Sheet 1
حقوق شهروندي
  شهروند
    افرادي در محدوده جغرافيايي مشخص
      ملزم به رعايت قانون اساسي آن كشور
      داراي حقوق مشخص
    جايگزين واژه تبعه
      استفاده از اصطلاح اتباع در رژيم‌هاي استبدادي
      اتباع مكلف به عمل مطابق خواست دولت
      رواج واژه شهروند در رژيم‌هاي مردم‌سالار
    ريشه داشتن در وضعيتي تاريخي و عضويت در يك جماعت
      دلالت بر موقعيت عضويت و پيوند با ديگران
      متضمن مسئوليت زيستماني
      مسئوليت زيستن با ديگران
        در زيست-عالم مشترك
    فردي در رابطه با يك دولت
      از يك سو برخوردار از حقوق
        سياسي
        مدني
      از سوي ديگر در برابر دولت تكليف‌هايي بر عهده دارد
    عضو يك اجتماع سياسي كه داراي حقوق و وظايفي در ارتباط با اين عضويت است
    قالب پيشرفته شهرنشيني
      احترام به حقوق يكديگر
      عمل به مسئوليت خويش در قبال
        شهر
        اجتماع
    گروهي متحد براي
      ايجاد نظم
        در برابر اغتشاش
      وضع قوانين
        براي حصول به خير مشترك
  تعريف
    حقوقي كه تك‌تك شهروندان مي‌توانند از آن بهره ببرند
    هديه‌اي الهي
      جزو حقوق ذاتي و فطري انسان
      منبعث از تعاليم اسلام
      از صفات انساني
      غيرقابل انتقال
      تقسيم ناپذير
      جهاني و بشري
        هر نژاد و رنگ و جنس و هر مكان و هر مذهب
    تمام حقوق و آزادي‌هاي مدني و سياسي
      درج شده در ميثاق بين‌المللي حقوق مدني و سياسي
      بازتاب داده شده در قانون اساسي و ساير قوانين ملي
  در ايران
    قبل از انقلاب
      سلطنت مطلق
        مردم به عنوان رعيت
          حقوق محدود
        نژاد برتر حاكمان
          مدعي انتخاب از جانب خدا
          پاسخگو نبودن در برابر ملت
          عدم محدوديت قدرت حاكمان
      سلطنت مشروط
        محدود به قانون ملي
    پس از انقلاب
      جمهوري اسلامي
        مجموعه حقوق تعريف‌شده
          در قانون اساسي
            تساوي حقوق
            تضمين حقوق زن
            آزادي عقيده
            آزادي مطبوعات
            آزادي احزاب
            آزادي در انتخاب شغل
            تأمين اجتماعي
            آموزش و پرورش رايگان
            مسكن متناسب با نياز
            امنيت
            حق اقامت در محل مورد علاقه
            حق دادخواهي
            حق انتخاب وكيل
            مجازات فقط به موجب قانون
            اصل برائت
            ممنوعيت شكنجه
            حفظ حرمت و حيثيت اشخاص
            منع اضرار به ديگران
            حق تابعيت هر فرد ايراني
          مطابق عرف
          مطابق شرع
          بر مبناي مردم‌سالاري ديني
  گستره
    حقوق سياسي
      آزادي بيان
        پيش‌زمينه تحقق آزادي عقيده و فكر
        حق آزادانه انديشيدن
        حق آزادانه برگزيدن عقايد
        حق آزادانه بيان نمودن عقايد خويش
        حق آزادانه عمل نمودن به عقايد خود
        امكان تحديد آزادي بيان تنها با دو معيار
          عدالت
          حقيقت
      حق رأي و انتخاب
      مشاركت در سرنوشت خويش
      آزادي مطبوعات
        در چارچوب موازين اسلام
        در چارچوب حقوق عمومي
        عدم سانسور
        عدم تحميل از سوي حكومت
      حريم خصوصي
        عدم بازرسي
        عدم شنود مكالمات و تجسس
        عدم تفتيش عقايد
        عدم مؤاخذه به صرف داشتن يك عقيده
        مگر به حكم قانون
      حق دسترسي به اطلاعات
        نظارت همگاني
      حق نامزد شدن براي پست‌هاي مهم دولتي
      حق تشكيل اجتماعات
      حق تخلف مدني
        در صورت وجود قوانين تبعيض‌آميز
        زمينه‌سازي براي تغيير قوانين
        انواع
          تظاهرات
          تحصن
          اعتصاب
          تحريم
      حق مشاركت
        مشاركت در پيوند دادن حقوق و مسئوليت‌ها
        تجلي همبستگي و پيوند ذهني فرد با ديگران
      اهميت حياتي نسبت به ساير حقوق شهروندي
    حقوق اقتصادي
      امكان اشتغال
      تأمين اجتماعي
        بازنشستگي
        بيكاري
        پيري
        از كار افتادگي
        بي‌سرپستي
        در راه ماندگي
        حوادث و سوانح
        خدمات بهداشتي و درماني
      حق برخورداري از رفاه
      حفاظت از پس‌اندازها
        بازرسي بانك‌ها
        ضمانت حساب‌هاي بانكي
      كمك و جبران خسارت
        سيل
        زلزله
        خشكسالي
    حقوق فرهنگي
      آموزش و پرورش رايگان
      عمل به تعاليم ديني خود
      داشتن عبادتگاه‌هاي خاص اقليت‌ها
      استفاده از زبان‌هاي محلي و قومي
        در رسانه‌هاي گروهي
        در مدارس كنار زبان فارسي
      برابري انساني و عدم امتياز نژادي
    حقوق قضايي
      عدالت قضايي
        حق محاكمه عادلانه
        حق دسترسي به محاكم
        حق حمايت حقوقي
      رعايت اصل برائت
      حق دفاع براي متهم
      فرصت استفاده از وكيل و كارشناسي
      اصل منع دستگيري و بازداشت
      منع شكنجه و عدم ايذاي متهم
      تساوي افراد در برابر دادگاه
      اهميت حياتي نسبت به ساير حقوق شهروندي
    جقوق مدني
      آزادي انتخاب محل زندگي
      آزادي بيان و مذهب
      حق مالكيت
      حق دادرسي يكسان
    حقوق اجتماعي
      بهره‌مندي از حداقل رفاه
        اقتصادي
        امنيت
      مزاياي بهداشتي و درماني
      تأمين اجتماعي در صورت بي‌كاري
      تعيين حداقل سطح دستمزد
      نگهداري و تعمير و ساخت
        جاده‌ها
        بزرگراه‌ها
        خيابان‌ها
        راه‌آهن
      حفاظت و نگهباني
        منابع طبيعي
        جنگل‌ها
        محيط زيست
  در قانون اساسي
    بدون قيد و شرط
      شانزده اصل
      مانند
        تأمين امنيت قضايي عادلانه
        مسكن
        انتخاب شغل
    مشروط
      ذكر شرط در خود قانون اساسي
        پنج اصل
        مانند
          عدم نقض موازين اسلام
          عدم نقض وحدت ملي
          مراعات مصالح عمومي و حقوقي ديگران
      تعليق شرط به ساير قوانين
        هفت اصل
        مانند
          ممنوعيت تبعيد مگر به حكم قانون
  سوابق
    سال 1373
      تأسيس كميسيون حقوق بشر اسلامي
        در قوه قضاييه
    تيرماه 1383
      بخشنامه حفظ حقوق شهروندي
        توسط قوه قضاييه
      لايحه حقوق شهروندي و تأسيس نهاد ملي دفاع از حقوق شهروندي
        تصويب در مجلس
    فروردين 1384
      قانون برنامه چهارم توسعه
        موظف كردن دولت به تصويب منشور حقوق شهروندي
    آذر 1392
      انتشار ويرايش نخست منشور حقوق شهروندي
        فصل اول: قواعد عمومي
        فصل دوم: مهم‌ترين حقوق شهروندي
          حيات، سلامت و زندگي شايسته
          آزادي انديشه، بيان و مطبوعات
          دسترسي به اطلاعات
          هويت فرهنگي، بيان رسانه‌اي و آفرينش هنري
          حريم خصوصي
          سلامت اداري، حكمراني شايسته و حكومت قانون
          شفافيت و رقابت
          حق مشاركت شهروندان در سرنوشت اجتماعي
          حقوق اقتصادي و مالكيت
          آسايش، رفاه، حمايت و تأمين اجتماعي
          عدالت قضايي
          آموزش و تعليم
          خانواده، زنان، كودكان و كهنسالان
          نخبگان، استادان و دانشجويان
          ايثارگران، جانبازان و خانواده‌هاي معظم شهدا
          اقليت‌ها و اقوام
          روستانشينان و عشاير
          محيط زيست و توسعه پايدار
          مبارزه مواد مخدر
          تابعيت، اقامت و ايرانيان خارج از كشور
        فصل سوم: سازمان كار، توسعه و نظارت بر اجراي منشور و مقررات حقوق شهروندي
  امام ره
    سال 1348
      عدم تجاوز از مرز قانون
        در اجراي احكام قضايي توسط مجريان
        در اجراي حدود مثلاً
      رفتار حضرت اميرالمؤمنين ع
        پس از قطع دست دزد
        نشان دادن عاطفه و محبت
        معالجه و پذيرايي
    سال 1357
      درباره اسيران
        عدم آزار و خشونت
        محبت و مهرباني
        بر اساس سنت اسلامي
      حفظ حريم خصوصي
        عدم هجوم به خانه‌هاي مردم
          مراقبت از فرار مجرم از منزل
          اطلاع به مقامات مسئول
          دستگيري مجرم با موازين
        ايجاد نكردن ناراحتي براي خانواده‌ها
        عدم توقيف افراد بدون كسب اجازه از دولت قانوني
        عدم كيفر مجرمان بدون نظم و حساب و توسط افراد غيرمسئول
      درباره زندان
        رفتار به طور
          انسانيت
          اسلاميت
        خودداري از
          آزار
          مضيقه
          رفتار خشن
          گفتار ناهنجار
        ممنوع بودن اين امور در اسلام و حكومت عدل اسلامي
        اجازه ملاقات به بستگان زنداني در روز معيّن با مقررات
    سال 1358
      خلاف شرع بودن رفتن در حِرز مردم
        حريم و خانه مردم
        مگر با دستور دادستان از طرف دادگاه
      نداشتن حق اهانت
        حتي اگر از مخالفين باشد
      تهمت نزدن به ديگران
        عدم هتك حرمت ديگران
    سال 1361
      اعلام فرمان هشت ماده‌اي
      در راستاي رعايت حقوق شهروندي و حفظ حريم خصوصي كليه آحاد ملت
        بيست مورد از حقوق شهروندي
      عدم ظلم به اسم انقلاب و انقلابي بودن
      تهيه قوانين شرعي
      صدور احكام اسلامي
        دوري از اشكال‌تراشي جاهلانه
        معيار قراردادن حال فعلي اشخاص
        مستقل و بدون ملاحظه از هيچ مقامي
      منع ارگان‌هاي حكومتي در رفتار غيراسلامي با مردم
      مراعات حريم خصوصي
        منع توقيف و احضار بدون حكم قاضي
        منع دخل و تصرف و توقيف و مصادره اموال بدون حكم حاكم شرع
        منع جلب و تعقيب و اهانت به نام كشف جرم
        منع شنود
          عدم گوش كردن به تلفن يا نوار ضبط صوت ديگري
          عدم تجسس از گناهان
          دنبال اسرار ديگران نبودن به اسم كشف جرم
        فاش نكردن اسرار ديگران حتي براي يك نفر
  نهج‌البلاغه
    حق مردم
      خيرخواهي مردم
        رفع نيازهاي مردم
        خدمت‌رساني به مردم
      تقسيم عادلانه بيت‌المال
      آموزش مردم
        بي‌سواد و نادان نباشند
      تربيت مردم
        راه و رسم زندگي را بدانند
      رساندن مردم به رفاه و آسايش
      مهرباني به رعيت
        گشاده‌رويي با مردم
        پرهيز مسئولين از خشم با مردم
        دوست داشتن مردم
        لطف در حق مردم
        عفو و بخشايش نسبت به مردم
    عهد و پيمان حاكم
      عدم سكوت در برابر
        شكم‌بارگي ستمگران
        گرسنگي مظلومان
    فلسفه حكومت
      خاموش كردن باطل
      زنده نمودن حق
  انسان از نظر اسلام
    برگزيده از جانب خداوند
    خليفه و جانشين خدا در زمين
    نيمه ملكوتي و نيمه مادي
    داراي فطرت خدا آشنا
    آزاد
    مستقل
    امانت‌دار خدا
    مسئول
      خويشتن
      جهان
    مسلط بر
      طبيعت
      زمين
      آسمان
    ملهم به خير و شر
    سير وجودي
      از ضعف و ناتواني
      به سوي قوت و كمال
      آرام گرفتن در بارگاه الهي
    نامحدود بودن ظرفيت علمي و عملي
    داراي شرافت و كرامت ذاتي
    حق بهره‌گيري مشروع از نعمت‌هاي خدا
    داراي وظيفه و تكليف در برابر خدا
    متفاوت از ساير موجودات خلقت
    داراي امتيازات خاص
  چالش‌ها
    عدم اجراي قوانين مربوط به حقوق شهروندي
    عدم قدرت بر قانونگذاري گروه منتخب رئيس جمهور در تدوين منشور حقوق شهروندي
    عدم قابليت استناد قانوني به متن توليد شده توسط گروه فوق
    خاستگاه پيدايش مفهوم شهروندي
      با مفهوم فرديت در مكاتب انسان‌گرا
        اومانيسم
        ليبراليسم
      اراده انسان به جاي هدايت خداوندي
      قانون بشري به جاي قانون الهي
      دموكراسي به جاي حاكميت خداوندي
      نظريه حقوق طبيعي
        سلطه سياسي معلول اراده پروردگار نيست
          مبتني بر توافق انسان‌هاست
        نظامات حقوقي و دولتي بايد ناظر بر رفاه انساني باشد
          هماهنگ با اصول عقل
        انسان داراي حقوق فطري است
          بايد از طرف قدرت دولت محترم شمرده شود
        ريشه تمام حقوق در طبيعت است
          طبيعت در همه‌جا يكسان عمل مي‌كند
          حقوق همه افراد بايد يكسان باشد
          همه به طور مساوي در تعيين سرنوشت خود سهم داشته باشند
          پس بايد مجلسي از نمايندگان تشكيل شود
    علاقه دولت‌ها به وضع قانون
      راه گريز از مسئوليت اجرا
      آسان‌تر بودن مقررات‌گذاري از درگير شدن با حوزه اجراي قوانين
      حجم انبوهي از قوانين بر زمين مانده و اجرا نشده
  الگوها
    كلاسيك
      جامعه سياسي
        امتداد طبيعت انسان
      شهروندي و حيات سياسي
        لازمه تحقق غايت وجود آدمي
          سعادت انسان
      تعريف انسان
        اجتماعي
        ناطق
        زندگي جمعي با محوريّت سخن
      واگذاري حكومت به مردم
      تفكيك حوزه زندگي فردي از زندگي اجتماعي
    امروزين
      الگوي شهروند كامل
      نقد دو پارگي انسان ليبرال
      تعريف انسان
        گذشته
        حال
        تاريخ
        پيش‌باورها
        معنا
        زبان
      شهروند مفسر است براي
        سنت
        قانون
        فعاليت اجتماعي
        تاريخ
      واجد همبستگي اجتماعي و تعامل پويا
  منابع
    زاهدي پور، ابوالفضل، حقوق شهروندي؛ واژه اي پوپوليستي، محتاج درايت و تدبير
      tadbir24.ir
    حسن‌نژاد، رستم، روزنامه جوان، حقوق شهروندي چيست؟
      vista.ir
    گزارش تحليلي، حقوق شهروندي و حريم خصوصي چيست؟
      irna.ir
    نعيمي، محمدفهيم، شهروند كيست؟ حقوق شهروندي چيست؟
      cshrn.af
    احمدي، نعمت، ضمانت اجرايي منشور حقوق شهروندي چيست؟
      raeesjomhoorsalam.com
    مركز آموزش‌هاي همگاني قوه قضاييه، حقوق شهروندي چيست؟
      mahdad.ir
    حقيقي، ابراهيم، حقوق شهروندي در قانون اساسي
      khanik.ir
    مجدي‌فر، احمد، شهروند كيست؟ حقوق شهروندي چيست؟
      shahrwandan.ir
    ويرايش نخست منشور حقوق شهروندي
      fararu.com
    مالميري، احمد، منشور حقوق شهروندي: يك مقايسه
      alef.ir
    ذوالقدري، نرگس، حقوق شهروندي در نهج‌البلاغه
      zolghadry.blogfa.com