باورهاي شخصي خود بوده‌اند.
      به اين ترتيب مورخ غيرويگي، براي فهم نظريه يک دانشمند، به اموري از اين قبيل مي‌پردازند که اين دانشمند، در چه فضاي فضاي سياسي و اجتماعيِ خاصي زندگي مي‌کرده؟ با چه کساني در تعامل بوده؟ اساتيد او چه کساني بوده‌اند؟ درگير چه مسائل احساسي و عاطفي خاصي بوده؟ وضعيت اقتصادي او چگونه بوده؟ و...
      طبق اين ديدگاه، اگر شخص مي‌خواهد يک نظريه را بفهمد، بايد به شرايط تاريخي خاصي که آن نظريه در بستر آن شکل گرفته، توجه کند؛ زيرا اين نظريه، با توجه به پيش‌فرض‌هاي عالم -که تحت تأثير شرايط و بستر رواني و اجتماعي او بوده- شکل‌ گرفته است. از نظر کساني که به تاريخ به اين صورت نگاه مي‌کنند، همه انسان‌ها، از جمله دانشمندان، آن‌قدر اسير پيش‌فرض‌ها و مستغرق در آن‌ها هستند که شواهد تجربي[13] را تماماً بر اساس اين پيش‌فرض‌ها تفسير مي‌کنند. اين‌که شواهد تجربي فارغ از پيش‌فرض‌ها و ارزش‌هاي شخص مشاهده‌کننده باشند، افسانه‌اي بيش نيست.
      در نتيجه، شواهد تجربي نمي‌توانند داور نهايي ميان نظريات باشند؛ يعني نمي‌توان گفت که چون نظريه الف، شواهد تجربي بهتري از نظريه ب دارد، پس نظريه بهتري است، زيرا هر نظريه شواهد تجربي را با توجه به پيش‌فرض‌ها و ارزش‌هاي خود تفسير مي‌کند. نظريه الف دسته‌اي از شواهد را مؤيد ديدگاه‌هاي خود مي‌داند و نظريه ب نيز، همان شواهد را مؤيد ديدگاه‌هاي خود مي‌داند؛ زيرا تفسيرشان از اين شواهد متفاوت است؛ به اين ترتيب، بايد هر نظريه را با توجه به پيش‌فرض‌هاي متأثر از شرايط اجتماعي و فرهنگي خاص خودش فهميد. اگر بستر و شرايط شکل‌گيري نظريه را به خوبي فهم کنيم، درمي‌يابيم که اين نظريه بسيار معقول بوده است.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Historiography_of_science
      Historiography of science
      From Wikipedia, the free encyclopedia
      This article includes a list of references, but its sources remain unclear because it has insufficient inline citations. Please help to improve this article by introducing more precise citations. (April 2014) (Learn how and when to remove this template message)
      Historiography is the study of the history and methodology of the discipline of history. The historiography of science is thus the study of the history and methodology of the sub-discipline of history, known as the history of science, including its disciplinary aspects and practices (methods, theories, schools) and to the study of its own historical development ("History of History of Science", i.e., the history of the discipline called History of Science).
      Since historiographical debates regarding the proper method for the study of the history of science are sometimes difficult to demarcate from historical controversies regarding the very course of science, it is often (and rightly) the case that the early controversies of the latter kind are considered the inception of the sub-discipline. For example, such discussions permeate the historical writings of the great historian and philosopher of science William Whewell. He is thus often (and rightly) viewed as the grandfather of this discipline; other such distinguished grandfathers are Pierre Duhem and Alexandre Koyré.
      As to the explicit presentation of the Historiography of Science it is usually dated in the early Sixties of the 20th century. Thus for example, in 1965 we find Gerd Buchdahl reporting "A Revolution in Historiography of Science" referring to the innovative studies of Thomas Kuhn and Joseph Agassi.[1] He suggested that these two writers had inaugurated the sub discipline by distinguishing clearly between the history and the historiography of science, as they argued that historiographical views greatly influence the writing of the history of science.
      Contents [hide]
      1 The origins of the discipline
      2 The Hessen thesis and the birth of externalism
      3 Ludwik Fleck
      4 Vannevar Bush and World War II
      5 Thomas Kuhn and the 1960s
      6 The discipline today
      7 See also
      8 Bibliography
      9 References
      The origins of the discipline[edit]
      Though scholars and scientists had been chronicling the results of scientific endeavors for centuries (such as William Whewell's History of the Inductive Sciences from 1837, and the popular and historical accounts which accompanied the scientific revolution of the 17th century), the development of the distinct academic discipline of the history of science and technology did not occur until the early 20th century, and was intimately bound to the changing role of science during the same time period. The history of science was once exclusively the domain of retired researchers — former scientists whose days in the laboratory had expired but still with a hearty interest in the field — and the rare specialist. However, in the decades since the end of World War II the field has evolved into a full academic discipline, with graduate schools, research institutes, public and private patronage, peer-reviewed journals, and professional societies.
      The study of the history of science has had great effects on the philosophy of science, conceptions of the role of science in society, and scientific policy.
      The founding figure of the discipline in the United States was George Sarton, later the founding editor of the journal Isis. Sarton and his family fled Belgium after the German invasion in World War I, and after a brief stay in England, he arrived in the United States penniless and unemployed. Sarton began lecturing part-time at several academic institutions, and in 1916 began a two-year appointment at Harvard University. When his appointment did not look like it would be renewed, he appealed to Robert S. Woodward, president of the Carnegie Institution of Washington, for patronage. Woodward gave Sarton a two-year position and in 1920 extended it to a permanent tenured appointment as a Research Associate in the Institution's Department of History.
      Though modern scholars do not usually share Sarton's motivations — Sarton saw the history of science as the only genuine example of human progress — the tools he left to the field, the journal Isis and the annual volume Osiris (both still in print today), provided the foundation of the discipline in the United States.
      The Hessen thesis and the birth of externalism[edit]
      Just as the 1930s were a seminal decade for the development of our modern understanding of science, they were a seminal decade for the history and historiography of science as well. While Sarton taught the first American doctoral students in the discipline, in Europe some of the most influential historians and philosophers of science were first coming into the picture, and the setting of the philosophical battle which is now known as "the Science Wars" was being set.
      In 1931, the Second International Congress of the History of Science was convened in London. The papers delivered by the Soviet delegation, led by N.I. Bukharin, quickly invigorated the discipline. Boris Hessen in particular delivered a paper entitled "The Social and Economic Roots of Newton's Principia," in which he asserted that Isaac Newton's most famous work was created to cater to the goals and desires of 17th century industry and economy. Hessen asserted that Newton's work was inspired by his economic status and context, that the Principia was little more than the solution of technical problems of the bourgeoisie.
      Present scholarship has revealed that Hessen's motives were not completely academic. At that time in the Soviet Union, the work of Albert Einstein was under attack by Communist Party philosophers; being supposedly motivated by bourgeois values, it was "bourgeois science" (Graham 1985: 711), and should henceforth be banned. (In many ways this attack was similar to the Deutsche Physik movement in Germany which occurred only a few years later.) Hessen's paper was a lobbying tactic: Party philosophers would not challenge the accuracy of Newton's theories, and to show them as being motivated by bourgeois concerns would, in Hessen's eyes, show that scientific validity could exist whatever the motivations were for undertaking it. However, there is little evidence that his paper had any effect in the internal Soviet philosophical battles over Einstein's work.
      Despite its lack of effect in his home country, Hessen's thesis had a wide effect in Western history of science. Though Hessen’s work is now easily dismissed as "vulgar Marxism" (Shaffer 1984: 26), its focus on the relationship between society and science was, in its time, seen as novel and inspiring. It was a challenge to the notion that the history of science was the history of individual genius in action, the dominant view at least since William Whewell's History of the Inductive Sciences in 1837.
      Few contemporary Western readers of Hessen took his paper at face value. His rigid connection between economy and knowledge was not accepted by a majority of historians. However, his assertion that a connection existed between the growth of knowledge and the art of war, and that ballistics played a central part of physics and Newton's world, was viewed with keen interest. In the shadow of the first war to employ chemical weapons, and as the war machines were again gearing up in preparation for another world war, the role between science, technology, and warfare was becoming more interesting to scholars and scientists. Previous views of science as separate from the mundane or vulgar aspects of practical life — the disembodiment of the scientific mind from its context — were becoming less attractive than a view that science and scientists were increasingly embedded in the world in which they worked.
      This became reflective in the scholarship of the time as well, with dissertations written on such subjects as "Science and War in the Old Regime," which examined the ways in which military engineering influenced pre-Revolution French scientists.
      This method of doing the history of science became known as externalism, looking at the manner in which science and scientists are affected, and guided by, their context and the world in which they exist. It is an approach which eschews the notion that the history of science is the development of pure thought over time, one idea leading to another in a contextual bubble which could exist at any place, at any time, if only given the right geniuses.
      The contrast to this approach, the method of doing history of science which preceded externalism, became known as internalism. Internalist histories of science often focus on the rational reconstruction of scientific ideas and consider the development of these ideas wholly within the scientific world. Although internalist histories of modern science tend to emphasize the norms of modern science, internalist histories can also consider the different systems of thought underlying the development of Babylonian astronomy or Medieval impetus theory
      In practice, the line between internalism and externalism can be incredibly fuzzy. Few historians then, or now, would insist that either of these approaches in their extremes paint a wholly complete picture, nor would it necessarily be possible to practice one fully over the other. However, at their heart they contain a basic question about the nature of science: what is the relationship between the producers and consumers of scientific knowledge? The answer to this question must, in some form, inform the method in which the history of science and technology is conducted; conversely, how the history of science and technology is conducted, and what it concludes, can inform the answer to the question. The question itself contains an entire host of philosophical questions: what is the nature of scientific truth? What does objectivity mean in a scientific context? How does change in scientific theories occur?
      The historian/sociologist of science Robert K. Merton produced many famous works following Hessen's thesis, which can be seen as reactions to and refinements of Hessen's argument. In his work on science, technology, and society in the 17th century England, Merton sought to introduce an additional category — Puritanism — to explain the growth of science in this period. Merton worked to split Hessen's crude category of economics into smaller subcategories of influence, including transportation, mining, and military technique. Merton also tried to develop empirical, quantitative approaches to showing the influence of external factors on science. Despite these changes, Merton was quick to note his indebtedness to Hessen. Even with his emphasis on external factors, though, Merton differed from Hessen in his interpretation: Merton maintained that while researchers may be inspired and interested by problems which were suggested by extra-scientific factors, ultimately the researcher's interests were driven by "the internal history of the science in question.[citation needed]" Merton attempted to delineate externalism and internalism along disciplinary boundaries, with context studied by the sociologist of science, and content by the historian.
      Ludwik Fleck[edit]
      Around the same period, in 1935, Ludwik Fleck, a Polish medical microbiologist published his Genesis and Development of a Scientific Fact which used a case study in the field of medicine (of the development of the disease concept of Syphilis) to present a thesis about the social nature of knowledge, and in particular science and scientific 'thought styles' (Denkstil) which are the epistemological, conceptual and linguistic styles of scientific (but also non-scientific) 'thought collectives' (Denkkollektiv). This work's importance was not noticed, as [Thaddeus J. Trenn] editor of the English edition published in 1979 writes, 'Fleck's pioneering monograph was published at almost the same time as Karl Popper's Logik der Forschung. But, developed in very different cognitive styles, the books met with contrasting response. In Popper's own words, his book "was surprisingly successful, far beyond Vienna. [...]" [...] It is perhaps most diagnostic that the book received no review notice at all in George Sarton's Isis, by then the leading international journal of the history of science.' [pp. xvii-xviii].
      As evident from Fleck's book's title, it revolves around the notion that epistemologically, there is nothing stable or realistically true or false about any scientific fact. A fact has a 'genesis' which is grounded in certain theoretic grounds and many times other obscure and fuzzy notions, and it 'develops' as it is subject to dispute and additional research by other scientists. Fleck's work, unlike Hessen's work focuses more on the epistemological and linguistic factors that affect scientific discovery, innovation and progress or development, while Hessen's work focuses on socio-political factors.
      Fleck's work was one of the major influences noted by Thomas S. Kuhn which led to the writing his Structure of Scientific Revolutions. Kuhn also wrote the foreword to Fleck's English translation.
      Vannevar Bush and World War II[edit]
      [icon] This section needs expansion. You can help by adding to it. (May 2008)
      The study of the history of science continued to be a small effort until the rise of Big Science after World War II. The influential bureaucrat Vannevar Bush, and the president of Harvard, James Conant, both encouraged the study of the history of science as a way of improving general knowledge about how science worked, and why it was essential to maintain a large scientific workforce.
      Thomas Kuhn and the 1960s[edit]
      [icon] This section needs expansion. You can help by adding to it. (June 2008)
      From the 1940s through the early 1960s, most histories of science were different forms of a "march of progress"[citation needed], showing science as a triumphant movement towards truth. Many philosophers and historians did of course paint a more nuanced picture, but it was not until the publication of Thomas Kuhn's The Structure of Scientific Revolutions that this approach became seriously suspected as being misleading[citation needed]. Kuhn's argument that scientific revolutions worked by paradigm shifts seemed to imply that truth was not the ultimate criterion for science, and the book was extremely influential outside of academia as well[citation needed]. Corresponding with the rise of the environmentalism movement and a general loss of optimism of the power of science and technology unfettered to solve the problems of the world, this new history encouraged many critics to pronounce the preeminence of science to be overthrown[citation needed].
      The discipline today[edit]
      [icon] This section needs expansion. You can help by adding to it. (June 2008)
      The discipline today encompasses a wide variety of fields of academic study, ranging from the traditional ones of history, sociology, and philosophy, and a variety of others such as law, architecture, and literature.
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%B9%D9%84%D9%85
      تاريخ‌نگاري علم
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      تاريخ‌نگاري به معني مطالعه تاريخ و روش‌شناسي رشته تاريخ است؛ بنابراين تاريخ‌نگاري علم به معناي مطالعه تاريخ و روش‌شناسي زيرمجموعه‌اي از رشته تاريخ، به نام تاريخ دانش است که شامل مطالعه روش‌ها، نظريه‌ها، و مکاتب موجود در رشته تاريخ، يا به عبارت ديگر، مطالعه تاريخ تاريخ علم است.
      جستارهاي وابسته[ويرايش]
      تاريخ‌نگاران علم
      فيلسوفان علم
      جامعه‌شناسان علم
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B1%D8%AC_%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86
      جرج سارتن
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      جرج آلفرد لئون سارتن[پانويس ۱]، (متولد ۱۸۸۴ ميلادي کنت، فوت ۱۹۵۶ ميلادي) يک آمريکايي – بلژيکي همه‌چيزدان، تاريخ‌دان علم و پدر مي سارتن (نويسنده) بود. وي کتاب‌هايي چون تاريخ علم، مطالعه تاريخ علم و سه جلد از مجموعه نه جلدي مقدمه‌اي بر تاريخ علم را به رشته تحرير درآورد.
      جرج سارتن از نظر برخي پدر تاريخ علم به حساب مي آيد. مقدمه او از تاريخ علم يک کار بزرگ سه جلدي است که مشارکت‌هاي علمي و فرهنگي هر تمدن از دوران باستان تا قرن چهاردهم را بررسي مي‌کند. وي نويسنده ۱۵ کتاب و بيش از ۳۰۰ مقاله در همين زمينه مي‌باشد.
      محتويات [نهفتن]
      ۱ زندگي و کار سارتن
      ۲ جامعه تاريخ علم
      ۳ واژه‌نامه
      ۴ پانويس
      ۵ منابع
      ۶ جستارهاي وابسته
      ۷ پيوند به بيرون
      زندگي و کار سارتن[ويرايش]
      جرج آلفرد لئون سارتن، در تاريخ ۳۱ اوت در گنت به دنيا آمد. او در سال ۱۹۰۶ از دانشگاه فارغ التحصيل شد و دو سال بعد برنده مدال طلا براي يکي از مقالات خود در شيمي شد. وي دکتراي خود را در سال ۱۹۱۱ در رشته رياضيات از دانشگاه گنت دريافت کرد. جرح در سال ۱۹۱۱ با مابل النور الويس، هنرمند انگليسي، ازدواج کرد و دختر او النور ماري يک سال بعد به دنيا آمد. او پس از جنگ جهاني اول به انگلستان مهاجرت کرد و در سال ۱۹۱۵ به ايالات متحده رفت. جايي که باقي عمر خود را در آنجا زندگي نمود. او براي بنياد کارنگي براي صلح بين‌المللي کار مي‌کرد و در در سالهاي ۱۹۱۶ تا ۱۹۱۸ دانشگاه هاروارد سخنراني‌هايي ايراد نمود. جرج در سال ۱۹۲۰ بعنوان مدرس دانشگاه هاروارد و در سال‌هاي ۱۹۴۰-۱۹۵۰ استاد تاريخ علم شد. او همچنين عضو پيوسته مؤسسه پژوهشي کارنگي در واشنگتن ۱۹۴۸-۱۹۱۹ بود. سارتن تصميم گرفت که يک تاريخ علم نه جلدي جامع را کامل کند که در طي آماده سازي جلد دوم به او القا شد تا زبان عربي را فرا گيرد و به خاور ميانه مسافرت کند تا دست نوشته‌هاي اصلي دانشمندان اسلامي را بررسي کند. اما در زمان مرگش تنها سه جلد اول کامل شدند (جلد اول: از هومر تا عمر خيام ، جلد دوم: از خاخام عزرا تا راجر بيکن، جلد سوم: علم و يادگيري در قرن چهاردهم ۱۹۲۷-۱۹۴۸)
      اين پروژه از مطالعه او از لئوناردو داوينچي الهام گرفته شد اما دوره زندگي لئوناردو قبل از مرگ ساتورن تمام نشد( Jūrj Sārtūn Romanized فرم عربي از نام او است). پس از مرگ او (۲۲ مارس ۱۹۵۶) مجموعه منتخبي از مقالات او توسط دوروتي استيمسون ويرايش شد و توسط انتشارات دانشگاه هاروارد در سال ۱۹۶۲ منتشر گرديد.
      جامعه تاريخ علم[ويرايش]
      به افتخار دستاوردهاي سارتن جامعه تاريخ علم جايزه معروف به مدال جرج سارتن را ايجاد کرد .اين جايزه از معتبرترين جوايز جامع تاريخ علم است. اين مدال از سال ۱۹۵۵ هر سال به يک مورخ برجسته علم که از طريق کميته بين‌المللي پژوهش انتخاب مي‌شود اهدا مي‌گردد. هر پژوهشگر براي موفقيت پژوهشي خود در طول زندگي مفتخر به اين مدال مي‌شود. سارتن مؤسس اين جامعه و صاحب نشريات سريالي Isis و Osiris که اين مؤسسه منتشر مي‌کند، مي‌باشد.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandre_Koyr%C3%A9
      Alexandre Koyré
      From Wikipedia, the free encyclopedia
      [hide]This article has multiple issues. Please help improve it or discuss these issues on the talk page. (Learn how and when to remove these template messages)
      This article needs additional citations for verification. (July 2009)
      This article includes a list of references, but its sources remain unclear because it has insufficient inline citations. (July 2009)
      Alexandre Koyré
      Koyre.jpg
      Born 29 August 1892
      Taganrog, Russian Empire
      Died 28 April 1964 (aged 71)
      Paris, France
      Alma mater University of Göttingen (1908–1911)
      Collège de France (1912–1913)
      Sorbonne (1911–1914)
      Era 20th-century philosophy
      Region Western Philosophy
      School Continental philosophy
      Phenomenology
      French historical epistemology[1]
      Institutions École pratique des hautes études (1931–1962)
      Johns Hopkins University (1946–?)
      The New School (1941)
      Main interests
      History of science
      Philosophy of science
      Historical epistemology
      Notable ideas
      Criticism of positivist philosophy of science
      Influences[show]
      Influenced[show]
      Alexandre Koyré (French: [kwaʁe]; 29 August 1892 – 28 April 1964), also anglicized as Alexandre or Alexander Koyre, was a French philosopher of Russian origin who wrote on the history and philosophy of science.
      Contents [hide]
      1 Life
      2 Work
      2.1 Criticism
      3 Writings (selection)
      4 Notes
      5 References
      6 External links
      Life[edit]
      Koyré was born in the city of Taganrog, Russia on 29 August 1892 into a Jewish family. His original name was Alexandr Vladimirovich Koyre (Александр Владимирович (Вольфович) Койре). In Russia he studied in Tiflis, Rostov-on-Don and Odessa, before pursuing his studies abroad.
      At Göttingen, Germany (1908–1911) he studied under Edmund Husserl and David Hilbert. Husserl did not approve of Koyré's dissertation, whereupon Koyré left for Paris, to study at the Collège de France and the Sorbonne during the period 1912–1913 under Bergson, Brunschvicg, Lalande, Delbos and Picavet. Following Husserl's Cartesian Meditations, a series of lectures given in Paris in February 1929 (and one of the more important of Husserl's later works),[3] Koyré met again with Husserl repeatedly.
      In 1914 he joined the French Foreign Legion as soon as the war broke out. In 1916 he volunteered for a Russian regiment fighting on the Russian front, following a cooperation agreement between the French and Russian governments.
      In 1922 Koyré completed his two State doctorate (then called Doctorat ès lettres) theses.[4][5] The same year he started teaching in Paris at the École pratique des hautes études (EPHE), and became a colleague of Alexandre Kojève, who eventually replaced him as lecturer on Hegel. In 1932 the EPHE created a Department of History of Religious Thought in Modern Europe for him to chair. He retained this position until his death.
      During the years 1932–34, 1936–38, and 1940–41, Koyré taught in Fuad University (later Cairo University) where, along with André Lalande and others, he introduced the study of modern philosophy to Egyptian academia. His most important student in Cairo was Abdel Rahman Badawi (1917–2002) who is considered the first systematic modern Arab philosopher. Koyré later joined the Egyptian National Committee of the Free French.
      During World War II, Koyré lived in New York City, and taught at the New School for Social Research. After World War II, he was a frequent visitor to the United States, spending half a year at the Institute for Advanced Study at Princeton each year from 1955 to 1962 and also teaching as a visiting professor at Harvard, Yale, the University of Chicago, the University of Wisconsin, and Johns Hopkins. His lectures at Johns Hopkins would form the nucleus of one of his best known publications, From the Closed World to the Infinite Universe (1957). Koyré was general secretary and Vice President of the Institut International de Philosophie, a member of the American Academy of Arts and Sciences, a recipient of the George Sarton Medal of the History of Science Society, and of the Silver Medal of the Centre National de la Recherche Scientifique.
      He died in Paris on 28 April 1964.
      Work[edit]
      Though best known as a philosopher of science, Koyré started out as a historian of religion. Much of his originality for the period rests on his ability to ground his studies of modern science on the history of religion and metaphysics.
      Koyré focused on Galileo, Plato, and Isaac Newton. His most famous work is From the Closed World to the Infinite Universe, a series of lectures given at The Johns Hopkins University in 1959 on the rise of early modern science and the change of scientists' perception of the world during the period from Nicholas of Cusa and Giordano Bruno through Newton. Though the book has been widely heralded, it was a summation of Koyré's perspective rather than an original new work.
      Koyré was suspicious of scientists' claims to prove natural or fundamental truths through experiments. He argued these experiments were based on complicated premises, and that they tended to prove the outlook behind these premises, rather than any real truth. He repeatedly critiqued Galileo's experiments, claiming that some of them could not have taken place, and brought into question the results Galileo claimed and which modern historians of science had hitherto accepted.
      According to Koyré, it was not the experimental or empirical nature of Galileo's and Newton's discoveries that carried the Scientific Revolution of the 16th and 17th centuries, but a shift in perspective, a change in theoretical outlook toward the world. Koyré strongly criticized what he called the "positivist" notion that science should only discover given phenomena, the relations between them and certain laws that would help to describe or predict them. To Koyré science was, at its heart, theory: an aspiration to know the truth of the world, of uncovering the essential structures from which phenomena, and the basic laws that relate them, spring.
      Koyré was also interested in the correlations between scientific discoveries and religious or philosophical world views. Not unlike Husserl in his later studies, Koyré claimed that modern science had succeeded in overcoming the split, inherent in traditional Aristotelian science, between Earth and Space, since these were now both seen as governed by the same laws. On the other hand, another split had now been created, between the phenomenal world inhabited by man and the purely abstract, mathematical world of science. Koyré aimed to show how this “first world”, the world of human dwelling (personal and historical), apparently irrelevant to modern naturalistic research, was by no means irrelevant for the very constitution and development of this research. Koyré consistently sought to show how scientific truth is always discovered in correlation with specific historical, even purely personal, circumstances.
      Koyré’s work can be seen as a systematic analysis of the constitutive achievements that resulted in scientific knowledge, but with particular emphasis on the historical, and specifically human, circumstances that generate the scientists' phenomenal world and serve as foundation for all scientific constitutions of meaning.
      Koyré influenced major European and American philosophers of science, most significantly Thomas Kuhn, Imre Lakatos and Paul Feyerabend. In 1961 he was awarded the Sarton Medal by the History of Science Society.
      Criticism[edit]
      In the course of his studies of Galileo, Koyré famously claimed that the experiments with weights falling and rolling on inclined planes that Galileo described in his writings probably had not been carried out in practice, but were instead thought experiments intended to illustrate his deductions. Koyré argued that the precision of the results reported by Galileo was not possible with the technology available to him and quoted the contemporary judgment of Marin Mersenne, who had questioned the feasibility of reproducing Galileo's results. Furthermore, according to Koyré, Galileo's science was largely a product of his Platonist philosophy and did not really derive from experimental observations.
      Koyré's conclusions were first challenged in 1961 by Thomas B. Settle, who as a graduate student at Cornell University succeeded in reproducing Galileo's experiments with inclined planes using the methods and technologies described in Galileo's writing.[6] Later, Stillman Drake and others worked through Galileo's notes and demonstrated that Galileo was a careful experimentalist whose observations did play the role in the development of his scientific system that he later claimed in his published work.[7] However, such critiques do not entail that Platonism did not have a significant epistemic impact on informing Galileo's science.
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3_%DA%A9%D9%88%D9%87%D9%86
      توماس کوهن
      از ويکي‌پديا، دانشنامه آزاد
      توماس کوهن
      Thomas Kuhn.jpg
      Thomas Kuhn
      زاده ۱۸ ژوئيه ۱۹۲۲
      سينسينتي، اوهايو، اوهايو
      درگذشته ۱۷ ژوئن ۱۹۹۶ ميلادي (۷۳ سال)
      کمبريج، ماساچوست
      دوره 20th-century philosophy
      منطقه فلسفه غربي
      مکتب فلسفه تحليلي
      مهمترين علايق فلسفه علم
      ايده‌هاي اصلي تحول انگاره; incommensurability; "normal" science
      متأثر از[نمايش]
      اثرگذار بر[نمايش]
      توماس ساموئل کوهن (به انگليسي: Thomas Samuel Kuhn) (زاده ۱۸ ژوئيه ۱۹۲۲ - درگذشته ۱۷ ژوئن ۱۹۹۶) فيلسوف و فيزيکدان آمريکايي بود. تلفظ صحيح نام او «توماس کون» است اما به دليل ابهام استفاده از اين نام در فارسي با نام «کوهن» شهرت يافته است.
      او بيشتر به تاريخ علم، فلسفه علم و جامعه‌شناسي علم مي‌پرداخت. شناخته‌شده‌ترين کتاب او، ساختار انقلاب‌هاي علمي است که در آن به ارائه معيارهايي براي تشخيص انقلاب علمي مي‌پردازد.
      محتويات [نهفتن]
      ۱ زندگي و آثار
      ۲ انديشه
      ۲.۱ سير و صيرورت علم
      ۲.۲ انگاره
      ۲.۳ مفهوم قياس ناپذيري
      ۳ جستارهاي وابسته
      ۴ منابع
      ۵ پيوند به بيرون
      زندگي و آثار[ويرايش]
      توماس کوهن در هجدهم ژوئيه ۱۹۲۲ در ايالت اهايوي آمريکا به دنيا آمد. زندگي دانشگاهي اش را در فيزيک آغاز کرد. سپس به مطالعه در تاريخ علم پرداخت و رفته رفته به فلسفه علم روي آورد گرچه در اين ميان علاقه اش را به تاريخ فيزيک حفظ کرد. در ۱۹۴۳ از هاروارد فارغ‌التحصيل شد. در ۱۹۴۶ در رشته فيزيک فوق ليسانس و در ۱۹۴۹ دکترا گرفت. کوهن از آن سال تا ۱۹۵۶ براي دانشجويان ليسانس علوم انساني به تدريس علوم پايه اشتغال داشت. در اوايل اين دوره کار کوهن معطوف به نظريه ماده و تاريخ اوليه ترموديناميک در قرن هجدهم بود. او سپس به تاريخ نجوم روي آورد و در ۱۹۵۷ نخستين کتابش را با عنوان انقلاب کپرنيکي منتشر ساخت. کوهن در ۱۹۵۶ وارد دانشگاه کاليفرنيا در برکلي شد و به تدريس در تاريخ علم پرداخت البته در گروه فلسفه آن دانشگاه.
      کوهن در ۱۹۶۱ به بالاترين مرتبه استادي رسمي در آمريکا رسيد. در ۱۹۶۲ کتاب ساختار انقلابهاي علمي را در مجموعه «دائرهالمعارف بين‌المللي علوم» که سرپرستي آن را اوتونويرات و رودلف کارناپ بر عهده داشتند منتشر کرد. مفهوم محوري اين کتاب پرتأثير و بحث‌انگيز آن است که بسط و گسترش علم - در دوره‌هاي متعارف علم - متأثر از يا مبتني بر آن چيزي است که کوهن از آن به انگاره(Paradigm) تعبير مي‌کند.
      مجموعه‌اي از مقالات کوهن در فلسفه و تاريخ علم در سال ۱۹۷۷ با عنوان The Essential Tension منتشرشد. سال بعد دومين تک نگاري تاريخي او تحت عنوان نظريه جسم سياه و گسست کوانتومي به چاپ رسيد. در ۱۹۸۳ به سمت استادي در MIT (مؤسسه تکنولوژي ماساچوست) منصوب شد. کوهن در سراسر دهه‌هاي ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ راجع به مباحث گوناگوني در تاريخ و فلسفه علم کار کرد. از جمله به بسط و شرح مفهوم قياس ناپذيري پرداخت. او در اواخر عمر روي دومين تک نگاري فلسفي اش کارمي کرد که مربوط مي‌شد به نگرشي انقلابي راجع به دگرگوني‌ها و تحولات علمي. کوهن در هفدهم ژوئن در اثر بيماري سرطان ۱۹۹۶ درگذشت.
      انديشه[ويرايش]
      سير و صيرورت علم[ويرايش]
      برطبق نظر کوهن سير و صيرورت و پيشرفت يک علم به صورت يکسان و يک شکل نيست بلکه دوره‌هاي هنجارين يا متعارف و انقلابي (يا فوق‌العاده) را از سر مي‌گذراند. دوره‌هاي انقلابي صرفاً دوره‌هاي پيشرفت سريع و شتابان نيستند بلکه به صورت کيفي با علوم هنجارين و متعارف يا عادي - لااقل در سطح - فرق دارند. کوهن علم هنجارين را با اصطلاح حل مسئله و معما (puzzle - solving) توصيف مي‌کند.
      اين اصطلاح به اين معناست که علم هنجارين و عادي هدف اصلي اش انتقال اين انديشه است که حل کننده معما يا مسئله - مانند کسي که شطرنج بازي مي‌کند يا مشغول حل جدول کلمات متقاطع است - انتظار دارد که به شکل معقول و دست يافتني معما را حل کند و اينکه انجام اين کار عمدتاً به توانايي خودش بستگي دارد و ديگر اينکه خود معما و روش‌هاي حل آن تا حد زيادي آشنا و معلوم هستند. يک حل کننده معما به حوزه کاملاً ناشناخته پا نمي‌گذارد گذارد. چون معماها و راه حل‌هاي آن آشنا و مأنوس و نسبتاً سرراست هستند. مي‌توان انتظار داشت که علم هنجارين و متعارف ذخيره‌اي رو به رشد از حل معماها گرد آورد. اما علم انقلابي و خلاف هنجار برطبق نظر کوهن خصلت گردآوري و ذخيره‌سازي و افزودني ندارد.
      به عقيده او انقلاب‌هاي علمي مستلزم تجديدنظر در باورها و فعاليت‌هاي علمي موجود است. به ديد او چنين نيست که همه دستاوردهاي علم هنجارين در يک انقلاب علمي حفظ شود. در واقع دوره علم بعدي ممکن است تبييني براي پديده‌اي که در دوره پيشين عقيده بر آن بود که با موفقيت تبيين شده است، نداشته باشد. اين وجه از انقلاب‌هاي علمي به (Kuhn- loss) معروف است که بيانگر نوعي فقدان و به اصطلاح کسري است اما اگر - چنان‌که در ديدگاه متعارف چنين تصوري هست - انقلابهاي علمي مانند علم هنجارين و عادي هستند اما بهتر، پس علم انقلابي همواره امري مثبت و مطلوب محسوب خواهدشد که بايد به آن خوشامد گفت و ترويجش کرد. در ديدگاه پوپر نيز مسئله انقلاب علمي مطرح است اما نه به اين دليل که انقلاب‌هاي علمي بر دانش مثبت و ايجابي مي‌افزايند و حقايق نظريه‌هاي پيشين را گسترش مي‌دهند. بل به اين دليل که بر دانش منفي يا سلبي که نشاندهنده نادرستي نظريه‌هاي رقيب اند مي‌افزايند.
      کوهن هم ديدگاه سنتي و هم ديدگاه پوپري در زمينه انقلاب‌هاي علمي را رد مي‌کند کند و اين نظر را پيش مي‌نهد که علم هنجارين و متعارف مي‌تواند کامياب باشد و پيشرفت کند. اما فقط درصورتي که در ميان يک جمع علمي (يعني مجموعه دانشمندان و فعالان عرصه يک علم) در مورد ارزش‌ها، ابزارها، تکنيک‌ها و باورهاي نظري و حتي ديدگاه‌هاي متافيزيکي شان اجماع و اتفاق نظر وجود داشته باشد. اين اجماع و اتفاق نظر يا زمينه مشترک را (که پيچيدگيهاي خاص خودش را دارد) کوهن با اصطلاح disciplinary matrix معرفي مي‌کند. matrix معاني مختلفي دارد از جمله چارچوب، بافت، زمينه، قالب و خاستگاه. در رياضيات matrix به معناي جدول ارقام و اعداد است. همه اين معاني و معادلها به نوعي مقصود موردنظر کوهن را تاحدودي بيان مي‌کنند. باري اصطلاح يادشده به معناي زمينه، بستر و چارچوب يک رشته علمي است که در جمع دانشمندان و فعالان يک علم در مورد آنها کم و بيش اتفاق نظر وجوددارد.
      انگاره[ويرايش]
      انگاره يا پارادايم paradigm از واژه يوناني paradeigma ريشه مي‌گيرد که به معناي الگو، مدل، طرح و نظاير اينهاست و استفاده از آن را مي‌توان در آثار افلاطون هم پي گرفت. ديدگاه کوهن درباره تحولات علمي، بديلي در برابر دو ديدگاه سنتي و پوپري ارائه مي‌دهد، که در يکي بر روال عادي و اثباتي تأکيد است و در ديگري بر روند ابطال. از آنجا که بنا بر نظر کوهن پايبندي به چارچوب و زمينه رشته‌اي يا انگاره‌اي، پيش شرط و بستر لازم براي علم هنجارين موفق است پايبندي به آن يک عنصر کليدي در کاوش علمي است و در شکل گيري ذهنيت و فضاي فکري (mind-set) يک دانشمند موفق نقش اساسي دارد.
      اين کشمکش ميان تمايل به نوآوري و ابداع و محافظه کاري ضروري اکثر دانشمندان موضوع يکي از نخستين مقالات کوهن در باب تئوري‌هاي علمي بود که «کشمکش اساسي» (۱۹۵۹) نام داشت و از همان آغاز، ديدگاه او را از ديدگاه قهرمان محورانه متداول راجع به تحول علمي و نيز از ديدگاه پوپر - که بر طبق آن، يک دانشمند پيوسته در تلاش است که مهمترين نظريه‌هاي خود را رد و ابطال کند - متمايز مي‌ساخت. اين مقاومت محافظه کارانه در برابر رد و ابطال بي حاصل نظريه‌هاي کليدي و مهم، بدين معناست که انقلاب‌هاي علمي جز تحت شرايط بسيار حاد مورد جستجو قرار نمي‌گيرد. ديدگاه پوپر دلالت بر آن دارد که يک پديده خلاف هنجار واحد براي رسيدن به رد و نقض يک تئوري کفايت مي‌کند. نظر کوهن اين است که طي علم هنجارين و متعارف، دانشمندان پديده‌هاي خلاف هنجار را منجر به ابطال تئوري‌ها محسوب نمي‌کنند. بلکه موارد خلاف هنجار ناديده گرفته مي‌شوند يا در صورت امکان تبييني از آنها صورت مي‌گيرد. تنها در صورت فزوني گرفتن و تراکم موارد خلاف هنجار نگران کننده است که براي چارچوب رشته‌اي يا پارادايم موجود مشکل ايجاد مي‌شود و ترديدهاي جدي به ميان مي‌آيد. يک خلاف هنجار خاص اين است که روند عملي علم هنجارين مورد ترديد و تخطئه قرار گيرد. مثلاً يک مورد خلاف هنجار ممکن است نارسايي‌هايي را در برخي تجهيزات متداول آشکار کند و اين کار را با ايجاد ترديد در مورد نظريه زيرساختي و اساسي مربوط به آن انجام دهد. اگر بخش بيشتر علم هنجارين متکي بر اين تجهيزات باشد، علم هنجارين اين را دشوار مي‌يابد که آن مورد خلاف هنجار را ناديده بگيرد و با اطمينان به کار خود ادامه دهد. در واقع علم هنجارين در چنين مواردي ناچار است که امور خلاف هنجار را مطمح نظر قرار دهد. اگر در اين راه، کامياب نباشد و اين موارد به صورت عمده و اساسي درآيد، علم هنجارين به نقطه‌اي مي‌رسد که کوهن آن را «بحران» مي‌خواند.
      جالب توجه‌ترين پاسخ به اين بحران جستجو براي رسيدن به يک چارچوب رشته‌اي يا انگاره بازنگري شده است. بازنگري و تجديدنظري که امکان حذف دست کم بخش اعظم موارد خلاف هنجار و نيز حل بسياري از مهمترين معماهاي حل ناشده را فراهم مي‌سازد. چنين تجديدنظر و بازنگري اي، يک انقلاب علمي (scientific revolution) است. بر طبق نظر کوهن هيچ قاعده‌اي براي تصميم‌گيري راجع به اهميت يک معما و نيز براي سنجش معماها و راه حل هايشان با يکديگر وجود ندارد. تصميم‌گيري در مورد اتخاذ يک بازنگري و تجديدنظر راجع به چارچوب رشته‌اي يا انگاره چيزي نيست که به صورت عقلي انجام شود. انتخاب يک انگاره نيز بنا بر دلايل و عوامل صرفاً عقلي انجام نمي‌شود. به عقيده کوهن عوامل فراعلمي يا غيرعلمي نيز بر ظهور يک انقلاب علمي اثر مي‌گذارند. مثل وضعيت سياسي و شرايط اجتماعي و جز اينها.
      مفهوم قياس ناپذيري[ويرايش]
      نگرش تجربي متداول راجع به ارزيابي تئوري‌ها، داوري راجع به کيفيت معرفتي يک نظريه را مبتني بر اعمال قواعدي خاص در مورد تئوري و شواهد مربوط به آن مي‌داند، ديدگاه کوهن که در مقابل اين ديدگاه قرار دارد آن است که ما کيفيت يک تئوري (و شواهد مربوط به آن) را با مقايسه آن با يک تئوري پارادايمي ارزيابي مي‌کنيم؛ بنابراين معيارهاي ارزيابي داوري، قواعد ثابت و پايدار و مستقل از تئوري نيستند. آنها مستقل از تئوري نيستند چون مستلزم مقايسه با يک تئوري و پارادايم مربوط به آن هستند. آنها پايدار هم نيستند چون پارادايم طي يک انقلاب علمي دچار تغيير و دگرگوني مي‌شود. از باب مثال، در سده هفدهم شرح نيوتن از گرانش و جاذبه در نظر خيلي‌ها در قياس با مثلاً تبيين بطلميوس از حرکت سيارات بر حسب افلاک متحد المرکز يا با تبيين دکارت بر پايه حرکت گردابي (Vortices, vortex) شرحي ناتوان به حساب مي‌آمد.
      اما بعدها که تئوري نيوتن پذيرفته شد و پارادايم مربوط به آن قبول عام يافت آنچه پيشتر نوعي کاستي به شمار مي‌رفت با ديدي ديگر ديده مي‌شد و ديگر کاستي به حساب نمي‌آمد. در نتيجه، مقايسه ميان تئوري‌ها آنطور که ديدگاه تجربه گراي متداول گمان مي‌کرد سر راست و سهل نبود زيرا معيارهاي ارزيابي، خودشان دستخوش تغيير و دگرگوني بودند. اين نوع دشواري در مقايسه ميان تئوري‌ها نمونه‌اي از آن چيزي است که کوهن و فايرابند آن را «قياس ناپذيري» (incommensurability) مي‌نامند. بر طبق اين نظر تئوري‌ها با يکديگر قياس ناپذيرند چون مقياس مشترکي ميان آنها وجود ندارد. اگر پارادايم‌ها مقياس‌ها يا سنجه‌هاي حل معماها باشند پس حل معماها يا حل مسئله‌هاي بسط يافته در دوره‌هاي مختلف علم هنجارين بر پايه پارادايم‌هاي مختلفي مورد مقايسه قرارمي گيرند و لذا فاقد يک مقياس مشترک خواهند بود. البته کوهن تصريح مي‌کند مفهوم قياس ناپذيري به اين معنا نيست که تئوري‌ها از هيچ جهت با يکديگر قابل مقايسه نيستند(non comparability). با اين حال روشن است که نظر کوهن در مورد قياس ناپذيري، مقايسه ميان تئوري‌ها را از آنچه عموماً فرض مي‌شود بسيار دشوارتر و حتي در پاره‌اي موارد غيرممکن مي‌سازد. مي‌توان سه نوع قياس ناپذيري در نظرات کوهن ديد: ۱- روش شناختي - يعني اينکه هيچ مقياس مشترکي وجود ندارد. چون روش‌هاي مقايسه و ارزيابي تغيير مي‌کنند. ۲- ادراکي يا مشاهده‌اي - به اين معنا که شواهد مبتني بر مشاهده نمي‌تواند مبناي مشترکي براي مقايسه تئوري‌ها فراهم کند زيرا تجربه ادراکي وابسته به تئوري است.
      ۳- سومين قياس ناپذيري از نوع زباني و معناشناختي (semantic) است: اين واقعيت که به زبان تئوري‌ها در دوره‌هاي مختلف علم با يکديگر متفاوت است مانعي بر سر راه مقايسه ميان آن تئوري هاست.
    https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_colleges_and_universities_with_history_of_science_programs
      List of colleges and universities with history of science programs
      From Wikipedia, the free encyclopedia
      The study of the history of science is focused on understanding the development, evolution, and impact of the sciences from antiquity through the 20th century. Many colleges and universities offer the history of science as part of an interdisciplinary program which combines the history of science with the philosophy of science, the sociology of science, the history of technology, the history of the environment, and/or the history of medicine.
      In the US, Ph.D. programs at Harvard University, Indiana University, Bloomington, Iowa State University, Johns Hopkins University, Princeton University, University of Minnesota, Twin Cities, University of Oklahoma, University of Wisconsin, Madison, and Yale University were ranked by the United States National Research Council.[1]
      The following schools offer degrees where the history of science is primary or central to the program. It does not include science, technology and society programs unless the program emphasizes history. Many schools have special emphasis in particular sub disciplines in the field, such as the history of chemistry, history of biology, history of physics, history of astronomy or history of mathematics. Where possible, this has been noted for the schools below.
      Contents [hide]
      1 Programs in the United States
      2 International programs
      3 See also
      4 References
      5 External links
      Programs in the United States[edit]
      School Location Program Comments Degrees Awarded Ref.
      Arizona State University Arizona History and Philosophy of Science Ph.D. [2]
      Brown University Rhode Island History of the Exact Sciences in Antiquity, Science and Technology Studies, Science and Society B.A., Ph.D. [3]
      California Institute of Technology California History and Philosophy of Science Special emphasis: fruitful interaction between historians and philosophers of science and scientists B.S. [4]
      Carnegie Mellon University Pennsylvania History of Technology, Environment, Science, and Health
      drug policy and public health
      biotechnologies and the law
      technological innovation
      urban and rural environmental history
      Ph.D. [5]
      Case Western Reserve University Ohio History of Science, Technology, Environment, and Medicine
      the social and cultural history of technology
      technology and science policy
      environmental history and policy
      the history of the physical sciences since the Renaissance
      gender issues in technology and science
      the history of medicine
      M.A., Ph.D. [6]
      City University of New York, the Graduate Center New York History of Science Ph.D. [7]
      Columbia University New York History of Science
      late medieval, early modern European
      twentieth century US history of science, public health, and medicine
      Ph.D. [8]
      Drexel University Pennsylvania Science, Technology and Society history of science and technology B.A./M.S., B.S./M.S. [9]
      Duke University North Carolina History and Philosophy of Science, Technology, and Medicine PgC [10]
      Florida State University Florida History and Philosophy of Science interdisciplinary perspective of the biological and environmental sciences M.A. [11]
      Florida State University Florida History of Science, Medicine, and the Environment M.A., Ph.D. [12]
      Harvard University Massachusetts History of Science B.A., M.A., Ph.D. [13]
      Indiana University, Bloomington Indiana History and Philosophy of Science
      before 1800
      biological sciences
      medicine
      mind and cognition
      models and evidence
      modern and contemporary
      physical sciences
      M.A., Ph.D. [14]
      Iowa State University Iowa History of Technology and Science M.S., Ph.D. [15]
      Johns Hopkins University Maryland History of Science and Technology
      the history of early-modern science
      the history of American science and technology
      B.A., Ph.D. [16]
      Kean University New Jersey History of Science, Technology and Medicine history, development and social impact of scientific ideas, machines, medical practices and the lives of the men and women who promoted, defended and attacked them B.A. [17]
      Massachusetts Institute of Technology Massachusetts History, Anthropology, and Science, Technology, and Society (HASTS)
      cultures of engineering
      the making of scientific tools and theories
      conventions of laboratory practice
      science and technology in military enterprise
      the relation of technology to economic institutions
      the relation of science and law
      the politics of race and science
      knowledge-production in biomedicine and life sciences
      agricultural and environmental history
      science education
      Ph.D. [18]
      Michigan State University Michigan History, Philosophy and Sociology of Science B.S. [19]
      Middle East Technical University Turkey History of Science B.S. [20]
      Mississippi State University Mississippi History of Science and Technology
      eugenics
      technical education
      aerospace
      cancer research
      national science policy
      popular science
      local industries
      Ph.D. [21]
      Montana State University Montana History of Science, the Environment, Technology, and Society B.A., Ph.D. [22]
      New York University Polytechnic School of Engineering New York History of Science and Technology
      history of U.S. technology
      history of German and British science and technology
      genetic patenting and intellectual property in the U.S. and Europe
      bioethics
      philosophy of science and technology
      history and philosophy of quantum theory
      M.S. [23]
      Oregon State University Oregon History of Science
      scientific traditions since the sixteenth century in Europe and North America
      physical, earth, biological, medical, and social sciences
      environmental history
      history of the environmental sciences
      M.A., M.S., Ph.D. [24]
      Princeton University New Jersey History of Science B.A., Ph.D. [25]
      Rutgers-Newark and New Jersey Institute of Technology New Jersey History of Technology, Environment, and Medicine/Health
      environmental history
      urban environments
      the social and cultural history of medicine, health and technology
      the history of print culture and communications
      the cultural history of media
      the history of law, technology and culture
      M.A. [26][27]
      Rutgers University New Jersey History of Science, Technology, Environment, and Health Ph.D. [28]
      Stanford University California History and Philosophy of Science B.A., Ph.D. [29]
      Stanford University California History of Science, Medicine and Technology Ph.D. [29]
      State University of New York, Stony Brook New York Environment, Health, Science & Technology
      history of the contrasts and inter-relations between city and country
      technoscience in history
      environment and health in global perspective
      the history of technocracy
      industry, place and politics
      history of the body
      natural history and national culture
      Ph.D. [30]
      University of California, Berkeley California History and Philosophy of Science Ph.D. [31]
      University of California, Berkeley California History of Science Ph.D. [32]
      University of California, San Diego California History of Science B.A., M.A., Ph.D. [33]
      University of California, San Francisco California History of Health Sciences history of health sciences (medicine, nursing, pharmacy, public health, alternative healing, and biomedical research) M.A., Ph.D. [34]
      University of California, Santa Barbara California History of Science Ph.D. [35]
      University of California, Los Angeles California History of Science, Medicine, and Technology Ph.D. [36]
      University of Chicago Illinois History of Science and Medicine Ph.D. [37]
      University of Chicago Illinois Conceptual and Historical Studies of Science
      history and philosophy of biology and psychology
      history of medicine and psychiatry
      history of statistics and probability
      sociology and anthropology of science
      history of communication and the book
      M.A., Ph.D. [38]
      University of Delaware Delaware Hagley Graduate Program in History history of industrialization, capitalism, technology, consumption, business, labor, and the environment M.A., Ph.D. [39]
      University of Illinois Illinois History of Science, Technology and Medicine history of technology, public health, medicine, psychiatry, biology, physics, chemistry, anthropology, media, and science and health policy Ph.D. [40]
      University of Maryland Maryland History of Science, Technology, and Society B.A. [41]
      University of Massachusetts, Amherst Massachusetts History of Science M.A. [42]
      University of Massachusetts, Boston Massachusetts Science in a Changing World M.A. [43]
      University of Minnesota Minnesota History of Science, Technology, and Medicine M.A., Ph.D. [44]
      University of Notre Dame Indiana History and Philosophy of Science M.A., Ph.D. [45]
      University of Oklahoma Oklahoma History of Science, Technology and Medicine B.A., M.A./MLIS, Ph.D. [46]
      University of Pennsylvania Pennsylvania History and Sociology of Science B.A., M.A., Ph.D., M.D./Ph.D. [47]
      University of Pittsburgh Pennsylvania History and Philosophy of Science B.A., M.A., Ph.D. [48]
      University of South Carolina South Carolina History of Science, Technology, and the Environment Ph.D. [49]
      University of Washington Washington History and Philosophy of Science B.A., Ph.D. [50][51]
      University of Wisconsin, Madison Wisconsin History of Science, Medicine, and Technology B.A., M.A., Ph.D. [52]
      Vassar College New York Science, Technology, and Society B.A.
      Wesleyan University Connecticut Science in Society B.S. [53]
      Yale University Connecticut History of Science and Medicine B.A., M.A., M.Phil, Ph.D., M.D./Ph.D., J.D./Ph.D. [54]
      International programs[edit]
      An 18th-century Persian astrolabe.
      Whipple Museum Collection part of the Department of History and Philosophy of Science, University of Cambridge.
      School Location Program Comment Degrees Awarded Ref.
      Ankara University Turkey History of Science Covers historical, cultural and philosophical issues in science and medicine from Antiquity, Classical Islamic and Ottomans Periods up to the present day. M.A, Ph.D. [55]
      Bielefeld University Germany History, Philosophy, and Sociology of Science M.A. [56]
      Charles University Czech Republic Philosophy and History of Sciences
      evolution of life and its interpretation (mathematical, genetic, philosophical)
      the philosophy of life
      the history and philosophy of biology (and similar boundary areas)
      the origins of ancient Greek and Modern science
      the philosophical basis of knowledge and the nature of truth
      history of natural sciences
      shapes and mimesis in living nature
      biological similarities
      morphogenesis of bacterial colonies
      informational processes in living systems
      the complexity of living systems
      B.A., M.A., Ph.D. [57]
      Durham University United Kingdom History and Philosophy of Science and Medicine Covers historical, cultural and philosophical issues in science and medicine from Antiquity up to the present day. M.A. [58]
      Eötvös Loránd University Hungary History and Philosophy of Science Ph.D. [59]
      ETH Zurich Switzerland History and Philosophy of Knowledge M.A. [60]
      Fatih Sultan Mehmet Vakif University Turkey History of Science History of Science B.A., M.A. [61]
      Hebrew University of Jerusalem Israel History, Philosophy, and Sociology or Science Ph.D. [62]
      Hokkaido University Japan Natural History Sciences
      earth sciences (cosmo- and planetary sciences, atmosphere-ocean science, biogeoscience, solid earth science, and earth resource science)
      biodiversity and organismal evolution (taxonomy, phylogeny, phylogeography, ancient DNA science, population genetics, and evolutionary developmental biology)
      M.A., Ph.D. [63]
      Istanbul University Turkey History of Science Covers historical, cultural and philosophical issues in science and medicine from Antiquity, Classical Islamic and Ottomans Periods up to the present day. B.A., M.A, Ph.D. [64]
      King's College London United Kingdom Science, Technology, and Medicine in History M.A., Ph.D. [65]
      KTH Royal Institute of Technology Sweden History of Science, Technology, and Environment Specializations in Industrial Heritage, History of Science and Environmental History, all of which are characterized by a spatial and material approach when studying the past. Ph.D. [66]
      Kyoto University Japan Philosophy and History of Science B.A., M.A., Ph.D. [67]
      Ludwig Maximilian University of Munich Germany History of Science M.A. [68]
      Oxford University United Kingdom History of Science, Medicine, and Technology M.S., M.Phil [69]
      Paris Diderot University France History and Philosophy of Science M.A., Ph.D. [70]
      Pontifical Catholic University of São Paulo Brazil History of Science
      History, Science, and Culture
      History and Theory of Science
      M.S., Ph.D. [71]
      Seoul National University Korea History of Science M.A., Ph.D. [72]
      Seoul National University Korea Western History of Science M.A., Ph.D. [72]
      Seoul National University Korea East Asian History of Science M.A., Ph.D. [72]
      Shanxi University China History of Science and Technology Ph.D. [73]
      Tel Aviv University Israel History and Philosophy of Science and Ideas
      History of Science and Intellectual History of the Western World
      Philosophy of Science, with emphasis on the periods following the Scientific Revolution
      The Anthropology of Knowledge
      History and Philosophy of Biology
      History of Technology
      History and Philosophy of Ancient and of Modern Mathematics
      Cultural Studies, with emphasis on Critical Aspects of Modern Western Culture and in the Israeli context, a critical study of Science and Judaism
      M.A., Ph.D. [74]
      TU Berlin German History and Culture of Science and Technology M.A. [75]
      Universitat Autònoma de Barcelona Spain History of Science M.A., Ph.D. [76]
      University College London United Kingdom History and Philosophy of Science See also Centre for the History of Science, Technology and Medicine B.S., M.S., Ph.D. [77]
      University of Aberdeen United Kingdom History and Philosophy of Science
      Literature, medicine, and science
      Science, religion and philosophy since 1650
      History of medicine since Antiquity; medicine in literature and film since the 18th century
      Philosophy of physics; history and philosophy of quantum mechanics
      History and philosophy of the life sciences; current issues in philosophy of biology
      History and philosophy of technology
      Science, technology and literature
      Science and popular culture since 1800
      Material culture of science and museology
      M.Litt., M.Res., Ph.D. [78]
      University of Athens Greece History of Science and Technology M.S., Ph.D. [79]
      University of Bern Switzerland Philosophy and History of Science B.S., M.S. [80]
      University of Bristol United Kingdom Philosophy and History of Science The history of science is studied in terms of the philosophical debate about the nature of scientific method and knowledge. M.A. [81]
      University of British Columbia Canada History and Philosophy of Science B.A. [82]
      University of British Columbia Canada History of Science, Technology, and Medicine Ph.D. [83]
      University of Calgary Canada History of Science M.A., Ph.D. [84]
      University of Cambridge United Kingdom History and Philosophy of Science See also: Department of History and Philosophy of Science, University of Cambridge B.S., M.Phil., Ph.D. [85]
      Universidade de Coimbra Portugal History of Science and Science Education the role of history of science in:
      scientific education
      the public understanding of science
      Ph.D. [86]
      University of Guelph Canada History of Science, Technology, and Medicine M.A. [87]
      University of Kent United Kingdom History of Science, Medicine, Environment and Technology M.A., Ph.D. [88]
      University of Leeds United Kingdom History and Philosophy of Science M.A. [89]
      University of Leeds United Kingdom History of Science, Technology, and Medicine M.A. [89]
      University of Lisbon and New University of Lisbon Portugal History and Philosophy of Science M.S., Ph.D. [90]
      University of Manchester State History of Science, Technology, and Medicine M.S., M.Phil., Ph.D. [91]
      University of Oulu Finland History of Science and Ideas B.A., M.A. [92]
      University of Strathclyde United Kingdom History of Science, Technology, and Medicine B.A., M.Res., M.Phil., Ph.D. [93]
      University of Stuttgart Germany History of Natural Sciences and Technology B.A. [94]
      University of Sydney Australia History and Philosophy of Science PgC, M.S., Ph.D. [95]
      University of Tokyo Japan History and Philosophy of Science B.A., M.A., Ph.D. [96]
      University of Toronto Canada History and Philosophy of Science and Technology
      history of medicine and biological sciences
      history of mathematics and physical sciences
      history of technology
      general philosophy of science
      philosophy of biology
      philosophy of medicine
      philosophy of physics
      philosophy of mathematics
      M.A., Ph.D. [97]
      University of Vienna Austria History and Philosophy of Science M.A. [98]
      York University Canada History of Science Health and the Environment M.A., Ph.D. [99]
      Utrecht University Netherlands History and Philosophy of Science
      History of science or the humanities
      Philosophy of science
      Foundation of physics
      Foundations of mathematics and logic
      M.S. [100]
    http://www.petpr.ir/the-structure-of-scientific-revolution-thomas-kuhn/
      نقد و بررسي کتاب ساختار انقلاب هاي علمي ، توماس کوهن ،۱۹۶۲
      ارد. ۱۳ ارتباطات, مقالات روابط عمومي Comments Off on نقد و بررسي کتاب ساختار انقلاب هاي علمي ، توماس کوهن ،۱۹۶۲
      نقد و بررسي کتاب ساختار انقلاب هاي علمي (توماس کوهن،۱۹۶۲)کتاب ساختار انقلاب هاي علمي
      محمد اتابک ، دانشجوي کارشناسي ارشد دانشگاه علامه طباطبائي
      چکيده:
      مسلم انگاشتن پيشرفت و اعتقاد به سير خطي تاريخ، و امکان دست يابي به واقعيت نهايي، نقشي اساسي در انديشه انسان مدرن ايفا مي کند تا آن جا که عده اي از متفکران را به اين پندار رسانيد که ما در پايان تاريخ ايستاده ايم و يا دست کم به سمت آن در حرکت هستيم،اما برخي با ديده شک به اين انگاره نگريستند، که توماس کوهن در اين ميان نامي آشناست،اين فيلسوف علم در رساله دکتري خود «ساختار انقلاب هاي علمي»که به سال ۱۹۶۲ انتشار يافت نظريه بنيادي اش را در مورد خصلت انقلابي پيشرفت هاي علمي که بر اساس آن يک انقلاب علمي متضمن طرد و رد يک ساختار نظري و جايگزيني آن با ساختار ناسازگار ديگري است را بيان مي دارد.اين نوشتار برآن است که به نقد و بررسي کتاب ساختار انقلاب هاي علمي توماس کهن بپردازد.در اين راستا ابتدا بررسي محتوايي کتاب و پرداخت به اراي کوهن در اين رساله ارائه مي شود و در ادامه، نقدي بر ساختار ، فرم و محتواي کتاب آورده مي شود.
      کليد واژه ها: توماس کوهن ، انقلاب علمي ، تاريخ ، علم عادي ، پارادايم ، بحران ،قياس ناپذيري
      مقدمه:
      از ديد بسياري از صاحب نظران توماس کوهن يکي از تاثيرگذارترين فيلسوفان علم در قرن بيستم است.کتاب «ساختار انقلاب هاي علمي» وي به کتاب مرجع در زمينه فلسفه علم محسوب مي شود. محور نظرات کوهن در اين کتاب بر اين نکته تکيه دارد که از نظر او سير پيشرفت يک علم به صورت يکسان و يک شکل نيست بلکه دوره هاي هنجارين يا متعارف و انقلابي (يا فوق العاده) را از سر مي گذراند. دوره هاي انقلابي صرفا دوره هاي پيشرفت سريع و شتابان نيستند بلکه به صورت کيفي با علوم هنجارين و متعارف يا عادي – لااقل در سطح – فرق دارند.
      در زير تلاش شده است مفاهيم در فلسه علم کوهن،مندرج کتاب ساختار انقلاب هاي علمي به تقصيل پرداخت شوند و سرآخر به نقد هاي در مورد کتاب حاضر و ترجمه آن به لحاظ ساختاري،شکلي و محتوايي اشاره خواهد شد.
      تاريخ:
      در اين مورد کوهن در ابتداي ورود به نظريه خود به اهميت نوعي بازنگري در توجه به تاريخ را لحاظ مي کند،به عقيده او«اگر تاريخ را چيزي فراتر از مخزن وقايع و ماجرا ها بدانيم، تحول تعيين کننده اي در تلقي مان از علم، که امروزه محصور در آن هستيم، ايجاد خواهد شد»(کوهن،۱۸) کوهن ضمن اين که به جزئيات تاريخ دقت فراواني دارد ، آن چه همواره تحليل ش را متفاوت مي کند،نگاه کل گرايانه است.کل گرايي او ريشه در رويکرد گشتالتي دارد،که همواره پس از هر انقلاب جهان دانشمند کاملا متحول مي شود؛اين تحول را بايد در کليت آن مورد تامل قرار داد؛«اگر علم را مجموع هاي از مشاهدات، نظريه ها، و رو شهاي گردآمده در کتب درسي رايج بدانيم، در اين صورت دانشمندان کساني هستند که فاتحان ه يا مغلوبانه کوشيد هاند تا اين ياآن جزء را به آن مجموعه خاص بيفزايند، به اين ترتيب، تحول و توسعه علمي فرايندي تدريجي خواهد بود که طي آن اجزاي مذکور به طور فردي يا جمعي به آن انباشته مستمر اً در حال افزايش افزوده م يشود، انباشته اي که فنون و معرفت علمي را تشکيل م ي دهد و تاريخ علم، حوزه اي از معرفت م يشود که هم اين اجزاي متوالي و هم موانع تراکم اجزا را ثبت و ضبط مي کند».(کوهن،۳۰) اگر چيدمان تاريخ به صورت جزء جزء مي توانست صورت گيرد در آن صورت مشکلي نبود.در اين زمينه آنچه کوهن متذکر مي شود اين است که: «هر انقلاب علمي تغييري در مسائل پيش روي کاو شهاي علمي و نيز موازين مجاز يا مسئله راه حل هاي مجاز در حوزه آن علم ايجاد مي کند و هريک از تغييرات، بينش علمي ما را دگرگون م يکند که درنهايت ما را ملزم م يسازد که آن را دگرگوني در جهاني بدانيم که کاوش علمي در آن صورت م يگيرد. چنين تغييراتي، به علاوه بحث و مناقشاتي که تقريباً همراه آن هاست، ويژگي هاي مميز انقلا بهاي علمي هستند».(کوهن، ۳۵)
      بنابراين تاريخ را مي توان همچون بستري دانست که بايد انقلاب هاي علمي را در ان دريافت،انقلاب هايي که اساس ديد جامعه علمي در هر دوره را تغير مي دهند،نه تاريخ همچون براي وقايع.
      پارادايم:
      پارادايم سنگ بناي نظريه ي کوهن درباره علم است که پس از طرح آن در حوزه هاي مختلف علوم اجتماعي و علوم انساني مورد توجه قرار گرفت.به طور خلاصه مي توان گفت به عقيده ي کوهن، پارادايم،مجموعه ي ويژه اي از مفاهيم، باورها، پيش پندارها، نظريه ها،قوانين، ابزارهاي اندازه گيري و نحوه ي به کارگيري آن ها، قواعد و موازين روش شناختي و معرفت شناختي و بالاخره مجموعه اي از تعهدات مابعدالطبيعي و دستورالعمل هاي شبه اخلاقي جامعه ي علمي است که به دانشمندان مي گويد چه چيزي مسئله است و بايد براي يافتن پاسخ هايي براي آن به جست و جو بپردازند و اين پاسخ ها بايد در قالب کدامين مفاهيم و اصطلاحات صورت بندي شود و با کدام اصول و نظريه ها هماهنگي داشته باشد تا پژوهش آن ها منجربه رشد ثمربخش علم عادي گردد. کوهن تئوري جاري را پارادايم نمي‌نامد، بلکه جهان‌بيني موجود را که آن نظريه در قالب آن شکل گرفته و همه کاربردهايي که از آن حاصل شده‌است را پارادايم مي‌نامد.
      با توجه به وجود پارادايم در علم عادي، دانشمنداني که در جامعه ي علمي خاصي مشغول به کارند، براي کاوش علمي از قوانين و موازين تقريباً يکساني استفاده مي کنند و همين امر فعاليت هاي آن ها راهماهنگ مي کند. لازم به ذکر است نقش پارادايم در پژوهش هاي علمي فراتر از نقش اجزايش بوده و حکم واحد يکپارچه را دارد که نقش آن را نمي توان با تحويل به اجزاء سازنده اش دريافت. اصول و قواعد يک پارادايم نه به صورت مجرد، مدون و مصرح، بلکه در حين آموزش و به صورت غيرمستقيم از طريق کلا سهاي درس و آزمايشگاه ها به عنوان کي سنت تربيتي فرا گرفته مي شود.
      علم عادي(متعارف/بهنجار):
      کوهن با اشاره به مفهوم علم عادي(متعارف/بهنجار)به موضوع شکل گيري پارادايم وارد مي شود.به عقيده او «علم هنجاري به معناي پژوهشي است که به صورتي مستحکم بر شالوده‌اي از يک يا چند دستاورد علمي بنا شده است و جامعه علمي خاصي در مدتي از زمان به آن دستاوردها معتقد است و آن‌ها را اساس عمل زاينده خود قرار مي‌دهد. امروز اين‌گونه دستاوردها در کتاب‌هاي درسي مقدماتي و پيشرفته مورد بحث قرار مي‌گيرد.»(کوهن،۲۵) علم عادي متضمن تلاش هاي مفصلي براي توسعه و بسط پارادايم هاست، با اين هدف که سازگاري بين پارادايم و طبيعت افزايش يابد. از همين رو به نظر کوهن کوشش دانشمندان علم عادي براي تبيين رفتارهاي برخي از چهره‌هاي طبيعت در پرتو نتايج آشکار آزمايش‌هاي انجام شده، پارادايم را بسط و توسعه مي‌دهد.پارادايم همواره چنان نادقيق و بيکرانه خواهد بود که تعداد زيادي مسائل قابل پژوهش در آن موجود باشد. کوهن علم عادي را به منزله ي فعاليت حلِ معمايي تجسم ميکند که با قواعد پارادايم هدايت و نظارت مي شود.بر اين استدلال دانشمند متعارف نيز به هيچ وجه به دنبال کشف هاي اساسي نيستند بلکه صرفا مي خواستند پارادايم موجود را توسعه و ادامه دهند.بنابراين از اين نظر«هدف علم متعارف رسيدن به واقعيت بديع يا نظريه بديع نيست و اساسا تا وقتي موفق است به اينها نمي رسد»(کوهن، )
      بحران(ناهنجاري)
      پژوهشگران در جريان کار خود با لاجرم مشکلاتي را تجربه مي کنند و با ابطال هايي مواجه مي شوند.به عبارتي «دانشمندان متعارف با پديده اي روبرو مي شوند که به رغم کوشش بسيار به هيچ وجه نمي توانند بين آن پديده و مفرضات نظري پارادايم غالب سازگاري ايجاد کنند،اگر ناهنجاري کم شمار باشند ناديده گرفته مي شوند اما همچنان که بر شمار جامعه علمي افزوده مي شود،جامعه علمي نيز رفته رفته احساس بحران مي کند».(کوهن ،) از علائم ظهور بحران در يک پارادايم، آغاز دور هاي از «نا امني آشکار شغلي»مي باشد. در اين دوره، تلاش براي حل مسأله به طور فزاينده اي متوجه بنيادهاي پارادايم مي شود و قواعد تعيين شده به وسيله ي پارادايم براي حل مسائل به تدريج سستتر مي گردد. دانشمندان عادي سرگرم مباحث فلسفي و مابعد الطبيعي مي شوند و سعي مي کنند از ابداعات و نوآور يهاي خود، که از نظر پارادايم مورد ترديدند با براهين فلسفي دفاع کنند. دانشمندان حتي آشکارا عدم رضايت خود را از پارادايم حاکم به تدريج ابرازميکنند . با گسترش اين نارضايتي ها و ترديدها، هرگاه پارادايمي بدان حد ضعيف و سست بنيان شود که مدافعان اش اطمينان خود را نسبت به آن از دست بدهند، زمان براي انقلاب مستعد و مناسب شده است
      انقلاب علمي:
      از نگاه کوهن ناهنجاريها ، شرط لازم و نيروي محرکه براي پيدايش نظريه‌هاي جديدند. دانشمندان هنگام مواجهه با ناهنجاري‌ها ممکن است ايمان خود را به پارادايمي که سبب برخورد آنها با اين ناهنجاري‌ها شده است، از دست بدهند. وخامت بحران هنگامي شدت مي يابد که پارادايم رقيبي ظهور کند.« پارادايم جديد يا پيشنهادي شايسته که تبيين و تفصيل بعدي آن مسير باشد يک مرتبه و گاهي در دل يک شب در ذهن فردي که عميقاً غرق در بحران است متولد مي شود».پس از ديد کوهن «انقلاب علمي»عبارت است از طرد يک پارادايم و قبول پارادايمي جديد؛ نه از سوي يک دانشمند به تنهايي، بلکه از سوي جامعه ي علمي مربوطه در تماميت آن. هرچه تعداد دانشمنداني که به دلايل گوناگون پارادايم جديد را مي پذيرند، افزايش پيدا کند«تغيير روز افزوني در ميزان حمايت هاي شغلي» به وجود مي آيد. اگر بنا باشد که انقلاب موفق شود در اين صورت اين تغ يير به گونه اي اشاعه مي يابد که اکثريت جامعه ي علمي را شامل مي شود و تنها عده ي معدودي مخالف را در پشت سر باقي مي گذارد. اين عده از جامعه ي علمي جديد وانهاده مي شوند.
      قياس ناپذيري:
      قياس ناپذيري يکي از مباحث اساسي و بحث برانگيز در فلسفه علم کوهن مي باشد.پيش از اين ها تصور مي شد که ما مي توانيم در مورد صحت و سقم انديشه ها، بي طرفانه، قضاوت کنيم و اين قضاوت اگر به درستي صورت گيرد مي تواند لازمان و لامکان باشد؛ بنابراين مي توانيم براي اقناع يکديگر از آن سود ببريم.اين ديدگاه در واقع همان نگرش تجربي متداول راجع به ارزيابي تئوري‌ها است که داوري راجع به کيفيت معرفتي يک نظريه را مبتني بر اعمال قواعدي خاص در مورد تئوري و شواهد مربوط به آن مي داند مي باشد. اما در مقابل قياس ناپذيري به اين معني است که که ما کيفيت يک تئوري (و شواهد مربوط به آن) را با مقايسه آن با يک تئوري پارادايمي ارزيابي مي‌کنيم. بنابراين معيارهاي ارزيابي داوري، قواعد ثابت و پايدار و مستقل از تئوري نسيتند. آنها مستقل از تئوري نيستند چون مستلزم مقايسه با يک تئوري و پارادايم مربوط به آن هستند. آنها پايدار هم نيستند چون پارادايم طي يک انقلاب علمي دچار تغيير و دگرگوني مي‌شود.از اين رو بر طبق مفهوم قياس ناپذيري عقل سومي که بتواند درباره برتري يک پارادايم به پارادايم ديگر قضاوت کند وجود ندارد و هر پارادايم را بايد نسبت به خودش سنجيد.
      پيشرفت از طريق انقلاب:
      «نگرش علم همچون فرايند انبوهشي با آن شناخت شناسي به هم گره خورده است، که شناخت را ساختاري از ذهن مي داند که به صورت مستقيم بر روي داده هاي حسي خام قرار گرفته است» با اين انديشه که درباره جهان مجموعه مشخصي از حقايق وجود دارد که وابسته به هيچ پاردايم خاصي نيست مشترک است،اما در نقطه مقابل کهن استدلال مي کند که «حقايق جهان وابسته به پارادايم اند بنابراين با تغيير پاراديم آن حقايق هم تغيير مي کنند».بنابرين آنچه به عنوان پشرفت در نگرش نخست مدنظر است با ديدگاه گوهن متفاوت است.پيشرفت در نگرش نحست به معناي تحول و تکامل نظريه و دانش علمي در جهت رسيدن و کشف واقعيت هاي و همچنين تکميل پروژه انباشتي علم و شناخت مي تواند باشد. در حالي در نظر کوهن پيشرفت علمي از طريق انقلاب‌هاي علمي ميسر مي‌گردد و انقلاب‌ها نيز با به بحران رسيدن يک پارادايم و جايگزين شدن پارادايم جديد رخ مي‌دهند. انتقال از يک پارادايم بحران‌زده به پارادايم ديگر هرگز از راه فرايند انباشتي و گسترش فزاينده پارادايم قديمي در قالب پارادايم جديد صورت نمي‌گيرد. اصولاً قياس‌ناپذيري پارادايم‌ها و ناگهاني بودن ظهور پارادايم جديد راه را بر انباشتي بودن پيشرفت علمي مي‌بندد. نظريه‌ها و پارادايم‌هاي جديد ادامه نظريه‌ها و پارادايم‌هاي قديمي نيستند، بلکه جايگزين‌هاي آنها و نيز قياس‌ناپذيرند. از اين‌رو، ميان آنها نوعي گسستگي و ناپيوستگي به چشم مي‌خورد. پيشرفت در حالت عادي و در درون يک علم عادي و هنجاري نتيجه حل مسائل و مشکلاتي است که پارادايم آنها را مشخص کرده و راه حل آنها را نشان داده است. اعضاي يک جامعه علمي بالغ با يک پارادايم يا دسته‌اي از پارادايم‌هاي به هم پيوسته به فعاليت و کار خلاق مي‌پردازند و مي‌کوشند تا مسائل و معماها را شناسايي و حل کنند و در بسياري از موارد کامياب مي‌شوند. پيشرفت نتيجه کار خلاق همراه با کاميابي است. چنين پيشرفتي البته فقط به حوزه علم عادي محدود نمي‌شود. در حوزه‌هاي خلاق ديگر هم پيشرفت رخ مي‌دهد. نقاشان، مورخان و متکلمان نيز در حوزه‌هاي فعاليتي خود با کاميابي‌هاي خلاق در پيشرفت گروهي که در مقدمات با آنها مشارکت دارند، سهيم هستند. اگر مي‌بينيم کساني در پيشرفت حوزه‌هاي ديگر غير از علم عادي ترديد مي‌ورزند، نه به آن سبب است که آن حوزه‌هاي ديگر غير از علم عادي ترديد مي‌ورزند، نه به آن سبب است که آن حوزه‌ها پيشرفت نمي‌کنند يا نمي‌توانند بکنند، بلکه سببش اين است که در آن حوزه‌ها معمولاً مکتب‌هاي رقيب وجود دارند که در شالوده‌هاي همديگر ترديد مي‌کنند و بر درستي مباني و مواضع خود پاي مي‌فشارند و حاضر نيستند ميدان را به نفع همديگر ترک بگويند. «کسي که مثلاً، در اين بحث مي‌کند که فلسفه پيشرفتي نکرده است، در اين‌باره تأکيد دارد که هنوز ارسطويي‌گراني وجود دارند، نه اينکه ارسطويي‌گري از پيشرفت بازمانده است.» (کوهن، ۱۶۱)
      پيشرفت در حالت بحراني و غيرهنجاري يا در علم فوق‌العاده همراه انقلاب علمي رخ مي‌دهد، بلکه نتيجه آن است؛ زيرا «انقلاب با پيروزي يکي از دو ميدان رقيب به پايان مي‌رسد. آيا آن گروه هرگز خواهد گفت که نتيجه پيروزي آن چيزي کمتر از پيشرفت است؟ اگر بگويد، بدان مي‌ماند که پذيرفته باشد که بر راه نادرست رفته و حق با مخالفان بوده است. لا اقل براي آنان نتيجه انقلاب مي‌بايستي ترقي باشد و آنان در وضعي عالي قرار دارند و به يقين مي‌دانند که اعضاي آينده جامعه ايشان تاريخ گذشته را به همين‌گونه خواهند ديد.» (کوهن، ۱۶۴)
      بنابراين« نظريه تازه،پس از بروز شکستي مشهود در فعاليت هنجاري مسئله گشايي ظهور پيدا مي کند»(کوهن ،).در اينجا اين نکته قابل ذکر است که «مسائلي که در حل آنها بحران بروز کرد همه از گونه مسائلي بود که پيش از اين شناخته شده بودند»(کوهن ،)اما بايد به اين مطلب توجه داشت، «همانگونه که فلاسفه علم ثابت کرده اند هميشه بيش از يک ساختمان نظري مي تواند بر روي يک مجموعه معين داده ها قرار بگيرد».(کوهن ، )
      نقد:
      ساختار و فرم:
      کتاب «ساختار انقلاب هاي علمي» که در واقع رساله دکتري توماس کوهن مي باشد براي نخستين با در ۱۹۶۲ در مجموعه «دائرهالمعارف بين‌المللي علوم» که سرپرستي آن را اوتونويرات و رودلف کارناپ بر عهده داشتند منتشر شد.چاپ فارسي اين اثر نخستين بار با برگرداني احمد آرام،توسط نشرشروش به سال ۱۳۶۸ منتشر شد.دومين ترجمه از عباس طاهري،از طريق نشر قصه در سال ۱۳۸۳چاپ گرديد و جديدترين ترجمه توسط سعيد زيبا کلام با همکاري انتشارات سمت در سال ۱۳۹۰ منشر شد.انچه در اينجا مدنظر بود ترجمه عباس طاهري از کتاب مي باشد.در چاپ انگليسي منتشر شده توسط انتشارات دانشگاه شيکاگو(چاپ ششم، ۱۹۹۶)،تعداد فصول کتاب ۱۳ عنوان مي باشند که در چاپ فارسي آن نيز ۱۳ فصل عنوان مطابق با نسخه اصلي آورده شدند.چاپ انگليسي در ۲۰۱۲ در۳۵۸صفحه مي باشد که چاپ فارسي آن نيز در ۳۶۰ صحفه ترجمه شده به نوعي نشان دهنده همساني محتواي کتاب اصلي و ترجمه و همچنين وفاردار بودن مترجم به متن اصلي از لحاظ ساختار ارائه و حجم نوشتار مي باشد.البته از نظر محتوايي و مفهومي با توجه به تطبيق با ترجمه هاي موجود اين اثر به فارسي،اصل وفادار بودن به متن رعايت شده است.منابع در آخر کتاب به صورت طبقه بندي شده و با موضوعيت هر يک از فصل ها ذکر شدند.يکي از ويژگي هاي اين ترجمه اين است که علي رغم دشواري موضوع و استدلال هاي فلسفي موجود در اثر ، به علت آشنايي و درگيري مترجم با موضوع کتاب مي توان گفت که از ترجمه اي روان و مناسب برخوردار است.
      محتوا:
      پس از آن که کوهن نظراتش را پيرامون علم در کتاب ساختار انقلا ب هاي علمي در ۱۹۶۲ منتشر کرد، عده کثيري با او به مخالفت پرداختند و کوهن در برهه اي از زندگي خود سعي در پاسخ دادن به انتقادهاي ديگران و ايضاح انديشه هاي خود داشت. همين امر او را وادار به نگارش پي نوشتي به کتاب خود در ۱۹۷۰ کرد. زير سؤال بردن پيشرفت در علم و هم چنين قياس ناپذيري پارادايم ها محل مناقشه هاي بي شماري شد .براي نمونه؛ توصيف تاريخ علم به مثابه دوره هاي طولاني علم عادي که با انقلابهاي علمي اتفاقي قطع مي شوند از سوي کوهن بسياري از فيلسوفان و مورخان علم را به واکنش واداشته است برخي از منتقدان مي گويند انقلابهاي علمي اي وجود دارند که به خوبي با مدل کوهن انطباق ندارند مثلا انقلاب مولکولي اخير در زيست شناسي . يا انتقادهايي که در مورد اصل قياس ناپذيري وجود دارد از آنجمله اين نکته است که اگر بپذيريم نظرات علمي کاشف جهان واقع نيستند وصرفاً کارکرد حل معما دارند چگونه مي توان ادعا کرد که يکي از پاراداي مها تعداد بيش تري مسئله حل مي کند، و ديگري تعداد کم تري را.اما با اين همه اغلب افراد موافقند که توصيف کوهن از تاريخ علم ارزش زيادي دارد.کارل پوپر در نقدي بر آراي کوهن مي آورد که: به اعتقاد من دسته‌بندي کوهن از دانشمندان و ادوار علمي، دسته‌بندي قابل ملاحظه‌اي است، امّا نياز به اصلاح دارد. طرح وي از ادوار «متعارف» تحت تأثير يک نظريه غالب (يا در اصطلاح‌شناسي کوهن يک «پارادايم») است و از انقلاب‌هاي منحصر به‌ فردي ناشي مي‌شود که به‌ نظر مي‌رسد تطبيق نسبتاً خوبي با دانش ستاره‌شناسي دارد. امّا با مسئله تکامل نظريه‌ها مطابقت ندارد؛ يا براي مثال، با تکامل علوم بيولوژيکي، مثلاً از زمان داروين و پاستور (Pasteur) مطابق نيست. به‌ويژه درخصوص مسئله ماده نخستين (the problem matter) حداقل سه نظريه غالب در اختيار داريم که از عهد باستان با هم رقابت مي‌کرده‌اند: نظريه‌هاي پيوستگي اشيا (continuity theories)، نظريه‌هاي ذره‌‌وار اشيا (atomic theories) و نظريه‌هايي که تلاش دارند اين دو نظريه را وحدت بخشند. علاوه بر اين، روايت ماخ (Mach) از بارکلي (Berkeley) نيز براي چند صباحي مطرح بود ـ نظريه‌اي که «ماده نخستين» را نه يک مفهوم علمي، بلکه مفهومي مابعدالطبيعي مي‌داند؛ به اين معنا که چيزي تحت عنوان يک نظريه طبيعي درباره ساختار ماده نخستين وجود ندارد؛ و پارادايم واحدِ (the one paradigm) تمام نظريه‌هاي طبيعي، نظريه پديدارشناسانه جنبش و حرکت ذرّات (the phenomenological theory of heat) است. (من در اينجا واژه «پارادايم» را در‌ معنايي نسبتاً متفاوت از کوهن به‌ کار مي‌برم: که به‌ معناي يک برنامه پژوهشي (research program) است و نه يک نظريه غالب ـ شيوه‌اي از تبيين که برخي دانشمندان آن‌ قدر آن را رضايت‌بخش مي‌دانند که خواهان پذيرش همگانيِ آن هستند.(کارل پوپر، ۱۹۷۷)
      نتيجه گيري:
      آنچه در اين نوشتار مدنظر بود به نوعي نقد و بررسي کتاب ساختارهاي علمي توماس کوهن با ترجمه اي از عباس طاهري بود .در روال کار ضمن برشمردن نکات محوري در انديشه کوهن و تشريح کليد واژه هاي اساسي فلسفه علم وي،به نقد هايي که به اراي اين فيلسوف علم وارد بوده را نيز اشاره شده است در حالي که کوهن علم را فرايندي پيشرونده از طريق رشته‌اي ناپيوسته از «پارادايم‌هاي» ماهيتاً متمايز مي‌دانست که از راه منازعه‌اي جامعه‌شناختي و سياسي يکي پس از ديگري برجاي همديگر مي‌نشينند بر طبق اين ديدگاه در واقع مي توان علم را بدون فرض عقلانيت تبيين کنيم در حالي که رويکرد پوپري علم را پديده‌اي عقلاني مي‌انگارد و وظيفه دانشمندان را تبيين و بسط اين عقلانيت مي‌داند. به هر حال آنچه مسلم است ميراث کهن براي انديشه به طور اعم و فلسفه علم به طور اخص بسيار با ارزش بوده و خواهد بود
      منابع:
      ۱٫ کوهن ، توماس ،اس (۱۹۶۲) . ساختار انقلاب هاي علمي ، ترجمه عباس طاهري ، تهران:نشر:قصه
      ۲٫ اقابيگي کلاکي ، محمد (۱۳۹۰).«ساختار انقلاب هاي علمي» ،کتاب ماه علوم اجتماعي
      ۳٫ حاتمي ، محمد مهدي و ديگران (۱۳۹۰). «نگاهي تحليلي به مفاهيم پيشرفت و گسست در انقلاب هاي علمي کوهن» ، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي
      ۴٫ چالمرز، آلن ( ۱۳۸۵ ) چيستي علم، درآمدي بر مکاتب عل مشناسي فلسف ، ي ترجمه سعيد زيباکلام، تهران: سمت
      ۵٫ پوپر ، کارل (۱۹۷۷). «علم متعارف و خطرهاي آن» ، ترجمه غلامرضا نظريان ،
    http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_1352_259.html
      نقد علم‌شناسي کوهن از منظر فايرابند1
      مقاله 4، دوره 4، شماره 8، پاييز و زمستان 1393، صفحه 59-74 XML اصل مقاله (168 K)
      نوع مقاله: علمي-پژوهشي
      نويسندگان
      علي عزيزي 1 ؛ مصطفي تقوي2
      1دانشجوي کارشناسي ارشد فلسفه علم، دانشگاه شريف
      2استاديار و هيئت علمي گروه فلسفه علم، دانشگاه شريف
      چکيده
      کوهن و فايرابند از فيلسوفان علمي هستند که در بسياري از جهات، ديدگاه‌هاي نزديک و بعضاً مشترکي دارند. اين دو فيلسوف به عقلانيتي آفاقي و جهان‌شمول باور ندارند؛ از اين رو در عرف ادبيات فلسفي، ديدگاه‌هاي آنان را نسبي‌گرايانه تلقي مي‌کنند. هر دو، از فيلسوفان نيمه دوم قرن بيستم هستند و واکنشي به جريان‌هاي پوزيتيويستي و نگتيويستي محسوب مي‌شوند. اين اندازه، شباهت و نزديکي، اين پرسش را در ذهن برمي‌انگيزد که اختلاف نظر و تفاوت آراي اين دو، در کجاست. در اين مقاله مي‌کوشيم تا با مروري گذرا بر ديدگاه‌هاي آنان، انتقاداتي را که فايرابند به علم‌شناسيِ کوهن دانسته است، بررسي کنيم. از‌جمله اين نقدها، مي‌توان به موارد زير اشاره کرد: نقد بر رويکرد ايدئولوژيک کوهن نسبت به تاريخ؛ گستره قياس‌ناپذيريِ او؛ ابهام در توصيفي يا تجويزي بودن ديدگاه‌هايش؛ گذر ناموجه از پايداري به کثرت؛ ناکامي در تمايز حيطه علم و غير علم با جعل هويات نظري مانند پارادايم و علم عادي؛ و در‌نهايت، ذبح انسان آزاد در خفقان علم عادي
    http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_1352_ed3232d418c8e5615507f63e222233ae.pdf
      ﻓﻠﺴﻔه ﻋﻠﻢ، ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮماﻧﺴﺎﻧﻲو ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتﻓﺮﻫﻨﮕﻲ
      ﺳﺎلﭼﻬﺎرم، ﺷﻤﺎرهدوم، ﭘﺎﻳﻴﺰ و زﻣﺴﺘﺎن 74-59 :1393
      1 ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      * ﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰي
      ** ﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي
      ﭼﻜﻴﺪه
      ﻛﻮﻫﻦو ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازﻓﻴﻠﺴﻮﻓﺎن ﻋﻠﻤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪدرﺑﺴﻴﺎرياز ﺟﻬﺎت،دﻳـﺪﮔﺎهﻫـﺎي
      ﻧﺰدﻳﻚ و ﺑﻌﻀﺎً ﻣﺸﺘﺮﻛﻲ دارﻧﺪ. اﻳﻦدو ﻓﻴﻠﺴﻮف ﺑﻪﻋﻘﻼﻧﻴﺘﻲ آﻓﺎﻗﻲ و ﺟﻬـﺎنﺷـﻤﻮل
      ﺑﺎور ﻧﺪارﻧﺪ؛ ازاﻳﻦ رو درﻋﺮفادﺑﻴﺎتﻓﻠﺴﻔﻲ،دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎيآﻧـﺎن را ﻧﺴـﺒﻲﮔﺮاﻳﺎﻧـﻪ
      ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﻫﺮ دو، ازﻓﻴﻠﺴـﻮﻓﺎن ﻧﻴﻤـهدومﻗـﺮن ﺑﻴﺴـﺘﻢ ﻫﺴـﺘﻨﺪ و واﻛﻨﺸـﻲ ﺑـﻪ
      ﺟﺮﻳﺎنﻫﺎيﭘﻮزﻳﺘﻴﻮﻳﺴﺘﻲ و ﻧﮕﺘﻴﻮﻳﺴﺘﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ. اﻳـﻦ اﻧـﺪازه، ﺷـﺒﺎﻫﺖ و
      ﻧﺰدﻳﻜﻲ، اﻳﻦﭘﺮﺳﺶرادرذﻫﻦﺑﺮﻣﻲاﻧﮕﻴﺰدﻛﻪاﺧﺘﻼفﻧﻈﺮ و ﺗﻔﺎوتآراياﻳﻦدو،
      درﻛﺠﺎﺳﺖ. دراﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪﻣﻲﻛﻮﺷﻴﻢ ﺗﺎ ﺑﺎ ﻣﺮوريﮔﺬرا ﺑﺮ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎيآﻧﺎن، اﻧﺘﻘﺎداﺗﻲ
      راﻛﻪﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲِﻛﻮﻫﻦ داﻧﺴﺘﻪاﺳﺖ، ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﻨﻴﻢ. ازﺟﻤﻠهاﻳـﻦﻧﻘـﺪﻫﺎ،
      ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪﻣﻮاردزﻳﺮ اﺷﺎرهﻛﺮد: ﻧﻘﺪ ﺑﺮ روﻳﻜﺮداﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚﻛﻮﻫﻦﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ؛
      ﮔﺴﺘﺮه ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيِ او؛ اﺑﻬﺎمدرﺗﻮﺻﻴﻔﻲﻳﺎ ﺗﺠﻮﻳﺰي ﺑـﻮدن دﻳـﺪﮔﺎهﻫـﺎﻳﺶ؛ﮔـﺬر
      ﻧﺎﻣﻮﺟﻪازﭘﺎﻳﺪاريﺑﻪﻛﺜﺮت؛ ﻧﺎﻛﺎﻣﻲدرﺗﻤﺎﻳﺰ ﺣﻴﻄهﻋﻠﻢ و ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻢ ﺑﺎ ﺟﻌﻞ ﻫﻮﻳﺎت
      ﻧﻈﺮيﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺎراداﻳﻢ و ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي؛ و درﻧﻬﺎﻳﺖ،ذﺑﺢاﻧﺴﺎن آزاددر ﺧﻔﻘﺎن ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي.
      ﻛﻠﻴﺪواژهﻫﺎ: ﻛﻮﻫﻦ، ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي، اﺻﻞ ﻛﺜﺮت، اﺻﻞ ﭘﺎﻳـﺪاري، ﭘـﺎراداﻳﻢ،
      ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي، اﻧﺴﺎن آزاد.
      1. ﻣﻘﺪﻣﻪ
      ﺳﺎﺑﻘهآﺷﻨﺎﻳﻲو ﺗﻼﻗﻲدﻳﺪﮔﺎهﻫﺎيﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ و ﻛﻮﻫﻦﺑﻪزﻣﺎﻧﻲﺑﺎزﻣﻲﮔﺮددﻛﻪاﻳﻦدو واردداﻧﺸﮕﺎه
      * داﻧﺸﺠﻮيﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲارﺷﺪ ﻓﻠﺴﻔهﻋﻠﻢ،داﻧﺸﮕﺎهﺻﻨﻌﺘﻲﺷﺮﻳﻒ(ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه ﻣﺴﺌﻮل) Sina.azizi68@gmail.com
      ** اﺳﺘﺎدﻳﺎر و ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠﻤﻲﮔﺮوه ﻓﻠﺴﻔهﻋﻠﻢ،داﻧﺸﮕﺎهﺻﻨﻌﺘﻲﺷﺮﻳﻒtaghavi11@yahoo.com
      1392/12/26 :ﺗﺎرﻳﺦﭘﺬﻳﺮش ،1392/10/4 :ﺗﺎرﻳﺦدرﻳﺎﻓﺖ60 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      ﺑﺮﻛﻠﻲﺷﺪﻧﺪ. ﻛﻮﻫﻦدر ﺳﺎل 1956 ﺑﻪداﻧﺸﻜﺪهﺗﺎرﻳﺦﻋﻠﻢ داﻧﺸﮕﺎهﺑﺮﻛﻠـﻲرﻓـﺖو ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ دو
      ﺳﺎل ﺑﻌﺪ، ﻳﻌﻨﻲدر ﺳﺎل 1958،داﻧﺸﻜﺪهﻓﻠﺴﻔهﻋﻠﻢ ﺑﺮﻛﻠﻲ را ﺑﺮاياداﻣهﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎﻳﺶﺑﺮﮔﺰﻳﺪ.
      (Hoyningen-Huene: 2000: 102-103) اﺧﺘﻼفﺳﻨﻲﭼﻨﺪاﻧﻲﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻛﻮﻫﻦو 2
      . اﻳﻦ
      ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺤﻴﻄﻲو ﺳﺎﻳﺮ ﻗﺮاﺑﺖﻫﺎي ﻓﻜﺮيدﺳﺖ ﺑﻪدﺳﺖ ﻫﻢ دادﻧـﺪ ﺗـﺎ اﻳـﻦ دو ﻋﻠـﻢﺷـﻨﺎس
      ﭘﺴﺎﭘﻮزﻳﺘﻴﻮﻳﺴﺘﻲرا ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﻴﺰ ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ و ﮔﻔﺖوﮔﻮ ﺑﻨﺸﺎﻧﻨﺪ. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﺑـﺮاياوﻟـﻴﻦﺑـﺎردر ﺳـﺎل
      1959 ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﻛﻮﻫﻦآﺷﻨﺎ ﺷﺪ. ﺳﭙﺲﭼﻨﺪﻳﻦﻧﺎﻣﻪﻣﻴﺎن اﻳﻦدو رد و ﺑـﺪل ﮔﺸـﺖ. اﻳـﻦ
      ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﻋﻤﺪﺗﺎً واﻛﻨﺸﻲاﺳﺖ از ﺳﻮيﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪﻧﺴﺨهدﺳﺖﻧﻮﻳﺲﺳﺎﺧﺘﺎراﻧﻘﻼبﻫﺎيﻋﻠﻤﻲ
      ﻛﻪاز ﻃﺮفﻛﻮﻫﻦﺑﺮايﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ارﺳﺎل ﺷﺪه اﺳﺖ (Hoyningen-Huene: 2006: 610-611).
      ﺑﺨﺸﻲازاﻧﺘﻘﺎداتﺻﺮﻳﺢ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪدﻳﺪﮔﺎهﻫﺎيﻛـﻮﻫﻦ درﻫﻤـﻴﻦﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎ ﻃـﺮح و ﺑﺤـﺚ
      ﺷﺪهاﻧﺪ. ﭘﻴﺶازآنﻛﻪاﻧﺘﻘﺎداتﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ را ﺑﻪﺑﺤﺚ و ﺑﺮرﺳـﻲﺑﮕـﺬارﻳﻢ، ﻻزماﺳـﺖ ﻧﮕـﺎﻫﻲ
      اﺟﻤﺎﻟﻲﺑﻪاﻳﺪهﻫﺎ و ﻣﻮاﺿﻊ اﺻﻠﻲﻛﻮﻫﻦو ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ داﺷﺘﻪﺑﺎﺷﻴﻢ.
      2. ﻣﺮوريﺑﺮ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎيﻛﻮﻫﻦ
      ﺟﺪيﺗﺮﻳﻦﻓﺮق دﻳﺪﮔﺎهﻛﻮﻫﻦﺑﺎدﻳﺪﮔﺎه ﻓﻼﺳﻔهﻋﻠﻢ ﭘﻴﺸﻴﻦ، ﻧﻘﺸﻲاﺳﺖ ﻛﻪ ويﺑـﺮايﺗـﺎرﻳﺦ
      درﻧﻈﺮ ﻣﻲﮔﻴﺮد. ازﻧﻈﺮ ﻛﻮﻫﻦ،ﻋﻠﻢ ﻫﻢﭼﻮن زﺑﺎن ﻳﻚﻧﻬﺎداﺟﺘﻤﺎﻋﻲاﺳﺖ ﻛﻪﻓﻘﻂﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت
      ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﻲ و ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻲﺗﻮان، آن را ﺑﻪﺧﻮﺑﻲ درك ﻛﺮد. ﺑـﻪﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ،روﻳﻜـﺮد وي
      ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺗﺎرﻳﺨﻲـ ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﻲاﺳﺖ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻲـروشﺷﻨﺎﺧﺘﻲ(ﻛﻮﻫﻦ، 38 - 30 :1389).
      درﻧﮕﺎه ﻛﻮﻫﻦ، ﻣﻼك ﺗﻤﻴﻴﺰ (demarcation) ﻋﻠﻢ ازﻏﻴـﺮ ﻋﻠـﻢ،روشآن ﻧﻴﺴـﺖ، ﺑﻠﻜـﻪ
      ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲآن دراﻳﺠﺎدﭘﺎراداﻳﻤﻲاﺳﺖ ﻛﻪﺑﺘﻮاﻧﺪ آنﭼﻪراﻛﻪ ويﻋﻠﻢ ﻋﺎدي(normal science)
      ﻣﻲﻧﺎﻣﺪ،ﻫﺪاﻳﺖ و راﻫﺒﺮيﻛﻨﺪ (ﻫﻤﺎن: 52). ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺪﻋﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ واژه ﭘـﺎراداﻳﻢ اﺑﻬﺎﻣـﺎﺗﻲ
      دارد؛ ﺑﻪ ﻃﻮريﻛﻪﻧﻤﻲﺗﻮان ﺗﻌﺮﻳﻒدﻗﻴﻖو ﻣﺸﺨﺼﻲازآن اراﺋﻪﻛﺮد(ﭼﺎﻟﻤﺮز، 109 :1378)،
      اﻣﺎ اﺟﻤﺎﻻً ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪﭘﺎراداﻳﻢ، ﺷﺎﻣﻞﻣﺒﺎﻧﻲﻓﻠﺴﻔﻲ،ﻫﺴﺘﻲﺷﻨﺎﺳﻲ، ارزشﻫﺎ و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎ،
      ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻔﺮوﺿﺎتﻧﻈﺮي،روش اﻋﻤﺎل اﻳﻦ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ،رﺳـﻮم و آدابﺧـﺎصو ﺑﺴـﻴﺎرياز
      ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻞ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ (ﻛﻮﻫﻦ، 83 - 75 :1389). ﭘﺎراداﻳﻢ ﺑﺎﻫﺪاﻳﺖ و راﻫﺒﺮيﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي
      ﭘﮋوﻫﺸﻲ،ﻋﻠﻢ ﻋﺎديرا ﺗﻌﻴﻦﻣﻲﺑﺨﺸﺪ (ﻫﻤﺎن: 77 و 79). ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي ﺷـﺎﻣﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖﻫـﺎﻳﻲ
      اﺳﺖ ﻛﻪﺑﻪﺗﻜﻤﻴﻞ ﻳﻚﺟﻮرﭼﻴﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖ دارد.داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﺎديﻛﺴﺎﻧﻲﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪﺑﺎ اﻳﻤـﺎن
      ﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ، ﺑﺮ رويﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻞﻧﺸﺪه ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪﺗﻮﺳﻌهﭘﺎراداﻳﻢ ﻛﻤـﻚ ﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ
      .(74 - 66 :ﻫﻤﺎن)ﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 61
      ﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎﻳﻲ (anomalies)ﻣﻮاﺟﻪاﻧﺪ؛ اﻳﻦﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎﻫـﻢﭼـﻮن
      ﻣﺴﺎﺋﻠﻲﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪﭘﺎراداﻳﻢ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻗﺎدرﺑﻪ ﺣﻞ آنﻫﺎ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ. ﻳﻜﻲ از وﻇﺎﻳﻒ داﻧﺸـﻤﻨﺪان
      ﻋﺎدي(normal scientist) ﺑﺮﻃﺮفﻛﺮدن ﻫﻤﻴﻦاﻋﻮﺟﺎﺟﺎتاﺳﺖ (ﻫﻤﺎن: 98). زﻣﺎﻧﻲﻛﻪاﻳﻦ
      ﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﺑﻨﺪ و داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﺎدياز ﺣﻞ آنﻫﺎ ﻧﺎﺗﻮان ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺤﺮان، ﭘـﺎراداﻳﻢ را
      ﻓﺮا ﻣﻲﮔﻴﺮد(ﻫﻤﺎن: 116). داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﺎديﺑﻪﺗﺪرﻳﺞﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮﺷﺎن را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ از
      دﺳﺖ ﻣﻲدﻫﻨﺪ (ﻫﻤﺎن: 110) و ﻓﺮﻳﺎداﻋﺘﺮاﺿﺎتﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد(ﻫﻤـﺎن: 116). اﮔـﺮ در ﭼﻨـﻴﻦ
      ﻓﻀﺎيﺑﺤﺮاﻧﻲ، ﺑﺪﻳﻞﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮايﭘﺎراداﻳﻢ ﺣﺎﻛﻢ، وﺟﻮدداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ و ﺑـﺬرﻫﺎيﻳـﻚ ﭘـﺎراداﻳﻢ
      ﺟﺪﻳﺪ در ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤﻲ رﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺤﺮان ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪاﻧﻘﻼب ﻣﻲﺷﻮد و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺣـﺎﻛﻢ
      ﻓﺮوﻣﻲﭘﺎﺷﺪ (ﻫﻤﺎن: 118). اﮔﺮ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎي ﺑﺪﻳﻞ، ﻣﻮردﭘﺬﻳﺮش ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤـﻲ ﻗـﺮارﺑﮕﻴﺮﻧـﺪ،
      ﭘﺎراداﻳﻤﻲﺟﺪﻳﺪ اﻳﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ (ﻫﻤﺎن: 120).
      ﺗﻐﻴﻴﺮ ازﻳﻚ ﭘﺎراداﻳﻢ ﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ دﻳﮕﺮ،ﺻﺮﻓﺎً ﻓﺮاﻳﻨﺪيﻋﻘﻼﻧﻲﻳﺎ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﻨﺎﻗﺸـﻪ
      ﺑﺮ ﺳﺮ اﻧﺘﺨﺎبﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪ راﺻﺮﻓﺎً ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑـﻪﻣﻨﻄـﻖ و آزﻣـﺎﻳﺶﺑـﻪ ﺷـﻜﻠﻲﺻـﺮﻳﺢو
      روﺷﻦ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﻓﻴﺼﻠﻪﺑﺨﺸﻴﺪ (ﻫﻤﺎن: 128)، ﺑﻠﻜﻪﻋﻮاﻣﻞ ﺟﺎﻣﻌـﻪﺷـﻨﺎﺧﺘﻲ و روانﺷـﻨﺎﺧﺘﻲ
      ﺑﺴﻴﺎري دراﻳﻦ ﺗﺤﻮل ﺳﻬﻴﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﻲ، ﺷﺒﻴﻪاﻧﻘﻼبﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳـﻲ
      اﺳﺖ ﻛﻪدر ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤﻲﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﻲﭘﻴﻮﻧﺪد(ﻫﻤﺎن: 126).ﻫﻤﻴﻦ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﻣـﻲﺷـﻮدﻛـﻪ
      ﭘــﺎراداﻳﻢﻫــﺎ ﺑــﺎﻫــﻢ ﻧﻘﻄــهﺗﻼﻗــﻲو ﺗﻤﺎﺳــﻲﻧﺪاﺷــﺘﻪ و ﺑــﻪﺗﻌﺒﻴــﺮ ﻛــﻮﻫﻦ، ﻗﻴــﺎسﻧﺎﭘــﺬﻳﺮ
      (incommensurable) ﺑﺎﺷﻨﺪ (ﻫﻤﺎن: 144).
      3
      ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي درﻧﮕـﺎهﻛـﻮﻫﻦ ﮔﺴـﺘﺮهزﻳـﺎدي
      داردﺑﻪ ﻃﻮريﻛﻪدو ﭘﺎراداﻳﻢ ازﻧﻈﺮ ﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻲ، ﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻲ، و ﺣﺘﻲروشﺷـﻨﺎﺧﺘﻲﺑـﺎﻫـﻢ
      ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮﻧﺪ (Feyerabend, 1978: 66). ﻫﻴﭻﭘﺎراداﻳﻢ ﻣﺮﺟﻌﻲﻫﻢ وﺟـﻮدﻧـﺪاردﻛـﻪدرآن
      ﺑﺘﻮان ﻣﻴﺎن دو ﭘﺎراداﻳﻢ دﺳﺖ ﺑﻪﻗﻀﺎوت و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪزد(ﻛﻮﻫﻦ، 149 :1389). ﻳﻜـﻲ ازﻧﺘـﺎﻳﺞ
      اﻳﻦﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي، ﺗﻠﻔﺎتﻛﻮﻫﻨﻲ(Kuhn- loss) اﺳﺖ ﻛﻪﺑﺮ اﺳﺎسآن ﺑﺴﻴﺎريازﻣﺴـﺎﺋﻞ و
      ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﺎﺑﻖ درﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻪﻛﻠﻲﻣﻨﺤﻞ ﻣﻲﺷﻮد(ﻫﻤﺎن: 138).
      ﻛﻮﻫﻦ، ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ رادرﻣﻌﻨﺎيﭘﻮزﻳﺘﻴﻮﻳﺴﺘﻲ آن ﻧﻔﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ (ﻫﻤـﺎن: 135). ﭘﻴﺸـﺮﻓﺖ در
      4 ﻧﮕﺎه ﭘﻮزﻳﺘﻴﻮﻳﺴﺘﻲ، ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﺒﺎﺷﺘﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲﭘﺬﻳﺮد
      5 اﻣﺎدرﻧﮕـﺎهﻛـﻮﻫﻦ ﭘﻴﺸـﺮﻓﺖ
      از
      رهﮔﺬراﻧﻘﻼبﻫﺎيﻋﻠﻤﻲ رخ ﻣﻲدﻫﺪ (ﻫﻤﺎن: 213 - 200). ﺳﻴﺮيﻛـﻪﻛـﻮﻫﻦ ﺑـﺮايﻋﻠـﻢ
      ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ ازﻓﻀﺎي ﭘﻴﺶﭘﺎراداﻳﻤﻲ آﻏﺎزﻣﻲﺷﻮد؛ ﻓﻀﺎيﭘـﻴﺶﭘـﺎراداﻳﻤﻲ ﻳـﺎ ﺑـﻪﺗﻌﺒﻴـﺮ
      ﻛﻮﻫﻦ ﭘﻴﺶﺗﺎرﻳﺦ ﻋﻠﻤﻲ(pre-history of science)، ﻓﻀﺎﻳﻲ ﻣﺘﻜﺜـﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪدرآن ﻫـﻴﭻ
      ﺗﻮاﻓﻘﻲ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻳﻚ ﻧﻈﺮﻳهﻋﻠﻤﻲ وﺟﻮدﻧﺪارد و داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪﺻﻮرتﻣﺘﺸﺘﺖ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨـﺪ62 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      (ﻫﻤﺎن: 52 - 48). اﻣﺎ وﻗﺘﻲ ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤﻲ ﺑﺮ رويﻳﻚﻧﻈﺮﻳه ﺧـﺎصﺗﻮاﻓـﻖ ﺣﺎﺻـﻞ ﻛـﺮد،
      ﭘﺎراداﻳﻢ و ﻋﻠﻢ ﻋﺎديﺷﻜﻞﻣﻲﮔﻴﺮد و ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﺣﺎﻛﻢ ﻣﻲﺷﻮد. ﺑﺎ اوجﮔﻴﺮيﺑﺤﺮان، اﻧﻘﻼب
      ﭘﺎراداﻳﻤﻲرخ ﻣﻲدﻫﺪ و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪيﺣﺎﻛﻢ ﻣﻲﺷﻮد. اﻳﻦﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺑﻪﻫﻤﻴﻦﺻـﻮرتاداﻣـﻪ
      ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ و زﻧﺠﻴﺮه ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻋﻠﻢ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲدﻫﺪ.
      3. ﻣﺮوريﺑﺮ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎيﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ را ﺑﺎﻳﺪ ﻓﻴﻠﺴﻮﻓﻲ داﻧﺴﺖ ﻛﻪﻋﻠﻴﻪ ﺳﻠﻄهﻋﻠﻢ و ﻣﻜﺎﺗﺐ راﻳﺞﻓﻠﺴـﻔهﻋﻠـﻢ دﺳـﺖ ﺑـﻪ
      ﺷﻮرشزده اﺳﺖ، ﺑﻪﻫﻤﻴﻦﻋﻠﺖ ويرا ﺑﭽهﺑﺪ ﻓﻠﺴﻔهﻋﻠﻢ و ﺣﺘـﻲﺑـﺪﺗﺮﻳﻦ دﺷـﻤﻦ ﻋﻠـﻢ
      ﻧﺎﻣﻴﺪهاﻧﺪ (Preston, 2000). ازﻧﻈﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻓﻼﺳﻔهﻋﻠﻢ ﺑﺮاياﺛﺒﺎتﺑﺮﺗﺮيﻋﻠﻢ درﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎﻳﺮ
      ﺳــﻨﺖﻫــﺎيﻣﻌﺮﻓﺘــﻲدو دﺳــﺘﺎوﻳﺰ ﺑــﻴﺶﺗــﺮ ﻧﺪارﻧــﺪ (Feyerabend, 1999 c: 183): ﻳﻜــﻲ
      روشﻣﻨﺪﺑﻮدن ﻋﻠﻢ، و دﻳﮕﺮي ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻋﻤﻠﻲ آن اﺳﺖ. ويازﻓﻼﺳﻔهﻋﻠﻤﻲ ﻛـﻪ
      ﺑﻪدﻧﺒﺎل روش ﻋﻠﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ اﻧﺘﻘﺎدﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﺎذﻛﺮ ﻣﺼﺎدﻳﻘﻲﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪآنﭼﻪدرﺗﺎرﻳﺦ
      ﻋﻠﻢ رخ داده اﺳﺖ ﺑﺎروشﺷﻨﺎﺳﻲﻓﻼﺳﻔهﻋﻠﻢ ﺳﺎزﮔﺎرﻧﻴﺴـﺖ (Feyerabend, 1975: 112).
      درﺑﺎرهدﺳﺘﺎوﻳﺰ دوم، ويﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪﻋﻠﻢ ﻋﻼوه ﺑـﺮ ﻧﺘـﺎﻳﺞﻣﻄﻠـﻮبو ﻣﻔﻴـﺪ، ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎي
      ﻧﺎﻣﻄﻠﻮبﻫﻢ داﺷﺘﻪاﺳﺖ. ﺑﺤﺮانﻫﺎيزﻳﺴﺖﻣﺤﻴﻄﻲ، ﻧﺎﺑﻮديﻋﻠﻢ، ﻓﻨﺎوري، و ﺳﺒﻚ زﻧـﺪﮔﻲ
      ﺑﻮﻣﻲازﻧﺘﺎﻳﺞﻧﺎﻣﻄﻠﻮبﻫﻤﻴﻦﻋﻠﻢ ﻫﺴـﺘﻨﺪ (Feyerabend, 1987: 4). ازاﻳـﻦﮔﺬﺷـﺘﻪﻧﺘـﺎﻳﺞ
      ﻣﻄﻠﻮبآن راﻫﻢ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﻧﺎﺷﻲ ازﻋﻠﻢ داﻧﺴﺖ و ﺳﻬﻢ ﺳﺎﻳﺮ ﺳﻨﺖﻫﺎيﻣﻌﺮﻓﺘﻲ را ﻧﻴـﺰ
      ﺑﺎﻳﺪ ﻟﺤﺎظﻛﺮد(ibid: 105).
      ازﻧﻈﺮ او ﻋﻠﻢ ﺑﺴﻴﺎرﺑﻲﻗﺎﻋﺪهﺗﺮ ازآن اﺳﺖ ﻛﻪﺑﻪﻧﻈﻢ ﻣﻮردﻧﻈـﺮ ﻓﻼﺳـﻔهﻋﻠـﻢ درآﻳـﺪ.
      ﻧﻪﺗﻨﻬﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻪدرآﻳﻨﺪهداﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﺟﺪﻳﺪياراﺋﻪدﻫﻨﺪ، ﺑﻠﻜﻪاﻣﻜﺎن دارداز
      روشﻫﺎيﻛﺎﻣﻼً ﺑﺪﻳﻌﻲ اﺳﺘﻔﺎدهﻛﻨﻨﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦاﻣﻜﺎن داردﻛﻪﻧﻈﺮﻳﻪﻫـﺎيﻣﺘـﺮوك و ﻣﻄـﺮود
      ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤﻲ،دوﺑﺎره ﻣﻮردﺗﻮﺟﻪ واﻗﻊ ﺷﻮد و ﻇﺮﻓﻴﺖﻫﺎيﺧﻮدشرا ﺑﺮوزدﻫﺪ. ازﻫﻤﻴﻦرو
      درﻋﻠﻢ ﻫﺮ ﭼﻴﺰياﻣﻜﺎنﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ (Feyerabend, 1987: 27-28). اﻳﻦﻣـﺪﻋﺎ ازآﻣـﻮزهﻫـﺎي
      ﻛﻠﻴﺪيﻣﻜﺘﺐ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ اﺳﺖ ﻛﻪاو را ﺑﻪﻣﻮﺿﻌﻲآﻧﺎرﺷﻴﺴﺘﻲدرﻋﻠﻢ ﺳﻮق ﻣﻲدﻫﺪ.
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺮﺧﻲ ازﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﻋﻠﻤﻲرا ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲداﻧﺪ. ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻳﻚ ﻧﻈﺮﻳـﻪدرﻧﻈﺮﻳـه
      دﻳﮕﺮ ﻳﺎ ﺑﻪﻛﻠﻲﻣﻨﺤﻞ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻳﺎ ﻣﻌﻨﺎيدﻳﮕﺮيﺑﻪ ﺧﻮدﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ، ﺑﻪﮔﻮﻧﻪايﻛﻪﻧﻤـﻲﺗـﻮان
      ﻣﻴﺎن آنﻫﺎدﺳﺖ ﺑﻪﻗﻴﺎس ﻣﻨﻄﻘﻲ زد. ﻧﺘﻴﺠﻪاﻳﻦﻛﻪﻗﻀﺎوتﺑﻴﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﻗﻴـﺎسﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ، ﺑـﺎ
      .(Feyerabend, 1975: 284-285)ﺻﻮرتﻣﻲﭘﺬﻳﺮد(subjective)اﻧﻔﺴﻲ ﻋﻮاﻣﻞ دﺧﺎﻟﺖﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 63
      ﭼﻮن ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﻧﺘﺨﺎبآنﻫﺎ واﺑﺴﺘﻪﺑﻪﻋﻮاﻣﻞاﻧﻔﺴﻲاﺳﺖ،ﻫﻴﭻﺑﺮﺗـﺮي
      ﺑﺮ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﻧﺪارﻧﺪ، ازﻫﻤـﻴﻦرو ﺑﺎﻳـﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨـﺪﺷـﺎﻧﺲﺧـﻮدرادرﺟﺎﻣﻌـهآزاد(free society)
      اﻣﺘﺤﺎن ﻛﻨﻨﺪ. ويﻋﻼوه ﺑﺮ ﭘﺬﻳﺮشﻛﺜﺮت(Feyerabend, 1981 b: 105)(proliferation)،در
      ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ، ﺑﻪﭘﺎﻳﺒﻨﺪي(Feyerabend, 1999 c: 107)(tenacity)ﺑﻪآنﻫﺎ ﺗﻮﺻﻴﻪﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗـﺎﻫـﺮ
      ﻧﻈﺮﻳﻪﺑﺘﻮاﻧﺪ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎيﻧﻬﻔﺘه ﺧﻮﻳﺶ را ﺷﻜﻮﻓﺎ ﺳﺎزد. ﭘﺬﻳﺮشاﺻﻞ ﻛﺜـﺮتﻣﻮﺟـﺐ ﻧﻔـﻲ
      ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲدر ﺟﺎﻣﻌهﻋﻠﻤﻲﻣﻲﺷﻮد و زﻣﻴﻨﻪرا ﺑﺮايﺑﺮوزﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﻣﺨﺘﻠﻒﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲآورد.
      ﭘﺬﻳﺮشاﺻﻞ ﭘﺎﻳﺒﻨﺪيﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺣﺬفﺳﺮﻳﻊ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﻣﺨﺘﻠﻒﻣﻲﺷﻮد.
      او ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌهآزادياﻋﺘﻘﺎدداردﻛﻪدرآن داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮايﺧﻠﻖ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫـﺎ و روشﻫـﺎ آزاد
      ﺑﺎﺷﻨﺪ. اﻟﺒﺘﻪاﻳﻦ آزاديﺑﻪﻣﻌﻨﺎياﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪرﻓﺘﺎرﻫـﺮ داﻧﺸـﻤﻨﺪيازﻧﻈـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﻗﺎﺑـﻞ
      ﭘﺬﻳﺮشاﺳﺖ. داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻣﻄﻠﻮبدر ﺟﺎﻣﻌهآزادﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻛﺴﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪﺑـﻪدﻧﺒـﺎل ﺑﺴـﻂ و
      ﺗﻮﺳﻌهﻧﻈﺮﻳه ﺧﻮﻳﺶو ﺑﻬﺮهﺑﺮدن ازاﻧﺘﻘﺎدات دﻳﮕﺮان اﺳﺖ و ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪﮔﻔﺖوﮔـﻮ و ﺗﻀـﺎرب
      آرا اﺳﺖ. داﻧﺸﻤﻨﺪي ﻛﻪاﻳﻦ ﺻﻔﺎت را ﻧﺪاﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ داﻧﺸـﻤﻨﺪ ﻣﻄﻠـﻮبﻣـﻮردﻧﻈـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ
      .(Feyerabend, 1981 b: 199)ﺑﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ
      ﺑﺮايدﺳﺘﻴﺎﺑﻲﺑﻪﻓﻬﻤﻲدﻗﻴﻖ ازآرايﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺎﻳﺴﺘﻲﻣﺒﺎﻧﻲﻣﻜﺘﺐ ﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲاو را ﻣﻮرد
      ﺑﺮرﺳﻲﻗﺮارداد؛ ﻣﻲﺗﻮان ﻧﺸﺎن دادﻛﻪدﻳﺪﮔﺎهﻫﺎيآﻧﺎرﺷﻴﺴﺘﻲﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ رﻳﺸﻪدرﻫﻤﻴﻦﻣﺒﺎﻧﻲو
      6 اﺻﻮل دارﻧﺪ.
      اﻳﻦﻣﺒﺎﻧﻲﺷﺎﻣﻞ ﻧﮕﺎه او ﺑﻪﻫﺴﺘﻲ، اﻧﺴﺎن، و ﻧﻈﺮﻳﻪﻣﻲﺷﻮد. ازﻧﻈﺮ وي،ﻫﺴﺘﻲ
      ﺑﻪﻗﺪريﭘﻴﭽﻴﺪه و ﻏﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪﻧﻤﻲﺗﻮان آن را ﺗﺤﺖ ﺿﻮاﺑﻂﺧﺎصو ﺗﻐﻴﻴﺮﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﻪﻧﻈـﻢ
      درآورد. ﺑﻪﺗﻌﺒﻴﺮي ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪﻫﺴﺘﻲ ﭼﻤﻮشﺗﺮ و ﻧﻈﻢﮔﺮﻳﺰﺗﺮ ازآن اﺳﺖ ﻛﻪﺑﺘﻮان آن
      را ﺑﻪروشﺷﻨﺎﺳﻲﻫﺎيﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻓﻼﺳﻔهﻋﻠﻢ، ﻣﺤـﺪودﻛـﺮد(Feyerabend, 1975: 17-18).
      ﻫﻤﻴﻦ ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲو ﻏﻨﺎيﻫﺴﺘﻲ ﺳﺒﺐ ﻣﻲﺷﻮدﻛﻪﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎﻫـﺮ ﭼﻘـﺪرﻫـﻢ ﭘﻴﭽﻴـﺪه و دﻗﻴـﻖ
      ﺑﺎﺷﻨﺪ،ﻫﻤﻮاره ﺑﺘﻮان ﺑﻪ ﺷﻮاﻫﺪيﻋﻠﻴﻪآنﻫﺎدﺳﺖ ﻳﺎﻓـﺖ (Feyerabend, 1999 c: 136-137).
      ﻧﮕﺎه ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪاﻧﺴﺎن ﺑﻪﻧﮕﺮشاو ﺑﻪﻫﺴﺘﻲﺷﺒﺎﻫﺖ دارد. وياﻧﺴﺎن را ﺧﻼقﺗﺮ ازآن ﻣﻲداﻧﺪ
      ﻛﻪﺑﺸﻮداو را ﺑﻪاﺻﻮل و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎﻳﻲﺧﺎصﻣﻘﻴﺪ ﻛﺮد. ﺗﻼشﺑﺮايﻣﺤﺪودﻛﺮدن اﻧﺴﺎن، اﻣﺮي
      ﻛﻪروشﺷﻨﺎﺳﻲﻫﺎيﻣﻮﺟﻮددرﻋﻠﻢ ﺑﻪدﻧﺒﺎل آن ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻪﻗﻴﻤﺖ ازﺑـﻴﻦ رﻓـﺘﻦارزشﻫـﺎي
      اﻧﺴﺎﻧﻲﺗﻤﺎمﻣﻲﺷﻮد و ﺟﻠﻮياﺑﺘﻜﺎردرﻋﻠﻢ را ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ (Feyerabend, 1975: 295). ﺑﺎ
      ﺗﻮﺟﻪﺑﻪدو ﻣﺒﻨﺎيﻣﺬﻛﻮرﻣﻲﺗﻮان ﻧﻮع ﻧﮕﺮش او را ﺑﻪﻧﻈﺮﻳﻪ ﺣﺪسزد. ﻫـﺮ ﻧﻈﺮﻳـﻪايازآن
      ﺟﻬﺖ ﻛﻪﻣﺤﺼﻮل اﻧﺴﺎن ﺧﻼق و آزاداﺳﺖ ارزشﻣﻨﺪ اﺳـﺖ و ﻧﺒﺎﻳـﺪ ﻫـﻴﭻﻧﻈﺮﻳـﻪايرا از
      ﺻﺤﻨﻪ ﺣﺬف ﻛﺮد ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﺑﺎروشﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻓﻼﺳﻔهﻋﻠﻢ ﻫﻢﺧﻮاﻧﻲ ﻧﺪاﺷـﺘﻪﺑﺎﺷـﺪ64 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      (Feyerabend, 1981 a: 143). ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﻣﻄﺮودﻧﻴﺰ ﻣﻤﻜﻦاﺳﺖ ﻛﻪﭘﺲاز ﺳﺎلﻫـﺎدوﺑـﺎره
      اﺣﻴﺎ ﺷﻮﻧﺪ و ﻇﺮﻓﻴﺖﻫﺎيﻧﻬﺎن ﺧﻮدرا آﺷﻜﺎر ﺳﺎزﻧﺪ (ibid: 148).
      4. ﻧﻘﺪﻫﺎيﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺮ ﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦ
      ﮔﺴﺘﺮهﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎ 1.4
      ﻃﺒﻖ ﺗﺤﻠﻴـﻞ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ازآرايﻛـﻮﻫﻦ، ﻣﻔـﺎﻫﻴﻢ، ادراﻛـﺎت و ﺣﺘـﻲ روشﻫـﺎي دو ﭘـﺎراداﻳﻢ
      ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ دو ﭘﺎراداﻳﻢ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪﻧﺴﺒﺖ ﻣﻨﻄﻘـﻲ ازﻗﺒﻴـﻞ، ﺷـﻤﻮل
      (inclusion)، ﺗﺒﺎﻳﻦ(exclusion) و ﻫﻢﭘﻮﺷﺎﻧﻲ(overlap)داﺷﺘﻪﺑﺎﺷﻨﺪ. ﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺪياز
      ﻫﻢ ﻣﺠﺰاﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪﮔﻮﻳﻲﻣﻌﺘﻘﺪاﻧﺸﺎن دردو ﺟﻬﺎن ﻣﺘﻔـﺎوت زﻧـﺪﮔﻲ ﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ و ادراﻛـﺎت
      ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ دارﻧﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ روشﻫـﺎيﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ را ﭼـﻪدرﻣﻘـﺎماﻧﺘـﺰاع و ﭼـﻪدراﺳـﺘﻔﺎده از
      اﺑﺰارﻫﺎيآزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲﺑﻪﻛﺎرﻣﻲﺑﺮﻧﺪ. اﻳﻦﻣﻮارد(ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيﻣﻔﺎﻫﻴﻢ، ادراﻛﺎتو روشﻫﺎ)
      دﺳﺖ ﺑﻪدﺳﺖ ﻫﻢ ﻣﻲدﻫﻨﺪ و ﭘﺎراداﻳﻢ رادرﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫـﺎ و ﻣﺸـﻜﻼت ﻣﺼـﻮن ﻧﮕـﻪ
      .(Feyerabend, 1978: 66)ﻣﻲدارد
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ و ﻛﻮﻫﻦ دراﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪﻫـﻢﻧﻈﺮﻧـﺪ ﻛـﻪدو ﻧﻈﺮﻳـهﻗﻴـﺎسﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ،رﺑـﻂﻣﻨﻄﻘـﻲ
      ﻫﻢﭼﻮن، ﺷﻤﻮل، ﺗﺒﺎﻳﻦ، و ﻫﻢﭘﻮﺷﺎﻧﻲ ﺑﺎﻫﻢ ﻧﺪارﻧﺪ و ﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎريآنﻫـﺎ از ﺟـﻨﺲ ﺗﻨـﺎﻗﺾ
      ﻧﺨﻮاﻫــﺪ ﺑــﻮد. دو ﻧﻈﺮﻳــهﻗﻴــﺎسﻧﺎﭘــﺬﻳﺮ، ﺟﻬــﺎن را ﺑــﻪ ﻃــﺮزﻣﺘﻔــﺎوﺗﻲ ﺗﻔﺴــﻴﺮ ﻣــﻲﻛﻨﻨــﺪ و
      ﻫﺴﺘﻲﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ دارﻧﺪ.ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ دو زﺑﺎن ﻣﺘﻔﺎوت را ﺑﻪﻛﺎرﻣﻲﮔﻴﺮﻧـﺪ ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ
      ﻧﻤﻲﺗﻮان آنﻫﺎرا ﺑﻪﻫﻢ ﺗﺮﺟﻤﻪﻛﺮد. دردو ﻧﻈﺮﻳهﻛﺎﻣﻼً ﻗﻴـﺎسﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ، ﭼـﻮن ﻣﻔـﺎﻫﻴﻢ ﻳﻜـﻲ
      ﺑﺪﻳﻠﻲدردﻳﮕﺮيﻧﺪارﻧﺪ، ﻧﻤﻲﺗﻮان ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲﻫﺎيﻣﺮﺑﻮطﺑﻪاﻳﻦ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ را ﺑﺎﻫﻢ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪﻛـﺮد
      .(Hoyningen-Huene, 2000: 104-104)
      اﻣﺎ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺮﺧﻼفﻛﻮﻫﻦ،ﺻﺮﻓﺎً ازاﻧﻔﻜﺎكﻣﻨﻄﻘﻲو ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲدو ﻧﻈﺮﻳﻪ، ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي
      آنﻫﺎرا ﻧﺘﻴﺠﻪﻧﻤﻲﮔﻴﺮدﺑﻠﻜﻪﻣﻲﻛﻮﺷﺪ ﺗﺎروشﻫﺎﻳﻲﺑـﺮايﻣﻘﺎﻳﺴـهﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎ اراﺋـﻪدﻫـﺪ
      7
      ،
      روشﻫﺎﻳﻲﻛﻪﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎرا ﻧﻪﺑﺮ اﺳﺎسﻣﺤﺘﻮا و ارﺗﺒﺎطﻣﻨﻄﻘﻲﺷﺎن ﺑﻠﻜﻪﺑﺎ ﻣﻼكﻫﺎﻳﻲﻫﻢﭼﻮن
      ﺳﺎزﮔﺎريدروﻧﻲ، ﺧﻄﻲﺑﻮدن، و ﻣﻴﺰان ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲﻫﺎيﺑﺪﻳﻊ آنﻫﺎ، ﻣﻮردارزﻳﺎﺑﻲ ﻗﺮاردﻫﺪ. اﻣـﺎ
      وي اذﻋﺎن داردﻛﻪاﻳﻦ ﻣﻼكﻫـﺎﻫـﻢ ﻧﻬﺎﻳﺘـﺎً واﺑﺴـﺘﻪﺑـﻪﻋﻮاﻣـﻞ اﻧﻔﺴـﻲ و دروﻧـﻲ ﻫﺴـﺘﻨﺪ
      (reasonable) ﻣﻌﻘﻮل روشﻫﺎيﻣﺬﻛﻮررا اﮔﺮﭼﻪﻣﻲﺗﻮان .(Feyerabend, 1977: 365-366)
      داﻧﺴﺖ ﺑﻪاﻳﻦﻣﻌﻨﺎﻛﻪﻣﻮردﭘﺬﻳﺮش و ﺗﻮاﻓﻖ ﺗﻌﺪادﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲازﻣﺤﻘﻘﺎن اﺳـﺖ، اﻣـﺎ اﻳـﻦﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 65
      روشﻫﺎدرﻧﻬﺎﻳﺖ اﻧﻔﺴﻲﻫﺴـﺘﻨﺪ و اﺳـﺘﺪﻻلﻫـﺎﻳﻲآﻓـﺎﻗﻲﺑـﺮايﭘﺬﻳﺮﺷﺸـﺎن وﺟـﻮدﻧـﺪارد
      .(Feyerabend, 1978: 69)
      ﻛﻮﻫﻦﻫﻤهﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎرا ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲداﻧﺪ،در ﺣﺎﻟﻲﻛﻪﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻧﻪﺗﻨﻬﺎ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲﺑﻪﻧـﺎم
      8 ﭘﺎراداﻳﻢ را ﻗﺒﻮل ﻧﺪارد
      ﺑﻠﻜﻪﻓﻘﻂﺑﺮﺧﻲازﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎرا ﺗـﺎ اﻳـﻦاﻧـﺪازه ﻗﻴـﺎسﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ ﻗﻠﻤـﺪاد
      ﻣﻲﻛﻨﺪ (Feyerabend, 1993: 212). ﻣﺼﺎدﻳﻖ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيدرﻧﻈﺮ اﻳـﻦدو ﺗﻔـﺎوتدارﻧـﺪ؛
      ﻛﻮﻫﻦﻧﺠﻮمﺑﻄﻠﻤﻴﻮﺳﻲو ﻛﭙﺮﻧﻴﻜﻲرا ﻣﺼﺎدﻳﻖﻣﻄﻠﻮﺑﻲﺑﺮايﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيﻣﺤﺴﻮبﻣﻲﻛﻨﺪ،
      اﻣﺎ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮياﻳﻦدو ﻧﻈﺮﻳﻪراردﻣﻲﻛﻨﺪ (Hoyningen-Huene, 2000: 106). در
      ﻧﮕﺎه ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻓﻘﻂﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎي ﺟـﺎﻣﻊ و ﻓﺮاﮔﻴـﺮ (comprehensive)ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﻛـﻪﺑـﻪﻏﺎﻳـﺖ
      ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﮔﺬرازﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺑﻪﻧﺴﺒﻴﺖ ﺧﺎصﺑـﻪﺗﻌﺒﻴـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﻳﻜـﻲ از
      رادﻳﻜﺎلﺗﺮﻳﻦﺗﻐﻴﻴﺮاتدرﺗﺎرﻳﺦﻋﻠﻢ اﺳﺖ (Feyerabend, 1999 a: 287) و ازﻫﻤﻴﻦرو، اﻳﻦ
      دو ﻧﻈﺮﻳﻪﻣﺼﺪاق ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيدرﻣﻌﻨﺎيﺗﺎمآن ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻧﺴﺒﻴﺖ ﺧـﺎص،دادهﻫـﺎ و ﻣﻔـﺎﻫﻴﻢ
      ﺟﺪﻳﺪيﺑﻪﻣﺤﺘﻮﻳﺎتﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻛﻼﺳﻴﻚ اﺿﺎﻓﻪﻧﻜﺮد، ﺑﻠﻜﻪاﺳﺎﺳـﺎً ﻃﺮﺣـﻲﻧـﻮ دراﻧـﺪاﺧﺖ و
      ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﭘﻴﺸﻴﻦرا ﺑﻪﻛﻠﻲﻣﻨﺤﻞﻛﺮد(Feyerabend, 1987: 156).ﻣﻜﺎﻧﻴﻚﻛﻼﺳﻴﻚو ﻣﻜﺎﻧﻴﻚ
      ﻛﻮاﻧﺘﻮم، ﻧﻈﺮﻳهاﻳﻤﭙﺘﻮس(impetus) و ﻣﻜﺎﻧﻴﻚﻧﻴﻮﺗﻮﻧﻲ، ﻣﺎﺗﺮﻳﺎﻟﻴﺴﻢ، و ﺛﻨﻮﻳـﺖ ذﻫـﻦ ـﺑـﺪن
      .(162 :1378 ،ﭼﺎﻟﻤﺮز) ﻫﺴﺘﻨﺪ دﻳﮕﺮيازاﻳﻦدﺳﺖ ﻣﺼﺎدﻳﻖ(mind-body dulaism)
      رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻛﻮﻫﻦ درﻣﻮردﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي، ﺗﺎرﻳﺨﻲاﺳﺖ اﻣﺎرﻫﻴﺎﻓﺖ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻓﻠﺴﻔﻲاﺳـﺖ.
      در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪﻛﻮﻫﻦ ازﺗﺎرﻳﺦ ﻋﻠﻢ ﺷﺮوع ﻣﻲﻛﻨﺪ، ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيدرﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ،رﻳﺸﻪدرﻣﻮاﺟﻬه
      ويﺑﺎروﻳﻜﺮدﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺳﺎﻧهﭘﻮزﻳﺘﻴﻮﻳﺴﺖﻫﺎيﻣﻨﻄﻘﻲدارد. ﮔﺰارهﻫﺎيﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻲآن ﻃـﻮرﻛـﻪ
      ﭘﻮزﻳﺘﻴﻮﻳﺴﺖﻫﺎيﻣﻨﻄﻘﻲ ﺗﺼﻮرﻣﻲﻛﻨﻨﺪ، ﺗﻮﺻﻴﻒﻛﻨﻨﺪه اﺷﻴﺎيﻓﻲﻧﻔﺴﻪﻧﻴﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻠﻜـﻪﻣﻌﻨـﺎي
      آنﻫﺎ واﺑﺴﺘﻪﺑﻪﭘﺲزﻣﻴﻨهﻧﻈﺮﻳﻪاياﺳﺖ ﻛﻪآن ﻣﺸﺎﻫﺪهدرآنﺻـﻮرتﻣـﻲﮔﻴـﺮد. ﺑـﺎ ﺗﻐﻴﻴـﺮ
      ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ،زﺑﺎن ﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻲﻫﻢ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﻪﺗﺒﻊ آن، ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻣﺸﺎﻫﺪاتﻧﻴﺰ ﻣﺘﺤـﻮل ﺧﻮاﻫـﺪ
      ﺷﺪ. ﭘﺲدو ﻧﻈﺮﻳﻪﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﻪﻣﺸﺎﻫﺪات ﻣـﻲﺑﺨﺸـﻨﺪ.
      ﮔﺮﭼﻪﻛﻮﻫﻦﻧﻴﺰ دراﻳﻦادﻋﺎ ﺑﺎ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻫﻢرأياﺳﺖ اﻣﺎ ﻣﻨﺸﺄ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيِ ويﺑﻪاﻳﻦﻧﺰاع
      ﺑﺎزﻧﻤﻲﮔﺮدد و رﻳﺸﻪدررﻫﻴﺎﻓﺖ ﺗﺎرﻳﺨﻲاو دارد(Feyerabend, 1993: 211-213).
      2.4 روﻳﻜﺮداﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚﻛﻮﻫﻦﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺎرﻳﺦ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازاﺳﺎس،دﻳﺪﮔﺎهﻛﻮﻫﻦراراﺟﻊ ﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ، ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶﻣﻲﻛﺸﺪ. ويﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ
      ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻴﭻ ﺳﻬﻤﻲ دراﻋﺘﺒﺎرﺑﺨﺸﻲﺑﻪارزشﻫﺎ و ﻣﺘﺪوﻟﻮژيﻫﺎداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ. ازآنﺟﺎ66 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      ﻛﻪآرايﻛﻮﻫﻦﻣﺘﻀﻤﻦﻗﻀﺎوتﻫﺎيارزﺷﻲاﺳﺖ، او ﻧﻤـﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﺮاياﻋﺘﺒﺎرﺑﺨﺸـﻴﺪن ﺑـﻪ
      ﺳﺨﻦﺧﻮد، ﺑﻪدادهﻫﺎيﺧﺎمﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺗﻤﺴﻚ ﺟﻮﻳﺪ. اﺻـﻮﻻً اﺗﺨـﺎذﻣﻮاﺿـﻊ روشﺷﻨﺎﺳـﺎﻧﻪ،
      اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚ، و ارزﺷﻲ ﻣﻘﺪمﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮ رﺟﻮع ﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ. ﺑﻪﻋﺒﺎرتدﻳﮕﺮ، ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ازاﻳﻦﻛﻪﺑـﻪ
      ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺮاﺟﻌﻪﻛﻨﻴﻢ راﺟﻊ ﺑﻪارزشﻫﺎ و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎيﻣﺪ ﻧﻈﺮﻣﺎن ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻳﻢ. ﺗﺎرﻳﺦﺻﺮﻓﺎً
      ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻴﺎنﮔﺮ اﻳﻦﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﭼﻪارزشﻫﺎﻳﻲﺗﻮﺳﻂﭼﻪاﻓﺮاد و ﭼﻪﮔﺮوهﻫﺎﻳﻲﺑﻪﻛـﺎرﮔﺮﻓﺘـﻪ
      ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻓﺮضﻛﻨﻴﺪ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ اﻋﺘﺒﺎرﻗﻮاﻋﺪ ﻣﻨﻄﻘﻲ، اﺧﻼﻗﻲ، و ﻣﺘﺪوﻟﻮژﻳﻜﻲرا ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از
      ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺸﺨﺺﻛﻨﻴﻢ. اﻳﻦﻛﻪ ﺣﺎﻣﻴﺎن ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﻳﻦ ﻗﻮاﻋﺪ زﻳﺎدﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻳـﺎ اﻳـﻦﻛـﻪ ﻃـﺮفداران
      ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪيدر ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ داﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ،ذرهاياﻋﺘﺒﺎرﺑﺮاياﻳـﻦ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑـﻪارﻣﻐـﺎن
      ﺑﻴﺎورد؟ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻨﻔﻲ اﺳﺖ؛زﻳﺮا ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪروشﻫﺎيﻣﺘﻔـﺎوتﺑـﺮايﻳـﻚ ﺳـﻨﺖ و
      اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي، ﻃﺮفدار ﺟﻤﻊ ﻛﺮد و اﻓﺮادرا ﻓﺮﻳﺐ داد. رﻓﺘﺎراﻧﺴﺎنﻫﺎدر ﻃﻮل ﺗـﺎرﻳﺦﺻـﺪ در
      ﺻﺪ ﻋﻘﻼﻧﻲﻧﺒﻮده اﺳﺖ ﻛﻪﺑﺘﻮان، ﻃﺮفدارﻳﺸﺎن ازﻳﻚﻫﻨﺠـﺎر ﺧـﺎصراﻋﻘﻼﻧـﻲداﻧﺴـﺖ
      .(Feyerabend, 2006: 619)
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺮايﺗﻮﺿﻴﺢ اﻳـﻦ ﻣﻄﻠـﺐ،دو روﻳﻜـﺮد ﺟـﺰمﮔـﺮا (dogmatic) و ﻓﺮﺿـﻴﻪﮔـﺮا
      (hypothetical)را ﻣﺜﺎل ﻣﻲزﻧﺪ؛درروﻳﻜـﺮد ﺟـﺰمﮔـﺮا، ﺣﻘﻴﻘـﺖ واﺣـﺪ، ﻣﻄﻠـﻖ، اﺑـﺪي، و
      ﺗﻐﻴﻴﺮﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ و ﺟﺎﻳﻲ ﺑﺮاي اﺣﺘﻤﺎﻻت دﻳﮕﺮ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﻲﻣﺎﻧـﺪ. در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪدرروﻳﻜـﺮد
      ﻓﺮﺿﻴﻪﮔﺮا، ﻧﻈﺮﻳﻪﻫـﺎ ﻣﺤﺼـﻮل اﻧﺪﻳﺸـهﺑﺸـﺮيﻫﺴـﺘﻨﺪ و ﺑـﻪﻫﻤـﺎن ﻣﻴـﺰان ﻛـﻪاﻧﺴـﺎنﻫـﺎ
      ﺧﻄﺎﭘﺬﻳﺮﻧﺪ، ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﺧﻄﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻣﺴﺌﻠهاﺻﻠﻲ ﭘﻴﺪاﻛﺮدن ﻣﺤـﺪودﻳﺖﻫـﺎ و ﺗـﻼش
      ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮدآنﻫﺎﺳﺖ. ﻫﺮ دوي اﻳﻦ روﻳﻜﺮدﻫﺎدر ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺮفداراﻧﻲ داﺷﺘﻪاﻧﺪ. ﺣﺎل ﺑﺎ
      ﺗﻮﺟﻪﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ، ﻛﺪامروﻳﻜﺮدرا ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﻴﻢ؟ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪﻣـﺎ ﻗﺒـﻞ از
      اﻳﻦﻛﻪﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ رﺟﻮع ﻛﻨﻴﻢ،دراﻳﻦ ﺑﺎره ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻳﻢ. ﺑﻪﻣﺤﺾاﻳﻦﻛـﻪﻣـﺎدﺳـﺖ ﺑـﻪ
      اﻧﺘﺨﺎبﺑﺰﻧﻴﻢ، واﻗﻌﻴﺖﻫﺎ ازﺟﻤﻠﻪ واﻗﻌﻴﺖﻫﺎيﺗﺎرﻳﺨﻲ را ﻃﻮردﻳﮕـﺮيﻣـﻲﺑﻴﻨـﻴﻢ و ﺗﻔﺴـﻴﺮ
      .(ibid: 620-621) ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﺣﺎل ﻛﻪﻣﺎ ﻧﻤﻲﺗـﻮاﻧﻴﻢ ﺑـﺪون ﻫـﻴﭻﮔﻮﻧـﻪﻗﻀـﺎوتارزﺷـﻲﺑـﻪ ﺳـﺮاغ
      واﻗﻌﻴﺖﻫﺎ، ازﺟﻤﻠﻪ واﻗﻌﻴﺖﻫﺎيﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺑﺮوﻳﻢ، ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ ارزشﻫﺎرا ﺑﻪ ﻃﻮرﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و
      ﻋﺮﻳﺎن ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻴﻢ. ويﻛﻮﻫﻦ را ﻣﺘﻬﻢ ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪﻋﻨﺎﺻـﺮ ارزﺷـﻲﻫـﻢﭼـﻮن ﭘـﺎراداﻳﻢ رادر
      ﭘﻮﺷﺸﻲاز واﻗﻌﻴﺖﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻲﭘﻴﭽﺪ. ﻛﻮﻫﻦ ﻓﻘﻂﺑﻪﻗﺴﻤﺖﻫﺎﻳﻲ ازﺗﺎرﻳﺦ ﺗﻮﺟﻪﻣﻲﻛﻨﺪ
      ﻛﻪﺑﺎﻫﻮﻳﺖﻫﺎيﻧﻈﺮيﻫﻢﭼﻮن ﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﺎزﮔﺎريداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﻨﺪ و از ﺳﺎﻳﺮ ﺑﺨﺶﻫﺎيﺗـﺎرﻳﺦ
      ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازﻛﻮﻫﻦ ﺳﺆال ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﺮا ﺑﻪ ﺟﺎيﻫﻮﻳﺖ ﻧﻈﺮي«روش» ازﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 67
      ﻫﻮﻳﺖ ﻧﻈﺮي«ﭘﺎراداﻳﻢ» اﺳﺘﻔﺎدهﻛﺮده اﺳﺖ. ازﻧﻈﺮ او،روﻧﺪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻋﻠﻢ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺮ اﺳـﺎس
      روشﻫﻢ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻛﺮد(ibid).
      3.4 اﺑﻬﺎمدرﺗﺠﻮﻳﺰي(evaluative) ﻳﺎ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ(descriptive)ﺑﻮدن دﻳﺪﮔﺎه ﻛﻮﻫﻦ
      ﻳﻜﻲ ازﻧﻘﺪﻫﺎيﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪﻧﺤﻮه اراﺋهﻛﻮﻫﻦ ﺑـﺎزﻣﻲﮔـﺮدد. روﻳﻜـﺮدﻛـﻮﻫﻦ ﻣـﺒﻬﻢ اﺳـﺖ و
      ﻣﺸﺨﺺﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﺑﻪدﻧﺒﺎل ﭼﻴﺴﺖ. آﻳﺎﻫﺪفاو اراﺋهﺗﻮﺻـﻴﻔﻲ اﺳـﺖ ازآنﭼـﻪدرﻋﻠـﻢ
      ﻣﻲﮔﺬرد؟ﻳﺎﻫﺪفوياراﺋهﺗﻮﺻﻴﻪ و ﺗﺠﻮﻳﺰﻫﺎيﻣﺘﺪوﻟﻮژﻳﻚ ﺑـﻪداﻧﺸـﻤﻨﺪان اﺳـﺖ؟ﻫـﻴﭻ
      ﭘﺎﺳﺦﺻﺮﻳﺤﻲازﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦدرﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮد. ﺑﻪﻋﺒﺎرتدﻳﮕﺮ، ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦﺑـﻪ
      ﻗﺪريﻣﺒﻬﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪﺑـﺎﻫـﺮ دو روﻳﻜـﺮد ﺳـﺎزﮔﺎريدارﻧـﺪ (Feyerabend, 1981 a: 132).
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺎ ﺻﺮاﺣﺖ ﻟﻬﺠﻪاش، اﻳﻦ ﻧﺤﻮه اراﺋﻪرا ﻣﻮذﻳﺎﻧﻪﺗﻠﻘﻲ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪﻋﺎﻣﺪاﻧـﻪﺗﻮﺳـﻂ
      ﻛﻮﻫﻦاﺗﺨﺎذ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻛﻮﻫﻦ ارزشﻫﺎﻳﺶ رادرﭘﺲﭼﻬﺮه ﺗﻮﺻﻴﻔﺎت ﺗـﺎرﻳﺨﻲاش ﭘﻨﻬـﺎن
      ﻛﺮده(Feyerabend, 2006: 614-618)ﺗﺎ ازﻳﻚ ﻃﺮف، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ازﺗـﺎرﻳﺦ، ازارزشﻫـﺎﻳﺶ
      ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻛﻨﺪ و از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ،راﻫﻲ را ﺑﺮايﻋﻘﺐﻧﺸﻴﻨﻲ ازﺗﺒﻌﺎت ادﻋﺎﻫـﺎﻳﺶ، ﺑـﺎزﺑﮕـﺬارد
      (Feyerabend, 1970: 199). ﺑﺎ وﺟﻮداﻳﻦﻛﻪﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ درﻧﻘﺪ اﻧﮕﻴﺰهﻫﺎيﻛـﻮﻫﻦاﻏـﺮاق ﻛـﺮده
      اﺳﺖ، اﻣﺎ اﺑﻬﺎمدرﺗﺠﻮﻳﺰيﻳﺎ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲﺑﻮدن ﻧﻈﺮات ﻛـﻮﻫﻦ ﺑـﻴﺶ ازآنﻛـﻪﺑـﻪﻣﻘﺎﺻـﺪ و
      اﻧﮕﻴﺰهﻫﺎيﺷﺨﺼﻲويﺑﺎزﮔﺮددﻧﺎﺷﻲ ازاﺑﻬﺎﻣﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪدرﻣﺘﻦﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎياو راﺟﻊ ﺑـﻪ
      ﺗﺎرﻳﺦ وﺟﻮددارد؛درﻳﻚ ﺟﺎﻛﻮﻫﻦ ادﻋﺎﻛﺮدهﻛـﻪﻋﻠـﻢ را ﻣـﻲﺗـﻮان ﺑـﺎ ﺑﺮرﺳـﻲ ﺳـﻮاﺑﻖ
      ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻛﺮد(ﻛﻮﻫﻦ، 29 :1389) و در ﺟﺎي دﻳﮕﺮي اذﻋـﺎن
      ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪآﻣﻮزهﻫﺎﻳﺶﺑﺎ وﺟﻮداﻳﻦﻛﻪﺗﺎرﻳﺨﻲاﻧﺪ اﻣﺎ اﻏﻠﺐ ﺗﻔﺴﻴﺮيو ﻫﻨﺠﺎريﻫﺴﺘﻨﺪ
      .(38 - 37 :ﻫﻤﺎن)
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪداﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻋﻀﻮياز ﺟﺎﻣﻌهاﻧﺴﺎﻧﻲﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻪﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎي
      ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﺸﺎن ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌهاﻧﺴﺎﻧﻲﺗﻮﺟﻪداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﻨﺪ (Feyerabend, 2006: 613-614). ازﻧﻈﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      اﻳﻦاﺑﻬﺎمدراراﺋﻪ، ﻳﻚﻣﺴﺌﻠهﻓﺮﻋﻲو ﺟﺎﻧﺒﻲﻧﻴﺴﺖﻛﻪﻗﺎﺑﻞﭼﺸﻢﭘﻮﺷﻲﺑﺎﺷﺪ؛ اﻳﻦاﺑﻬـﺎمراهرا
      .(Feyerabend, 1999 b: 185) ﺑـﺎزﻛـﺮدهاﺳـﺖ اﻓﺮادﺑﻲﺻـﻼﺣﻴﺖدرﻋﻠـﻢ ﺑﺮاياﻇﻬﺎرﻧﻈﺮ
      ﺑﺴﻴﺎري ازﭘﻴﺮوان ﻛﻮﻫﻦ، ﻧﻈﺮات ويرا ﻃﻮريﺗﻔﺴﻴﺮ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛﻪاﺛﺮات زﻳﺎنﺑﺎريﺑﺮ ﺟـﺎي
      ﻣﻲﮔﺬارد؛ ﻣﺜﻼً ﺗﻌﺪاديازداﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﻠﻮماﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﮔﻔﺘـﻪاﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺳـﺮاﻧﺠﺎمﺑـﺎ
      اﺳﺘﻔﺎده ازﻧﻈﺮاتﻛﻮﻫﻦ ﻳﺎدﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﭼﻄﻮر ﺣﻴﻄهﻣﻮردﻧﻈﺮﺷﺎن راﻋﻠﻤﻲ ﻛﻨﻨـﺪ. راهﻛـﺎر
      اﻳﻦ راﻫﻢ دراﻳﺠﺎدﺗﻚﺻﺪاﻳﻲ، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮيازﺗﻜﺜﺮ آرا و ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻋﻠﻢ ﻋﺎديداﻧﺴـﺘﻪاﻧـﺪ. آﻳـﺎ68 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      ﻛﻮﻫﻦ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺴﻴﺮﻫﺎ ازﻧﻈﺮﻳﻪاش ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ؟آﻳﺎﻛﻮﻫﻦﺑﻪﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎياﻳـﻦاﺑﻬـﺎمدرﺑـﻴﻦ
      ﭘﻴﺮواﻧﺶﺗﻮﺟﻪدارد؟ ﺳﺮاﻧﺠﺎمﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، او را ﺑﻪﺻﺮاﺣﺖ درﺑﻴﺎن و ﻣﻮﺿﻊﮔﻴﺮيدرﻗﺒﺎل اﻳﻦ
      .(Feyerabend, 1981 a: 133) ﻓﺮاﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ ،اﻓﺮاد
      4.4 ﻧﺎﻛﺎﻣﻲﻛﻮﻫﻦدرﺗﻤﺎﻳﺰ ﺣﻴﻄه ﻋﻠﻢ از ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻢ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺎذﻛﺮ ﻣﺼﺎدﻳﻘﻲﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫـﺪ ﻛـﻪاﮔـﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﺟـﻮرﭼﻴﻨﻲ(puzzle- solving)را
      ﻣﺸﺨﺼهﻋﻠﻢ ﻋﺎديﺑﺪاﻧﻴﻢ، ﻧﺎﭼﺎر ﺧـﻮاﻫﻴﻢ ﺷـﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖﻫـﺎيﻏﻴـﺮ ﻋﻠﻤـﻲازﻗﺒﻴـﻞ ﺟـﺮاﺋﻢ
      ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻓﻠﺴﻔهآﻛﺴﻔﻮردرا ﻧﻴﺰ ﺟﺰو دﺳﺘهﻋﻠﻮمﺑﺪاﻧﻴﻢ. ﺑﺮايﻣﺜﺎل، ﺟﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ،
      ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟﻮرﭼﻴﻨﻲ اﺳﺖ و ﺗﻤﺎم وﻳﮋﮔﻲﻫﺎيﻋﻠﻢ ﻋـﺎديرادر ﺧـﻮددارد. ويادﻋـﺎ
      ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪاﮔﺮ درﺗﻤﺎمﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦ، ﺑﻪ ﺟﺎيﻋﺒﺎرت«ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي»، «ﺟﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ»،
      و ﺑﻪ ﺟﺎي«داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻋﺎدي» و «داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪﻓﺮد» ﻗﺮارﺑﺪﻫﻴﻢ، «ﻣﺠﺮمﻋﺎدي» و «ﻣﺠﺮم
      ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪﻓﺮد»، و ﺳﭙﺲﺑﺎﻗﻲﻋﺒﺎراترادﺳﺖﻧﺨﻮردهرﻫﺎﻛﻨﻴﻢ،درﺻﺪق ﻋﺒـﺎراتﻛـﻮﻫﻦ
      .(Feyerabend, 1970: 199-200)ﻫﻴﭻﺗﻐﻴﻴﺮياﻳﺠﺎدﻧﻤﻲﺷﻮد
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺮاياﺛﺒﺎت ﻣﺪﻋﺎيﺧﻮد،دﻳﻠﻴﻨﮕﺮ را ﻣﺜﺎل ﻣﻲزﻧﺪ؛دﻳﻠﻴﻨﮕﺮ، ﻣﺠﺮﻣﻲﻣﺸﻬﻮراﺳﺖ
      ﻛﻪدراواﻳﻞ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ دراﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه، ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪﺑﻮدﺑﻪﺗﻌﺪادﻗﺎﺑﻞ ﺗـﻮﺟﻬﻲ ازﺑﺎﻧـﻚﻫـﺎي
      آﻣﺮﻳﻜﺎدﺳﺖﺑﺮدﺑﺰﻧﺪ و ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺎرﻧﻴﺰ اززﻧﺪان ﺑﮕﺮﻳﺰد. او ﺑﺎ ﻧﺒﻮغ ﺷﺨﺼﻲاش ﻣﻮﻓـﻖ ﺷـﺪه
      ﺑﻮددرزﻣﻴﻨه ﺳﺮﻗﺖ،روشﻫﺎيﺟﺪﻳﺪيرا اﺑﺪاع ﻛﻨﺪ (en.wikipedia.org). ازﻧﻈـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ
      دﻳﻠﻴﻨﮕﺮ ﺑﻪﻣﺜﺎﺑهﻣﺠﺮمﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪﻓﺮدياﺳﺖ ﻛﻪﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ،در ﺟﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪ، اﻧﻘﻼﺑـﻲ
      ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮﭘﺎﻛﻨﺪ و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪيﺑﻪﻣﻨﻈﻮرﻫﺪاﻳﺖ ﺟﺮاﺋﻢ ﺳﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘﻪ ﺧﻠﻖ ﻛﻨـﺪ. ﻣﺠﺮﻣـﺎن
      ﻋﺎدي ﻫﻢ ﻛﺴﺎﻧﻲﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪدر ﻃﻮل ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎيﻣﺘﻔـﺎوت ﺟـﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪ،
      .(Feyerabend, 1981 a: 134) ﺳﺮﮔﺮمﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﺟﻮرﭼﻴﻨﻲاﺳﺖ
      ﻛﻮﻫﻦ ﺣﺘﻲ درﺗﺒﻴﻴﻦ ﻫﺪفﻋﻠﻢ ﻧﻴﺰ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮرده اﺳﺖ؛ ﺟﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪازاﻳـﻦ
      ﺣﻴﺚ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﻋﻠﻢ ﺑﺮﺗﺮيدارد،زﻳﺮا ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﺟﻮرﭼﻴﻨﻲِ آنﻫﺎ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪﻫـﺪﻓﻲﻣﺸـﺨﺺ
      ﭘﻴﺶ ﻣﻲرود. ﻫﺪف ﻣﺠﺮﻣﺎن ﻛﺴﺐ ﭘﻮل و ﺛﺮوت اﺳﺖ. اﻣﺎﻫﺪف داﻧﺸﻤﻨﺪان ازﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫـﺎي
      ﺟﻮرﭼﻴﻨﻲﭼﻴﺴﺖ؟(ibid: 135) ﭼﺮاداﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮدﺷﺎن را وﻗﻒﻳﻚﺳﻨﺖ ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي
      ﻛﻨﻨﺪ،در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪﻣﻲداﻧﻨﺪ ﭘﺲ ازﻣﺪﺗﻲ ﭘﺎراداﻳﻤﻲ ﻇﻬـﻮرﻣـﻲﻛﻨـﺪ و ﭘـﺎراداﻳﻢ ﻛﻨـﻮﻧﻲ را از
      ﺻﺤﻨﻪ ﺣﺬفﻣﻲﻛﻨﺪ؟ﭘﺎراداﻳﻢ ﺟﺪﻳﺪ ﻫﻢ ﺑﻪﻗﺪريﺑﺎ ﺳـﻠﻒﺧـﻮدﻗﻴـﺎسﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ
      ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻼش و دﺳﺖرﻧﺞ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﺎديرا ﺑﻪدورهﻋﻠﻢ ﻋـﺎديﺟﺪﻳـﺪ ﻣﻨﺘﻘـﻞﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 69
      ﻛﻨﺪ. ﭘﺲداﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺎ ﭼﻪﻫﺪﻓﻲو ﺑﻪ ﭼﻪاﻣﻴﺪي، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟﻮرﭼﻴﻨﻲﻣﺸﻐﻮل ﺷـﻮﻧﺪ؟
      اﻳﻦﻫﺎ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲاﺳﺖ ﻛﻪاﮔﺮ روﻳﻜﺮدﻛﻮﻫﻦراﺻﺮﻓﺎً ﺗﻮﺻﻴﻔﻲﻓﺮضﻛﻨﻴﻢ ﺑﺮوزﭘﻴﺪا ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ.
      5.4 ﮔﺬرﻧﺎﻣﻮﺟﻪ ازﭘﺎﻳﺒﻨﺪيﺑﻪ ﻛﺜﺮت
      ﻛﻮﻫﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﭼﻮن ﻋﻠﻢ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﺧﻸ ﺷﻜﻞ ﺑﮕﻴﺮد و داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻧﻴـﺰ ﻧﻤـﻲﺗﻮاﻧﻨـﺪ
      ﺑﺪون راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ،ﻛﺎر ﺧﻮدرا ﭘﻴﺶﺑﺒﺮﻧﺪ و ﺳﺮهرا ازﻧﺎﺳﺮه ﺟﺪاﻛﻨﻨـﺪ، ﭘـﺲﺑﺎﻳـﺪ ﭘـﺎراداﻳﻤﻲ
      وﺟﻮدداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﻋﻠﻢ ﻋﺎديراراﻫﺒﺮيﻛﻨﺪ. ﺑﻪﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﻫـﻢ داﻧﺸـﻤﻨﺪان
      ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮدﺷﺎن را ﺑﻪﻳﻚ ﭘﺎراداﻳﻢ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﺸﺎن ﻣﺜﻤﺮ ﺛﻤـﺮ واﻗـﻊ ﺷـﻮد. اﻟﺒﺘـﻪاو
      ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪﻫﻤﻴﻦﻓﻀﺎياﻧﺤﺼﺎريﻛﻪدرﻋﻠﻢ ﻋﺎديوﺟﻮددارد ﺳﺮاﻧﺠﺎمﺗﻮﺳـﻂﺧـﻮد
      داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﻜﺴﺘﻪﻣﻲﺷﻮد و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﻘﻮطﻣﻲﻛﻨـﺪ. ﺑـﻪﻧـﻮﻋﻲ،ﻛـﻮﻫﻦﻣﻘﺪﻣـهﺑﺮاﻧـﺪازي
      ﭘﺎراداﻳﻢ را، ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﻣﻮﺟﻮددرﻋﻠﻢ ﻋﺎديﻗﻠﻤﺪادﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوزﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫـﺎي
      آن ﻣﻲﺷﻮد. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، اﻳﻦدﻓﺎع ازﻋﻠﻢ ﻋﺎديو ﭘﺎراداﻳﻢ را ﺑﺮﻧﻤﻲﺗﺎﺑﺪ؛زﻳﺮا اوﻻً ﻣﻄﻠـﻮبﺑـﻮدن
      اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ، ﻣﺴﺘﻠﺰماﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪﻫﻢ اﻧﻘﻼبﻣﻄﻠﻮبﺑﺎﺷﺪ و ﻫﻢ ﻣﺴـﻴﺮيﻛـﻪﺑـﻪآن ﻣﻨﺠـﺮ
      ﻣﻲﺷﻮد. اﻣﺎ اﮔﺮ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيرا ﻟﺤﺎظ ﻛﻨﻴﻢ، ﭼﻄﻮرﻣﻲﺗﻮان، ادﻋﺎﻛﺮدﻛﻪاﻧﻘﻼبﺑﻪﭘﺎراداﻳﻢ
      ؟(Feyerabend, 1970: 201-202) ﺷﺪ ﺑﻬﺘﺮيﻣﻨﺘﻬﻲﺧﻮاﻫﺪ
      ﻓﺮضﻛﻨﻴﺪ اﺻﻞ ﭘﺎﻳﺪاريراﻫﻤﺎنﻃﻮرﻛﻪﻛﻮﻫﻦ ﺗﻘﺮﻳﺮ ﻛﺮده اﺳـﺖ ﺑﭙـﺬﻳﺮﻳﻢ. ﻳﻌﻨـﻲ ﺑـﺮ
      رويﻳﻚﻧﻈﺮﻳﻪ و ﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﺮﺳﺨﺘﻲ ﺑﻪ ﺧﺮج دﻫﻴﻢ ﺗﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖﻫﺎي ﻧﻬﺎن ﺧﻮدرا ﺑﺮوزدﻫـﺪ.
      اﻣﺎ ﺑﻪﻣﺤﺾﭘﺬﻳﺮشﭘﺎﻳﺒﻨﺪي، ﺑﺎدرﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮي، ﺑﻪﻫﻴﭻوﺟـﻪاﻣﻜـﺎن ﻧـﺪاردﻣـﺎ
      ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ ﺑﺪون اﺳﺘﻔﺎده ازﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎي رﻗﻴﺐ از ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺒﻄﻞ ﻋﻠﻴﻪﭘﺎراداﻳﻢ اﺳـﺘﻔﺎدهﻛﻨـﻴﻢ. زﻳـﺮا
      ﺷﻮاﻫﺪ و آزﻣﺎﻳﺶﻫﺎ ﺧﻮدﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﭘﺎراداﻳﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻓﻘﻂزﻣﺎﻧﻲ ﻧﻘﺎديﻳـﻚ ﭘـﺎراداﻳﻢ ﻣﻤﻜـﻦ
      اﺳﺖ ﻛﻪﻳﻚﻧﻈﺮﻳهرﻗﻴﺐ وﺟﻮدداﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ اﻳﺮادات ﭘﺎراداﻳﻢ ﻗﺒﻠﻲ را ﻧﺸـﺎن ﺑﺪﻫـﺪ. اﮔـﺮ
      اﻳﻦ اﺳﺘﺪﻻل را ﺑﭙﺬﻳﺮﻳﻢ،راﻫﻲ ﻧﺪارﻳﻢ ﺟﺰ اﻳﻦﻛﻪﻫﻢزﻣﺎن ﺑﻪاﺻﻞ ﻛﺜـﺮتﻧﻴـﺰ اﻋﺘﻘـﺎدداﺷـﺘﻪ
      ﺑﺎﺷﻴﻢ. ﺣﺎل ﺳﺆاﻟﻲ ﻛﻪﭘﻴﺶﻣﻲآﻳﺪ اﻳﻦاﺳﺖ ﻛﻪاﻳﻦﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﭼﮕﻮﻧﻪﻣﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ
      ﻛﺜﺮت و ﭼﻨﺪﺻﺪاﻳﻲﺷﻮد؟ ﭼﻄﻮرﻣـﻲﺷـﻮدﻛـﻪاﺳـﺘﺪﻻلﻫـﺎيﺟـﻮرﭼﻴﻨﻲﻛـﻪﻣﺒﺘﻨـﻲﺑـﺮ
      ﻣﻔﺮوﺿﺎتﭘﺎراداﻳﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺟﺎي ﺧﻮدرا ﺑﻪاﺳـﺘﺪﻻلﻫـﺎي ﻓﻠﺴـﻔﻲﻗﺒـﻞ ازاﻧﻘـﻼب،
      ﺑﺪﻫﻨﺪ؟اﻳﻦدﮔﺮﮔﻮﻧﻲﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ،ﻫﻤﺎنﻃﻮرﻛـﻪﻛـﻮﻫﻦ آن را ﺗﺤـﻮل ﮔﺸـﺘﺎﻟﺘﻲ ﻧﺎﻣﻴـﺪه اﺳـﺖ
      (ﻛﻮﻫﻦ، 145 :1389)، ﭼﮕﻮﻧﻪﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﻲﭘﻴﻮﻧﺪد؟ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻳﺎدآوريﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻄﻮرﺑﻮﻫﻢ
      (Bohm) ﻣﻮرد ﺳﺮزﻧﺶﻛﻮﻫﻦ واﻗﻊ ﺷﺪه، ﺑﻪاﻳﻦﻋﻠﺖ ﻛﻪﻳﻚﭘﺎرﭼﮕﻲو اﺗﺤﺎديراﻛـﻪﺑـﺮ70 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      ﺳﺮ ﻧﻈﺮﻳهﻛﻮاﻧﺘﻮم وﺟﻮدداﺷﺘﻪ، ﻣﻮرد ﺧﺪﺷﻪﻗﺮارداده اﺳﺖ. ﺑﻮﻫﻢ ﺣﻖ ﻧﺪارد، ﺗـﻚﺻـﺪاﻳﻲ
      ﻣﻮﺟﻮدرا ﺑﺸﻜﻨﺪ، اﻣﺎ آﻳﺎ اﻳﻨﺸﺘﻴﻦﺣﻖ دارد؟ ﺷﺎﻳﺪ اﺳﺘﺪﻻل ﻛﻮﻫﻦاﻳـﻦﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪﭘﺎﻳـﻪﻫـﺎي
      ﻧﻈﺮﻳهاﻳﻨﺸﺘﻴﻦﻣﺴﺘﺤﻜﻢﺗﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ وﻟﻲآﻳﺎ اﻳﻦﺑﺪﻳﻦﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪﻛﺜﺮت،زﻣﺎﻧﻲﺟﺎﻳﺰ اﺳﺖ
      ﻛﻪرﻗﺒﺎ ازﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺴﺘﺤﻜﻤﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﺑﺎﺷﻨﺪ؟اﻳﻦ ﺧﺼﻠﺖ درﻓﻀﺎي ﻣﺘﻜﺜﺮ ﭘـﻴﺶﻋﻠـﻢ ﻫـﻢ
      ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد، ﭘﺲﭼﻄﻮرﻣﻲﺗﻮان ﭘﻴﺶﻋﻠﻢ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻋﻨﺼﺮيدرﺟﻪدو ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﻋﻠـﻢ
      ﻣﻌﺮﻓﻲﻛﺮد؟ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ اﻋﻼمﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﭘﺎﺳﺦ اﻳﻦ ﺗﻌﺎرﺿﺎترادرﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦ
      .(206 - 202 :1970 ،ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ) ﺑﻴﺎﻳﺪ
      6.4 ﻧﻔﻲوﺟﻮدﺗﺎرﻳﺨﻲﻫﻮﻳﺎﺗﻲﻫﻢﭼﻮن ﭘﺎراداﻳﻢ و ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي
      ﺑﺎدرﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ، ﻣﻄﺎﻟﺐ ﭘﻴﺸﻴﻦ، ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﺼﺎدﻳﻘﻲ راذﻛﺮ ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪدرآنﻫـﺎ، اﻧـﺪرﻛﻨﺶِ
      ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪاﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻧﻪﺗﻚﺻﺪاﻳﻲ ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي. ﺑـﺮاي اﻳـﻦ
      ﻣﻨﻈﻮر وي، وﺟﻮد ﺳﻪﻧﻈﺮﻳهﻧﺎﺳﺎزﮔﺎررادرﺛﻠﺚ دومﻗﺮن ﮔﺬﺷﺘﻪﻳﺎدآورﻣـﻲﺷـﻮد. اوﻟـﻴﻦ
      آن،دﻳﺪﮔﺎه ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪدرﻧﺠﻮم، اﻧﺮژيﺟﻨﺒﺸﻲ، ﻣﺪلﻫﺎيﻣﺨﺘﻠﻒ اﻟﻜﺘﺮودﻳﻨـﺎﻣﻴﻜﻲ،
      و ﺣﺘﻲ ﻋﻠﻮمزﻳﺴﺘﻲ و ﭘﺰﺷﻜﻲ رواج داﺷﺖ. دوﻣﻴﻦﻧﻈﺮﻳـﻪ، ﻣﺮﺑـﻮط ﻣـﻲﺷـﻮدﺑـﻪﻧﻈﺮﻳـه
      ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﭘﺪﻳﺪارﺷﻨﺎﺳﺎﻧهﮔﺮﻣﺎ،ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎمﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﺑﺎ ﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎراﺳـﺖ. دﻳـﺪﮔﺎه
      ﺳﻮم،دﻳﺪﮔﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺿـﻤﻨﻲ دراﻟﻜﺘﺮودﻳﻨﺎﻣﻴـﻚ ﻓـﺎرادي و ﻣﺎﻛﺴـﻮل ﻳﺎﻓـﺖ
      ﻣﻲﺷﻮدﻛﻪﺗﻮﺳﻂ ﻫﺮﺗﺰ ﺗﻮﺳﻌﻪﻳﺎﻓﺖ و ازﻣﻼزﻣﺖ ﺑﺎ ﻣﻜﺎﻧﻴـﻚ ﺟـﺪا ﺷـﺪ. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ، ادﻋـﺎ
      ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪاﻧﺪرﻛﻨﺶِ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ ﺳﻪﻧﻈﺮﻳﻪﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺳﻘﻮط ﻓﻴﺰﻳﻚ ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺷﺪ. ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﻛﻪﺑﻪ
      ﻧﺴﺒﻴﺖ ﺧﺎصﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ ﺑﺪون ﺗﻨﺶﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪﺑﻴﻦﻧﻈﺮﻳهﻣﺎﻛﺴﻮل ازﻳﻚ ﻃـﺮف و ﻣﻜﺎﻧﻴـﻚ
      ﻧﻴﻮﺗﻮﻧﻲ از ﻃﺮفدﻳﮕﺮ ﺑﻮد،ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑـﺪون اﺳـﺘﻔﺎده از ﭘﺪﻳـﺪه ﺑﺮاوﻧـﻲ ﺣﺮﻛـﺖ ﻛـﻪردي
      ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن دومﻧﻈﺮﻳهﭘﺪﻳﺪارﺷﻨﺎﺳﺎﻧهﮔﺮﻣﺎ ﺑﻮدﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺧـﻮدش را ﻧﺸـﺎن ﺑﺪﻫـﺪ
      .(Feyerabend, 1981 a: 140- 141)
      ويﻣﺼﺎدﻳﻖ دﻳﮕﺮيرا ﻧﻴﺰ ذﻛﺮ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪﻧﻈﺮﻳـﻪﻫـﺎيﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎر، ﻣﺘﻔـﺎوتو ﺣﺘـﻲ
      ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮ، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪﻛﺸﻒﻣﻜﺎﻧﻴﻚﻛﻮاﻧﺘﻮم ﺷﺪ. ﻣﻜﺎﻧﻴﻚ(ﻧﻈﺮﻳهاﻧﺮژيﺟﻨﺒﺸﻲﺑﺎ ﻗﺮاﺋﺘﻲﻛﻪ
      وﻳــﻦ(Wien) ازﻗــﺎﻧﻮن ﺗــﺎﺑﺶﺑــﻪدﺳــﺖ آورده ﺑــﻮد.)، ﺗﺮﻣﻮدﻳﻨﺎﻣﻴــﻚ(اﺻــﻞﺑﻮﻟﺘﺴــﻤﻦ
      (Boltzmann) ازﺗﻮزﻳﻊ ﻣﺴﺎوياﻧﺮژيﺑﺮ رويﺗﻤﺎمدرﺟﻪﻫﺎيآزادي) و ﻧﻮرﺷﻨﺎﺳﻲﻣﻮﺟﻲ،
      ﺳﻪدﻳﺪﮔﺎﻫﻲﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪدرﭘﻴﺪاﻳﺶﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻛﻮاﻧﺘﻮمﻧﻘﺶداﺷﺘﻨﺪ. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ، ﻧﺸـﺎن
      ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪﭘﺲازاﻧﻘﻼبﻫﺎيﻋﻠﻤﻲﻧﻴﺰ اﻳﻦﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ ﺑﻌﻀﺎً ﺑﻪﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎيﺟـﻮرﭼﻴﻨﻲﺧـﻮدﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 71
      اداﻣﻪدادﻧﺪ و اﻳﻦﻳﻌﻨﻲ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻛﻮﻫﻦ ازدوران ﭘﺎﻳﺒﻨﺪيو دوران ﻛﺜﺮت. ﺑﻪﻋﺒﺎرت
      دﻳﮕﺮ،ﻫﻤﻮارهدر ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦﻋﻠﻢ،ﻛﺜﺮتو ﭘﺎﻳﺪاريوﺟﻮدداﺷﺘﻪاﺳﺖ. ﭘﺲآنﭼﻪﻛﻪ ﺳﺒﺐ
      ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻋﻠﻢ ﺑﻮده اﺳﺖ، ﻧﻪﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﻋﻠﻢ ﻋﺎدي، ﺑﻠﻜﻪﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﻠﻴﺖﻫﺎيﻣﺘﻜﺜﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ
      (ibid: 141-142) و اﻳﻦﺑﻪﻣﻌﻨﺎيﻧﻔﻲوﺟﻮدﺗﺎرﻳﺨﻲآن ﭼﻴﺰياﺳﺖ ﻛﻪﻛﻮﻫﻦﻋﻠﻢ ﻋﺎديو
      .(Feyerabend, 1995: 67) ﻣﻲﻧﺎﻣﺪ ﭘﺎراداﻳﻢ
      7.4 ذﺑﺢاﻧﺴﺎن آزاددر ﺧﻔﻘﺎن ﻋﻠﻢ ﻋﺎديو ﭘﺎراداﻳﻢ
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪداﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﺗﺒﻌﺎت ﻧﻈﺮﻳﺎت ﺧﻮدﺑـﺮ اﻧﺴـﺎنﻫـﺎ، آﮔـﺎه
      ﺑﺎﺷﻨﺪ؛زﻳـﺮا اﻳـﻦ ﺗﺒﻌـﺎت ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ اﺛـﺮات ﺳـﻮﺋﻲ ﺑـﺮ ﺟﺎﻣﻌـهاﻧﺴـﺎﻧﻲ داﺷـﺘﻪﺑﺎﺷـﺪ
      (Feyerabend, 2006: 613-614). ازﻣﻨﻈﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻧﺒﺎﻳﺪ اﻧﺴﺎن ﭘﺎيﻧﻈﺮﻳـﻪذﺑـﺢﺷـﻮد؛زﻳـﺮا
      ﻧﻈﺮﻳﻪﻣﺤﺼﻮل اﻧﺴﺎن آزاد و ﺧﻼق اﺳﺖ. ﭘﺲﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪاﻳﻦﺑﻬﺎﻧﻪﻛﻪﺑﻪدﻧﺒﺎل ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻫﺴـﺘﻴﻢ
      ازﺗﻌﻬﺪ ﺧﻮدﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪاﻧﺴﺎﻧﻴﺖ ﺳﺮ ﺑﺎززﻧﻴﻢ. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازﻳﻚﻃﺮفﺧﻮدرادﺷﻤﻦﺟﺰمﮔﺮاﻳﻲ
      ﻣﻲداﻧﺪ و از ﻃﺮف دﻳﮕـﺮ ﺧـﻮدرا ﻗﻬﺮﻣـﺎن ارزشﻫـﺎﻳﻲ ﭼـﻮن آزاديو ﺗﻮﺳـﻌهﻓﺮدﮔﺮاﻳـﻲ
      .(Hoyningen-Huene, 2000: 107) ﻣﻲداﻧﺪ(Individualism)
      ويﻛﻮﻫﻦ را ﻣﺘﻬﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﻧﺸﺎن ﺷﺮاﻓﺖ را ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪ، ﻣﻼﻟـﺖآورﺗـﺮﻳﻦﻗﺴـﻤﺖ ﻋﻠـﻢ،
      ﻳﻌﻨﻲ ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي، ﻧﺼﺐ ﻣﻲﻛﻨﺪ و آن را ازﻧﻘﺎديﻣﺼﻮن ﻣﻲداﻧﺪ. ﻏﺮقﺷﺪن درﻳﻚ ﭘـﺎراداﻳﻢ
      ﻧﻪﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎﻣﻌﻘﻮل اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪﻣﺎﻧﻊ رﺷﺪ اﻧﺴـﺎن آزاد ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد(Feyerabend, 1981 a: 325)؛
      ﭼﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻتﺑﺸﺮياﺟﺎزه ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﺮ ﺳﺆاﻻﺗﻲﺧﻂﭘﺎﻳﺎن ﺑﻜﺸﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﻴﺎتﺧﻮدﺷـﺎن را
      ﻣﺪﻳﻮن آنﻫﺎﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﭼﺮا ﻣﺤﺼﻮﻻتﺑﺸﺮيﺑﺎﻳـﺪ اﻧﺴـﺎنﻫـﺎرا ازﭘﺮﺳـﻴﺪن ﺳﺆاﻻﺗﺸـﺎن ﺑـﺎز
      دارﻧﺪ؟ﻣﺴﻴﺮيﻛﻪﻛﻮﻫﻦﺗﺮﺳﻴﻢ ﻛﺮده ﺗﺎ ﭼﻪاﻧﺪازه ﺑﻪﭘﻴﺸﺮﻓﺖ و ﺳﻌﺎدتاﻧﺴـﺎن آزادﻛﻤـﻚ
      ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ؟ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦارزشﻣﻤﻜﻦرا ﺧﺸﻨﻮديو ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻧﺴﺎن آزادﻣـﻲداﻧـﺪ. وي
      اﻳﻦ ارزش را ﻧﺎﻓﻲ ارزشﻫﺎيﻣﺘﻌﺎرف ﺗﻠﻘﻲ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪآنﻫـﺎرا ﺗﺸـﻮﻳﻖ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﺗـﺎدر
      راﺳﺘﺎيرﺷﺪ ﻓﺮدﮔﺮاﻳﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ. ويﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪﻣﺨﺎﻟﻒ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪارزشﻫـﺎيﻧﻬـﺎديو
      ﻣﺘﻌﺎرف، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪﻣﺤﻜﻮﻣﻴﺖ و ﺣﺬفﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﺸﻮدﻛﻪﻣﻲﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻃﻮردﻳﮕﺮيزﻧﺪﮔﻲﻛﻨﻨﺪ
      .(Feyerabend, 1970: 209-210)
      دراﻳﻦاﻧﺘﻘﺎد، ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻠﺰوﻣﺎﺗﻲرا ازدﻳﺪﮔﺎهﻛﻮﻫﻦاﺳﺘﺨﺮاجﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎًدرآراي
      او دﻳﺪه ﻧﻤﻲﺷﻮد و ﻧﺎﺷﻲازﻗﺮاﺋﺘﻲﺑﺪﺑﻴﻨﺎﻧﻪاﺳﺖ. ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪﺑﻮدن ﻧﻘﺪ اﺧﻴﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﻣﺴﺘﻠﺰماﻳﻦ
      اﺳﺖ ﻛﻪﺗﻔﻜﺮاتﻛﻮﻫﻦراﻛﺎﻣﻼً ﺗﺠﻮﻳﺰيﻓﻬﻢ ﻛﻨﻴﻢ؛ ﺣﺎل آنﻛﻪاﻳﻦ ﺷﺪت ازﺗﺠـﻮﻳﺰ را ﺑـﻪ72 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      راﺣﺘﻲ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﻪﻛﻮﻫﻦ ﻧﺴﺒﺖ داد. از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ، ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﻋﻠﻢ ﻋـﺎديﻧﺎﺷـﻲازﻳـﻚ
      ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﻗﺘﺪارﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ و دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرﻣĤﺑﺎﻧﻪﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪﺑﺮايارزشﻫـﺎيﻣـﺪ ﻧﻈـﺮ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ ﺧﻄـﺮي
      اﻳﺠﺎدﻛﻨﺪ، ﺑﻠﻜﻪﻧﺎﺷﻲ ازﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮ داﻧﺸﻤﻨﺪاﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪﺑﻪﻛﺎرﺷﺎن اﻳﻤﺎن دارﻧﺪ، ﺣﺘﻲ اﮔـﺮ
      اﻳﻦﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮ، آﻧﺎن را ﺑﻪﻳﻚ ﭘﺎراداﻳﻢ ﻳﺎ ﻧﻈﺮﻳه ﺧﺎصﻣﺤﺪودﻛﻨﺪ. ﺧﻮد ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪان
      را ﺑﻪﭘﺎﻳﺒﻨﺪيﺑﺮ ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﺸﺎن و ﻧﺸﺎندادن ﺳﺮﺳﺨﺘﻲﺗﻮﺻﻴﻪﻣﻲﻛﻨـﺪ. ﻓـﺮضﻛﻨﻴـﺪ ﻛـﻪاﻏﻠـﺐ
      داﻧﺸﻤﻨﺪان در ﺟﺎﻣﻌهآزادﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻛﺎﻣﻼًداوﻃﻠﺒﺎﻧﻪﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺗﺸﺨﻴﺺﺧﻮدﺑﺮ رويﻳـﻚ ﻧﻈﺮﻳـﻪ
      ﭘﺎﻓﺸﺎريﺑﻪ ﺧﺮج دﻫﻨﺪ؛ آﻳﺎ آزاديو ﺧﻼﻗﻴﺖ اﻧﺴﺎن در ﺟﺎﻣﻌهآزادﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻧﻘﺾﻣﻲﺷـﻮد؟
      آﻳﺎ ﺗﻮﺻﻴﻪﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺮ اﺻﻞ ﭘﺎﻳﺒﻨﺪيﻧﺎﻓﻲارزشﻫﺎيﺧﻮدشﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟
      5. ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﮔﺮﭼﻪﺑﺴﻴﺎريازآرايﻛﻮﻫﻦرا ﺑﻪﻧﻈﺮاتﺧﻮدﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲداﻧـﺪ اﻣـﺎدرﻋـﻴﻦﺣـﺎل
      ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪﺑﺮﺧﻲ ازﻣﻮاﺿﻊ وي ﻣﻌﺘﺮضاﺳﺖ. ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮيدرﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﺮ ﺧـﻼفﻛـﻮﻫﻦ،
      داﻣﻨهﻣﺤﺪودﺗﺮيداردﺑﻪﮔﻮﻧﻪايﻛﻪﻓﻘﻂﺑﺨﺸﻲ ازﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ، ﻳﻌﻨﻲ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎيﻓﺮاﮔﻴﺮ،ﻛـﺎﻣﻼً
      ﻗﻴﺎسﻧﺎﭘﺬﻳﺮﻧﺪ. ﺿﻤﻦاﻳﻦﻛﻪرﻫﻴﺎﻓﺖ ﻛﻮﻫﻦﺗﺎرﻳﺨﻲاﺳـﺖ در ﺣـﺎﻟﻲﻛـﻪرﻫﻴﺎﻓـﺖ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ
      ﺑﻴﺶﺗﺮ اﻧﺘﺰاﻋﻲو ﻓﻠﺴﻔﻲاﺳﺖ. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪﺿﻤﻦﮔﻼﻳﻪازاﺑﻬﺎﻣﺎتﻣﻮﺟﻮددرﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎيﻛﻮﻫﻦ،
      از ويﺗﻘﺎﺿﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗﺎﺻﺮﻳﺤﺎً ﻣﻮاﺿﻊ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲو ﺗﺠﻮﻳﺰيﺧـﻮﻳﺶراروﺷـﻦﺳـﺎزد و ﺑـﻪ
      اﻓﺮادﺑﻲﺻﻼﺣﻴﺖ اﺟﺎزه ﻧﺪﻫﺪ ﺗﺎ ازآﺛﺎراو ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدهﻛﻨﻨﺪ. ويﻫﻤﭽﻨﻴﻦﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ
      ﻛﻮﻫﻦ، اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيرادرﭘﻮﺷﺸﻲازﺗﺎرﻳﺦﻋﻠﻢ اراﺋﻪﻣﻲﻛﻨﺪ ﭼﺮاﻛﻪازﺗﺎرﻳﺦﻋﻠـﻢ ﻧﻤـﻲﺗـﻮان
      ارزشﻫﺎ و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎيﺑﻪﺧﺼﻮﺻﻲ را اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﺮد؛ اﻳﻦ ارزشﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪرﺟﻮع ﺑﻪﺗﺎرﻳﺦ،
      ﭘﻴﺸﻴﻨﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦويﻛﻮﻫﻦ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺎﻛﺎﻣﻲ درﻧﻴﻞ ﺑﻪاﻫﺪاﻓﺶدرﺗﻤـﺎﻳﺰ ﻋﻠـﻢ از
      ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻢ ﺳﺮزﻧﺶﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎيﻛﻮﻫﻦ، ﺟـﺮاﺋﻢ ﺳـﺎزﻣﺎنﻳﺎﻓﺘـﻪ
      ﻫﻢ ﻳﻚ ﭘﺎراداﻳﻢ و ﻋﻠﻢ ﻋﺎديﻣﺤﺴﻮبﻣﻲﺷﻮد. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺳـﺖ ﻧـﻪﺗﻨﻬـﺎ ﭼـﺮﺧﺶاز
      ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲﺑﻪ ﭼﻨﺪﺻﺪاﻳﻲﻫﻴﭻﺗﻮﺟﻴﻬﻲﻧﺪارد، ﺑﻠﻜﻪﺗﻔﻜﻴﻚﻛﻮﻫﻦازﭘﺎﻳﺪاريدرﻋﻠﻢ ﻋﺎدي
      و ﻛﺜﺮت دردوران اﻧﻘﻼب، ﺑﺎ ﺗﺎرﻳﺦ ﻋﻠﻢ ﻧﻴﺰ ﺳﺎزﮔﺎرﻧﻴﺴـﺖ. ويﺑـﺎذﻛـﺮ ﻣﺼـﺎدﻳﻘﻲﻧﺸـﺎن
      ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪاﻳﻦ اﻧﺪرﻛﻨﺶِ ﺑﻴﻦ ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮدهﻛﻪﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪاﻧﻘﻼبﻫﺎيﻋﻠﻤﻲ ﮔﺸﺘﻪﻧـﻪ
      ﺗﻚﺻﺪاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮددرﻋﻠﻢ ﻋﺎدي. ﺣﺘﻲﺑﺴﻴﺎريازاﻳﻦﻧﻈﺮﻳﺎتﭘـﺲازاﻧﻘـﻼبﻫـﺎ ﻧـﻪﺗﻨﻬـﺎ
      ﻣﻨﺴﻮخ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪﺑﻪﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟﻮرﭼﻴﻨﻲﺧﻮدﻧﻴﺰ اداﻣﻪدادﻧﺪ. ﭘﺲﻧﺘﻴﺠﻪاﻳﻦﻛﻪﻫﻮﻳﺖﻫـﺎي
      ﻧﻈﺮيازﻗﺒﻴﻞ ﭘﺎراداﻳﻢ و ﻋﻠﻢ ﻋﺎدي، اﻓﺴﺎﻧﻪﻫـﺎﻳﻲ ﺑـﻴﺶﻧﻴﺴـﺘﻨﺪ و وﺟـﻮدﺗـﺎرﻳﺨﻲ ﻧﺪارﻧـﺪ. ﻋﻠﻲﻋﺰﻳﺰيوﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي 73
      ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ، ﺷﺮاﻓﺖﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪﻋﻠﻢ ﻋﺎديو ﻣﻨﺤﺼﺮﻛﺮدن داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪﻳـﻚ ﭘـﺎراداﻳﻢ را ﺑـﺮاي
      اﻧﺴﺎن آزاد، ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻫﺮ ﻧﻈﺮﻳﻪايراﻛﻪﺑﺎ آزادياﻧﺴﺎن ﺳـﺎزﮔﺎرﻧﺒﺎﺷـﺪ و
      ﺟﻠﻮيرﺷﺪ ﻓﺮدﮔﺮاﻳﻲرا ﺑﮕﻴﺮد، ﻣﺤﻜﻮمﻣﻲﻛﻨﺪ.
      ﭘﻲﻧﻮﺷﺖ
      1. ازدﻛﺘﺮ ﻏﻼمﺣﺴﻴﻦﻣﻘﺪمﺣﻴﺪريو دﻛﺘﺮ اﺑﺮاﻫﻴﻢ آزادﮔﺎن ﺑﺎﺑﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻧﻘﺪ اﻳﻦﻣﻘﺎﻟﻪ،دﻛﺘﺮ ﻣﻬﺪي
      ﺣﺴﻴﻦزاده ﺑﺎﺑﺖ ﺗﻮﺟﻬﻲﻛﻪﺑﻪاﻳﻦﻣﻘﺎﻟﻪداﺷﺘﻨﺪ و ﭼﻜﻴﺪه آن را ﻣﻮردﻣﺪاﻗﻪﻗﺮاردادﻧﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ
      از ﺧﺎﻧﻢ ﻫﻤﺎ ﻳﺰداﻧﻲﻛﻪﺑﺮﺧﻲﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ رادراﺧﺘﻴﺎرﻣﺎ ﻗﺮاردادﻧﺪ ﺳﭙﺎسﮔﺰارﻳﻢ.
      2. ﻫﻮﻳﻨﻴﻨﮕﻦـﻫﻴﻮن درزﻣﺮه ﭘﮋوﻫﺶﮔﺮاﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪﭘﮋوﻫﺶﻫـﺎيدرﺧـﻮرﺗـﻮﺟﻬﻲ ﭘﻴﺮاﻣـﻮن آراي
      ﻛﻮﻫﻦو ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ دارد.
      3. ﻣﻘﺼﻮدﻛﻮﻫﻦازاﻳﻦﻛﻪدو ﭘﺎراداﻳﻢ ﻫﻴﭻ ﻧﻘﻄهﺗﻼﻗﻲو ﺗﻤﺎﺳﻲﺑﺎﻫﻢ ﻧﺪارﻧـﺪ اﻳـﻦاﺳـﺖ ﻛـﻪﻫـﺮ
      ﭘﺎراداﻳﻢ دارايﻗﻮاﻋﺪ و ﻣﻮازﻳﻦﻣﺮﺑﻮطﺑﻪ ﺧﻮداﺳﺖ ﻛﻪﻟﺰوﻣﺎًﻫﻴﭻ وﺟﻪﻣﺸﺘﺮك ﻣﻨﻄﻘﻲﺑﺎ ﻗﻮاﻋـﺪ
      و ﻣﻮازﻳﻦ ﭘﺎراداﻳﻢ دﻳﮕﺮ ﻧﺪارد. ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ، اﺻﻮل ﻣﺸﺘﺮﻛﻲ ﺑﻴﻦ دو ﭘﺎراداﻳﻢ وﺟﻮدﻧـﺪاردﻛـﻪ
      ﮔﻔﺖوﮔﻮ ﺑﻴﻦﭘﺎراداﻳﻢﻫﺎرا ﻣﻴﺴﺮ ﻛﻨﺪ.
      4. ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻧﺒﺎﺷﺘﻲﺑﻪاﻳﻦﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪداﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪﺗﺪرﻳﺞدر ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦﺑـﺮ دﺳـﺘﺎوردﻫﺎيﻋﻠﻤـﻲ
      ﻣﻲاﻓﺰاﻳﻨﺪ.
      5. اﻟﺒﺘﻪﻣﻔﻬﻮمﭘﻴﺸﺮﻓﺖ درﻛﻮﻫﻦ، ﺑﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ درﻣﻌﻨﺎيﻣﺼﻄﻠﺢآن ﺑﺴﻴﺎرﻣﺘﻔﺎوتاﺳﺖ.
      6.درﺗﺒﻴﻴﻦ آرايﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ازﻣﻘﺎﻟﻪايﺑﺎﻋﻨﻮان «ﺳﺮﭼﺸﻤﻪﻫﺎيﻣﻌﺮﻓﺖﺷﻨﺎﺳـﻲآﻧﺎرﺷﻴﺴـﺘﻲﻓﺎﻳﺮاﺑﻨـﺪ»،
      ﻧﻮﺷﺘهﻣﺼﻄﻔﻲﺗﻘﻮي،ﻛﻪدردﺳﺖ اﻧﺘﺸﺎراﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ.
      7. ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ درﻣﻘﺎﻟﻪايدر ﺳﺎل 1958 ﺗﻼش ﻛﺮده ﺗﺎ ﺗﻔﺴﻴﺮيازآزﻣﺎﻳﺶﻫﺎيﻓﻴﺼﻠﻪﺑﺨﺶاراﺋـﻪﻛﻨـﺪ
      ﻛﻪﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺑﻲﻧﻴﺎزازﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺸﺘﺮك ﻣﻴﺎن دو ﻧﻈﺮﻳﻪﺑﺎﺷﺪ.
      8. دراداﻣﻪ، ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻧﻘﺪ ﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ ﺑﻪﻣﻔﻬﻮمﭘﺎراداﻳﻢ ﺳﺨﻦﺧﻮاﻫﻴﻢ ﮔﻔﺖ.
      ﻣﻨﺎﺑﻊ
      ﭼﺎﻟﻤﺮز، آﻟﻦ(1378). ﭼﻴﺴﺘﻲﻋﻠﻢ: درآﻣﺪيﺑﺮ ﻣﻜﺎﺗﺐ ﻋﻠﻢ ﺷﻨﺎﺳﻲﻓﻠﺴﻔﻲ، ﺗﺮﺟﻤـه ﺳـﻌﻴﺪ زﻳﺒـﺎﻛﻼم. ﺗﻬـﺮان:
      ﺳﻤﺖ.
      ﻛﻮﻫﻦ، ﺗﺎﻣﺲ(1389). ﺳﺎﺧﺘﺎراﻧﻘﻼبﻫﺎيﻋﻠﻤﻲ، ﺗﺮﺟﻤه ﺳﻌﻴﺪ زﻳﺒﺎﻛﻼم، ﺗﻬﺮان: ﺳﻤﺖ.
      Feyerabend, P. (1970). ‘Consolations for the Specialist’, In: I. Lakatos, & A. Musgrave (eds.),
      Criticism and the Growth of Knowledge. Cambridge: Cambridge University Press. 74 ﻧﻘﺪﻋﻠﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻛﻮﻫﻦازﻣﻨﻈﺮﻓﺎﻳﺮاﺑﻨﺪ
      Feyerabend, P. (1975). Against Method: Outline of an Anarchistic Theory of Knowledge,
      London: New Left Books.
      Feyerabend, P. (1977). ‘Changing Patterns of Reconstructio’, British Journal for the Philosophy
      of Science, 28. Feyerabend, P. (1978). Science in a Free Society, London: New Left Books.
      Feyerabend, P. (1981 a). Problems of Empiricism (Philosophical Papers vol. 2), Cambridge:
      Cambridge University Press.
      Feyerabend, P. (1981 b). Realism, Rationalism & Scientific Method (Philosophical Papers
      vol. 1), Cambridge: Cambridge University Press.
      Feyerabend, P. (1987). Farewell to Reason, London: Verso.
      Feyerabend, P. (ed.). (1993). Against Method, London: Verso.
      Feyerabend, P. (1995). Killing Time: The Autobiography of Paul Feyerabend, Chicago: The
      University of Chicago Press.
      Feyerabend, P. (1999 a). Conquest of Abundance: A Tale of Abstraction Versus the Richness of
      Being, Chicago: University of Chicago Press.
      Feyerabend, P. (1999 b). ‘How to Defend Society Against Science’, In J. Preston (eds.),
      Knowledge, Science and Relativism, Cambridge: Cambridge University Press.
      Feyerabend, P. (1999 c). Knowledge, Science and Relativism (Philosophical Papers vol. 3),
      Cambridge: Cambridge University Press.
      Hoyningen-Huene, P. (2006). ‘More letters by Paul Feyerabend to Thomas S. Kuhn on ProtoStructure’, Studies in History and Philosophy of Science, Vol. 37, No. 4.
      Hoyningen-Huene, P. (1995). ‘Two Letters of Paul Feyerabend to Thomas S. Kuhn on a Draft of
      The Structure of Scientific Revolutions’, Studies in History and Philosophy of Science, 26.
      Hoyningen-Huene, P. (2000). Paul Feyerabend and Thomas Kuhn, In: J. Preston, &G. Munevar,
      & D. Lamb (eds.), The Worst Enemy of Science? Essays in Memory of Feyerabend, New
      York: Oxford University Press.
      Kuhn, T. (1996). The Structure of Scientific Revolutions, Chicago and London: The University
      of Chicago Press.
      Preston, J., Munevar, G., & Lamb, D. (eds.) (2000). The Worst Enemy of Science? Essays in
      Memory of Paul Feyerabend, USA: Oxford University Press.
      http://en.wikipedia.org/wiki/John_Dillinger