Sheet 1
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
سند ملّي آموزش 2030
جمهوري اسلامي ايران
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
كميسيون ملّي يونسكو - ايران
Iranian Commission for UNESCO
  به سوي آموزش و یادگیري مادام العمر با کیفیت، برابر و فراگیر - نسخه اول - آذرماه 1395
  نمادهاي ثبت شده در ابتداي سند
    وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي
    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
    وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
    وزارت آموزش و پرورش
    سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور
    كميسيون ملي يونسكو - ايران
  پيشگفتار
    رهبران کشورهاي عضو سازمان ملل متحد، در سپتامبر 2015 در اجلاس عاليرتبه اين سازمان متعهد شدند تا اهداف دستور کار جهاني توسعه پايدار 2030 را که نتيجه يک فرآيند گستردة مشورتي در سطح جهاني بود، در سياستگذاري کلان ملّي خود از اول ژانويه 2016 مد نظر داشته باشند.
    اين دستور کار، داراي 17 هدف اصلي و 169 هدف ويژه است.
    آموزش که هدف 12 و 13 ) و غيرمستقيم ،8 ،5 ،3 ، چهارم اين دستور کار است، 1در تحقّق کليه اهداف اين دستور کار، بهطور مستقيم (اهداف 1 (بقيه اهداف) نقش اصلي و محوري را برعهده دارد.
    در نشستي که درخرداد ماه سال جاري با حضور دبيران کل کميسيونهاي ملّي بيش از يکصد و سي کشور و معاونانذيربط سازمان يونسکو در شهر شانگهاي کشور چين برگزار شد، هدف چهارم به اتفاق آرا به عنوان اولويت اول دستور کار جهاني 2030 شناخته شد و تأکيد گرديد که آموزش نه تنها به هدف چهارم محدود نميشود، بلکه لازم است بهعنوان اساس موفقيت ساير اهداف توسعه پايدار مورد توجه قرار گيرد.
    از آنجائيکه سازمان يونسکو بهعنوان يک نهاد بينالمللي موفق در امر آموزش شناخته ميشود، اجراي هدف چهارم توسعه به عهدة اين سازمان نهاده « به سوي آموزش و يادگيري مادامالعمر با کيفيت، برابر و فراگير براي همه » پايدار 2030 با عنوان شده است و سازمان مذکور با ايفاي سه نقش هدايت و هماهنگي، نظارت و گزارشدهي، و ارتقاي ظرفيت کارشناسي دولتها، اجراي اين هدف مهم را پس از تصويب نهائي چارچوب عمل جهاني آموزش 2030 در سي و هشتمين کنفرانس عمومي يونسکو در نوامبر 2015 ، آغاز کرده است.
    اينک سازمان يونسکو و کليه عاملان جامعه بينالمللي، کارشناسان و ذينفعان جهان، تجربه اجراي اهداف ششگانه برنامه 2015 ) را دارند و به همين دليل توصيههاي مکرر اين سازمان بر جلب مشارکت کليه شرکا در يک -2000) آموزش براي همه 2 رويکرد فرابخشي، اعم از نهادهاي رسمي و غيررسمي، دولتي و خصوصي است.
    نکته قابل توجه ديگر اين است که آموزش فراگير در چارچوب عمل جهاني آموزش 2030 ، به مراتب دامنهاي گستردهتر و تکاليفي وسيعتر از برنامه آموزش براي همه دارد و علاوه بر حوزههاي ناتمام آموزش براي همه، حوزههاي ديگر آموزش از جمله: اشتغال و توسعه مهارتها، آموزش فنّي- حرفهاي، آموزش عالي، آموزش سلامت و بهداشت، آموزشهاي اجتماعي و شهروندي را نيز در برميگيرد، تا فرايند گذار به سوي جوامع يادگيرنده و دانشبنيان با کمترين مشکل صورت پذيرد.
    با وجود اين شرايط، روشن است که وزارت آموزش و پرورش به تنهايي نميتواند از عهدة انجام اين تکاليف برآيد.
    به همين دليل، از نهادهاي ذيربط جهاني مثل: يونسکو، يونيسف، برنامه توسعه ملل متحد، صندوق جمعيت ملل متحد و بانک جهاني و نهادهاي ملّي ذيربط در سطح هر کشور انتظار ميرود که در تحقّق هدف چهارم و اهداف ويژة دستور کار توسعه پايدار 2030 پايمردي و اهتمام ورزند.
    کميسيون ملّي يونسکو ايران که مطابق با بند 7 اساسنامه سازمان يونسکو، نهاد متولي اجراي چارچوب عملهاي جهاني در ايران است، از بدو فرايند تهيه و نهائيسازي چارچوب عمل جهاني آموزش 2030 در يونسکو، در خصوص محتواي اين سند مشورتهاي گستردة ملّي را با نهادهاي ذيربط، متخصّصان و صاحبنظران ارشد و نيز کميتههاي ملّي تخصّصي بهمنظور جمع بندي نقطه نطرات جمهوري اسلامي ايران به عمل آورد و بدين ترتيب ديدگاههاي کشورمان را در زمينه چارچوب عمل- جهاني آموزش 2030 ، از طريق نمايندگي جمهوري اسلامي ايران در يونسکو به دبيرخانه اسپک ارائه کرد.
    پس از تصويب نهائي چارچوب عمل جهاني آموزش 2030 در يونسکو در نوامبر 2015 ، کميسيون ملّي يونسکو بر اساس رهنمودهاي فنّي که از سوي يونسکو براي هدايت چارچوب عمل در سطح ملّي دريافت کرد، ضمن طرح موضوع درکميتههاي- آموزش عالي و آموزش و توسعهپايدار، گروه آموزش اين کميسيونکه اعضاي آنها از متخصّصان برجسته علمي و آموزشي کشور و نمايندگان وزارتخانههاي آموزش و پرورش؛ علوم، تحقيقات و فناوري؛ بهداشت درمان و آموزش پزشکي؛ تعاون، کار و رفاه اجتماعي؛ سازمان مديريت و برنامهريزي، رؤساي دانشگاههاي فرهنگيان، فنّي- حرفهاي و علمي کاربردي هستند، تهيه سند ملّي آموزش 2030 را در دستور کار خود قرار داد.
    براين اساس، قرار شد که تعداد 30 کارگروه ملّي تشکيل شود تا مطابق با شرح وظايف سازماني خود، مسئوليت تهيه سند آموزش 2030 را بر عهده گيرند.
    عناوين اين کارگروهها عبارت اند از:
      -1 آموزش ابتدائي
      2-آموزش متوسطه
      3-سنجش و ارزيابي کيفيت و يادگيري
      4- مراقبت اوان کودکي، آموزش پيش دبستاني و ابتدائي
      5- آموزش فنّي و حرفهاي و مهارتي رسمي (متوسطه)
      6- آموزش عالي مهارتي
      7- آموزش فنّي و حرفهاي و مهارتي غيررسمي
      8-دسترسي به آموزش عالي با کيفيت و برابر
      9-کارآفريني با تأکيد بر کار شايسته
      10 - برابرسازي فرصتهاي آموزشي و اجتماعي براي زنان و دختران
      11 -دسترسي برابر اقشار آسيبپذير به آموزش
      12 -آموزش دانشآموزان با نيازهاي ويژه
      13 - توسعه سوادآموزي و مقابله با کمسوادي
      14 - آموزش توسعه پايدار در آموزش ابتدائي و متوسطه با تأکيد بر ايجاد - هماهنگي بين بخشي
      15 - آموزش توسعه پايدار در آموزشعالي
      16 - آموزش سلامت و شيوههاي زندگيسالم و بهداشتي
      17 مدارس و تجهيزات آموزشي در سطوح ابتدائي و متوسطه
      18 - دانشگاهها و نهادهاي آموزش عالي
      19 - فناوري و تجهيزات آموزشهاي غير رسمي مهارتي
      20 - توسعه همکاريهاي علمي و بينالمللي در آموزش عالي
      21 - توسعه همکاريهاي بينالمللي در آموزش مهندسي
      22 - توسعه همکاريهاي علمي و بينالمللي در زمينه تربيت معلم
      23 - تأمين اعتبار برنامههاي آموزش 2030
      24 - شاخصهاي آموزش 2030
      25 - اسناد کلان بالادستي و آموزش 2030
      26 - ارتباط با مراجع سياستگذار، جامعه علمي و پژوهشي، انجمنهاي علمي و سازمانهاي مردم نهاد و آموزش 2030
      27 - ترويج هماهنگي ، نهادي و بين بخشي در ساختارهاي دولتي
      28 - مطبوعات و آموزش 2030
      29 - اطلاعرساني به دانشگاهها و نهادهاي آموزش عالي
      30 - رسانههاي جمعي و آموزش 2030
    اين کارگروهها، براساس راهنماي فنّي تهيه سند ملّي آموزش 203 که توسط کميتههاي ملّي گروه آموزش کميسيون تهيه و تصويب شده بود، به طور هماهنگ و منسجم، نقشه راه پيشنهادي خود را در زمينه آموزش 2030 مطابق با تجارب عملکردي و اسناد کلان بالادستي در زمانبندي مشخص ارائه کردند.
    در اين مرحله، کميته تلفيق سند تشکيل شد و با نظارت فنّي و علمي که بر چارچوب تهيه سند ملّي انجام داد، زمينه لازم را براي انتشار ويرايش اول سند ملّي آموزش 2030 فراهم ساخت.
    به موازات تهيه سند ملّي آموزش 2030 توسط کميسيون ملّي يونسکو، طرح تشکيل کارگروه ملّي اجراي آموزش 2030 ، در سه جلسه متوالي کميسيون آموزش، تحقيقات و فناوري دولت به رياست وزير محترم علوم، تحقيقات و فناوري و با حضور برخي از اعضاي محترم دولت از جمله: وزيران محترم آموزش و پرورش، صنعت و معدن، معاون محترم علمي و فناوري رياست جمهوري، معاون آموزشي، پژوهشي و فرهنگي سازمان برنامه و بودجه، رياست محترم سازمان انرژي اتمي ايران، رياست محترم سازمان حفاظت محيط زيست و برخي از معاونان ذيربط وزارتخانهها و دبيرکل کميسيون ملّي يونسکو مورد بحث و بررسي قرار گرفت و نهايتاً به تصويب هيأت دولت رسيد؛ که اسناد و ساختار اين کارگروه در صفحات ( 102 - 103 ) سند آمده است.
    لازم است ذکر شود که بخشي از اين اقدامات انجام گرفته، بهعنوان گزارش عملکرد جمهوري اسلامي ايران در طرح پيمايش ظرفيت سازي آموزش 2030 که توسط دفتر منطقه اي آموزش يونسکو در بانکوك اجرا شد، به يونسکو ارائه گرديد و جمهوري اسلامي ايران بهعنوان يکي از کشورهاي پيشگام در منطقه آسيا و اقيانوسيه در زمينه آمادگي و تمهيد تدارکات لازم براي اجراي آموزش 2030 مورد تقدير قرار گرفت.
    در اينجا برخود لازم ميدانم از جناب آقايان: دکتر فرهادي، وزير محترم علوم ، تحقيقات و فناوري، دکتر فاني و دکتر فخرالدين احمدي دانش آشتياني وزيران محترم سابق و فعلي آموزش و پرورش، دکتر علي ربيعي، وزير محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعي و دکتر سيد حسن قاضي زاده هاشمي، وزير محترم بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي و آقاي دکتر محمد رضا واعظ مهدوي ، معاون محترم امور آموزشي و فرهنگي سازمان برنامه و بودجه که حمايت هاي لازم را از فعاليت کارگروهها براي تهيه سند ملّي آموزش 2030 به عمل آوردند، تشکر و قدرداني نمايم.
    از رؤسا و اعضاي محترم کار گروههاي تهيه سند ملّي آموزش 2030 و نيز اعضاي کميته که سند حاضر، حاصل تلاش و همفکري آنهاست و اسامي آنان در پايان اين مجموعه آورده شده است، صميمانه تشکر ميکنم.
    در خاتمه، از همکاران خود در بخش آموزش کميسيون ملّي يونسکو خصوصاً سرکار خانم دکتر محب حسيني، مدير محترم بخش آموزش اين کميسيون، به سبب همکاري مستمري که با نمايندگي جمهوري اسلامي ايران در يونسکو جهت انعکاس نظرات کشورمان در مرحله تهيه و نهائيسازي چارچوب عمل جهاني آموزش 2030 بهعمل آورد و نيز تلاش يک ساله اي که براي تهيه و نهائي سازي سند ملّي آموزش 2030 از طريق ارائه مشورتهاي فنّي يونسکو به کارگروههاي تهيه سند و کميته هاي ملّي آموزش و آموزش عالي بهعمل آورد، تشکر و قدرداني مي‌نمايم .
    اميدوارم به پاس قدرداني از تلاشهاي ارزشمند اين عزيزان، همه دستاندرکاران اجراي اين سند؛ اعم از اعضاي کارگروه ملّي آموزش 2030 که دبيرخانه آن در وزارت آموزش و پرورش مستقر است و ساير نهادها و ذينفعان آموزش و توسعه پايدار در کشورمان، توجه و همّت لازم را براي تحقّق اهداف آن مصروف نمايند.
    نويسنده پيشگفتار
      سعدالله نصيري قيداري
      دبير کل کميسيون ملّي يونسکو
      آذر ماه 1395
  مروري بر شاخص هاي اقتصادي- اجتماعي و جمعيت شناختي ايران و ارتباط آن با آموزش
    در گزارش حاضر وضعيت شاخص هاي تدوين شاخص هاي اقتصاد، اجتماعي و فرهنگي سند ملي آموزش 2030 جمهوري اسلامي ايران ارايه شده است. در گزارش حاضر تلاش شده است بر اساس محورهاي سند ملي آموزش 2030 شاخص هاي کليدي کشور با استخراج از منابع معتبر ملي جمع آوري و ارايه گردد. چنين شاخص هايي نمايشگر زيرساخت شاخص هاي اقتصاد، اجتماعي و فرهنگي در تدوين سند ملي آموزش 2030 ايران خواهد بود
    شاخصهاي کليدي کل کشور سال 1395 - منبع : سايت براي مرکز آمار ايران - سال 1395
    مقايسه هرم سني جمعتي جهان و ايران سال 1394
    شاخصهاي کليدي کل کشور بر حسب استانها سال 1395
    شاخص هاي توسعه انساني جمهوري اسلامي ايران 1394
      ايران توسعهيافتهتر از 119 کشور در حوزه شاخصهاي انساني
      رتبه 8 منطقهاي ايران از نظر توسعه انساني
    دستيابي به آموزش ابتدايي همگاني
    ارتقاي برابري و اختيارات زنان
    نسبت باسوادي جمعيت 6 ساله و بيش تر بر حسب گروههاي عمده سني به تفکيک جنس، نقاط شهري و روستايي سال 1394
    توزيع نسبي برآورد جمعيت 6 ساله و بيش تر باسواد بر حسب سطح تحصيلات به تفکيک جنس، نقاط شهري و روستايي سال 1394
    توزيع نسبي برآورد شاغلان 10 ساله و بيش تر بر حسب گروههاي عمده شغلي
    ايجاد مشارکت جهاني براي توسعه
    سري زماني شاخص هاي نيروي کار
    شاخص هاي کليدي استان ها
    مقايسه برخي شاخص هاي اقتصادي استان هاي کشور 1394
  معرفي ساختار آموزشي ايران
    از پایه تا عالی
    طبق معيار بين‌المللي طبقه‌بندي نظام آموزشي كه توسط مؤسسه آمار يونسكو تدوين شده، نظام آموزش رسمي ايران از چهار سطح تشكيل شده است
      مصوّب آذرماه 1390
    پيش از دبستان
      يكساله يا دوساله
      گروه سني 4 تا 5 ساله
    ابتدايي
      شش‌ساله
      دو مقطع سه ساله
      گروه سني 6 تا 11 ساله
    متوسطه
      شش‌ساله
      دو سطح سه ساله
        متوسطه اول
        متوسطه دوم
      مي‌تواند شامل آموزش فني و حرفه‌اي باشد
      گروه سني 12 تا 17 ساله
    عالي
      گروه سني 18 تا 27 ساله
      كارداني
        فوق‌ديپلم
        شامل آموزش فني و حرفه‌اي
      كارشناسي
        پيوسته
          چهار ساله
        دوره 2 ساله پس از كارداني
      كارشناسي ارشد
        پيوسته
          شش ساله
        دوره 2 ساله پس از كارشناسي
      دكترا
        دوره 4 ساله
  ساختار و راهبردهاي کلان ملي برنامه آموزش 2030 در جمهوري اسلامي ايران
    مقدمه
      برنامه آموزش 2030 (که همان آرمان چهارم از مجموعه آرمانهاي اهداف توسعه پايدار ميباشد) يک برنامه توسعهاي است که کليت نظام آموزشي را در تمامي سطوح (پيش دبستاني تا عالي و آموزشهاي فني و « چند مولفهاي » و « جامعنگر » حرفهاي) و ماهيت (رسمي، غير رسمي و ساختار نايافته) در بر ميگيرد.
      با توجه به کاربرد جهاني اين برنامه و هدفگذاريهاي انجام شده در آن، ميتوان برنامه آموزش 2030 را اولين برنامه جامعنگر جهاني در بخش آموزش محسوب کرد. اين برنامه شامل ( 7) هدف و ( 3) ابزار اجرايي در بخش آموزش است.
      اهداف بهگونهاي طراحي شدهاند تا زمينه توسعه فرصتهاي آموزش با کيفيت را براي تمامي يادگيرندگان در شرايط متفاوت و با استفاده از شيوههاي متنوع فراهم کنند.
      در اين برنامه، علاوه بر آنکه به نقش آموزش در تربيت نيروي انساني مورد نياز توسعه توجه شده است، بر غناي محيط زندگي و ارتقاء مهارتهاي شهروندي براي حضور موثر در اجتماع و مشارکت با کليه شرکاي اقتصادي اجتماعي دخيل در امر آموزش نيز تاکيد ويژه انجام شده است.
      رويکرد مالي برنامه نيز اگرچه اصالت را به نقش محوري دولت در تامين منابع مورد نياز ميدهد اما براي شيوههاي مشارکتي تامين منابع در تمامي سطوح ظرفيتي نيز هدفگذاري مشخصي انجام شده است.
    سطوح اجرايي برنامه آموزش 2030
    نظام تدوين برنامه آموزش 2030
      برنامه آموزش 2030 داراي ماهيت چند وجهي است که رابطه متقابلي را ميان سطوح ملي - منطقه‌اي - جهاني تعريف ميکند .
      بهعبارت ديگر، اين برنامه در سطح جهاني تدوين و تصويب شده، در سطح منطقهاي مورد تقسيمکار قرار گرفته، در سطح ملي تدوين و اجرا ميشود و در سطح جهاني منطقهاي ملي مورد نظارت و ارزيابي قرار ميگيرد .
      لذا ضروري است همزمان با همسويي با دستور کار جهاني، اقدامي ملي براي تدوين برنامه کشوري (مشتمل بر سياستگذاري، شاخصسازي و نظارت) در راستاي محتواي جهاني برنامه، انجام گيرد .
      در تدوين و اجراي برنامه آموزش 2030 در هر دو سطح جهاني و ملي بايستي دو اقدام اساسي انجام شود .
        از يک سو، نقاط هدف و حوزه عمل راهبردهاي اساسي براي هر يک از اهداف هفتگانه و ابزارهاي اجرايي سه گانه تعريف شود
        و از سوي ديگر، شاخصهاي نظارتي و ارزيابي برنامه بهعنوان يک ابزار کارآمد براي نظارت بر برنامه و تحليل ميزان تحقق اهداف ملي و جهاني تعيين و مورد استفاده قرار گيرد
        براي اين منظور تجزيه اهداف برنامه به مولفههاي اصلي اهداف و راهبردها ضروري است تا بر آن اساس ضمن تسهيل هدفگذاري ملي، زمينه براي انتخاب شاخصهاي مناسب (در هدفگذاري ملي و نظارت بر برنامه) از سوي گروه « مجموعه راهبردهاي اساسي » ، فراهم گردد
      در برنامه آموزش 2030 بهمنظور همراستايي با راهبردهاي جهاني مشاوران يونسکو تدوين و پيشنهاد شده است
    راهبردهاي جهاني براي اجراي برنامه آموزش 2030
      4-1
        وضع قوانين و تدوين سياستهايي که متضمن يک دوره‌ي دوازده ساله‌ي آموزش رايگان، فراگير، منصفانه و با کيفيت در مقاطع ابتدايي و راهنمايي باشد و مخارج آن از محل درآمدهاي عمومي تأمين شود
از دوازده سالِ يادشده، نه سال آن بايد براي همه‌ي کودکان اجباري باشد و به نتايج يادگيري مرتبط و مناسب بيانجامد
به منظور همگامي با معيارهاي بين المللي، کشورها مي بايست تعداد سالهاي آموزش اجباري و رايگان را افزايش دهند و در اين راستا بايد ظرفيتها و واقعيتهاي متفاوت ملّي، سطوح توسعه يافتگي، اولويتها و سياستهاي ملّي را مد نظر داشته باشند
        تدوين معيارها و بازبيني مواد درسي براي تضمين کيفيت و ارتباط آن با محتوا، مهارتها، ظرفيتها، ارزشها، فرهنگ، دانش و جنسيت
        تقويت کارايي و کارآمدي مؤسسه هاي آموزشي، راهبري و حاکميت مدارس از طريق افزايش مشارکت جوامع، از جمله جوانان و والدين در مديريت مدارس
        اختصاص منصفانه تر منابع در بين مدارس محروم از نظر اجتماعي -اقتصادي و مدارسي که از مزاياي اجتماعي -اقتصادي بهره مند هستند
        ترويج آموزشهاي دوزبانه و چندزبانه در جوامع چندزبانه
آغاز آموزش در اوان کودکي در اين جوامع، بايد به زبان اول کودك يا زباني باشد که کودك در منزل به آن زبان صحبت مي کند
        فراهم آوردن امکان يادگيري به روشهاي مختلف براي کودکان و نوجواناني که در مقاطع ابتدايي و راهنمايي از مدرسه دور مانده اند، به اين ترتيب که به جاي برنامه هاي آموزشي معمول از روشهاي معادل يابي مقاطع تحصيلي و يا از برنامه هايي براي انطباق با مقاطع تحصيلي در نظام آموزش رسمي و کاهش شکاف تحصيلي بوجود آمده استفاده شود تا تضميني براي يادگيري انعطافپذير در نظام آموزشي رسمي و غيررسمي، از جمله در شرايط اضطراري باشد
روشهاي يادشده بايد توسط دولت تأييد و به رسميت شناخته شده باشند
        استقرار نظامهاي پرنفوذتر و جامع تر ارزيابي براي ارزيابي نتايج يادگيري در مواقع و مقاطع حساس، از جمله در طول و در پايان مقاطع ابتدايي و راهنمايي
ارزيابي ها بايد به گونه اي باشند که هم مهارتهاي شناختي و هم مهارتهاي غير شناختي را مورد سنجش قرار دهند که از آن جمله هستند : ارزيابي يادگيريمهارتهاي خواندن، نوشتن و حساب کردن به شکل ريشه اي و نيز سنجش مهارتهاي غير شناختي
در نظر گرفتن سنجش هاي دوره اي وابسته به تدريس، به عنوان بخش مهمي از فرايند آموزش و يادگيري در همه‌ي مقاطع تحصيلي نيز ضرورت دارد
      4-2
        وضع و اجراي سياستهاي فراگير و منسجمي که اختصاص حداقل يک سال آموزش با کيفيت، اجباري و رايگان را با توجه ويژه به فراهم آوردن امکان دسترسي فقيرترين و محروم ترين اقشارکودکان به اين آموزشها از طريق ارائه‌ي خدمات در حوزه‌ي آموزش و مراقبتهاي اوان کودکي ممکن ميسازد
لازمه‌ي تحقّق اين هدف، ارزيابي سياستها و برنامه هاي آموزش و مراقبتهاي اوان کودکي با هدف بهبود کيفيت آنها است
        وضع و اجراي راهبردها و سياستهاي بين بخشي در حوزه‌ي آموزش و مراقبتهاي اوان کودکي که مورد حمايت وزارتخانه هاي مسئول تغذيه، بهداشت، امور اجتماعي و حفاظت از کودکان، آب/بهداشت، دادگستري و آموزش باشند و در هماهنگي با نهادهاي يادشده تنظيم شده باشند و تأمين منابع کافي براي اجراي اين راهبردها
        سياستگذاري و تدوين راهبردها و برنامه ها يِ اقدام شفاف، براي حرفه اي سازي پرسنل در حوزه‌ي آموزش و مراقبتهاي اوان کودکي از طريق : ارتقا و پايش مداوم توسعه‌ي حرفه اي، جايگاه و شرايط کاري آنان
        طراحي و اجراي برنامه ها، خدمات و زيربناهاي کيفي جامع، قابل دسترسي و منسجم براي اوان کودکي، درحوزه هاي بهداشت، تغذيه، نيازهاي آموزشي و حمايتي، به ويژه براي کودکان معلول و حمايت از خانواده ها به عنوان اولين مراقبان کودکان
      4-3
        وضع سياستهاي بين بخشي در خصوص توسعه‌ي مهارتهاي حرفه اي، آموزشهاي فنّي و حرفه اي و آموزش عالي( به طور جداگانه)، و همچنين سياستگذاري بين بخشي در ميان اين سه حوزه‌ي آموزشي و تقويت پيوندها ميان علم و سياستگذاري براي همگامي با شرايط در حال تغيير( آموزش در جهان ) و بهروز ماندن( با اين شرايط) زمينه سازي براي مشارکتهاي مؤثر، به ويژه در بين بخشهاي خصوصي و دولتي و درگير نمودن کارفرمايان و اتحاديه ها در اجرايي نمودن مشارکت ميان بخش خصوصي و دولتي
        زمينه سازي براي تضمين کيفيت، تأييد و به رسميت شناسي قابليت ها و مدارك آموزش عالي و تسهيل اعتبارسنجي واحدهاي درسي در ميان مؤسسه هاي معتبر آموزش عالي
        سياستگذاري و برنامه ريزي براي ادغام آموزش کيفي از راه دور در آموزش عالي با تأمين مناسب مالي و استفاده‌ي به جا از فنّاوري، از جمله اينترنت، افزايش دوره هاي درسي اينترنتي باز و کاربرد روشهاي ديگري که در راستاي معيارهاي قابل قبول و با کيفيت، به دسترسي بهينه به آموزش کمک مي کنند
        سياستگذاري و برنامه ريزي براي تقويت پژوهش در آموزش عالي و دانشگاهي از طريق استفاده‌ي زود هنگام از برنامه هاي آموزش علم، فناوري، مهندسي و رياضيات ، به ويژه توسط زنان و دختران
        تقويت همکاريهاي بين المللي در توسعه‌ي آموزشهاي عالي و دانشگاهي بين مرزي و همچين توسعه‌ي برنامه هاي پژوهشي بين مرزي، از جمله در چارچوب پيمان نامه هاي جهاني و منطقه اي در زمينه‌ي به رسميت شناسي قابليت ها و مدارك آموزش عالي با هدف حمايت از دسترسي بهينه و بيشتر به آموزش، تضمين کيفيت به شيوه اي بهتر و توسعه‌ي ظرفيت ها
        ترويج آموزشهاي فنّي و حرفه اي، آموزش عالي و دانشگاهي و يادگيري بزرگسالان و همچنين ترويج فرصتهايي براي آموزش و تربيت جوانان و بزرگسالان در همه‌ي رده هاي سنّي و از هر قشر اجتماعي- فرهنگي با هدف توانمندسازي آنان براي ارتقا و سازگاري مهارت هايشان( با نيازهاي موجود)، با توجه ويژه به مسئله‌ي تساوي جنسيتي( برابري ميان زنان و مردان )و حذف موانع جنسيتي و همينطور با توجه به اقشار آسيب پذير، از جمله معلولان
        مؤسسه هاي آموزش عالي، از جمله دانشگاهها مي بايست از سياستگذاري براي در اختيار قرار دادن دادن فرصتهاي منصفانه براي يادگيري با کيفيت مادام العمر حمايت کنند و اين اقدامها را ترويج کنند
      4-4
        گردآوري و استفاده از شواهد در مورد مهارتهاي مورد نياز به منظور هدايت و جهت دهي به برنامه هاي توسعه‌ي مهارت ها، کاهش نابرابري آموزشي و پاسخگويي به نيازهاي در حال تغيير بازار کار و اجتماع، اقتصاد غيررسمي و توسعه‌ي روستايي
        درگير نمودن شرکاي اجتماعي در طراحي و اجراي برنامه هاي آموزشي و پرورشي جامع و مبتني بر شواهد
تضمين اينکه برنامه هاي درسي و آموزشي در حوزه‌ي آموزش فنّي و حرفه اي، کيفيت بالايي داشته باشند و مهارت هاي کارمحور و غيرشناختیِ قابل انتقال، از جمله مهارت هاي کارآفريني، مهارت هاي پايه و مهارت در فنّاوري هاي اطلاعاتي و ارتباطي را بدانند و رؤسا و نيروهاي آموزشي در مؤسسه هاي آموزشي فنّي و حرفه اي، از جمله آموزگاران و شرکتها، شايستگي لازم براي اين کار را داشته باشند و افرادي تأييد شده باشند
        ترويج اشکال مختلف آموزش و يادگيري در محل کار و در کلاس درس هر جا که امکان آن وجود داشته باشد
        تضمين به کارگيري نظامهاي شفاف و مؤثر براي تضمين کيفيت در حوزه‌ي آموزشهاي فنّي و حرفه اي و ايجاد چارچوب هايي( براي سنجش )توانمندي ها
        ترويج همکاريها در زمينه‌ي ارتقاي شفافيت در فعاليتها و به رسميت شناسي بين کشوري توانايي هاي فنّي و حرفه اي افراد با هدف ارتقاي کيفيت آموزشهاي فنّي و حرفه اي و فراهم آوردن امکان جابجايي کارمندان و يادگيرندگان و تضمين هم سويي برنامه هاي آموزش فنّي و حرفه اي با تقاضاهاي در حال تغيير بازار کار
        ترويج روشهاي يادگيري انعطاف پذير هم در آموزش رسمي و هم در فضاي آموزشي غير رسمي
فراهم آوردن امکان اعتباربخشي به يادگيرندگان براي دستآوردهايشان در اين حوزه ها و زمينه سازي براي انتقال آموخته هايشان
به رسميت شناسي و اعتباربخشي به آموخته هاي پيشين و ايجاد برنامه هاي مناسب براي از ميان بردن شکاف ميان يادگيري به روشهاي رسمي، غيررسمي و آزاد و ايجاد خدمات راهنماي مشاغل و ارائه‌ي خدمات مشورتي
      4-5
        تضمين اين مهم که سياستگذاري هاي آموزشي و برنامه هاي مربوط به بخش آموزش و همينطور بودجه بندي آنها متضمن اصول عدم تبعيض و تساوي در آموزش باشند و به تدوين و اجراي راهبردهاي فوري هدفمند براي اقشار طرد شده و آسيبپذير کمک کنند
براي سنجش پيشرفت در تحقّق تساوي آموزشي بايد شاخص هايي تدوين شوند
        تضمين اينکه سياستهاي آموزشي، برنامه هاي بخشي و برنامه هاي تأمين بودجه با توجه به مواردي درخصوص ارزيابي مخاطرات، آمادگي براي رويارويي و رفع شرايط اضطراري در آموزش تدوين شده و دربرگيرنده‌ي برنامه هايي مفيد براي رفع نيازهاي آموزشي کودکان، جوانان و بزرگسالان جنگ زده يا افرادي که در اثر بلاياي طبيعي، ترك وطن و بيماري هاي واگيردار آسيب ديده اند و نيز افرادي که مجبور به ترك محل سکونت خود در داخل کشور شده اند و پناهندگان، باشند
حمايت از تدوين راهبردها و ايجاد سازوکارهاي منطقه اي و بين منطقه اي که قادر به رفع نيازهاي آموزشي افرادي که مجبور به ترك محل سکونت خود در داخل کشور شده اند و نيز پناهندگان الزامي است
        شناسايي، پايش و بهبود دسترسي زنان و دختران به آموزش با کيفيت و همچنين، پايش و بهبود ميزان مشارکت آموزشي، ارزيابي نتايج آموزشي و تکميل دوره هاي آموزشي توسط زنان و دختران
در محيط هايي که پسران از آموزش محروم مانده اند، الزامي است که مسئولين را به سمت تمرکز بر اقدام هاي هدفمند با تأکيد بر پسران سوق داد
        شناسايي موانعي که کودکان و جوانان آسيب پذير را از دسترسي به برنامه هاي آموزش کيفي دور نگه مي دارد و تصميم گيري هاي مؤثر براي رفع آن موانع
        حمايت از رويکردي جامع براي مقاوم سازي مدارس در مقابل تأثيرگذاري بلاياي طبيعي، با توجه به شيوه‌ي تأثيرگذاري بلايا يا دامنه‌ي اثرآنها
از جمله روشهاي اين مقاوم سازي، مي توان به تأمين امکانات ايمن تر براي مدارس، آموزش مديريت بلايا در مدارس، مقاومت و کاهش مخاطرات، اشاره کرد
        فراهم آوردن امکان آموزش از راه دور، آموزش فنّاوري هاي اطلاعاتي و ارتباطي، دسترسي به فنّاوري هاي مناسب و زيربناهاي ضروري براي تسهيل ايجاد فضاي يادگيري در منازل و در مناطق جنگي و مناطق دورافتاده، به ويژه براي دختران، زنان، پسران و جوانان آسيب پذير و ساير گروه هاي به حاشيه رانده شده
        تضمين بازبيني کتب و برنامه هاي درسي، بودجه و سياستگذاري هاي آموزشي و همينطور آموزش معلمان و نظارت بر فعاليتهاي آنان توسط دولت ها به نحوي که موارد ياد شده عاري از هرگونه کليشه‌ي جنسيتي باشند و در ترويج تساوي، عدم تبعيض، حقوق بشر و آموزش بين فرهنگي مؤثر واقع شوند
        تضمين استفاده از منابع چندگانه‌ي داده و اطلاعات، از جمله از نظام هاي اطلاعاتي مديريت آموزش و مدارس و مطالعات پيمايشي انجام شده در مدارس و خانوارها، براي تسهيل پايشِ پديده‌ي حذف اجتماعي در آموزش
نمونه اي از چگونگي دسترسي تصميم گيران آموزشي به اطلاعاتي از اين دست براي اقدام، پايگاهِ داده هاي جهاني در خصوص نبود تساوي در آموزش يا نابرابري آموزشي است
        گردآوري داده هاي کيفي بهتر در مورد کودکان معلول و کودکان داراي مشکلات جسمي و ارزيابي سطح آسيب ديدگي آنان
لازم است تا شاخصهاي مرتبطي تدوين و در صورت موجود بودن، بهينه سازي شوند و بايد از داده هاي به دست آمده به عنوان شواهدي که بتوان بر مبناي آنها برنامه ريزي و سياستگذاري نمود، استفاده شود
      4-6
        ايجاد رويکردي بخشي و يا بين بخشي براي سياست گذاري و برنامه ريزي براي سوادآموزي و همچنين براي تأمين بودجه از طريق تقويت همکاري و هماهنگي ميان وزارتخانه هاي مرتبط، از جمله وزارتخانه هاي آموزش، بهداشت، رفاه اجتماعي، کار، صنعت و کشاورزي و همينطور تقويت همکاري و هماهنگي ميان جامعه‌ي مدني، بخش خصوصي و شرکاي دوجانبه و چند جانبه، با حمايت عملي از تمرکززدايي
        تضمين کيفيت بالاي برنامه هاي سواد آموزي و حساب آموزي بر مبناي سازوکارهاي ارزيابي ملّي و تضمين اينکه اين برنامه ها در راستاي نيازهاي يادگيرندگان و با توجه به دانش و آموخته هاي پيشين آنها تهيه و تنظيم شده باشند
لازمه‌ي تحقّق اين مهم، بذل توجه ويژه به فرهنگ، زبان، روابط اجتماعي و سياسي و فعاليتهاي اقتصادي، با توجه خاص به زنان و دختران و گروههاي آسيب پذير است
ضمناً ضرورت دارد تا برنامه هاي يادشده با( برنامه هاي )مهارت آموزي و ارتقاي مهارت ها براي معيشت و اشتغال( شايسته و )شرافتمندانه، به عنوان دو عنصر مهم يادگيري مادام العمر، ادغام شوند
        افزايش تدريجي برنامه هاي مؤثر سوادآموزي و آموزش مهارت ها براي بزرگسالان و مشارکت دادن جامعه‌ي مدني در اين حرکت، با توجه به تجارب غني و اقدام هاي مؤثري که در اين ارتباط انجام داده‌اند
        ترويج کاربرد فنّاوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي، به ويژه فنّاوري موبايل در برنامه هاي سوادآموزي و حساب آموزي
        ايجاد ابزارها و چارچوبي براي ارزيابي ميزان تبحر با توجه به نتايج يادگيري( سوادآموزان) لازمه‌ي اين کار، ارائه‌ي تعريفي درست از مفهوم تبحر در حوزه هاي مختلف است که از آن جمله اند :مهارت هاي کاري و مهارت در زندگي روزمره
        ايجاد نظامي براي گردآوري، تحليل و به اشتراك گذاري داده هاي مرتبط و به هنگام در مورد سطوح سوادآموزي و نيازهاي سوادآموزي و حساب آموزي، بر حسب جنسيت و ساير شاخصهاي به حاشيه رانده شدن
      4-7
        تدوين سياست ها و برنامه هايي براي ترويج آموزش براي توسعه‌ي پايدار و آموزش شهروندي و ادغام آنها در آموزشهاي رسمي، غير رسمي و آزاد
انجام اين کار از طريق اصلاح نظام آموزشي، آموزش معلمان، اصلاح مواد درسي و حمايت هاي آموزشي امکان پذير مي شود
اجراي برنامه‌ي اقدام جهاني آموزش براي توسعه‌ي پايدار و موضوع هايي از قبيل حقوق بشر، تساوي جنسيتي، بهداشت، آموزش هاي جامع جنسي( تنظيم خانواده)، تغيير اقليم، معيشت هاي پايدار و شهروندي مسئولانه و پويا نيز مشمول مورد ياد شده مي شود
لازم است ذکر شود که در ادغام اين موارد در برنامه هاي آموزشي کشورها، توجه به توانمندي ها و تجارب ملّي اهميت زيادي دارد
        ايجاد فرصت هاي يادگيري در طول عمر براي افراد، اعم از زن و مرد در هر گروه سني براي کسب دانش، مهارت ها، ارزش ها و ديدگاه هاي لازم براي ساختن جوامعي سالم، صلح آميز و پايدار
        ايجاد و نشر اقدام هاي بهينه در زمينه‌ي آموزش براي توسعه‌ي پايدار و آموزش شهروندي جهاني در درون و مابين کشورها به منظور اجراي بهينه‌ي برنامه هاي آموزشي و تقويت همکاري ها و تفاهم بين المللي
        ترويج برنامه هاي مشارکتي براي يادگيرندگان و آموزگاران در رابطه با آموزش براي توسعه‌ي پايدار و آموزش شهروندي جهاني به منظور تضمين مشارکت آنان در اجتماعات و جوامع
        تضمين توجه آموزش به نقش کليدي فرهنگ در تحقّق پايداري و نيز ارائه‌ي آموزش با توجه به فرهنگ و شرايط ملّي کشورها و ارتقاي آگاهي ها از ميراث، بيان ها و تنوع فرهنگي، در عين احترام به حقوق بشر و رعايت آن
        حمايت از ايجاد نظام هاي ارزيابي قوي براي آموزش توسعه‌ي پايدار و آموزش شهروندي جهاني به منظور ارزيابي نتايج شناختي و اجتماعي -احساسي يادگيري با استفاده از ابزارهاي موجود و ابزارهايي که در طول زمان درستي آنها اثبات شده است
در جريان اين ارزيابي ها، ضرورت ايجاد ابزارهاي جديد ارزيابي شناسايي مي شود و( فعاليتهاي )گستره‌ي وسيعي از کشورها نيز با توجه به فعاليت هاي مؤسسه‌ي آمار يونسکو و ساير همکاران آن، بررسي مي شوند
        ترويج رويکرد بين رشته اي و در صورت لزوم رويکرد چند ذي نفعي براي تضمين آموزش براي توسعه‌ي پايدار و آموزش شهروندي جهاني در همه‌ي سطوح و در همه‌ي اشکال آموزش، از جمله در قالب آموزش حقوق بشر با هدف ترويج فرهنگ صلح و نبود خشونت
      4-الف
        تدوين و اجرايي کردن سياست هاي جامع، چندوجهي و منسجم جنسيت محوري که نيازهاي معلولان را هم مد نظر قرار مي دهند و ترويج هنجارها و نظام هايي براي تضمين امنيت مدارس و به دور ماندن آنها از خشونت
        سياست گذاري و تدوين راهبردهايي براي حفاظت از يادگيرندگان، معلمان و پرسنل آموزشي از خشونت در چارچوب ايجاد مدارس عاري از خشونت و اتخاذ رويکردهاي مناسب در مناطقي که درگير جنگ مسلحانه اند، متعهد شدن به حقوق بين المللِ بشردوستانه و اجراي آن به عنوان ابزاري براي حفاظت از مدارس به عنوان مکان هاي متعلق به جامعه‌ي مدني و ترويج پاسخگويي در قبال خشونت در اجراي آموزش 2030
        تضمين اينکه همه‌ي مؤسسه هاي آموزشي امن باشند و آب، برق، سرويس هاي بهداشتي سالم و مستقل براي دختران و پسران داشته باشند که در دسترس، کافي و ايمن باشند
کلاس هاي درس ايمن و کافي باشند و مدارس مجهز به مواد آموزشي و فنّاوري هاي مناسب باشند
        تضمين اختصاص منصفانه‌ي منابع در ميان مدارس محروم از نظر اجتماعي -اقتصادي و مدارس غير محروم و همينطور در ميان مؤسسه هاي آموزشي
        افزايش دسترسي به فضاهاي يادگيري غيررسمي و فضاهاي يادگيري براي آموزش بزرگسالان و فراهم آوردن امکانات لازم براي دسترسي به فنّاوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي به عنوان ابزارهايي مهم در يادگيري مادام العمر
      4-ب
        تضمين اينکه سازوکارها، برنامه ها و سياست هاي وضع شده در حوزه‌ي برنامه هاي بورسيه‌ي بين المللي در راستاي اولويت ها، برنامه ها و شرايط ملّي کشورها باشند و بر تقويت منابع انساني در حوزه هايي که بيش از همه در آنها احساس نياز مي شود، متمرکز شده باشند
        جهت دهي همه‌ي فرصت هاي ارائه‌ي بورسيه به سوي زنان و مردان جوان محروم
تضمين اينکه امکان اخذ بورسيه براي جوانان محروم به روشني ترويج شود تا به اين وسيله امکان تصميم گيري هاي آگاهانه براي جوانان فراهم شود و حقوق و جايگاه قانوني آنها حفظ شود
        تعريف و تدوين برنامه هاي مشترك ميان دانشگاه هاي کشورهاي مبدأ و کشورهاي محل تحصيل دانشجويان به عنوان ابزاري براي ايجاد انگيزه در دانشجويان براي بازگشت آنها به کشورهاي مبدأ خود
همچنين، ايجاد سازوکارهايي براي ممانعت از فرار مغزها، مهاجرت افراد بسيار تحصيل کرده و ترويج جذب مغزها
        ايجاد برنامه هاي ارائه‌ي بورسيه در کشور مبدأ دانشجويان، با هدف افزايش تعداد و انواع افراد ذينفع در کشور مبدأ و همينطور در بازار کار ملّي /محلي
      4-پ
        تدوين راهبردهاي جنسيت محور براي جذب و جلب با انگيزه ترين افراد خواهان و علاقمند به حرفه‌ي معلمي و تضمين انتقال معلمان به مناطقي که به وجودشان نياز بيشتري است
لازمه‌ي اين کار، سياستگذاري و وضع قوانيني است که حرفه‌ي معلمي را براي نيروهاي انساني موجود و آينده جذاب کند
اين کار از طريق بهبود شرايط کاري، تضمين بهره مندي معلمان از بيمه هاي اجتماعي و تضمين اينکه حقوق معلمان و افراد شاغل در حرفه هاي مرتبط با آموزش، حداقل با حقوق هاي پرداختي در ساير حرفه هاي مرتبط با معلمي که نيازمند توانمندي هاي يکسان يا مشابه هستند، قابل قياس باشد
        بازبيني، واکاوي و بهينه سازي کيفيت آموزش معلمان( پيش از اشتغال به کار و يا در حين کار )و فراهم آوردن فرصت بهره مندي از آموزش هاي با کيفيت پيش از اشتغال به کار براي همه‌ي معلمان و کمک به توسعه‌ي مداوم حرفه اي آنان و تقويت فعاليت هاي حمايتي از معلمان
        ايجاد چارچوبي براي( ارزيابي )توانمندي هاي معلمان، استادان تربيت معلم و ناظران و افرادي که مسئول بازرسي فعاليت هاي معلمان هستند
        سياست گذاري هاي جامع، منصفانه و جنسيت محور براي مديريت معلمان و اجراي آن سياست ها در حوزه هاي مختلف مرتبط با استخدام، آموزش، توزيع معلمان، ميزان حقوق دريافتي، توسعه‌ي حرفه اي وارتقاي شرايط کاري آنان؛ ضمن بهينه سازي جايگاه معلمان و آموزگاران و ارتقاي کيفيت آموزش
        آموزش مهارت هاي کافي فنّي به معلمان به منظور توانمند ساختن آنان در کاربرد فنّاوري هاي اطلاعاتي و ارتباطي و شبکه هاي اجتماعي
آموزش سواد اطلاعاتي به آنان و مهارتهاي نقد و واکاوي منابع مورد استفاده براي تدريس و نيز نحوه‌ي برآوردن نيازهاي کودکان استثنايي( کودکان داراي نيازهاي ويژه )و رويارويي با چالش هاي ناشي از داشتن شاگردان استثنايي در کلاس درس
        ايجاد و اجراي نظام هاي مؤثر براي دريافت و دسترسي به اطلاعات، به منظور حمايت از روشهاي خوب تدريس و نيز توسعه‌ي حرفه اي معلمان و حصول اطمينان از تأثيرگذاري مثبت آموزش بر فعاليت معلمان
        تقويت مديران مدراس براي بهبود آموزش و يادگيري
        ايجاد يا تقويت سازوکارهايي براي گفت وگوي اجتماعي نهادينه شده با معلمان و سازمان هاي نماينده‌ي معلمان، به منظور تضمين مشارکت کامل آنان در توسعه، اجرا، پايش و ارزيابي سياست هاي آموزشي
    مولفه‌هاي اصلي اهداف و راهبردهاي ملي جهت تسهيل در هدف‌گذاري در سند ملي برنامه
      براي تسهيل تدوين برنامه عمل و تعيين شاخصهاي مورد استفاده در فرآيند نظارت و ارزيابي برنامه، اصليترين مولفههاي اهداف هفتگانه و ابزار اجرايي سه گانه و نيز، مولفههاي راهبردهاي اساسي برنامه آموزش 2030 احصاء شده‌اند
      4-1
        مولفه‌هاي هدف
          رايگان بودن آموزش
          در دسترس بودن آموزش
          اتمام سه دوره تحصيلي (ابتدايي، متوسطه اول و متوسطه دوم) با تاکيد بر 9 سال آموزش اجباري (متشکل از آموزش ابتدايي و متوسطه اول)
          برابري جنسيتي
          کيفيت آموزش
          پيامد آموزش (يادگيري موثر)
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          وضع قوانين و سياستگذاري براي ارتقاء دسترسي و مشارکت در آموزش فراگير، رايگان و برابر از طريق توسعه روشهاي نوين آموزشي و استفاده از شيوه هاي انعطاف پذير و معادلسازي شده
          افزايش سهم هزينههاي آموزش از بودجه عمومي دولت و جي‌دي‌پي
          اثربخش کردن نتايج يادگيري از طريق ارتقاء کيفيت محتوا و برنامههاي درسي
          بهبود مديريت آموزشگاهي و جلب مشارکت جوامع محلي در اداره مدارس
          هدفمندي در توزيع منابع مالي آموزش
          تقويت آموزش در مناطق دو زبانه و چند فرهنگي
          اصلاح روشهاي ارزيابي و امتحانات
      4-2
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          برنامههاي رشد و مراقبت اوان کودکي
          آموزش پيش از دبستان
          در دسترس بودن آموزش
          برابري جنسيتي
          کيفيت
          پيامد (ايجاد آمادگي جهت ورود به دبستان)
        مولفه‌هاي هدف
          سياستگذاري براي انسجام برنامههاي رشد و مراقبت اوان کودکي به منظور تسهيل دسترسي و ارتقاء کيفيت برنامهها
          وضع قوانين لازم براي اجباري کردن دوره يک ساله پيش دبستاني در سال ما قبل پايه اول ابتدايي
          يکپارچه کردن سياستها و برنامههاي بهداشت، تغذيه، آموزش و حفاظت اجتماعي و حقوقي از کودکان در برنامههاي رشد و مراقبت اوان کودکي
          آموزش کارکنان و مربيان فعال در حوزه برنامههاي رشد و مراقبت اوان کودکي
          تسهيل مراقبتهاي زودهنگام و به موقع براي کودکان معلول، آسيب پذير و در معرض خطر
      4-3
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          آموزش فني، حرفهاي و مهارتي (رسمي/غير رسمي/ساختار نايافته)
          آموزش عالي (کلاسيک و نوين)
          آموزش بزرگسالان (رسمي/غير رسمي/ساختار نايافته)
          دسترسي به خدمات آموزشي
          مشارکت مبتني بر جنسيت/منطقه/گروههاي اقتصادي
          اقتصادي و مقرون به صرفه بودن خدمات آموزشي
          کيفيت آموزش و خدمات آموزش
        مولفه‌هاي هدف
          تقويت و ارتقاء سياستگذاري براي فعاليتهاي بين بخشي و تقسيم کار شده در ارائه خدمات آموزش فني و حرفهاي، عالي و آموزش بزرگسالان متناسب با شرايط حضور موثر در جامعه و ارتقاء مهارتهاي شغلي
          اعتبارسنجي واحدهاي ارائه دهنده خدمات آموزش عالي براي استفاده موثر از ظرفيتهاي موجود
          توسعه آموزشهاي از راه دور، مجازي و اينترنتي
          توسعه پژوهش در آموزش عالي
          تقويت همکاريهاي علمي بينالمللي و به رسميت شناختن مدارك دانشگاهي کشورهاي ديگر
          توسعه فرصتهاي آموزشي براي بزرگسالان از طريق ترويج آموزشهاي فني و حرفهاي، عالي و آموزش غير رسمي/ساختار نايافته به منظور توانمندسازي بزرگسالان
      4-4
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          مهارتهاي شناختي و غيرشناختي مرتبط با يافتن شغل و ارتقاء بهرهوري شغلي
          مشارکت مبتني بر جنسيت/منطقه/گروههاي اقتصادي
        مولفه‌هاي هدف
          گردآوري و به روز رساني مهارتهاي مورد نياز بازار کار، جامعه و اقتصاد در جوامع شهري و روستايي
          استفاده از توان و ظرفيت شرکاي اجتماعي و جوامع محلي در ارتقاء کيفيت مهارتهاي مورد نياز
          توسعه فرصتهاي آموزشي و تعميم آن به جامعه (عدم محدودن شدن به فضاي موسسه آموزشي و کلاس)
          ارتقاء کيفيت آموزشهاي فني و حرفه اي
          توسعه مبادلات بين المللي و بين کشوري در آموزشهاي فني و حرفهاي و به رسميت شناختن صلاحيتهاي حرفه اي
          انعطافپذير کردن آموزشهاي رسمي و غير رسمي فني و حرفهاي
      4-5
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          ارتقاء وضعيت آموزشي معلولين و گروههاي نيازمند حمايت
          کاهش نابرابري جنسيتي/مکاني/منطقهاي/فرهنگي
        مولفه‌هاي هدف
          تضمين عدم سوءگيري در وضع قوانين، سياستگذاري، بودجهبندي و توسعه فرصتهاي آموزشي
          بهبود شرايط آموزشي براي آسيبديدگان از جنگ، بلاياي طبيعي، مهاجرت اجباري و حاشيهنشيني براي بازگرداندن آنها به شرايط عادي زندگي
          زمينهسازي براي تسهيل دسترسي زنان و دختران به فرصتهاي آموزشي
          سياستگذاري براي مقاوم سازي و ايمن سازي مدارس و آموزش مديريت بحران به کارکنان و دانش آموزان
          توسعه زيرساختها و ظرفيتهاي آموزش از راه دور براي شرايط پس از بحران
          اصلاح برنامهها و محتواي دروس به منظور رفع تبعيض، کليشههاي جنسيتي و قوميتي حذف »
          سياستگذاري براي رفع پديده در آموزش « اجتماعي
          بهبود شرايط آموزش معلولان
      4-6
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          در دسترس بودن برنامهها
          هدفمحور بودن برنامهها
          مشارکت مبتني بر جنسيت/منطقه/گروههاي اقتصادي اجتماعي
        مولفه‌هاي هدف
          بينبخشي و مشارکتي کردن برنامههاي سوادآموزي
          تدوين سازوکارهاي ارزيابي ملي سواد به منظور ارتقاء کيفيت سوادآموزي
          ارتقاء اثربخشي و برقراري پيوند مهارت سواد با دنياي واقعي از طرق مختلف با تاکيد بر جلب مشارکت جامعه مدني
          ترويج کاربرد فناوريهاي ارتباطي و اطلاعاتي (به ويژه موبايل) در سوادآموزي
          تدوين استانداردهاي ملي سنجش مهارت هاي ناشي از سواد
          استقرار سامانه ثبت اطلاعات سطوح سواد و نيازهاي هر سطح براي برنامه ريزي و اجراي برنامههاي سوادآموزي
      4-7
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          بهبود و ارتقاء محتواي آموزش (برنامهها و کتابهاي درسي)
          هدفمند کردن فعاليتهاي کمک آموزشي و فوق برنامه
        مولفه‌هاي هدف
          سياستگذاري براي ترويج آموزش توسعه پايدار و مفاهيم مرتبط با آن به شيوههاي مختلف
          ترويج فرصتهاي آموزش مادامالعمر براي دستيابي به شيوه زندگي سالم و توام با صلح
          تقويت آموزشهاي مربوط به شهروند جهاني به منظور ارتقاء مشارکت اجتماعي شهروندان
          ارتقاء آموزش تنوع فرهنگي و انتقال مفاهيم آن به يادگيرندگان
          تدوين نظام ملي ارزيابي نتايج يادگيري آموزش توسعه پايدار
      4-الف
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          ارتقاء زيرساختهاي اساسي مدارس (آب، برق و امکانات بهداشتي) با هدف بهبود ICT
          توسعه استفاده از فناوري کيفيت آموزش
          تبديل مدارس به مدارس ايمن و عاري از خشونت
        مولفه‌هاي هدف
          عاري سازي فضاي مدارس از خشونت و تجاوز
          منسجم کردن تسهيلات مدارس براي خدمت رساني مطلوب به معلولين
          تضمين دسترسي به زيرساختهاي اساسي در مدرسه (آب، برق و امکانات بهداشتي)
          هدفمندي در توزيع امکانات و منابع آموزشي
          تضمين ارتقاء دسترسي به فضاهاي آموزش غير رسمي و آموزش بزرگسالان
      4-ب
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          اعطاي بورسهاي تحصيلي در رشتهها و حوزههاي اولويتدار توسعه
        مولفه‌هاي هدف
          جهتدهي و هدفمندي در اعطاي بورسهاي تحصيلي
          ايجاد انگيزه در دانشجويان بورس گيرنده براي بازگشت به کشور خود از طريق همکاري مشترك علمي با دانشگاههاي کشور مبدا
          افزايش بورس هاي تحصيلي در کشور مبدا
      4-پ
        مولفه‌هاي راهبردهاي اساسي
          تربيت و آموزش معلمان واجد شرايط تدريس
          ارتقاء استانداردهاي ملي تدريس بر اساس نيازهاي توسعهاي
          برابري جنسيتي و منطقهاي در دسترسي به معلمان واجد صلاحيت/آموزش ديده
        مولفه‌هاي هدف
          سياستگذاري براي جذب اصلح (بهگزيني) در برنامههاي تربيت معلم و ورود به حرفه معلمي
          بهينهسازي و ارتقاء کيفيت آموزش معلمان
          تدوين معيار براي ارزيابي صلاحيت استادان و ناظران مراکز آموزش و تربيت معلم
          استقرار نظام جامع مديريت معلمان
          تدوين نظام صلاحيتهاي حرفهاي معلمان متناسب با نيازهاي روز علمي و آموزشي
          حمايت از الگوهاي برتر تدريس
          تقويت مديران مدراس براي بهبود آموزش و يادگيري
          ايجاد يا تقويت سازوکارهايي براي گفت وگوي اجتماعي نهادينه شده با معلمان و سازمان هاي معلمان براي جلب مشارکت موثر آنان
    تحليل اسناد بالادستي - توسعه ملي و پيوند آن با برنامه آموزش 2030
      مقدمه و چارچوب نظري
        در مکتب اسلام نقش قانون صحيح و مبتني بر اصول انساني که نشان دهنده راه تعالي وکمال انسان بواسطه آموزش وپرورش و در جهت برقراري نظم وعدالت باشد ؛ مورد تاکيد فراوان قرار گرفته است
        همچنين اهميت وضع و عمل به قانون در دنياي معاصر به عنوان پيوند دهنده لايه هاي گوناگون جامعه وسازمان و تنظيم کننده رفتار اعضاي آن و وجه مميز تفکيک يک جامعه مدني از غير مدني ويک سازمان هدفمند از يک کلني ؛ که متضمن دستيابي به آرمانهاي بشري براي حفظ ؛ دوام و بقا جوامع باشد ؛ بوده و هست
        قوانين جمهوري اسلامي که ملهم از مباني دين مبين اسلام مي باشد علاوه بر به کارگيري ضوابط اعتباري ؛ وضعي و قراردادي بر يک ارتباط نفس الامري نيز تاکيد داردکه ارتباط عميق تري را نه تنها ميان امور قراردادي استحکام مي بخشد ؛ دلالتهايي نيز بر پيوند ميان امور مادي و معنوي والهي دارد
        ديدگاههاي بنيانگذار کبير جمهوري اسلامي و همچنين مقام معظم رهبري تاکيد بر مشي و روش سيره نبوي و ائمه اطهار در اقامه عدالت و عمل دقيق به قوانين دارد
        شوراي عالي آموزش وپرورش بر اساس قانون مجلس شوراي اسلامي مرجع سياست‌گذاري آموزش و پرورش عمومي و متوسطه شناخته شده و در چارچوب سياستهاي کلي نظام و قوانين موضوعه وظيفه دارد خط مشي هاي آموزشي و بسترهاي قانوني اجراي سياستها را با تصويب قوانيني که تسهيل کننده و تقويت کننده تحقق اهداف آموزشي و تربيتي باشد را هم پاي ساير عوامل ؛ با درك شرايط و نيازهاي زمان والتزام به اصول و مباني تربيتي ؛ انعطاف پذيري وتحول آفريني که بايد روز آمد شوند را پس اخذ نظرات کارشناسي در جلسات شوراي عالي به تاييد و تصويب برساند
        تعهدات و اقدامات ايران در تدوين سند ملي آموزش تا حدود زيادي در بردارنده راهبردهاي موفقيت آميز وحذف عوامل بازدارنده در جهت توسعه و ترويج آموزش و برابر سازي فرصتهاي آموزشي وآموزش حرفه اي براي دختران وپسران وفراهم کننده زمينه اشتغال براي جوانان وبزرگسالان بوده است
        در حال حاضر نيز علاوه بر تعهدات کشورنسبت به برنامه هاي بين المللي ؛ مسئولان نظام ؛ خود نيز در تدوين اسناد فرادستي مانند نقشه جامع علمي کشور و سند تحول بنيادين آموزش وپرورش و سياستهاي ابلاغي مقام معظم رهبري و برنامه هاي توسعه و ؛ اولويت بخشيدن به تلاشهاي علمي و عملي در راستاي بهبود شرايط آموزشي را مورد توجه قرار داده اند
      تحليل وضع موجود سياستها ؛ قوانين وآيين نامه ها در راستاي برنامه آموزش ملي 2030
        بخش اول
          هدف 1-4
            تا سال 2030 همه دختران وپسران به آموزش آزاد ؛ برابر وبا کيفيت که منجر به نتايج يادکيري مرتبط وموثر شود؛ دست يابند
          هدف 2-4
            تا سال 2030 همه دختران وپسران به آموزش با کيفيت ما قبل دبستان ومراقبت اوان کودکي دست يابند
              يک سال آموزش پيش دبستان رايگان واجباري
          اسناد و مراجع فرادستي
            اصل سي ام قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران دولت را موظف نموده است وسايل آموزش وپرورش رايگان را براي همه ملت تا پايان دوره متوسطه فراهم سازد و وسايل تحصيلات عالي را تا سر حد خودکفايي کشور به طور رايگان گسترش دهد. در اين اصل سن شروع آموزش رسمي ويا مقطع تحصيلي مورد نظر مشخص نگرديده است
            نقشه جامع علمي کشور که به منظور ايجاد زيرساختهاي پيشرفت کشور وابراز جدي رقابت در عرصه هاي مختلف بين المللي تهيه گرديده است در راهبردهاي کلان شماره 1و 6 و 7 و 8 و 12 به زيرساختهاي لازم برنامه ملي آموزش خصوصا هدف 7-4 آن اشاراتي دارد
            در سياستهاي ابلاغي برنامه ششم توسعه "بخش امور علم ؛ فناوري ونوآوري "بند 75 آن تصريح بر اجراي سند تحول بنيادين آموزش و پرورش و تأكيد بر دوران تحصيل كودكي و نوجواني دارد كه هدف 1-4 و 2-4 برنامه ملي آموزش را پوشش مي‌دهد
            در بند 2 سياستهاي کلي ايجاد تحول ابلاغي از سوي مقام معظم رهبري بر جايگاه آموزش وپرورش به عنوان نهاد عهده دار اجراي سياستهاي مصوب وهدايت ونظارت بر آن ( از مهد کودك وپيش دبستاني تا دانشگاه )به عنوان امر حاکميتي با همکاري دستگاه‌ها تصريح دارد كه پوشش‌دهنده هدف 2-4 مي باشد
            راهکار 1-5 سند تحول بنيادين آموزش وپرورش تعميم دوره پيش دبستاني در مناطق محروم ونيازمند در حد امکان با آن مشارکت بخش غير دولتي و راهکار 2-5 با تصريح برنامه ريزي وتمهيد مقدمات براي پوشش کامل دوره آموزش عمومي وبرخوردار از کيفيت مناسب در مناطق کشور پوشش دهنده ي اهداف 1-4 و 2-4 برنامه ملي آموزش مي باشد
            به استناد سند ملي رشد وتکامل همه جانبه اوان کودکي در دبيرخانه ملي سلامت و امنيت غذايي که با حضور وزراي آموزش وپرورش ؛ کار ؛ رفاه وتامين اجتماعي و بهداشت ؛ درمان وآموزش پزشکي به تصويب رسيده است ؛ برنامه جامع عملياتي آن توسط نمايندگان وزارتخانه هاي ياد شده در دبيرخانه ملي رشد و تکامل اوان کودکي تدوين و به دستگاههاي ذيربط ارسال شده است و هم اکنون در حال بازنگري مي باشد . پايان عملياتي نمودن برنامه سال 2017 خواهد بود
          مصوبات شوراي عالي آموزش وپرورش
            در ماده واحده مربوط به مصوبه ايجاد انعطاف در برنامه هاجهت افزايش پوشش تحصيلي جلسه 645 تاکيد شده جهت افزايش تعداد دانش آموزان دوره هاي تحصيلي حداکثر انعطاف در برنامه هاي آموزشي ودرسي ايجاد شود
            و در ماده 2 اساسنامه مدارس شبانه روزي جلسه شماره 634 تصريح شده علاوه بر اهداف عمومي آموزش وپرورش ؛ افزايش پوشش تحصيلي دانش آموزان روستايي ؛ عشايري ومناطق محروم وجلوگيري از هدر رفتن استعدادها وتوانايي هاي سرمايه هاي کشور با اجراي اين اساسنامه محقق شود
            وهدف از آيين نامه مربوط به کلاسهاي چند پايه که در جلسه 895 تصويب شده است گسترش پوشش تحصيلي مي‌باشد. شيوه نامه اجرايي اين آيين نامه تهيه و به ذيربطان ابلاغ شده است
            در ماده 1 آيين نامه اجرايي تبصره 2 از ماده 4 اساسنامه نهضت سواد آموزي ( مصوب کميسيون معين ) نهضت سواد آموزي در هر سال تحصيلي در روستاها ومناطق عشايري مي تواند براي کودکان لازم التعليم کلاس تشکيل دهد که فهرست اسامي آن ها از طريق ادارات آموزش وپرورش به نهضت سواد آموزي اعلام شده باشد ؛ آورده شده است که هدف از آن افزايش پوشش تحصيلي مي باشد
            همچنين آيين نامه اجرايي مدارس مصوب جلسه 652 با انعطاف در شرايط سني دانش‌آموزان كه حداقل سن ورود به پايه اول ابتدايي را 6 سال تمام وحداکثر سن ثبت نام در پايه اول در مناطق شهري 10 سال ودر مناطق روستايي وعشايري 12 سال وحداکثر سن ثبت نام در دوره ابتدايي در مناطق شهري 15 سال تمام ودر مناطق روستايي وعشايري 17 سال تمام است که در راستاي افزايش جذب و افزايش پوشش تحصيلي مي باشد
            درتعريف دوره پيش دبستاني که در اساسنامه دوره پيش دبستاني جلسه 699 آورده شده است تصريح شده دوره پيش دبستاني به دوره اي اطلاق مي شود که کودکان گروه سني 4تا 6 سال را تحت پوشش برنامه هاي تربيتي قرار مي دهدودر تبصره ذيل آن اشاره شده است در صورت تامين امکانات مورد نياز ؛ اجراي دوره مذکور به صورت يکساله نيز بلامانع است ودر ماده 4 همين اساسنامه نحوه تشکيل به دو شکل دولتي با مشارکت مردم وغير دولتي بر اساس قوانين مربوط عنوان شده است. که مجموع مصوبات پوشش دهنده اهداف 1-4 و 2-4 برنامه ملّي آموزش مي‌باشد.
            لازم به ذکر است مصوبه 422 شوراي عالي انقلاب فرهنگي نيز کليه اختيارات را به شوراي عالي آموزش وپروش تفويض کرده است
            در اهداف مربوط به مصوبه گروههاي آموزشي جلسه 914 عنوان شده به منظور ارتقاي كيفيت آموزش وپرورش ودر ماده 2 آيين نامه تصريح شده به منظور ارتقاي نقش معلمان در طراحي ؛ تدوين ؛ اجرا نظارت وارزشيابي برنامه هاي درسي وافزايش ارتباط وتعامل اثربخش ميان معلمان وبرنامه ريزان اين گروه ها تشکيل مي شوند که هدف نهايي واساسي آن کيفيت بخشي به آموزش است
            از سوي ديگر به منظور توانمند سازي نيروي انساني کارکنان دولت بر اساس ماده 3 آيين نامه اجرايي فصل نهم قانون مديريت خدمات كشوري وبخشنامه 31146 معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رييس جمهور ؛ موظف به گذراندن 40 ساعت دوره آموزش ضمن خدمت در سال مي باشندکه از اهداف اساسي آن به روز آوري دانش ؛ آگاهي واطلاعات جهت ارائه آموزش با کيفيت مي باشد
        بخش دوم
          هدف 3-4
            تضمين دسترسي برابر همه زنان ومردان به آموزش فني وحرفه اي وآموزش عالي با کيفيت وبرابر
          هدف 4-4
            افزايش تعداد جوانان وبزرگسالان با مهارتهاي مرتبط ( مهارتهاي فني وحرفه اي براي اشتغال وکار آفريني
          هدف 5-4
            تضمين دسترسي برابر دختران وپسران ؛ زنان ومردان به همه سطح آموزش وآموزش حرفه اي خصوصا براي افراد آسيب پذير از جمله معلولين ؛ بوميان وکودکان تا سال 2030
          اسناد و مراجع فرادستي
            قانون تشکيل سازمان استثنايي مشتمل بر ماده واحده و شش تبصره در جلسه علني روز چهارشنبه مورخ بيست ويکم آذر ماه يک هزار و سيصد و شصت و نه مجلسشوراي اسلامي با توجه به اهميت و ويژگيهاي توانبخشي تعليم و تربيت کودکان ودانش آموزان استثنايي اعم از نابينايان ؛ نيمه بينايان ؛ ناشنوايان ؛ نيمه شنوايان ؛ عقب ماندگان ذهني وناسازگاران عاطفي ؛ معلولين حسي حرکتي وچند معلوليتي به تصويب رسيده است. در اين قانون کليه امور مربوط به اين کودکان از جمله حرفه آموزي تصريح شده است
            در بند 2 اصل چهل و سوم قانون اساسي جمهوري اسلامي تامين شرايط و امکانات کار براي همه به منظور رسيدن به اشتغال کامل و قرار دادن وسائل کار در اختيار همه کساني که قادر به کار هستند ولي وسائل کار ندارند ودر بند 7 استفاده از علوم و فنون و تربيت افراد ماهر به نسبت احتياج براي توسعه و پيشرفت اقتصاد کشور تصريح شده است
            در راهبردهاي کلان نقشه جامع علمي کشور بويژه راهبرد کلان 8 بر تربيت وتوانمند سازي سرمايه انساني با تاکيد بر پرورش انسانهاي متقي وکار آفرين وخود باور وخلاق ؛ نواور وتوانا در توليد علم وفناوري ونوآوري و در راهبرد کلان 12 بر جهت دهي به چرخه علم و فناوري و نوآوري براي ايفاي نقش موثرتر در حوزه فني و مهندسي تاکيد شده است
            در سياستهاي ابلاغي برنامه ششم توسعه بند 76 بر افزايش سهم آموزش هاي مهارتي در نظام آموزشي کشور ودر بند 78 بر تنظيم رابطه متقابل اشتغال ومتناسب سازي سطوح ورشته هاي تحصيلي با نقشه جامع علمي کشور ونيازهاي توليد و اشتغال كه هدف 3-4 و 4-4 و 5-4 برنامه ملي آموزش را در بر مي گيرد تاکيد شده است
            و بند 4-8 سياست‌هاي كلّي ايجاد تحوّل در نظام آموزش و پرورش بر تقويت آموزش هاي فني وحرفه اي تاکيد دارد که پوشش دهنده اهداف فوق الذکر است
            در راهکار 5-6 سند تحوّل بنيادين بر تنظيم و اجراي برنامه جامع كارآفريني و مهارت آموزي براي تمام دوره‌هاي تحصيلي به ويژه دانش آموزان دوره متوسطه تا پايان برنامه پنجم توسعه در برنامه درسي وآموزشي تاکيد شده است
            در مصوبات جلسات شوراي عالي انقلاب فرهنگي سياستها ؛ حدود وظايف و نحوه فعاليت مراكز مجري آموزشهاي آزاد كشور
            و در مصوّبات جلسه شوراي عالي انقلاب فرهنگي تاسيس دانشکده فني وحرفه اي به منظور توسعه مهارت آموزي وآموزش عالي حرفه اي تصويب شده است
          مصوبات شوراي عالي آموزش وپرورش
            با تصويب برنامه درسي ملي که در عين حال يکي از زيرنظام هاي سند تحول بنيادين نيز مي باشد درس کار و فناوري و تفکر و پژوهش به برنامه درسي پايه ششم ابتدايي اضافه شده است که زمينه و زيرساخت تحقق اهداف 3-4 و 4-4 و 5-4 را فراهم مي‏آورد
            وبه استناد ماده واحده مصوبه جلسه 852 اهداف برنامه درسي و جدول درسي پايه ششم ابتدايي به شرح ذيل تعيين شده است: تربيت عقلاني و تقويت تفکر و تعقل و آشنايي با آداب ومهارتهاي زندگي و به کارگيري آنها و آشنايي با تاثير کار و تلاش در پيشرفت کشور ؛ مشاغل وفرايندهاي اقتصادي در محيط زندگي عنوان شده است که اهداف فوق الذکر را پوشش مي دهد
            ماده 2 آيين نامه آموزشي دوره متوسطه حرفه اي خاص دانش آموزان با نيازهاي ويژه مصوبه جلسه 753 بر افزايش مهارتهاي زندگي ؛ دستيابي به خود کفايي فردي ؛ اجتماعي واقتصادي دانش آموزان وارتقا انگيزه کار وفعاليت وکسب مهارتهاي شغلي دانش آموزان با تاکيد بر توانبخشي حرفه اي تاکيد دارد که هدف 5-4 را پوشش مي‌دهد.
            همچنين ماده 2 آيين نامه آموزش وپرورش تلفيقي – فراگير کودکان ودانش آموزان با نيازهاي ويژه بر گسترش عدالت آموزشي وتامين فرصتها وامکانات مناسب پرورشي وآموزشي براي دانش آموزان با نيازهاي ويژه به منظور نيل آنان به کفايتهاي فردي واجتماعي هدف 5-4 برنامه ملي آموزش را در بر مي گيرد
        بخش سوم
          هدف 6-4
            تا سال 2030 همه جوانان وبزرگسالان ؛ همه زنان ومردان به سواد آموزي ومهارتهاي شمارش دست يابند
          اسناد و مراجع فرادستي
            اساسنامه تشکيل سازمان نهضت سواد آموزي مشتمل بر هشت ماده و شش تبصره در جلسه روز پنجشنبه مجلس شوراي اسلامي به منظور ريشه کن ساختن بي سوادي به تصويب شوراي اسلامي رسيده است
            طرح اجرايي سواد آموزي و سياستهاي سواد آموزي و ساختار آموزشي مرحله اول آموزش بزرگسالان ( نهضت سواد آموزي) به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيده است
          مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش
            به استناد ابلاغ شماره 3923 شاخص‌هاي سواد آموزي به منظور روشن نمودن وضعيت بي‌سوادي يا کم سوادي ومشخص نمودن ظرفيت هاي موجود و انجام برنامه ريزي هاي مطمئن وموثر به تصويب رسيده است
            مصوبه جلسه 833 در خصوص ساختار آموزشي مرحله اول آموزش بزرگسالان (نهضت سواد آموزي) در ماده 1 تعاريف ودر ماده 2 مراحل آموزش وپرورش بزرگسالان ودر ماده 11 مواد درسي وزمان آموزش دوره انتقال آورده شده است
        بخش چهارم
          هدف 7-4
            تضمين اينکه همه يادگيرندگان دانش ومهارتهاي مورد نياز براي توسعه پايدار را تا سال 2030 کسب کنند
          اسناد و مراجع فرادستي
            تهيه و تصويب سند چشم انداز 20 ساله جمهوري اسلامي ايران در مجمع تشخيص مصلحت نظام ؛ تهيه نقشه جامع علمي کشور در وزارت علوم ؛ تحقيقات و فناوري و مصوبه جلسه 59 جهت تشكيل شوراي تغيير بنيادي نظام آموزش و پرورش و تصويب سند تحوّل بنيادين آموزش و پرورش در جلسه شماره 679 شوراي عالي انقلاب فرهنگي در راستاي تضمين فراگيري دانش ومهارتهاي مورد نياز براي توسعه پايدار مي باشد
            پروژه ملي سند تحول بنيادين به مفهوم عميق وريشه اي ؛ همه جانبه ؛ نظام مند ؛ آينده پژوهانه ومبتني بر آموزه هاي وحياني ومعارف اسلامي و پاسخي به تحولات محيطي وفراهم آوردن زمينه دستيابي به رويکردهاي جديد از جمله يادگيري مادام العمر است
            گنجاندن مولفه هاي يادگيري مادام العمر از جمله بهره گيري از تجهيزات وفناوري هاي نوين آموزشي در راهکار 1-1 و ارائه آموزش زبان خارجي در راهكار 5-1 وگسترش دادن و تنوع دادن به حرف و آموزش مهارتهاي مورد نياز راهکار 7-1 و تدوين برنامه جامع مشاركت خانواده راهكار 3-4 ساماندهي برنامه درسي با طراحي و تدوين برنامه تعليم وتربيت انعطاف پذير راهکار 5-7 و تنظيم واجراي برنامه جامع کارآفريني و مهارت آموزي راهکار 5-6 و ايجاد شبكه اي از محيط هاي ياديگري مانند پژوهش سراها اردوگاهها و… راهكار 6-6 و نهادينه سازي وتقويت همکاري مدرسه با مراکز فرهنگي و علمي محله راهکار 2-7 و برقرار ارتباط سازمان‌يافته با مراكز علمي - پژوهشي راهكار 3-7 و راه‌اندازي دانشگاه فرهنگيان راهكار 1-11 و استمرار آموزش ها و متناسب ساختن آن با تحوّلات علمي و با ايجاد انعطاف در برنامه هاي درسي تربيت معلّم راهكار 5-11 و توسعه زمينه پژوهشگري راهكار 7-11 و تقويت نگاه تخصّصي و زير بنايي به دوره ابتدايي راهكار 2-12 و اهتمام به توسعه مراكز ياديگري راهكار 3-14 و ايجاد تنوّع در فرصتهاي تربيتي راهكار 1-16 و توسعه ضريب نفوذ شبكه ملّي اطلاعات و ارتباطات در مدارس و پر كردن شكاف ديجيتالي راهكار 1-17 و توليد و به كار گيري محتواي الكترونيكي و الكترونيكي كردن محتواي درسي راهكار 2-17 و اصلاح و به روز آوري روش هاي تعليم و تربيت با تاكيد بر روش هاي فعّال ؛ گروهي ؛ خلاّق با توجه به نقش الگويي معلّمان راهكار 3-17 و ايجاد شبكه پژوهشي فعّال و فراگير درون ساختار تعليم و تربيت راهكار 3-18 و ايجاد نظام خلاقيت و نوآوري راهكار 5-18 و طراحي الگوي بالندگي شغلي - حرفه‌اي راهكار 3-22 و انجام مطالعات راهبردي آينده نگرانه راهكار 4-22 در راستاي تحقق يادگيري مادام العمر است
            تصويب برنامه درسي ملي مصوبه جلسه 872 با مشخص كردن 11 حوزه يادگيري؛ حدود محتوايي و ساماندهي آن با اتکا بر رويکرد تلفيقي و مساله محور و تاکيد بر مفاهيم ؛ مهارتها وايده ها ؛ روش ها ؛ فرايندها و عناصر کليدي يادگيري از جمله حوزه يادگيري فرهنگي و هنر ؛ کار وفن آوري ؛ زبان هاي خارجي ؛ مهارتهاي تفکر وپژوهش واختصاص يک عنوان کتاب درسي به آن ؛ اداب و مهارتهاي زندگي و بنيان خانواده زمينه کسب شايستگي ها ومهارتهاي لازم براي استمرار و معنادار شدن و پيوستگي يادگيري را براي دانش آموزان فراهم آورده است
          مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش
            به استناد جلسه 2322 موافقت با طراحي واجراي مطالعه ملي به منظور آسيب شناسي آموزش وپرورش وترسيم چشم انداز آينده در برنامه هاي توسعه کشور و جلسه 232 توسعه آموزش و پرورش در عصر فن‌آوري اطلاعات و ارتباطات جلسه 233 سند توسعه فن‌آوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش جلسه 649 تدوين طرح جامع تربيت جلسه 770 تشكيل شوراي سياست‌گذاري و هماهنگي تحقيق و توسعه آ.پ جلسه 780 طراحي ومشارکت در مطالعات ملي ؛ منطقه اي وبين المللي و تصويب برنامه درسي ملي در جلسات 857 الي 872 هدف 7-4 برنامه ملي آموزش مورد توجه قرار گرفته است
            اما به استناد ماده 1 آيين نامه ارزشيابي پيشرفت تحصيلي مصوب جلسه 793 اصلاح و بهبود و ارتقا فرآيند ياددهي – يادگيري در کلاس ؛ مدرسه وخارج از آن به ويژه از طريق افزايش تعامل سازنده وموثر بين معلم ودانش آموز
            و ماده 1 آيين نامه آموزشي دوره متوسطه آموزش از راه دور ؛ اين دوره به منظور ادامه تحصيل افراد هريک از شاخه ها بر اساس اهداف ومطابق با مواد اين آيين‏نامه
            وبر اساس ماده واحده جلسه 852 كه در آن اهداف برنامه هاي درسي و جدول مواد درسي پايه ششم ابتدايي از جمله آشنايي با کار و فناوري وتفکر وپژوهش ؛ آداب ومهارتهاي زندگي وبه کارگيري آنها وشناخت وکاربرد روش ها ؛ مواد و ابزارهاي علمي وفناورانه بر تحقق هدف 7-4 برنامه ملّي آموزش تصريح دارد
      دستاوردها
        بررسي سياستها وقوانين ومقررات موضوعه جمهوري اسلامي ايران مبين آن است که در راستاي تحقق اهداف 1 اقدامات لازم در خصوص آموزش برابر و با کيفيت که منجر به نتايج يادگيري موثر شود از طرق گوناگون من جمله ايجاد انعطاف در برنامه آموزش ؛ تشکيل واحدهاي آموزشي و به کارگيري شيوه هاي مختلف جذب وايجاد انعطاف در سن ثبت نام موفق به دستيابي به نرخ پوشش 97,88 درصد در پايه اول ابتدايي که نشانگر آن است که کودکان و نوجوانان لازم التعليم در موعد مقرر تحت آموزش قرار گرفته اند ؛ شده است
        ثبت نام خالص دوره ابتدايي 98,4 درصد ونرخ پوشش دوره متوسطه 93,94 درصد مي باشد که نشا نگر آن است که گروه سني لازم التعليم در سن مقرر مشغول به تحصيل شده اند
        همچنين بررسي ها نشان مي دهد شاخص هاي جريان دانش آموزي در حد مطلوبي قرار داشته به گونه اي که نرخ ارتقا دوره ابتدايي 94,42 درصد وشاخص نرخ تکرار پايه وترك تحصيل دوره ابتدايي به ترتيب 1,36 درصد و 1,23 درصد بوده است
        همچنين بررسي ها نشان مي دهد درصد دانش آموزان ثبت نام شده در پايه اول دبستان که دوره پيش دبستاني را گذرانده اند 35,2 درصد ونرخ ثبت نام ناخالص دوره پيش دبستان 58 درصد مي باشد که از عمده ترين عوامل موثر در اين رشد برنامه ريزي در راستاي تاکيد بر آموزش کودکي و نوجواني در ابلاغ سياستهاي کلي ايجاد تحول و اهتمام مرجع قانون گذاري وزارت آموزش وپرورش با همياري ومشارکت ساير مراجع تاثير گذار بر تغيير رويکرد واتخاذ سياستها ووضع قوانين ومقررات تسهيل کننده و مورد نياز جهت عملياتي نمودن آن بوده است
        همچنين بررسي ها نشان مي دهد تشکيل گروههاي آموزشي معلمان وبه روز آوري دانش واطلاعات آنان موفقيتهاي چشم گيري را در ارزيابي هاي ملي و بين المللي نصيب آموزش وپرورش کشور نموده است
        وزارت آموزش وپرورش با توسعه آموزش هاي فني وحرفه اي وکار دانش با پوشش به ترتيب 10,3 درصد و 15,2 درصد وتهيه شيوه نامه هدايت تحصيلي با هدف توزيع متوازن دانش آموزان در رشته هاي تحصيلي سعي در ايجاد زمينه و فرصت برخورداري جوانان از آموزش هاي مهارتي نموده است اما ايجاد فرصتهاي بيشتر و برابر براي مردان وزنان و ادامه تحصيل در رشته کاردانش و استفاده از آموزش هاي عالي مهارتي برعهده سازمان فني وحرفه اي کشور است
        سازمان فني و حرفه اي داراي يک ساختمان مرکزي، داراي 31 اداره کل، بيش از 600 مرکز آموزش فني و حرفه اي دولتي و بيش از 17 هزار آموزشگاه فني و حرفه اي آزاد در سطح کشور و همچنين مرکز آموزش تربيت مربي و پژوهش هاي فني و حرفه اي است
        ماموريت اصلي سازمان فني و آموزش حرفه اي کشور آموزش، پژوهش، توليد استانداردهاي آموزشي و ارزشيابي مهارت نيروي کار کشور است که فرايند آموزش در قالب دوره هاي 1 تا 18 ماهه به صورت کوتاه مدت و پودمان هاي تکميلي بين سطوح تحصيلي از طريق آموزش در مراکز ثابت بخش دولتي، تيم هاي سيار شهري و روستايي، مراکز جوار صنايع و صنوف؛ مراکز جوار دانشگاه، مراکز جوار زندان، مراکز جوار پادگان ها، آموزش در مرکز تربيت مربي و پژوهش هاي فني و حرفه اي و همچنين آموزش در بخش غيردولتي توسط آموزشگاه هاي فني و حرفه اي آزاد انجام مي شود و بدين وسيله نسبت به تأمين و تربيت نيروي کار ماهر و نيمه ماهر موردنياز بخش هاي مختلف صنعت، کشاورزي و خدمات و ارتقاي فرهنگ مهارت هاي فني جامعه اقدام مي نمايد
        لذا وزارت آموزش وپرورش با همياري شرکاي خود از جمله وزارت تعاون ؛ کار ورفاه اجتماعي و سازمان فني و حرفه‌اي كشور در جهت تحقق اهداف 3-4 و 4-4 و 5-4 برنامه ملي آموزش گام برداشته است
        اما توسعه هنرستانها و مراكز كاردانش و تأمين تجهيزات و امكانات وبرخورداري از نيروي ماهر وفرهنگ سازي براي همکاري وپذيرش خانوداه ها جهت ادامه تحصيل فرزندشان در اين مراکز و وجود بازارکار و فرصت اشتغال از موانع دستيابي کامل به اهداف است
        سازمان نهضت سواد آموزي در گروه سني 15 تا 24 سال که تحت عنوان جوانان از آن ياد ميشود، با رشدي حدود نيم درصدي روبه رو بودهاست و تقريباً به مرز 98 درصد باسواد در اين گروه سني رسيده است در گروه سني 15 تا 64 سال نيز ميزان جمعيت باسواد 2,64 درصد افزايش داشته است
        در گروه سني 10 تا 49 سال که گروه هدف برنامه هستند، درصد باسوادي حدود 93 درصد در سرشماري سال 90 مي‌باشد
        فعاليتهاي سازمان نهضت سواد آموزي هدف 6-4 برنامه ملّي آموزش را پوشش مي دهد
        اين سازمان از مجموع مصوبات شوراي عالي تنها شاخص هاي سواد آموزي که در جلسه 14 به تصويب رسيده است را دارا مي باشد
        بررسي مجموع مصوبات سالهاي 89 تا 95 نشان مي دهد با اتخاذ سياستهاي تحولي بيشترين فعاليت شورا در خصوص هدف 7-4 متمرکز بر فراهم آوردن بسترهاي قانوني براي همه يادگيرندگان کسب دانش ومهارتهاي مورد نياز توسعه پايدار از جمله تفکر وپژوهش ؛ توسعه فناوري اطلاعات وارتباطات ؛ مهارت آموزي ؛ آموزش آزاد ؛ تنوع بخشي به محيط هاي يادگيري و… بوده است
        طراحي شبکه ملي رشد از سال 83 وتجهيز بيش از 40 % مدارس کشور به فناوري اطلاعات وارتباط ؛ توليد محتواي الکترونيکي ونرم افزار هاي آموزشي ؛ تاسيس دانشگاره فرهنگيان ؛ طراحي الگوي بالندگي شغلي ؛ ارتقا کيفيت وارائه خدمات دوره هاي آموزش ضمن خدمت واجراي 200 ساعت آموزش دوره تحکيم سواد آموزي و طراحي نظام آموزش جامع مادام العمر بزرگسالان؛ توسعه سواد آموزي تا پايان دوره ابتدايي ؛ جذب 79000 دانش آموز بازمانده از حصيل وارائه خدمات مشاوره اي به آنان در راستاي توان بخشي در مقابل آسيب ها ودلايل محيطي ترك تحصيل ؛ توسعه آموزش هاي فني حرفه اي ؛ تنوع بخشي به رشته هاي فني حرفه اي و ايجاد دفتر کارودانش در وزارت آموزش وپرورش از ديگر اقداماتي است که در راستاي يادگيري مادام العمر در کشور انجام شده است
      چالش ها وخلا هاي موجود
        نياز به تبيين در بخش آموزش هاي آزاد براي دست اندرکاران و اتخاذ سياستها و وضع قوانين و مقررات در خصوص آن از خلا هاي موجود اين بخش است
        افزايش همکاريهاي بخشي و بين بخشي در خصوص سياست گذاري در بخش نظارت وارزيابي واعمال قوانين موجود و وضع قوانين ومقررات لازم در خصوص مشکلات و معضلات فرهنگي ؛ اجتماعي و اقتصادي ( مانند ازدواج زودرس دختران ؛ نياز والدين به نيروي کار فرزندان ؛ پراکندگي جغرافيايي وصعب العبور بودن برخي مناطق و…) وعدم دسترسي بخشي از کودکان به آموزش هاي پيش دبستاني به دليل رايگان نبودن آن بخشي از چالش هاي حوزه دسترسي به آموزش مي باشد
        تراکم بالاي دانش آموزان ؛ به کار گيري نيروهاي غير مرتبط ؛ متناسب نبودن محتواي درسي با زمان آموزش وکمبود فضاي آموزشي استاندارد از مهم ترين عواملي است که موجب کاهش کيفيت آموزش وتکرار پايه وترك تحصيل ( به ميزان محدود) در نظام آموزشي شده است که خلا قانوني در اين بخش احساس نمي شود بلکه موانع اعتباري واجرايي وهماهنگي هاي بخشي و بين بخشي از عوامل موجده آن است
        تصويب نظام جامع هدايت تحصيلي وتوسعه رشته هاي مهارتي متناسب با نياز جامعه ؛ تصويب سرفصل ها ومحتواي آموزش هاي جديد و بستر سازي هرچه بيشتر اقشار آسيب پذير به آموزش وتوجه به آموزش هاي مهارتي به دانش آموزان با نيازهاي ويژه از جمله نيازهاي تحقق اهداف 4-3 تا 5-4 مي باشد
        بستر سازي براي توسعه سواد آموزي و مقابله با کم سوادي وتاييد وتصويب محتوا وبرنامه درسي براي دستيابي همه جوانان وبزرگسالان وزنان ومردان نياز به ارائه لوايح بيشتر از سوي سازمان نهضت سواد آموزي دارد
        تصويب شاخص هاي توسعه پايدار از منظر آموزش وپرورش از اولويت برخوردار مي باشد
      راهبردهاي آينده
        بر اساس تاکيدات مقام معظم رهبري مبني بر محو بيسوادي و تاکيد ويژه معظم له طي ماده 75 سياستهاي کلي تحول مبني بر اولويت آموزشهاي دوره کودکي ونوجواني و مفاد سياستهاي ابلاغي تدوين برنامه ششم توسعه کشور ؛ ارائه آموزش وارتقا کمي وکيفي آن براي آحاد جامعه بويژه کودکان و در صدر قرار دادن سياستهاي کلي ايجاد تحول و مشخص نمودن فصول مشترك اين اسناد با اهداف ويژه سند ملي آموزش 2030 جهت تعيين و توليد مواد ولوايح به عنوان تسريع کننده برنامه هاي دستگاه آموزش وپرورش در اولويت قرار خواهد گرفت
        با تصويب سند تحول بنيادين آموزش وپرورش به مثابه قانون اساسي براي تحولات همه جانبه ودراز مدت که به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي و شوراي عالي آموزش وپرورش رسيده و بنا به ماده 75 سياستهاي کلي ايجاد تحول ابلاغي مقام معظم رهبري اجراي آن در دستور کار وزارت آموزش وپرورش قرار گرفته است ؛ بايد تمام زير نظام هاي آن که عبارت است از زيرنظام راهبري تربيتي ومديريت ؛ برنامه درسي ؛ تربيت معلم وتامين منابع انساني ؛ تامين وتخصيص منابع مالي وزير نظام فضا ؛ تجهيزات وفناوري و پژوهش وارزشيابي مصوب گردد
        عملياتي شدن راهکار هاي سند تحول بنيادين در قالب تدوين برنامه هاي عملياتي زيرنظام ها بخش عمده اي از اهداف 7-4 را پوشش خواهد داد
        هم اکنون نيز بخشي از اين راهکار ها از جمله تجهيز وتوسعه فناوري اطلاعاتي وارتباطي در مدارس ؛ توسعه ضريب نفوذ شبکه ملي اطلاعات وارتباطات ؛ توسعه پژوهش سراها ؛ توسعه فني وحرفه اي ؛ توسعه درس کار وفناوري به ساير پايه هاي تحصيلي و… در حال اجرايي شدن مي باشند
        در حال حاضر زير نظام برنامه درسي تحت عنوان برنامه درسي ملي در جلسه 872 به تصويب رسيده است. اين زير نظام بخشي از اهداف 3-4 و 4-4 و 5-4 و 7-4 برنامه ملي آموزش را پوشش خواهد داد
        زير نظام برنامه درسي به منزله نقشه جامع يادگيري زمينه ايجاد تحول همه جانبه ؛ گسترده وعميق در مفاهيم ومحتواي آموزشي را فراهم مي آورد
        بخش هايي از زير نظام برنامه درسي که نياز به سياست گذاري ؛ تصويب قوانين ومقررات دارد عبارت است از : راهنماي حوزه هاي يادگيري ؛ اهداف دوره هاي تحصيلي و جداول دروس و…
        همچنين زير نظام فضا ؛ تجهيزات وفناوري در جلسه 933 شوراي عالي آموزش و پرورش به تصويب رسيده است
        اين زير نظام بخش هايي از اهداف 3-4 تا 7-4 برنامه ملّي آموزش را پوشش خواهد داد و در بردارنده خُرده نظامهايي مي باشد که مسلما درتوسعه مهارت آموزي وکيفيت بخشي به آموزش که زمينه ساز توسعه پايدار است ؛ موثر خواهدبود
        از ديگر اقدامات پيش روي شوراي عالي تصويب ساير زير نظام ها مي باشد و به تبع آن تصويب کليه ي خرده نظام هاي اصلي سند و تدوين برنامه هاي عملياتي مربوط به آن
        تصويب زير نظام ها به منزله الزام به بازخواني وباز توليد کليه ي مولفه هاي خرد وکلان نظام تعليم وتربيت است و در اين ميان از مشارکت و همياري ساير مراجع قانوني تاثير گذار ؛ قطعا بهره گرفته خواهد شد
        هم اکنون نيز آيين نامه و مقرراتي و… که در ارتباط با راهکارهاي سند تحول توليد شده از جمله آيين نامه اجرايي مراکز پيش 5) در شوراي عالي در دست بررسي مي باشد
      شرکاي دولتي و تبيين نقش ووظايف آنها
        جهت تحقق اهدا ف برنامه ملي آموزش ؛ همکاري و هماهنگي بخشي و بين بخشي نسبت به سنوات گذشته مورد توجه بيشتري قرار گرفته واين راهبرد همچنان در اولويت قرار دارد
        همچنين سياست بهره گيري بيشتر از مراجع قانون گذار موثر در مسائل آموزش وپرورش از جمله مجلس شوراي اسلامي ؛ هيئت دولت و خصوصا تشکيل کارگروه تحول در هيئت دولت ؛ شوراي عالي انقلاب فرهنگي و… مد نظر بوده ؛ اهتمام لازم در خصوص تعيين خط مشي ها ؛ بازنگري ؛ تسريع در تصويب مواد ولوايح و به عمل خواهد آمد
        در رابطه با اهداف 3-4 و 4-4 و 5-4 به همكاري مفيد و موثر سازمانهايي مانند مديريت و برنامه‏ريزي كشور ؛ وزارت دادگستري ؛ کميته امداد امام خميني ؛ وزارت تعاون ؛ کار ورفاه اجتماعي ؛ سازمان بهزيستي ؛ مرکز آمار ايران وسازمان ثبت احوال نياز مي باشد
        همچنين تلاش خواهد شد از ظرفيت سازمانهاي غير دولتي ومردم نهاد حداکثر استفاده به عمل آيد
      سازوکار هماهنگي ؛ تضمين کيفيت
        ايجاد هماهنگي ميان بخش هاي موثر دروني دستگاه ازجمله معاونتها ؛ مراکز وسازمانهاي تابعه وزارت آموزش وپرورش در اعمال واجرا ونظارت بر مصوبات و قوانين و مقررات موضوعه از طريق شوراي راهبري اجراي سند تحول بنيادين و شوراي عالي آموزش وپرورش انجام مي شود
        هريک از بخشهاي دستگاه آموزش وپرورش متناسب با وظايف وماموريتهاي سازماني خود در قبال اهداف ويژه سند ملي آموزش پاسخگو بوده و اقدام به نظارت وارزيابي وارزشيابي سالانه شاخص هاي مرتبط مي نمايند از جمله محاسبه شاخص هاي دسترسي (درصد پذيرش دوره آمادگي و…) و شاخص هاي اشتغال به تحصيل (درصد اشتغال به تحصيل واقعي و…) که توسط دوره هاي تحصيلي و نهايتا مرکز آمار و فناوري اطلاعات آموزش وپرورش انجام مي شود و شاخص هاي کارايي دروني نظام آموزش وپرورش که توسط معاونت توسعه مديريت آموزش وپرورش و پشتيباني کنترل مي گردد ( درصد تارکان تحصيل و…) بررسي کيفيت آموزش که مرکز سنجش واندازه گيري وزارت آموزش وپرورش متولي آن مي باشد
        تجزيه و تحليل نتايج محاسبات وارزيابي ها همه ساله توسط مراجع ذيربط انجام پذيرفته وضمن گزارش به مسئولان ومراجع ذيربط ؛ به عنوان آسيب شناسي وضع موجود سرلوحه تهيه برنامه هاي آتي قرار مي گيرد
        بهره گيري موثر از بخش هاي تاثير گذار بيروني از جمله شوراي عالي انقلاب فرهنگي وکميسيون آموزش وتحقيقات مجلس شوراي اسلامي در خصوص همکاريهاي بين بخشي و نظارت بر تعهدات ساير دستگاهها نسبت به آموزش وپرورش انجام خواهد شد
        اهتمام به انجام ماموريتها ووظايف شوراي عالي ؛ بااستفاده از واحد مديريت نظارت وارزيابي برمصوبات وشاخص ها ؛ نظارت لازم جهت اجراي مطلوب مصوبات با همکاري ذيربطان وذينفعان وارائه بازخوردهاي لازم را به انجام خواهد رسانيد
        همچنين به استناد بند ب الزامات مصوبه جلسه 760 دبيرخانه شوراي عالي موظف است گزارش جامعي از ارزشيابي عملکرد آموزش وپرورش بر مبناي شاخص هاي اين مصوبه در دوره هاي زماني سه ساله تهيه وبه شوراي عالي آموزش وپرورش ارائه نمايد
      نظارت وارزيابي
        با استفاده از ظرفيت کار گروه ملي و سطوح ذيل آن در سطح ملي و استاني ؛ امکان تجزيه و تحليل کارشناسي ؛ برقراري ارتباط هاي درون و برون سازماني وانطباق فعاليتهاي اجرايي با اهداف تعيين شده ؛ ميسر خواهد شد
        به عبارت ديگر ؛ نظارت وارزيابي از برنامه ملي آموزش از طريق کارگروه ملي مربوط به آن اعمال مي گردد
      طراحي زير بناها وساختارهاي رسمي و غير رسمي
        عملياتي شدن "بخش امور علم ؛ فناوري ونوآوري" سياستهاي کلي برنامه پنجساله ششم توسعه بويژه بندهاي 75 و 76 و 78 و 79 آن که در تاريخ 9/4/95 از سوي مقام معظم رهبري ابلاغ گرديده است
        عملياتي شدن "سياستهاي کلي ايجاد تحول در نظام آموزش و پرورش " که توسط حضرت آيت‌الله خامنه‌اي –رهبرمعظم انقلاب اسلامي درراستاي اجراي بند يک اصل 110 قانون اساسي و پس از مشورت با مجمع تشخيص مصلحت نظام تعيين شده است
        تشکيل کارگروه عملياتي نمودن سند تحول بنيادين آموزش وپرورش در هيئت دولت که در بيانيه اجلاس 33 مديران وروساي مناطق آموزشي کشور آورده شده است
        ايجاد عزم ملي در جامعه مبني بر ضرورت دسترسي کليه افراد جامعه به آموزش هاي رسمي وبا کيفيت
    الگوي تامين اعتبار برنامه آموزش 2030
      مقدمه
        هدف شماره ( 4) اهداف توسعه پايدار و آنچه که سرفصل برنامه آموزش 2030 شناخته شده است بر همگاني به آموزش فراگير، عادلانه و برابر مادمالعمر تأکيد دارد
        بعبارت ديگر حصول اهدافي مانند همگاني بودن، فراگير بدون و شود
        « تضمين » عادلانه بودن فرصتهاي آموزش مادامالعمر بايستي به نحو مقتضي برخورداري از عزم ملي و انسجام اجرايي جهت تحقق » : از پيوند دو مولفه مهم حاصل ميشود « تضمين » ، در حوزه برنامهريزي
        « دسترسي به منابع (انساني، مالي و فيزيکي) واقعي، کافي، به موقع و اثربخش » و « اهداف پيشبيني شده برخورداري از عزم ملي و انسجام اجرايي براي تحقق اهداف را ميبايست با فرهنگسازي، ايجاد بسترهاي لازم براي مشارکتهاي بين بخشي و تدوين مقررات ملي فراهم شود و همزمان با پيشرفت اجراي برنامه ارتقاء يابد اما نتيجه تحليلها و حوزههاي نظارتي بر اجراي برنامههلي ملي و بينالمللي حاکي از آن است که عمده شکستهاي برنامهاي در اثر وجود نقص در نظام تأمين منابع يا نحوه بکارگيري و مصرف منابع تأمين شده بوجود ميآيد
        گزارش ارزيابي ميان دهه اجراي برنامه آموزش براي همه نشان ميدهد، 47 % از کشورهايي که طي 5 سال اول اجرايي برنامه مزبور نتوانستهاند به حداقل 40 % از اهداف پشتيباني شده است پيدا کنند، داراي مشکلات جدي در حوزه منابع مورد نياز اجراي برنامه بودهاند
        75 درصد از عدم تحقق برنامههاي سوادآموزي و آموزشهاي غيررسمي مادامالعمر ناشي از عدم وجود منابع مورد نياز براي اجراي برنامه در مناطق مختلف جعرافيايي بوده است
        آموزش هاي فني و حرفهاي در اثر نقص در دستيابي به منابع مالي و فيزيکي (تجهيزات) به کمتر از 35 درصد از اهداف خود در کشورهاي درحال توسعه دست پيدا ميکنند
        عدم حمايت مالي اجتماعي از کودکان خارج از مدرسه جذب شده در برنامههاي جبراني موجب خروج مجدد آنان از مدرسه ميشود
        اين شواهد و شواهد ديگر که در گزارشهاي مختلف ارائه شده است کمکي از ارتباط مستقيم ميان نقص در تأمين منابع مالي و عدم تحقق اهداف برنامههاي توسعه حکايت دارد
        هدف شماره ( 4) اهداف توسعه پايدار که يک برنامه جامع با اهداف آرماني توسعهاي در حوزه آموزش ميباشد، از نوع برنامههايي است که براي تحقق اهداف خود از يک سو نيازمند تدوين برنامه اجرايي دقيق مشتمل بر هدفگذاريهاي منطقي و مبتني بر توان اجرايي ملي است و از يک سو نيازمند نظام تأمين منابع منسجم و دست يافتني – بدون هرگونه پيشبيني غيرواقعي ميباشد
        اهميت اين امر تاحدي است که بدون اغراق ميتوان نتيجه گرفت تنها در صورت تدوين يک نظام تأمين منابع منسجم و واقعي است که ميتوان انتظار بيشترين ميزان پيشرفت در تحقق اهداف و ارتقاء شاخصهاي مربوط به هر يک از اهداف را داشت
        در ميان منابع مورد نياز براي اجراي برنامه، منابع مالي به دليل نقش محوري در ايجاد زمينه لازم براي دسترسي به ساير منابع مورد نياز و تسريع کننده ايجاد عوامل اجرايي از اهميت زيادي برخوردار است که ضروري است براي آن در طول 15 سال اجراي برنامه آموزش 2030 تمهيدات مورد نياز را پيشبيني و براي آن در نظام کلي بودجهريزي کشور جايگاه لازم را پيشبيني کرد
      نظام بودجه‌ريزي در ايران
        نظام بودجه‌ريزي در ايران نظام داراي الگوي « بودجه‌ريزي مبتني بر عملکرد » مي‌باشد
        طبقه‌بندي اقتصادي هزينه‌ها نيز بر مبناي « نظام آماري هزينه‌هاي دولت » انجام ميشود
        بر اين اساس، بودجه‌ريزي در ايران از الگوي عملکرد فعاليتهاي اجرايي براي تحقق اهداف برنامه‌ها تبعيت ميکند
        ساختار قانون بودجه در کشور داراي تقسيمبندي «امور» ، ،« فصل » ، «برنامه» و «فعاليت» مي‌باشد که در آن مشخص ميشود ساختار اجرايي کشور تحت چه اموري قرار دارد، هر امور براي تفکيک حوزه‌هاي اجرايي، از چه فصولي برخوردار هستند؟ فصول براي انجام وظايف محوله که با ساختار اجرايي کشور رابطه نزديک دارد، از چه برنامه‌هاي اجرايي استفاده ميکنند؟ و برنامه‌هاي اجرايي براي تحقق اهداف خود چه فعاليتهايي را مورد استفاده قرار مي‌دهند؟ در نهايت، براي هر فعاليت هزينه‌هاي مشخص (بر اساس نظام اقتصادي طبقه‌بندي هزينه‌ها) و براي هر برنامه اعتبار مشخصي تعيين ميشود
        از ويژگيهاي ديگر اين سبک بودجه‌ريزي، عامل «تسهيم هزينه» است
        فعاليت اجرايي براي تحقق يك هدف مشخص، سهم متفاوتي در عمليات، تاثير بر توليد محصول و ارتباط با ساختار سازماني هر دستگاه اجرايي دارد
        عامل تسهيم هزينه اين امکان را فراهم ميسازد تا بر اساس دامنه نفوذ هر فعاليت و ميزان مشارکت آن در توليد محصول، نرخ نياز به منابع مختلف و ارتباط اجرايي با هر يک از واحدهاي موجود در ساختار دستگاه اجرايي مشخص شود
        از آنجا که ماهيت اهداف و اقدامات اساسي برنامه آموزش 2030 است، « مولفه محور » و « برآيندي » است، عمل تسهيم هزيه مي‌تواند به درستي جايگاه اهداف فرعي و زير فعاليتهاي برنامه در نظام بودجه‌ريزي و ساختار سازماني دستگاه اجرايي را تعيين نمايد
      تقسيم‌بندي امور در ساختار بودجه ايران بر اساس نظام آمار هزينه‌هاي دولت
      فصول ذيل امور آموزش و پژوهش در ساختار بودجه کشور
      الگوي تامين اعتبار بخش آموزش در جمهوري اسلامي ايران
        با توجه به اصل سي‌ام قانون اساسي، آموزش در جمهوري اسلامي ايران تا پايان دوره متوسطه رايگان بوده و در سطح آموزش عالي تا رسيدن به خودکفايي علمي نيز رايگان است
        علاوه بر آن، بهمنظور ارتقاء مهارتي نيروي فعال جوياي کار و نيز افزايش بهرهوري نيروي شاغل در بخشهاي مختلف، ارائه آموزشهاي فني، حرفهاي و مهارتي رايگان است
        با اين وجود، بهمنظور استفاده از ظرفيت بخش غير دولتي، زمينههايي براي ارائه آموزشهاي مختلف توسط اين بخش فراهم است
        در حال حاضر، 12 درصد از آموزش و پرورش عمومي، 85 درصد از آموزش عالي و 65 درصد آموزشهاي فني، حرفهاي و مهارتي توسط بخش غير دولتي ارائه ميگردد
        ترکيب مشارکت بخش غيردولتي در سطوح مختلف تحصيلي بيانگر نگاه ويژه دولت به آموزشهاي قبل از دانشگاه بهمنظور افزايش سطح دسترسي و کامل کردن پوشش تحصيلي آموزشهاي پايه است
        در سبد هزينه‌هاي خانوار جايگاه قابل توجهي دارد
        بر اساس نتايج تحقيقات « آموزش » ، علاوه بر مشارکت با بخش غير دولتي پيمايشي که در اين حوزه انجام شده است، بطور ميانگين 15 درصد از هزينه‌هاي خانوار براي آموزش صرف ميشود
      خطوط کلي بودجه‌ريزي براي تحقق اهداف آموزش 2030
        با توجه به ساختار نظام بودجه‌ريزي، اسناد بالادستي توسعه در کشور و مقررات موجود خطوط کلي زير براي تحقق اهداف برنامه آموزش 2030 بهکار گرفته خواهد شد
        - نقش محوري دولت در تأمين و تنوع بخشي منابع مالي مورد نياز براي اجراي برنامه آموزش 2030
        - شناسايي ظرفيتها و توان بالفعل و بالقوه منابع مالي در دورن و بيرون دولت
        - تدوين الگوي مشخص براي مشارکت ملي دولت و بخش غيردولتي
        - حمايت از شکلگيري و ارتقاء مؤسسات غيردولتي براي مشارکت در اجراي فعاليتهاي آموزشي
        - تسهيل زمينه‌هاي مشارکت ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي
        - تسهيم نحوه تأمين هزينه‌ها به تملک دولت، خانوار، مؤسسات خصوصي و نهادهاي بين‌المللي
        - ارتقاء سالانه سهم تعيين شده براي هر يک از شرکاء مالي (براي دولت: اختصاص سالانه حداقل 4درصد از جي‌دي‌پي و سالانه حداقل 20 درصد از منابع عمومي به بخش آموزش براي بخش غيردولت: مشارکت در ارتقاء سهم سالانه 2 درصدي بخش آموزش از جي‌دي‌پي براي خانوار مشارکت در فعاليتهاي کمک آموزشي و ارتقاء کيفيت)
        - استقرار نظام « حسابهاي علمي آموزش » براي انجام تحليل‌هاي لازم در تأمين ، توزيع و مصرف منابع مالي
        - اختصاص منابع يارانهاي براي حمايت از آسيب‌پذير و لازم‌التوجه
        - استفاده از ظرفيتهاي ملي و بين‌المللي براي ارتقاء تجهيزات مورد نياز بخش آموزش
      اهداف به تفکيک دامنه اجرا
    نظام شاخص هاي ملي برنامه آموزش 2030 و انطباق آن با شاخص هاي جهاني
      کاربرد شاخص‌ها در تدوين، اجرا و نظارت برنامه آموزش 2030
        شاخص را ابزاري براي اندازه‌گيري يک پديده يا نظارت بر ميزان پيشرفت در يک حوزه تعريف کردهاند
        مهمترين کاربرد شاخص در برنامه‌ريزي آموزشي، در فرآيند « تحليل بخش » است
        در اين فرآيند شاخص مي‏تواند اجزاء تشكيل‌دهنده نظام آموزشي را مشخص کرده و نحوه ارتباط و تعامل آنها را با يکديگر مورد بررسي قرار داده و نشان دهد در طول زمان چگونه تغيير کرده و اين تغيير تا چه ميزان از سياستگذاري و برنامه‌ريزي در نقاط مورد مداخله تاثير پذيرفته است
        شاخص‌ها ميتوانند بهصورت کلي يا موردي مورد استفاده قرار گيرند (که در اين حالت اطلاعات زيادي را آشکار نميسازند)
        بهترين شکل استفاده از شاخص تدوين و به‏كارگيري «نظام شاخص‌ها» است
        نظام شاخص‌ها، مجموعهاي از شاخص‌هاي همگن و استاندارد شده از کليت بخش آموزش است که با محاسبه و تحليل آنها ميتوان در خصوص کارکردهاي نظام آموزشي و ميزان اثربخشي سياستهاي بکار گرفته شده تصميمگيري کرد
        نظام شاخص‌ها در برنامه‌هاي توسعهاي جامع کاربردهاي زيادي دارند زيرا اطلاعات دقيق و بههم پيوستهاي را ارائه ميدهند
        با توجه به ماهيت برنامه آموزش 2030 و اهميت نظارت مستمر در بين کشورهاي جهان (که از تنوع و تفاوتهاي قابل توجهي برخوردارند)، تدوين نظام شاخص‌ها داراي حساسيت ويژهاي است
        براي اين منظور گروه کارشناسان يونسکو با همکاري ساير بخشهاي تخصصي سازمان ملل، مطالعات زيادي در اين حوزه انجام داده و مجموعه سطح بندي شدهاي را ارائه نموده اند
      در نظام شاخص‌هاي برنامه 2030 ، شاخص‌هاي آموزشي در چهار سطح ارائه ميشوند
        شاخص‌هاي جهاني
          به عنوان پايه و اساس اوليه گزارشگيري از وضعيت پيشرفت برنامه در کشورها بوده و زمينه را براي انجام مقايسههاي بين المللي فراهم ميسازد
          براي سهولت در کار، تعداد اين شاخص‌ها محدود بوده و حداکثر 10 شاخص را شامل ميشود
        شاخص‌هاي موضوعي
          مجموعهاي گستردهتري از شاخص‌هاي قابل مقايسهي جهاني هستند
          اين شاخص‌ها با توجه به ماهيت و ميزان در بر گيرندگي مولفههاي اصلي برنامه آموزش 2030 ، پيشرفت در دستيابي به اهداف را به گونهاي جامعتر در کشورها ارزيابي مي کنند
          اين شاخص‌ها به گونهاي تدوين و طبقه‌بندي شده که کشورها بتوانند اولويتهاي ملي خود در راستاي اجراي هر يک از اهداف برنامه در نظر بگيرند
          در طول اجراي برنامه، پيگيريهاي بين المللي و مقايسههاي جهاني در چهارچوب اين شاخص‌ها انجام خواهد گرفت
        شاخص‌هاي منطقه‌اي
          ماهيت تکميلي دارد و ميتواند با هدف بررسي شرايط ويژه‌ي منطقه‌اي و اولويتهاي سياسي در مورد مفاهيمي که (از بعد منطقه‌اي) قياس پذيري جهاني کمتري دارند، به کار روند
        شاخص‌هاي ملي
          شاخص‌هاي انتخابي يا تدوين شده‌ي کشورها در راستاي شرايط و اولويتهاي ملّي و همسو با نظام آموزشي، برنامه‌ها و سياستگذاريهاي آنان است
          اين شاخص‌ها در تدوين سند ملي هر يک از کشورها اهميت بالايي داشته و اولويت هاي سياستي و نظارتهاي مستمر از اجراي برنامه با استفادهي محوري از اين شاخص‌ها انجام ميشود
          در تدوين و محاسبه اين شاخص‌ها، کشورها ابتکار عمل بيشتري دارند
          دادههاي مورد نياز براي محاسبه اين شاخص‌ها وسيع تر بوده و عمدتا براي جمعآوري و به روزآوري آنها سامانههاي آماري مدوني وجود دارد
      معيارهاي انتخاب و اولويت بندي شاخص‌ها
        شاخص‌ها براي برخورداري از ويژگي رديابي جهاني، بايستي داراي استانداردهاي متعددي از جمله
          قدرت فني
          محاسبه پذيري
          روايي و اعتبار
          مقايسه پذيري
          تفسيرپذيري
        بر اين اساس در تدوين يا انتخاب شاخص‌هاي جهاني و موضوعي به پنج معيار توجه شده است
          ارتباط با موضوع و سياستهاي مورد اندازه گيري، به ويژه سنجش نتايج يادگيري و برابري
          روايي و اعتبار
          امکان سنجي
          برقراري ارتباط با مخاطبين (سهولت در درك)
          سهولت در تفسير (تفسير پذيري)
      الزامات استفاده کاربردي از نظام شاخص‌ها
        تدوين نظام شاخص‌هاي آموزشي
        تعيين قالب دقيق و کاربردي جمعآوري دادهها
        توسعه همکاريهاي بين بخشي بهمنظور استفاده مشترك از سامانههاي آماري موجود
        چاپ و انتشار دورهاي و مشترك دادهها و آمار
      اصول تدوين نظام شاخص‌ها و يکپارچهسازي چهارچوب نظارتي
        نظام شاخص‌هاي برنامه اهداف توسعه پايدار ميبايست يک مجموعه چابک، منسجم، علمي و تعيين کننده باشد
        لذا ضروري است در تدوين اين نظام، اصول علمي، تجارب اجرايي و ماهيت برنامه مدنظر قرار داشته باشد
        براساس مطالعات انجام گرفته و نظر کارشناسان اين حوزه، نظام شاخص‌هاي برنامه اهداف توسعه پايدار ميبايست داراي 10 ويژگي به شرح زير باشد
          محدود بودن تعداد و هماهنگي در ماهيت
          سادگي، تک متغيره بودن و ارتباط مستقيم با سياستهاي اجراي برنامه
          قابل استفاده در موقعيتهاي نظارتي متعدد (روايي)
          پيامد محور بودن و داشتن ارتباط با استانداردها و نظامهاي اطلاعاتي جهاني
          برخورداري از پشتوانه دادههاي دقيق، صحيح و قابل اطمينان
          ارائه دهنده تصويري تحليلي از وضعيت
          عمومي بودن
          برونداد محوري
          برخورداري از پشتوانه علمي و آيندهنگري
          قابل استفاده در موضوعهاي همگن
      چالشهاي تدوين نظام شاخص‌ها
        اولين و حساسترين قدم در تدوين نظام شاخص‌هاي برنامه اين است که تضمين شود تمام کشورها و سازمانهاي بين‌المللي داراي يک نظام مشخص نظارتي هستند
        در چهارچوب نظام نظارتي برنامه، شاخص‌ها داراي دو کارکرد اساسي هستند
          ابزار مديريتي
          ابزار گزارشدهي
        با توجه به زمان اجراي برنامه، بايستي تلاش شود چهارچوب نظارتي برنامه از ابتداي سال 2016 تدوين شده و بهکار گرفته شود
        لذا بايستي براي حل 3 چالش اساسي اقدام لازم بهعمل آيد
          از ميان برداشتن فاصله ميان شاخص‌هاي موجود و شاخص‌هاي برنامه
            براي نظارت بر برنامه ممکن است شاخص‌هاي متعددي در يک کشور وجود داشته باشد اما اين نميتواند نياز به تدوين شاخص‌هاي جديد را برطرف کند
            جمعآوري داده و محاسبه شاخص‌هاي جديد مستلزم ايجاد تغييراتي در نظام ملي جمعآوري داده و تحليل اطلاعات است
            از آنجا که انجام اين اصلاحات ميتوان زمانبر باشد بايستي هرچه سريعتر مورد اقدام قرار گيرد
          انجام نظارتهاي سالانه
            تعيين مقاطع زماني جمعآوري دادهها، محاسبه و تحليل شاخص‌ها يک امر بسيار ضروري است
            براي اينکه چرخه نظارتي برنامه اهداف توسعه پايدار با فرآيندهاي بودجهاي و ساير مراحل اجرايي انطباق بيشتري پيدا کند، بايستي از يک نظام سالانه در نظارت و گزارشدهي برخوردار باشد
            براي اين منظور توليد و انتشار دادههاي درست و به روز ضروري است
            با وجود اين ضرورت، توجه به اين نکته نيز لازم است که جمعآوري داده يا محاسبه برخي شاخص‌ها بصورت سالانه در برخي حوزه‌ها عملاً امکانپذير يا اقتصادي نيست
            در اين مواقع بهتر است دادهها در مقاطع 2 يا 3 ساله جمعآوري و تحليل شوند و نيازهاي سالانه و نيازهاي سالانه با استفاده از روشهاي برآوردي پيشبيني گردد
          استفاده از رويکردهاي نوين و نوآورانه در جمعآوري دادهها و اتخاذ روشهاي براي ايجاد هماهنگي در استفاده از شاخص‌هاي غيرمصوب يا غيررسمي
            نظارت بر اهداف برنامه توسعه پايدار مستلزم استفاده از دادههاي متعدد و متنوع شرايط مختف است
            دادههاي رسمي و تاييد شده به طرق مختلف از جمله سرشماري، تحقيقات پيمايشي، آمارهاي رسمي و ساير روشهاي علمي بدست ميآيند اما دادهها و اطلاعات غير رسمي ديگري نيز وجود دارند که ميتوانند دادههاي رسمي را تکميل کرده يا براي بخشي از يک موقعيت مورد استفاده قرار گيرد
            لذا ضروري است روشهايي براي جمعآوري اين دادهها و يکپارچه کردن آنها با دادههاي رسمي اتخاذ کرد تا بر غناي اطلاعات افزوده شود
      نقاط چالشي برنامه آموزش 2030 در استفاده از شاخص‌ها
        برنامه آموزش 2030 رويکرد جديدي را براي توسعه بخش آموزش اتخاذ نموده و به تبع آن بايستي تغييراتي در وضعيت موجود و ابزارهاي برنامه‌ريزي و نظارت بهوجود آيد
        از قبل اين رويکرد، چالشهايي بهوجود خواهند آمد که بر نظام نظارتي برنامه سايه افکنده و موجب تغغير در ماهيت شاخص‌هاي موجود ميشوند
        براي مقابله با اين چالشها بايستي اصلاحاتي در نظام جمعآوري اطلاعات و محاسبه شاخص‌ها بهعمل آيد
        عمدهترين چالشهاي شناسايي شده به شرح جدول زير است
      نظام شاخص‌هاي جهاني آموزش 2030
        شاخص‌هاي جهاني، شاخص‌هاي موضوعي و شاخص‌هاي سطح ملي
          گروه مشاوران يونسکو در مجموع 60 شاخص را در قالب 10 شاخص جهاني، 1+33 شاخص موضوعي و 9+7 شاخص سطح ملّي پيشنهاد نموده است
          اين شاخص‌ها که « نظام بين‌المللي شاخص‌هاي برنامه آموزش 2030 » را تشکيل ميدهند براي پايش جهاني و تدوين گزارش پيشرفت برنامه مورد توافق قرار گرفته‌اند
          از اين رو، ضروري است کشورها نسبت به استقرار اين مجموعه در نظام ملي خود و جمعآوري دادههاي مورد نياز براي محاسبه آنها اقدام لازم را معمول نمايند
          بهمنظور ايجاد وحدت رويه جهت نظارت و ارزيابي و تدوين گزارشهاي مستمر جهاني، استفاده از شاخص‌هاي جهاني، موضوعي و شاخص‌هاي سطح ملي در سند ملي برنامه آموزش 2030 و انطباق آن با نظام ملي شاخص‌ها توسط کشورها ضروري است
        « شاخص‌هاي جهاني » و « شاخص‌هاي موضوعي » مورد استفاده در تدوين گزارشهاي نظارت جهاني
        شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
        شاخص‌هاي سطح ملي (تکميلي)
      موضوعات و شاخص‌هاي مشترك در اس‌دي‌جي4 و ساير آرمانهاي برنامه اهداف توسعه پايدار
        اشتراك شاخص‌هاي آموزشي با ساير شاخص‌هاي جهاني
          شاخص‌هاي جهاني مرتبط با آموزش در ساير آرمانهاي اهداف توسعه پايدار
        شاخص‌هاي سطح ملي مشترك بخش آموزش با ساير شاخص‌هاي سطح ملي
          يکپارچگي و انسجام در نظام شاخص‌هاي اهداف توسعه پايدار يک امر ضروري است
          بسياري از موضوعهاي مهم مانند برابري جنسيتي، سلامت، توليد و مصرف پايدار و تغذيه در آرمانهاي مختلف برنامه مورد هدفگذاري قرار گرفته است
          اين موضوعها بايستي از طريق شاخص‌هاي بين حوزهاي مورد ارزيابي و پايش قرار گيرد زيرا ميتوانند علاوه بر اينکه باعث پيشرفت در تحقق اهداف خود شوند، موجب زمينهسازي براي پيشرفت ساير شاخص‌ها يا اهداف ديگر نيز بشوند
          بنابراين ضروري است در نظام شاخص‌هاي برنامه به موضوع شاخص‌هاي مشترك و بين حوزهاي توجه ويژهاي شود
          اين شاخص‌ها مجموعهاي از شاخص‌هاي جهاني و چند شاخص تکميلي در سطح ملي هستند
          در اهداف توسعه پايدار، 19 موضوع بين حوزهاي تعريف شده که از اين تعداد 6 موضوع با اس‌دي‌جي4 (كه با ستاره مشخص شده است)، موازي هستند
          در جدول زير موضوعات موازي و بين حوزهاي برنامه اهداف توسعه پايدار ارائه شده است
            موضوعات مشترك و بين حوزهاي برنامه اهداف توسعه پايدار
        برابري جنسيتي
          برابري جنسيتي موضوعي است که در اس‌دي‌جي5 به آن پرداخته شده است اما به دليل اهميت در بسياري از اهداف توسعه پايدار، حوزه عمل دارد
          بنابراين ضروري است که شاخص‌هايي که در ساير اهداف ارائه ميشوند، داراي تفکيک جنسيتي باشند
          شاخص‌هاي اس‌دي‌جي5 که با موضوع برابري جنسيتي موازي هستند عبارتند از
            شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
            شاخص‌هاي سطح ملي (تکميلي)
        رشد و اشتغال
          موضوع رشد و اشتغال يکي از موضوعات مهم در اهداف توسعه پايدار است که در اس‌دي‌جي8 به آن پرداخته شده است
          شاخص‌هاي اس‌دي‌جي4 که با اين هدف مهم در ارتباط هستند عبارتند از
            شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
            شاخص‌هاي سطح ملي (تکميلي)
        عدم تعادل
          يکي ديگر از موضوعات مهم در اهداف توسعه پايدار، موضوع عدم تعادلهاست که در اس‌دي‌جي11 به آن پرداخته شده است
          برطرف شدن عدم تعادلها يکي از اصليترين اهدافي است که برنامه‌هاي توسعه از جمله برنامه اهداف توسعه پايدار درصدد از ميان برداشتن آن هستند
          لذا در شاخص‌هاي مرتبط با اين هدف در ساير اهداف برنامه بايستي تا حد امکان دقت شود که اطلاعات با دقت زياد و تفصيل کامل درج گردد تا بتوانند ضمن شناسايي عدم تعادلها سياستگذاري لازم را براي رفع آنها انجام داده و اقدامات را مورد رصد قرار دهند
          شاخص‌هاي مرتبط با اين هدف در اس‌دي‌جي4 عبارتند از
            شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
        صنعتي‌سازي
          صنعتي سازي موضوعي است که در اس‌دي‌جي9 به آن پرداخته شده است. شاخص‌هاي مرتبط با اين موضوع در اس‌دي‌جي4 عبارتند از
            شاخص‌هاي سطح ملي (تکميلي)
            شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
        علوم، فناوري و نوآوري
          علوم، فناوري و نوآوري علوم، فناوري و نوآوري موضوعي است که در ميان اهداف توسعه پايدار، هدف جداگانهاي براي آن تعريف نشده است
          اما بسياري از اهداف به آن مرتبط هستند
          شاخص‌هاي مرتبط با اين موضوع در اس‌دي‌جي4 عبارتست از
            شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
        بهزيستي
          ارتقاء شرايط زندگي يکي از اهدافي است که در برنامه اس‌دي‌جي مورد توجه قرار گرفته است
          اين موضوع داراي هدف جداگانه‌اي در برنامه نيست اما بر مبناي نمايه زندگي بهتر اُاي‌دي‌سي تعريف شده است
          اين نمايه مشتمل بر 11 موضوعي است که موجب بهبود شرايط و کيفيت زندگي ميشوند: مسکن، درآمد، شغل، جامعه، آموزش، محيط زيست، مديريت شهري، بهداشت، رضايت عبارتند از زندگي، امنيت و تعادل ميان زندگي و کار
          شاخص‌هاي مرتبط با اين موضوع در اس‌دي‌جي4 عبارتند از
            شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
            شاخص‌هاي سطح ملي (تکميلي)
      نظام شاخص‌هاي ملي آموزش 2030
        در نظام برنامه‌ريزي آموزش 2030 ، شاخص‌هاي ملي داراي دو کارکرد اساسي هستند
          تحليل وضع موجود هر يک از اهداف برنامه بهمنظور سهولت در هدفگذاري ملي/استاني و سياستگذاري اجرايي
          نظارت و ارزيابي ميزان تحقق اهداف و شناسايي نقاط انحراف از برنامه
        براي اين منظور ضروري است يونسکو توصيه نموده است علاوه بر شاخص‌هايي که در سطح جهاني به تصويب رسيده است، شاخص‌هاي کشور نيز در تدوين، اجرا و ارزيابي برنامه آموزش 2030 مورد استفاده قرار گيرد
        نشانگرهاي ملي بخش آموزش در جمهوري اسلامي ايران
          بر اساس طبقه‌بندي رسمي، نظام آموزشي کشور از سه زير بخش: آموزش و پرورش، آموزش عالي و آموزش فني و حرفهاي (هر يک با ماهيت رسمي، غير رسمي و ساختار نايافته) تشکيل شده است
          بخش آموزش و پرورش داراي نظام شاخص‌هاي مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش و کميسيونهاي ذيل آن ميباشد
          بخش آموزش عالي داراي نظام شاخص‌هاي مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي است
          اما بخش آموزش فني و حرفهاي فاقد نظام شاخص‌هاي مصوب است و تنها بصورت محدود، براي ارزيابي عملکرد سازمان آموزش فني و حرفهاي کشور، 3 شاخص مورد استفاده قرار دارد
          شاخص‌هايي که در سطوح متوسطه و آموزش عالي فني و حرفهاي وجود دارد نيز شاخص‌هاي محدود و عمدتا تعيينکننده سهم اين نوع آموزش از کل آموزشهاي حيطه ذيربط ميباشد
          علاوه بر شاخص‌هاي مصوب هر بخش، شاخص‌هايي نيز براي ارزيابي عملکرد وزارتخانهها و سازمانهاي متولي بخش آموزش به موجب مواد 81 و 82 قانون مديريت خدمات کشوري به تصويب شوراي ارزيابي عملکرد سازمان مديريت و برنامه‌ريزي کشور رسيده است که بهدايل برخورداري از پشتوانه قانوني ميتواند به‌عنوان شاخص‌هاي مصوب در نظام شاخص‌هاي ملي مورد استفاده قرار گيرد
          بخش عمدهاي از اين شاخص‌ها برگرفته از شاخص‌هاي مصوب هر بخش ميباشد
          وضعيت شاخص‌هاي مصوب هر يک از زيربخشهاي ياد شده در جدول زير خلاصه شده است
            شاخص‌هاي ملي بخش آموزش کشور به تفکيک مرجع تصويب
          با توجه به ماهيت اهداف برنامه آموزش 2030 ، شاخص‌هاي موجود کشوري براي « هدفگذاري مبتني بر روند پژوهي » کاربرد زيادي نخواهند داشت
          بنابراين ضروري است در هر زيربخش آموزش، شاخص‌هاي جهاني و شاخص‌هاي کشور انطباقيابي شده و در صورت نياز شاخص‌هاي جديد و استانداردي تعريف شوند تا بتوان از بعد کشوري نيز شاخص‌هايي را براي نظارت و ارزيابي برنامه بکار گرفت
          بر اين اساس ضروري است شاخص‌هاي جديد در مرجع هماهنگکنندهي ملي تدوين برنامه، مورد بررسي و تصويب قرار گيرد بهنحوي که نظام آموزشي آنها را بپذيرد و زمينه جمعآوري اطلاعات و محاسبه آنها نيز فراهم باشد
        پيوست ( 1) تفکيک ارتباطي راهبردهاي اساسي، شاخص‌هاي جهاني و شاخص‌هاي موضوعي برنامه آموزش 2030
          آرمان 4-1
            تضمين اينکه تا سال 2030 تمامي دختران و پسران، آموزشِ ابتدايي و متوسطهي رايگان، برابر و با - آرمان 4 کيفيتي که منجر به يادگيري موثر و مرتبط ميشود را به پايان برسانند
          آرمان 4-2
            تضمين اينکه تا سال 2030 تمامي دختران و پسران به برنامه‌هاي با کيفيتِ رشد و مراقبت اوان کودکي و آموزش پيش از دبستانِ با کيفيتي که آنها را براي ورود به مقطع ابتدايي آماده کند، دسترسي داشته باشند
          آرمان 4-3
            تضمين اينکه تا سال 2030 تمامي مردان و زنان، به آموزشهاي مقرون به صرفه و با کيفيتِ فني و حرفهاي و آموزش عالي (دانشگاه) بهصورت برابر، دسترسي داشته باشند
          آرمان 4-4
            تضمين اينکه تا سال 2030 تعداد جوانان و بزرگسالان داراي مهارتِ مرتبط (از جمله مهارتهاي فني و حرفهاي مرتبط) براي اشتغال، يافتن شغلِ مناسب و کارآفريني؛ بهصورت قابل توجه افزايش يابد
          آرمان 4-5
            تضمين اينکه تا سال 2030 نا برابري جنسيتي در آموزش کاهش يافته و دسترسي برابر به سطوح آموزشي و مهارت آموزي براي گروههاي آسيب‌پذير از جمله افراد داراي معلوليت، گروههاي بومي و کودکاني که در معرض آسيب قرار دارند، تضمين شود
          آرمان 4-6
            تضمين اينکه تا سال 2030 تمامي جوانان و نسبت قابل ملاحظهاي از بزرگسالان، چه مرد و چه زن، به مهارتهاي سواد و حساب دست پيدا کنند
          آرمان 4-7
            تضمين اينکه تا سال 2030 تمامي ياد گيرندگان از طريق آموزش براي توسعه پايدار، آموزش براي سبک زندگي پايدار، حقوق بشر، برابري جنسيتي، ارتقاء فرهنگ صلح و ضد خشونت، شهروندي جهاني، به رسميت شناختن تنوع فرهنگي و شناخت جايگاه فرهنگ در توسعه پايدار بتوانند به دانش و مهارتهاي مورد نياز براي ارتقاء توسعه پايدار دست يابند
          ابزار اجرايي 4-الف
            ايجاد و بهروز رساني امکانات آموزشي متناسب با جنسيت براي کودکان و معلولين؛ و تامين محيطهاي يادگيري امن، بدون خشونت، فراگير و موثر براي همه
          ابزار اجرايي 4-ب
            افزايش قابل توجه اعطاي بورس تحصيلي دانشگاهي، مهارت آموزي، فناوري اطلاعات و ارتباطات، فني، مهندسي و علوم به کشورهاي در حال توسعه، بويژه کشورهاي کمتر توسعه يافته، جزاير کوچک و کشورهاي آفريقايي تا سال 2020
          ابزار اجرايي 4-پ
            افزايش قابل توجه در عرضه معلمان واجد صلاحيت، بهويژه از طريق همکاريهاي بين‌المللي براي تربيت معلم در کشورهاي در حال توسعه، بهويژه کشورهاي کمتر توسعه يافته و جزاير کوچک تا سال 2030
        پيوست ( 2) تعريف شاخص‌هاي سطح ملي (اصلي)
          شاخص 31 : درصد کودکان ( 36 - 59 ماهه) که حداقل يک دوره يک ساله از آموزش با کيفيت پيشدبستاني را سپري کردهاند
            تعريف شاخص
              اين شاخص درصد کودکان گروه سني 36 - 59 ماههاي که در يکي از برنامه‌هاي اوان کودکي ثبت نام کردهاند را ميسنجد
              اين برنامه شامل طيف وسيعي از برنامه‌ها است: از برنامه‌هاي ارائه شده در بخش خصوصي يا اجتماع محور تا برنامه‌هاي دوره رسمي پيش از دبستان
              اين شاخص در اندازه‌گيري روند رشد کودك، شاخص بسيار مهمي است
              برخورداري از حداقل يک سال آموزش با کيفيت پيش از دبستان ميتواند اثرات بلندمدت يا کوتاهمدت بر رشد کودك داشته باشد
              بعنوان اثر کوتاهمدت، مورادي مانند مهارتهاي اوليه شناختي (شامل مهارتهاي خواندن و حساب کردن) از اين آموزشها تأثير مثبت ميگيرند
              همچنين، دسترسي و برخورداري از اين آموزشها ميتواند ميزان مشارکت در دوره ابتدايي و آمادگي تحصيلي در اين دوره را افزايش دهد
              از اين منظر، نرخ اتمام دورههاي ابتدايي و متوسطه افزايش يافته و جامعه از پيامدهاي مثبت اين نوع آموزش که شامل کاهش جرم، کاهش نرخ بارداري زودهنگام، افزايش ميزان درآمد و… ميشود منتفع ميگردد
              تمامي کودکان از آثار آموزشهاي پيش از دبستان بهره ميبرند، در اينجا وضعيت اقتصادي مطرح نيست کما اينکه شواهد حاکي از آن است که نفع کودکان گروههاي آسيب‌پذير و محدود بيش از ساير کودکان است
            تفکيک شاخص
              جنسيت
              مکان جغرافيايي
              وضعيت اقتصادي خانوار
            محدوديتهاي شاخص
              شاخص ارائه شده براي اندازه‌گيري کيفيت آموزش پيش از دبستان کارايي ندارد
              استانداردهاي کيفي ساختار (امنيت يا دسترسي به آب سالم) و فرآيند (مهارتهاي آموزشي و تعاملي با معلمان، آموزش دهندگان و مراقبان) براي رشد و يادگيري کودکان ضروري هستند اما اندازه‌گيري آنها بسيار سخت است
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبه پذير با « امکان زياد » طبقه‌بندي ميشود
            منبع اوليه دادهها
              تحقيقات پيمايشي خانوار
              تحقيقات پيمايش چند شاخصي
              سرشماريهاي عمومي
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونسکو
              يونيسف
              بانک جهاني
          شاخص 32 : نمايه رشد اوان کودکي
            تعريف شاخص
              ظرفيتهاي رشد اوان کودکي در قالب نمايه يا شاخص‌هاي ترکيبي اندازه‌گيري ميشود
              شاخص‌هاي موجود در اين نمايه با تمرکز روي کودکان 36 - 59 ماهه، چهار سطح را مورد سنجش قرار ميدهد: زبان، سواد، توانايي حساب و رشد بدني اجتماعي هيجاني شناختي
              ابزار اندازه‌گيري اين چهار سطح برمبناي مشاهدات عيني و بههنگام؛ تعيين ميشود
              براي اين نمايه بايستي 3 سطح از 4 سطح فوقالذکر مورد اندازه‌گيري قرار گرفته و نتيجه بصورت درصدي از کل جمعيت کودکان 36 - 59 ماهه بيان شود
            تفکيک شاخص
              جنسيت
              منطقه جغرافيايي
            محدوديتهاي شاخص
              مهمترين نقيصه اين شاخص ناشي از ويژگي چند وجهي آن است
              تجربه نشان داده است نمايههاي مرکب که براي اندازه‌گيري، نيازمند استفاده از چندين متغير هستند در برنامه‌هاي توسعه موفقيت چنداني نداشتهاند زيرا براي نظارت و پايش، در مجموعهاي از محيطهاي اجرايي و سري زماني مختلف قطعاً با اشتباهاتي مواجه ميشوند
              نکته ديگر اين که تاکنون ابزار کاربردي و مورد پذيرش همه کارشناسان براي اندازه‌گيري کيفيت روشهاي
              آموزش اوان کودکي و سنجش اثرات و پيامدهاي يادگيري در اين حوزه ايجاد نشده است
              کماکان قسمت مهمي از گزارشات مربوط به اطلاعات و دادههاي مورد نياز اين شاخص از گزارشهاي شفاهي يا برگههاي غيررسمي (به ويژه در شکل خانگي اين نوع آموزشها) به دست ميآيد که ممکن است بيانگر وضعيت واقعي پديده مورد ارزيابي نباشد
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبه پذير با « امکان متوسط » طبقه‌بندي ميشود
            منبع اوليه دادهها
              تحقيقات پيمايشي خانوار
              تحقيقات پيمايشي چند شاخصي
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونيسف
              يونسکو
          شاخص 33 : نرخ اتمام دوره ابتدايي به تفکيک پسر و دختر
            تعريف شاخص
              نرخ اتمام دوره ابتدايي با استفاده از شاخص « نرخ جذب ناخالص پايه ششم ابتدايي » اندازه‌گيري ميشود
              اين شاخص شامل آن دسته از کودکان جديدالورود به دوره ابتدايي است که توانستهاند به سال پاياني آن دست پيدا کنند (بدون در نظر گرفتن سن)
              اين شاخص بصورت درصدي از جمعيت داراي سن رسمي آخرين پايه دوره ابتدايي بيان ميشود
              بصورت طبيعي براي محاسبه اين شاخص به اطلاعات دانشآموزاني که براي اولين بار وارد پايه ششم ابتدايي ميشوند، نياز است
              در محاسبه آن، دانشآموزان مردود ثبت نام شده در پايه ششم لحاظ نميشود
              هرچه عدد اين شاخص بزرگتر باشد، نشان دهنده آن است که درصد بيشتري از دانشآموزان دوره ابتدايي موفق به اتمام اين دوره شدهاند
              با توجه به اينکه اين شاخص تمامي افراد جديدالورود به سال پاياني دوره ابتدايي را بدون در نظر گرفتن سن مورد اندازه‌گيري قرار ميدهد، عدد آن معمولاً از 100 بيشتر ميشود زيرا در ميان افراد جديدالورود، افرادي با سن بالاتر يا پايين تر از سن رسمي دوره ابتدايي ( 6 - 11 ساله ) همواره وجود دارند
            تفکيک شاخص
              جنسيت
              وضعيت اقتصادي
              گروههاي معلول
              منطقه جغرافيايي
              دهکهاي درآمدي
              مناطقي که کودکان در معرض خطر ترك تحصيل قرار دارند
            محدوديتهاي شاخص
              اين شاخص صرفاً مسير جريان دانشآموزي را پس از ورود به دوره ابتدايي تا سال پاياني آن مورد پايش قرار ميدهد اما اطلاعاتي را از موانع عدم ورود به مدرسه يا ترك تحصيل ارائه نميدهد
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبهپذير با « امکان زياد » طبقه‌بندي ميشود
            منبع اوليه دادهها
              اطلاعات رسمي
              آمار آموزشي
              تحقيقات پيمايشي خانوار
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونسکو
          شاخص 34 : درصد دختران و پسراني که در پايان مقطع ابتدايي به ميزان قابل توجهي از مهارتهاي بنيادين مانند سوادخواندن و سواد رياضي دست پيدا کردهاند
            تعريف شاخص
              اين شاخص براي اندازه‌گيري نسبت کودکان داراي صلاحيت و توانايي خواندن و درك مطلب متون به زبان رسمي آموزش و شمارش و فهم مفاهيم و عمليات پايهاي رياضي استفاده ميشود
              اين شاخص بصورت نسبتي از در بعد ملي تعريف و « صلاحيت » دانشآموزان سال پاياني دوره ابتدايي بيان ميشود براي محاسبه اين شخص بايستي مواردي مانند توانايي خواندن، تقطيع، درك مطلب و تحليل متن به زبان رسمي آموزش بايستي در اين تعريف ملي لحاظ گردد
            تفکيک شاخص
              جنسيت
              منطقه جغرافيايي
            محدوديتهاي شاخص
              اين شاخص فاقد يک استاندارد مشخص است
              در سطح بين‌المللي نيز به دليل تفاوتهاي زبان، برنامه‌هاي درسي و رويکردهاي تربيتي هنوز يک استاندارد مشخص براي آن تعريف نشده است
              بنابراين ضروري است که هر کشور با توجه به ويژگيهاي خاص آموزشي خود، استاندارد مشخص و رويهاي براي اين شاخص تعريف نمايد
              (گرچه اين پيشنهاد مشکل را در سطح ملي برطرف مينمايد اما انجام مقايسههاي بين‌المللي کماکان به قوت خود باقي است)
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبهپذير با « امکان زياد » طبقه‌بندي شده است
            منبع اوليه دادهها
              آمارهاي آموزشي
              سرشماري مدارس
              تحقيقات ارزيابي کننده ميزان يادگيري شهروندان
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونسکو
          شاخص 35 : نرخ اتمام دوره متوسطه به تفکيک متوسطه اول و دوم؛ دختر و پسر
            تعريف شاخص
              نرخ اتمام دوره متوسطه از تقسيم تعداد کل دانشآموزان آخرين پايه دوره متوسطه (منهاي مردودين آن پايه) به تعداد کل جمعيت داراي سن رسمي آخرين پايه دوره متوسطه بدست ميآيد
              اين شاخص علاوه بر محاسبه نرخ ترك تحصيل، ميتواند نرخ گذار از دوره ابتدايي به متوسطه را نيز محاسبه نمايد زيرا در مخرج خود تعداد کل دارندگان سن رسمي آخرين پايه دوره متوسطه را در نظر ميگيرد
              با توجه به اينکه نرخ ترك تحصيل در دوره متوسطه بيشتر از دوره ابتدايي است، با اين شاخص ميتوان وضعيت روشني از جريان دانشآموزي در اين دوره را تحليل کرد
              در دوره متوسطه هزينه واقعي و هزينه فرصت آموزش بيشتر از دورههاي ديگر است، لذا نظام آموزشي بايستي تلاش و هزينه بيشتري براي ارائه آموزش باکيفيت انجام دهد
              در اين شاخص، تفاوتهاي جنسيتي بيشتري نيز به چشم ميخورد
              شواهد حاکي از آن است که شرايطي مانند وضعيت اقتصادي خانوار، شرايط اجتماعي، خرده فرهنگها و اعتقاد به سرمايهگذاري کمتر براي دختران ، روي آموزش دختران در اين دوره تأثير منفي گذاشته و نرخ دختران را از پسران کمتر ميکند
            تفکيک شاخص
              جنسيت
              وضعيت اقتصادي و درآمد خانوار
              معلوليت
              منطقه جغرافيايي
              مناطق آسيب‌پذير
              مناطقي که در معرض بيشترين نرخ افت تحصيلي يا ترك تحصيل هستند
            محدوديتهاي شاخص
              براي محاسبه اين شاخص در سطح ملي محدوديتي گزارش نشده است
              عمده محدوديت آن درخصوص مقايسههاي بين‌المللي است
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبهپذير با « امکان زياد » طبقه‌بندي ميشود
            منبع اوليه دادهها
              آمارهاي آموزشي
              تحقيقات پيمايشي خانوار
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونسکو
          شاخص 36 : درصد دختران و پسراني که در پايان دوره متوسطه اول به صلاحيت قابل توجهي از پيامدهاي آموزش (شامل سواد خواندن و رياضيات) دست پيدا کردهاند
            تعريف شاخص
              اين شاخص درصد دانشآموزان داراي صلاحيتهاي پايه ناشي از يادگيري و حداقل توانايي خواندن و بايستي در سطح ملي تعريف و در آن مورادي مانند توانايي خواندن، « صلاحيت »
              رياضي را مورد ارزيابي قرار ميدهد تقطيع درك مطلب، تحليل متن به زبان رسمي آموزش و درك مفاهيم پيشرفته رياضي، استدلال و حل مسئله پيشبيني شود
              تمامي اين موارد بايستي در قالب يک مجموعه مشخص از صلاحيتها در تعريف ملي درج گردد
            تفکيک شاخص
              پيشنهادي ارائه نشده است
            محدوديتهاي شاخص
              استانداردهاي صلاحيت بصورت مدون تعريف نشدهاند
              ابزارهاي اندازه‌گيري اين صلاحيت هم مورد ديگري است که درخصوص آن اختلافنظر وجود دارد
              برخي از کارشناسان، آزمونهاي بين‌المللي را ابراز مناسبي ميدانند اما برخي ديگر بر ضرورت تدوين ابزارهاي استاندارد ملي تأکيد ميکنند
                PIRLS,TIMSS,PISA
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبهپذير با « امکان متوسط » طبقه‌بندي ميشود
            منبع اوليه دادهها
              آمارهاي آموزشي
              سرشمارس مدارس
              طرحهاي ارزيابي ميزان يادگيري شهروندان
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونسکو
          شاخص 37 : نرخ ثبتنام آموزش عالي به تفکيک زن و مرد
            تعريف شاخص
              اين شاخص تعداد کل ثبت نام شدهها در دوره آموزش عالي (بدون توجه به سن) را مورد ارزيابي قرار داده و بصورت درصدي از جمعيت ثبتنام شده به گروه سني 18 - 24 ساله (صرفاً سطح 5 و 6 نظام طبقه‌بندي آي‌اس‌سي‌اي‌دي) بيان ميشود
              نرخ ثبت نام آموزش عالي شاخصي است که ميتواند نشاندهنده ميزان کيفيت نيروي کار در يک کشور باشد
              فاصله زياد ميان نرخ ثبت نام آموزش عالي و نرخ بيکاري حاکي از ناتواني نظام اقتصادي در جذب فارغالتحصيلان دانشگاهي يا ميزان اشتغالپذيري فارغالتحصيلان يا عدم تعادل ميان مهارتهاي مورد نياز بازار کار و مهارت ارائه شده در برنامه‌هاي دانشگاهي است
            تفکيک شاخص
              ثبت نام به تفکيک جنس
              مناطق شهري و روستايي
              ميزان ثبت نام زنان در رشتههاي علوم، رياضي، مهندسي و…
            محدوديتهاي شاخص
              محاسبه نرخ ثبت نام آموزش عالي في نفسه نميتواند ارزيابي کننده نرخ بيکاري باشد
            ميزان محاسبهپذيري شاخص
              اين شاخص جزو شاخص‌هاي محاسبهپذير با « امکان زياد » طبقه‌بندي ميشود
            منبع اوليه دادهها
              آمارهاي آموزشي
              تحقيقات پيمايشي خانوار
            منبع بين‌المللي دادهها
              يونسکو
          شاخص‌هاي سطح ملي (تکميلي)
            4-1
              درصد دختران و پسراني که داراي ارزشها و مهارتهاي مورد نياز شهروندي جهاني و توسعه پايدار هستند
            4-2
              درصد کودکان زير 5 سال برخوردار از محيط زندگي غني، تحريک کننده و امن
            4-3
              تعداد کودکان خارج از مدرسه
            4-4
              درصد نوجوانان 15 - 19 ساله داراي دسترسي به برنامه‌هاي دوگانه کار و درس
            4-5
              نرخ باسوادي جمعيت 15 - 24 ساله (به تفکيک زن و مرد)
            4-6
              درصد جوانان 18 - 24 ساله داراي دسترسي به برنامه‌هاي آموزشي
            4-7
              نسبت دانشآموز به کامپيتر در دوره ابتدايي و دوره متوسطه
            4-8
              وجود قوانين و مقررات تضمين کننده برخورداري از حق آموزش براي کودکان، دسترسي به آموزش پايه و جلوگيري از ورود زودهنگام به بازار کار
        پيوست ( 3) شاخص‌هاي کشوري بخش آموزش و پرورش (مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش)
          شاخص‌هاي دسترسي به آموزش و پرورش
            -1 درصد پذيرش دوره آمادگي
            -2 درصد پذيرش ظاهري جمعيت 6 ساله
            -3 درصد پذيرش واقعي جمعيت 6 سله
            -4 نرخ انتقال از يک دوره تحصيلي به دوره تحصيلي بعدي
          شاخص‌هاي اشتغال به تحصيل (پوشش تحصيلي)
            -1 درصد اشتغال به تحصيل ظاهري
            -2 درصد اشتغال به تحصيل واقعي
            -3 درصد اشتغال به تحصيل ويژه سني
          شاخص‌هاي کارايي دروني نظام آموزش و پرورش
            -1 شاخص‌هاي کارايي دروني براساس الگوي جريان دانشآموزي
              الف – نسبت اتلاف
              ب) ميانگين طول تحصيل فارغ التحصيلان
              ج) نرخ ماندگاري از پايه اول به ساير پايههاي تحصيلي
            -2 شاخص‌هاي کارايي دروني براساس نتايج امتحانات و آمار دانشآموزان
              الف) درصد قبولي و مردودي
              ب) درصد تارکان تحصيل از دانشآموزان
          شاخص‌هاي مالي آموزش و پرورش
            -1 سهم آموزش و پرورش از بودجه دولت به تفکيک جاري، عمراني و کل
            -2 سهم آموزش و پرورش از توليد ناخالص داخلي به تفکيک جاري، عمراني و کل
            -3 سهم آموزش و پرورش از توليد ناخاصل ملّي به تفکيک جاري، عمراني و کل
            -4 ترکيب بودجه آموزش و پرورش از نظر جاري و عمراني
            -5 ترکيب بودجه جاري آموزش و پرورش از نظر فصول هزينه
            6 - ترکيب اعتبارات آموزش و پرورش از نظر برنامه‌ها به تفکيک جاري و عمراني
            -7 سرانه دانشآموزي به تفکيک دورههاي تحصيلي و شاخه تحصيلي دوره متوسطه (نظري – فني و حرفهاي – کاردانش)
            -8 سرانه فعاليتهاي فرهنگي و تربيتي دانشآموزي
            -9 نسبت اعتبارات پژوهشي به اعتبارات غيرپرسنلي و کل اعتبارات جاري آموزش و پرورش
            -10 سرانه دانشآموزي بودجههاي غيرپرسنلي آموزشي و تربيتي
            -11 سرانه عوارض آموزشي وصل شده
            -12 ميانگين حقوق و مزاياي فرهنگيان بر سرانه توليد ناخالص داخلي
            -13 نسبت کمکهاي مردمي به کل اعتبارات آموزش و پرورش
            -14 سهم اعتبارات آموزش کارکنان از کل اعتبارات آموزش و پرورش
            -15 نسبت اعتبارات پژوهشي آموزش و پرورش به اعتبارات پژوهشي دولت
            -16 نسبت درآمدهاي شوراهاي آموزش و پرورش به اعتبارتت آموزش و پرورش
            -17 سهم آموزش و پرورش از اعتبارات فصول مختلف بودجه
            -18 ترکيب بودجه عمراني آموزش و پرورش به تفکيک فصل و برنامه
            -19 هزينه سرانه جاري سوادآموزان تحت پوشش
            -20 نسبت سرانه دانشآموزي به سرانه توليد ناخالص داخلي
            -21 نسبت سرانه دانشآموزي به سرانه توليد ناخالص ملي
            -22 هزينه جاري سواد آموز قبول شده
          شاخص‌هاي سواد آموزي
            -1 نرخ بيسوادي
            -2 نرخ کم سوادي
            -3 نرخ اشتغال به سوادآموزي
            -4 نرخ اشتغال به سوادآموزي بيسوادان
            -5 نرخ اشتغال به سوادآموزي کمسوادان
            – 6 نرخ اشتغال به سوادآموزي 10- 6 ساله‌ها
            -7 ترکيب سوادآموزان از نظر جنسيت
          شاخص‌هاي کارايي داخلي
            -1 درصد قبولي سوادآموز
            -2 نرخ انتقال از يک دوره به دوره بعدي
            -3 نرخ ترك تحصيل سوادآموز
          شاخص‌هاي بهرهوري
            -1 نسبت سوادآموز به آموزشيار
            -2 نسبت سوادآموز به کارکنان
            -3 نسبت سوادآموز به کلاس
            -4 نسبت کلاس به آموزشيار
            -5 ترکيب آموزشياران از نظر جنسيت
            6 - توزيع درصدي کلاسها برحسب مکان
          شاخص‌هاي فضاهاي آموزش و پرورش
            -1 سرانه زمين آموزشي
            -2 سرانه زيربناي کلاسهاي فيزيکي
            -3 سرانه محوطه
            -4 سرانه فضاي سبز
            -5 سرانه زيربناي کارگاهي
            6 - سرانه زيربناي آزمايشگاهي
            -7 درصد مدارس داراي نمازخانه مستقل
            -8 سرانه نمازخانه
            -9 درصد مدارس داراي اتاق بهداشت
            -10 درصد ساختمانهاي آموزشي داراي اتاق مشاوره
            -11 درصد مدارس داراي کتابخانه مستقل
            -12 سرانه کتابخانه
            -13 سرانه سرويسهاي بهداشتي مدارس
            -14 درصد کلاسهاي اشتغال شده با وسايل اسقاطي
            -15 درصد کلاسهاي داير غيرفيزيکي به کل کلاسها
            -16 تراکم کلاسهاي داير
            -17 تراکم کلاسهاي فيزيکي
            -18 نسبت کلاسهاي استيجاري به کل کلاسهاي موجود
            -19 ميانگين عمر ساختمان مدارس
            -20 توزيع درصدي ساختمان مدرسه برحسب عمر آنها
            -21 درصد کلاسهاي مخروبه
            -22 رشد ساليانه کلاسهاي مردمي
            -23 سهم مشارکت مردم در احداث کلاس درس
            -24 سرانه زمين اردوگاه
            -25 سرانه زيربناي اردوگاه
            -26 سرانه زمين کانونهاي تربيتي
            -27 سرانه زيربناي کانونهاي تربيتي
            -28 سرانه زمين فضاهاي ورزشي
            -29 سرانه زيربناي فضاهاي ورزشي
            -30 سرانه فضاي سرپوشيده ورزشي دختران
          شاخص‌هاي ترکيب جمعيت دانشآموزي
            -1 سهم هر دوره تحصيلي از کل دانشآموزان
            -2 درصد دانشآموزان دختر
            -3 درصد دانشآموزان شهري
            -4 درصد دانشآموزان مناطق دوزبانه
            -5 درصد دانشآموزان مدارس مختلط
            6 - درصد رشد ساليانه تعداد دانشآموز
            -7 سهم هرشاخه تحصيلي در دوره متوسطه
            -8 سهم هر رشته تحصيلي در شاخه نظري
            -9 سهم هر زمينه تحصيلي در شاخههاي فني و حرفهاي و کاردانش
          شاخص‌هاي نيروي انساني
            -1 درصد کارمندان برحسب نوع استخدام
            -2 درصد زنان کارمندان به کل کارمندان
            -3 درصد کارمندان براساس مدرك تحصيلي
            -4 ضريب اشتغال ظاهري معلمان در هر گروه درسي
            -5 ضريب اشتغال واقعي معلمان در هر گروه سني
            6 - درصد معلمان به کل کارکنان
            -7 نسبت معلمان واجد شرايط به کل معلمان
            -8 درصد معلمان واجد شرايط در هر گروه درسي
            -9 نسبت دانشآموز به معلم
            -10 نسبت دانشآموزان مدارس غيرانتفاعي به کل نيروهاي مأمور در اين مدارس
            -11 توزيع درصدي مدارس براساس درجه آنها
            -12 ميانگين سنوات خدمت کارکنان
            -13 ميانگين سنوات خدمت معلمان
            -14 ميانگين ساعات آموزش ضمن خدمت به ازاي هر کارمند آموزش و پرورش
          شاخص‌هاي آموزش و پرورش استثنايي
            -1 درصد پوشش تحصيلي
            -2 نسبت اتاقهاي موجود توانبخشي به تعداد کل آموزشگاههاي استثنايي
            -3 نسبت اتاقهاي موجود توانبخشي به تعداد کل دانشآموزان استثنايي
            -4 نسبت تعدادي نيروي انساني متخصص در امور توانبخشي به تعداد دانشموزان استثنايي
            -5 نسبت تعداد افراد تحت پوشش طرح سنجش به تعداد متقاضيان ورود به دبستان
            -6 نسبت دانشآموزان استثنايي شاغل به تحصيل در روش تلفيقي تحت پوشش به کل دانشآموزان استثنايي تحت پوشش
            -7 نسبت دانشآموزان شاغل به تحصيل در روش تلفيقي تحت پوشش به کل دانشآموزان عادي
            -8 نسبت به تعداد دانشآموزان کم توان ذهني ورودي به دوره مهارتهاي حرفهاي به کل فارغالتحصيلان کم توان ذهني دوره ابتدايي
        پيوست ( 4) شاخص‌هاي کشوري آموزش عالي (مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي)
          ارزيابي کلان
            در اين سطح، وضع موجود آموزش عالي کشور در مقياس ملي ارزيابي ميشود و وضعيت هر يک از زيرمجموعههاي آموزش عالي به صورت کلي و فراتر از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي و سازمانهاي مربوط مورد بررسي قرار ميگيرد
            اين ارزيابي روند آموزش عالي کشور را در هر يک از حوزه هاي اصلي (زيرساختهاي آموزشي، پژوهشي، دانشجويي، فرهنگي و بودجه و اعتبارات) معين و موقعيت نسبي آنها را در عرصه بين‌المللي مشخص مي کند
          ارزيابي خرد
            در اين سطح وضعيت دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي در مقايسه با يکديگر ارزيابي ميشود
            گرچه بسياري از شاخص هاي تدوين شده در دو بخش خرد و کلان مشابه هستند، ولي سطح ارزيابي متفاوت است
            ارزيابي خرد نهايتاً به دستهبندي دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي منجر مي گردد
            شاخص‌هاي ارزيابي کلان و خرد آموزش عالي شامل شاخص هاي کمي، کيفي و تحليلي آموزش عالي بوده و در 5 حوزه اصلي: شاخص هاي کلي، آموزشي، پژوهشي، دانشجويي، فرهنگي و اعتبارات و امکانات تدوين گرديده است
          بخش کلي
            شاخص هاي کلي در آموزش عالي، شاخص هايي هستند که امکان جايگزيني آنها در بخش هاي آموزشي، پژوهشي، دانشجويي، فرهنگي و اعتبارات و امکانات کمتر وجود داشته و بيشتر جنبه عمومي و مشترك داشته اند
          بخش آموزشي
            شاخص هاي آموزشي شامل شاخص‌هاي کمي، کيفي و تحليلي است که مربوط به اعضاء هيأت علمي، برنامه‌ها و فضاهاي آموزشي و درسي، کارشناسان آموزشي، سطوح و مقاطع تحصيلي و … مي باشد
          بخش پژوهشي
            شاخص هاي پژوهشي شامل شاخص‌هاي کمي، کيفي و تحليلي در ارتباط با مراکز تحقيقاتي، محققين، انتشارات تحقيقاتي (تأليف و ترجمه کتب و مقالات علمي پژوهشي و…)، کنفرانسها، همايش ها و … مي باشد
          بخش دانشجويي
            شاخص هاي دانشجويي شامل شاخص‌هاي کمي، کيفي و تحليلي در خصوص پذيرفتهشدگان، دانشجويان و دانشآموختگان، فضاهاي دانشجويي و … مي باشد
          بخش فرهنگي
            شاخص هاي فرهنگي شامل شاخص‌هاي کمي، کيفي و تحليلي مرتبط با مسائل فرهنگي و فعاليتهاي فوق برنامه و رفاهي اعضاي هيأت علمي، دانشجويان و کارکنان، برنامه ها و آموزشهاي فرهنگي و … مي باشد
          بخش اعتبارات و امکانات
            شاخص هاي اعتبارات و امکانات شامل شاخص‌هاي کمي، کيفي و تحليلي در خصوص بودجه و اعتبارات بخش آموزش عالي، دانشگاهها و موسسات آموزش عالي، بودجه و اعتبارات آموزشي، پژوهشي، دانشجويي و فرهنگي و نيز حقوق و مزاياي اعضاي هيأت علمي، غير هيأت علمي و… مي باشد
            در هر يک از حوزه‌ها شاخص‌هايي نيز در خصوص مديريت دانشگاهها و موسسات آموزش عالي ارائه شده است
            قابل ذکر است که شاخص هاي تدوين و ارائه شده، از زوايا و ديدگاههاي مختلف، آموزش عالي و رسالتها و عملکردهاي آن را مورد توجه قرار داده و شامل جنبه هاي مختلف کمي و کيفي از يک سو و دروندادها، فرايندها، بروندادها، پيامدها و اثر بخشي ها از سوي ديگر است
            در نتيجه اين گستردگي، تعداد شاخص ها پر شمار و گاه با هم داراي هم پوشاني هائي مي باشد که مي توان گفت در ارزيابي هاي همه جانبه، چنين پديده اي اجتناب ناپذير است
            نکته ديگر اينکه توجه به شاخص ها نه تنها بعنوان نشانگرهاي ارزيابي مفيد و کار آمد است، بلکه شاخص ها مي توانند جهت دهنده، نظم آور و هدايت کننده باشند و مديريت هاي کلان و خرد را در جهت شناخت بهتر وضعيت و تلاش در جهت بهبود آن ياري رسانند
          الف -شاخص‌هاي ارزيابي کلان آموزش عالي
            -1 الف- شاخص هاي کلي
              بخش کمي
                1-1 تعداد کل دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                2-1 درصد دانشگاههاي دولتي و غيردولتي از کل دانشگاههاي کشور
                3-1 نسبت دانشگاههاي علوم پزشکي به دانشگاههاي غيرپزشکي
                4-1 تعداد دانشگاهها به تفکيک جامع، در حال توسعه، تحقيقاتي و کاربردي
                5-1 تعداد دانشگاهها و مراکز آموزش عالي در حوزه علوم اسلامي
                -6-1 درصد دانشگاههاي تخصصي از کل دانشگاههاي کشور
                -7-1 توزيع استاني دانشگاهها به تفکيک دولتي و غيردولتي
                8-1 -تعداد اعضاي هيات علمي در يک ميليون نفر جمعيت
                -9-1 تعداد کل اعضاي هيأت علمي به تفکيک جنسيت، رتبه علمي و گروه عمده تحصيلي در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                10-1 توزيع درصدي اعضاي هيأت علمي به تفکيک جنسيت، رتبه علمي و گروه عمده تحصيلي به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                11-1 -ميانگين ساعات کاري اعضاي هيأت علمي در انواع فعاليت ها (آموزشي، پژوهشي، مديريتي- اجرايي مشاوره اي) در دانشگاههاي دولتي و غير دولتي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي در هفته
                -12-1 ميانگين سابقه مديريت اعضاي هيأت علمي شاغل بعنوان مديران ارشد
                -13-1 توزيع درصدي مديران ارشد دانشگاهها بر حسب مرتبه علمي به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                14-1 -ميانگين طول مدت مديريت مديران ارشد به تفکيک دانشگاههاي دولتي و غيردولتي (برحسب سال)
                15-1 - ميانگين تعداد جابجايي مديران ارشد در طي مدت 5 سال به تفکيک در دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي
                -16-1 تعداد برنامه هاي راهبردي در آموزش عالي
              بخش کيفي
                17-1 -ميزان بکارگيري معيارهاي مناسب در انتخاب مديران آموزش عالي مديران ارشد و مياني
                18-1 -ميزان مشارکت دانشگاهيان در تدوين سياستها و برنامه هاي ملّي
                -19-1 ميزان مشارکت دانشگاهيان در انتخاب مديران ارشد دانشگاهها
                -20-1 ميزان استقلال دانشگاهها در تصميم گيري و اجراي امور مربوط
                21-1 - ميزان اسلامي بودن دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي
                22-1 -ميزان موفقيت دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي در دستيابي به آرمانهاي انقلاب اسلامي
                -23-1 چگونگي آزادي علمي در دانشگاه
                -24-1 ميزان پاسخ گويي و التزام اجتماعي دانشگاه
                25-1 -ميزان مشارکت دانشگاه در ارتقاي فرهنگ جامعه
                26-1 -الف- ميزان پيشگامي و راهگشايي دانشگاه در امور اجتماعي و سياسي
                -27-1 ميزان همکاري دانشگاه و صنعت
                28-1 -کيفيت همکاري دانشگاه و صنعت
            -2 الف- شاخص هاي آموزشي
              بخش کمي
                -2-1 درصد اعضاي هيأت علمي تمام وقت و پاره وقت از کل اعضاي هيأت علمي در دانشگاههاي دولتي و يردولتي
                -2-2 نسبت اعضاي هيأت علمي به دانشجويان در دانشگاههاي دولتي و غير دولتي و به تفکيک مرتبه علمي، مقطع و گروه عمده تحصيلي
                2-3 -درصد اعضاي هيأت علمي بازنشسته ، داراي ترك خدمت موقت و دائم از کل اعضاي هيات علمي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي و دانشگاههاي دولتي وغير دولتي در سال
                2-4 -ميزان ساعات دوره هاي آموزشي براي مديران عضو هيأت علمي و غير هيات علمي دانشگاهها به تفکيک پزشکي و غير پزشکي و دولتي و غير دولتي در سال
                2-5 -تعداد رشته هاي آموزشي دائردر دانشگاههاي دولتي و غير دولتي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي در مقاطع مختلف تحصيلي
                2-6 تعداد دفعات بازنگري برنامه درسي به تفکيک رشته و مقطع تحصيلي در طي 5 سال
                2-7 سرانه دانشجويي فضاي آموزشي (کلاس درس) به تفکيک دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
              بخش کيفي
                -2-8 ميزان انطباق برنامه هاي آموزشي با رسالت واهداف دانشگاه به تفکيک دولتي وغيردولتي
                2-9 ميزان تأثير آموزشها و نحوه تدريس در دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي بر کار آفريني، خلاقيت و نوآوري دانش آموختگان به تفکيک گروه عمده تحصيلي
                2-10 ميزان مشارکت دانشجويان در فرايند تعليم و تعلم به تفکيک مقاطع تحصيلي در دانشگاههاي دولتي و غير دولتي
                -2-11 ميزان اثر بخشي آموزش عالي به تفکيک در دانشگاههاي دولتي وغير دولتي
                -2-12 ميزان رضايت جامعه از توانمندي دانش آموختگان دانشگاهها
            -3 الف- شاخص‌هاي پژوهشي
              بخش کمي
                3-1 -درصد محققان دانشگاهي از کل محققان کشور
                3-2 تعداد محققان دانشگاهي در يک ميليون نفر جمعيت
                -3-3 درصد کارشناسان پژوهشي از کل شاغلان تحقيقاتي به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                3-4 نرخ رشد محققان دانشگاهي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي در سال
                -3-5 تعداد شاغلان تحقيقاتي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي
                -3-6 تعداد مراکز تحقيقاتي به تفکيک در دانشگاههاي دولتي، غير دولتي، پزشکي و غير پزشکي
                3-7 تعداد عناوين مجلات و نشريات پژوهشي چاپ شده توسط دانشگاههاي دولتي وغيردولتي
                3-8 تعداد اختراعات و تعداد اکتشافات دانشگاههاي دولتي و غيردولتي که به ثبت رسيده است
                3-9 تعداد جوايز علمي کسب شده توسط اعضاي هيأت علمي در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                3-10 تعداد سمينارها و کنفرانس هاي علمي برگزار شده در کشور توسط دانشگاههاي دولتي و غيردولتي در سال
                3-11 نسبت تعداد مقالات و کتب تاليف و ترجمه شده اعضاي هيأت علمي به کل اعضاي هيأت علمي به تفکيک و بر حسب مرتبه علمي
                3-12 درصد اعضاي هيأت علمي صاحب تأليف و ترجمه (کتاب، مقالات علمي و پژوهشي) از کل اعضاي هيأت علمي
                -3-13 تعداد کتابهاي چاپ شده توسط اعضاي هيأت علمي در سطح بين‌المللي(به زبانهاي خارجي)
                3-14 تعداد مقالات چاپ شده اعضاي هيأت علمي در مجلات علمي - پژوهشي داخلي و مجلات نمايه شده در فهرست هاي معتبر بين المللي به تفکيک دانشگاههاي دولتي وغيردولتي
                3-15 نسبت تعداد مقالات و کتب تأليفي و ترجمه اي چاپ شده اعضاي هيأت علمي به کل دانشجويان به تفکيک و بر حسب مقطع تحصيلي و دانشگاه دولتي وغيردولتي
                3-16 تعداد عناوين کتابهاي مرجع موجود در دانشگاههاي دولتي وغيردولتي به تفکيک
                3-17 نسبت رايانه هاي متصل به اينترنت به تعداد دانشجويان به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                -3-18 سرانه دانشجويي فضاي کتابخانه ها به تفکيک در دانشگاههاي دولتي وغيردولتي
                -3-19 درصد پژوهش هاي دانشگاهي منتهي به توليد فناوري به تفکيک گروه هاي عمده تحصيلي در دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي
                -3-20 ميزان درآمد دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي از فروش فن‌آوري
              بخش کيفي
                3-21 ميزان تطابق تحقيقات انجام شده در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي با هدفهاي برنامه توسعه کشور
                3-22 - ميزان رضايت اعضاي هيات علمي دانشگاهها از تسهيلات موجود براي ارائه و انتشار آثار علمي تخصصي خود در داخل و خارج از کشور
                3-23 - ميزان رضايت جامعه از (نقش علمي) دانشگاهها در حل مشکلات فني و تخصصي در عرصه هاي مختلف جامعه
                3-24 - کيفيت مراکز تحقيقاتي دانشگاههاي کشور
                3-25 ميزان بهره برداري از رايانه هاي موجود در دانشگاه هاي دولتي و غيردولتي در فعاليت هاي علمي و پژوهشي
            -4 الف- شاخص هاي دانشجويي
              بخش کمي
                4-1 - توزيع درصدي پذيرفته شدگان به تفکيک دانشگاههاي دولتي و غيردولتي، مقطع، گروه عمده تحصيلي و استان
                4-2 - نسبت پذيرفته شدگان از هر استان به جمعيت استان به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي و دانشگاههاي دولتي و غير دولتي
                4-3 - درصد پذيرفته شدگان بومي از کل پذيرفته شدگان به تفکيک استان
                4-4 - نرخ رشد پذيرش دانشجو در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                4-5 - درصد پذيرفته شدگان زن از کل پذيرفته شدگان به تفکيک مقطع تحصيلي و دانشگاه دولتي و غيردولتي
                4-6 - توزيع استاني ده درصد اول پذيرفته شدگان در گروههاي عمده تحصيلي
                4-7 نسبت پذيرفته شدگان دوره کارشناسي ارشد به دانش آموختگان کارشناسي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي و جنسيت در سال
                4-8 - درصد پذيرفته شدگان در دوره هاي تحصيلات تکميلي از کل پذيرفته شدگان دانشگاه به تفکيک جنسيت، دولتي و غيردولتي و پزشکي و غير پزشکي
                4-9 - نسبت پذيرفته شدگان دوره دکتري به دانش آموختگان دوره کارشناسي به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي و جنسيت
                4-10 نسبت پذيرفته شدگان دوره دکتري تخصصي به دانشآموختگان کارشناسي ارشد به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي و جنسيت
                4-11 تعداد پذيرفته شدگان در دانشگاههاي خارج از کشور (اعزام، بورس، و (… به تفکيک گروه عمده تحصيلي و جنسيت
                4-12 تعداد کل دانشجويان کشور به تفکيک دولتي و غير دولتي ،پزشکي و غير پزشکي و جنسيت
                4-13 تعداد دانشجويان دانشگاهها در يک ميليون نفر جمعيت کشور
                4-14 توزيع درصدي دانشجويان بر حسب دانشگاه دولتي و غير دولتي، مقطع، گروه عمده تحصيلي و استان
                4-15 - توزيع سني دانشجويان در گروههاي عمده تحصيلي به تفکيک جنسيت و مقطع تحصيلي
                4-16 - ميانگين مدت تحصيل بر حسب گروههاي عمده تحصيلي به تفکيک مقطع تحصيلي، دانشگاه دولتي و غيردولتي و جنسيت
                4-17 - درصد دانشجوياني که تشويق و تقديرنامه دريافت کرده اند به تفکيک مقطع، گروههاي عمده تحصيلي و جنسيت
                -4-18 سرانه فضاي خوابگاههاي دانشجويي(براي دانشجويان واجد شرايط) به تفکيک جنسيت و نوع خوابگاه (مجردي و متأهلي) و دانشگاه دولتي و غيردولتي
                4-19 - سرانه فضاي تربيت بدني به تفکيک دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                4-20 - تعداد کل دانش آموختگان در مقاطع مختلف به تفکيک جنسيت و گروه عمده تحصيلي
                4-21 - درصد دانش آموختگان داراي شغل مرتبط با رشته در طي 3 سال پس از فراغت از تحصيل به تفکيک مقطع و گروههاي عمده تحصيلي
              بخش کيفي
                4-22 ميزان حمايت از خلاقيت ها و دستاوردهاي علمي دانشجويان در کشور
                4-23 - ميزان وجود تسهيلات لازم براي توسعه آموزش دانشجويان با استعداد درخشان
                4-24 - ميزان رضايت دانشجويان از وجود فرصتها براي دسترسي به امکانات علمي و تحصيلي
                4-25 - ميزان رضايت دانشجويان در خصوص امکان تحقيقات دانشجوئي
                -4-26 ميزان اميد به آينده (در زمينه رشد و پيشرفت علمي و حرفهاي) در ميان دانشجويان
                4-27 - کيفيت دانش آموختگان دانشگاههاي دولتي و غيردولتي به تفکيک گروه عمده تحصيلي
                -4-28 ميزان مطابقت توانمندي دانش آموختگان با نيازهاي واقعي جامعه
                -4-29 ميزان رضايت دانش آموختگان در خصوص امر اشتغال
            -5 الف- شاخص هاي فرهنگي
              بخش کمي
                5-1 تعداد پژوهش هاي مرتبط با فرهنگ و ارزشهاي اسلامي در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي به تفکيک
                -5-2 درصد دانشجويان عضو تشکلهاي دانشجوئي از کل دانشجويان
                -5-3 سرانه دانشجويي فضاي فرهنگي (مساجد، نمازخانه ها، تالار نمايش) به تفکيک دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                -5-4 تعداد کارگاهها، سمينارها، مراسم و کلاس هاي آموزشي فرهنگ اسلامي در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                5-5 تعداد گردهمائي هاي بزرگ برگزار شده با حضور صاحبنظران در خصوص مسائل اجتماعي و فرهنگي جوانان در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                5-6 تعداد مراکز مشاوره و راهنمائي دانشجويان در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                5-7 - درصد دانشجويان مراجعه کننده به مراکز مشاوره از کل دانشجويان به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي و جنسيت
                5-8 درصد دانشجوياني که بنا به اظهار خود فريضه نماز را (بطور مرتب، غالبا"، بندرت) بجا مي‏آورند
                5-9 متوسط ساعات پرداختن دانشجويان به امور فرهنگي و فوق برنامه در سال
                5-10 متوسط ساعات مطالعه غير درسي دانشجويان در سال
              بخش کيفي
                5-11 ميزان تحقق وحدت حوزه و دانشگاه -5-12 ميزان رضايت دانشجويان ازمنزلت اجتماعي خود
                5-13 -ميزان علاقه دانشجويان به فرهنگ و هويت ملي
                5-14 ميزان علاقمندي دانشجويان نسبت به بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران
                5-15 ميزان آگاهي دانشجويان از معارف و فرهنگ اسلامي
                5-16 ميزان گرايش دانشجويان به مهاجرت به خارج از کشوربه تفکيک انگيزه، جنسيت، گروه عمده تحصيلي دانشگاه دولتي و غير دولتي
                5-17 ميزان پاي بندي دانشگاهيان به انجام تکاليف و شعائر ديني (نماز، روزه، حجاب و…) به تفکيک جنسيت و گروه عمده تحصيلي در دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي
                5-18 ميزان آگاهي سياسي دانشجويان دانشگاه هاي دولتي و غير دولتي به تفکيک گروه عمده تحصيلي، مقطع تحصيلي و جنسيت
                5-19 ميزان اثر بخشي فعاليت تشکلهاي دانشجويي در رشد آگاهي ها و نگرشهاي سياسي، اجتماعي، ديني و اخلاقي دانشجويان
                5-20 ميزان تمايل اعضاي هيأت علمي به ترويج ارزشهاي ديني
                5-21 ميزان تمايل اعضاي هيأت علمي به اخلاق و معنويت
                5-22 ميزان تمايل اعضاي هيأت علمي به ترويج و تقويت هويت ملّي
                5-23 ميزان رضايت اعضاي هيأت علمي ازمنزلت اجتماعي خود
            6 - الف- شاخص‌هاي اعتبارات وامکانات
              بخش کمي
                6-1 درصد اعتبارات آموزش عالي از توليد ناخالص ملّي
                6-2 درصد اعتبارات آموزش عالي از بودجه کل کشور
                6-3 ميزان اعتبارات آموزش عالي به تفکيک دولتي و غيردولتي و پزشکي و غير پزشکي
                6-4 درصد اعتبارات ارزي آموزش عالي (به تفکيک دولتي و غيردولتي و پزشکي و غير پزشکي)از کل اعتبارات آموزش عالي
                6-5 نسبت اعتبارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به کل اعتبارات آموزش عالي
                6-6 نسبت اعتبارات وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکي به کل اعتبارات آموزش عالي
                6-7 توزيع درصدي اعتبارات دانشگاهها به تفکيک دانشگاههاي دولتي و غير دولتي
                6-8 درصد اعتبارات آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از کل اعتبارات آموزش عالي
                6-9 درصد اعتبارات آموزشي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي از کل اعتبارات آموزش عالي
                6-10 درصد اعتبارات ارزي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-11 درصد اعتبارات ارزي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-12 درصد اعتبارات آموزشي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-13 درصد اعتبارات آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-14 درصد اعتبارات عمراني آموزش عالي (به تفکيک پزشکي و غيرپزشکي) از کل اعتبارات عمراني کشور
                6-15 درصد اعتبارات عمراني وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-16 درصداعتبارات عمراني وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-17 درصد اعتبارات تحقيقاتي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-18 درصد اعتبارات تحقيقاتي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي ، از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-19 درصد اعتبارات تحقيقاتي آموزش عالي از کل اعتبارات تحقيقاتي کشوربه تفکيک دو وزارتخانه علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشکي
                6-20 درصد اعتبارات دانشجوئي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-21 درصد اعتبارات دانشجوئي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي از کل اعتبارات آن وزارتخانه
                6-22 سرانه اعتبارات دانشجوئي به تفکيک دانشگاههاي پزشکي و غير پزشکي و دولتي و غير دولتي
                6-23 -سرانه دانشجوئي اعتبار تخصيص يافته به فعاليت هاي فرهنگي و فوق برنامه در دانشگاههاي دولتي و غيردولتي
                6-24 درصد هزينه هاي امور فرهنگي و فوق برنامه از اعتبارات و عوايد اختصاصي آموزش عالي
          ب- شاخص‌هاي ارزيابي خرد آموزش عالي
            -1 ب- شاخص هاي کلي
              بخش کمي
                1-1 تعداد اعضاي هيأت علمي بر حسب مرتبه علمي به تفکيک گروه عمده تحصيلي و جنسيت
                1-2 درصد مربيان آموزشيار، مربيان، استادياران، دانشياران و استادان از کل اعضاي هيأت علمي به تفکيک
                1-3 درصداعضاي هيأت علمي جديدالاستخدام از کل اعضاي هيأت علمي در سال
                1-4 درصد اعضاي هيأت علمي بازنشسته از کل اعضاي هيأت علمي در سال
                1-5 درصد اعضاي هيأت علمي زن از کل اعضاي هيأت علمي
                1-6 درصد اعضاي هيأت علمي تبديل وضعيت يافته از پيماني به رسمي آزمايشي از کل اعضاي هيأت علمي پيماني در سال
                1-7 ميانگين سن اعضاي هيأت علمي به تفکيک مرتبه علمي و جنسيت
                1-8 -درصد اعضاي هيأت علمي تمام وقت از کل اعضاي هيأت علمي
                1-9 درصد اعضاي هيأت علمي نيمه وقت از کل اعضاي هيأت علمي
                1-10 درصد اعضاي هيأت علمي ارتقاء يافته به مرتبه بالاتر در سال از کل اعضاي هيأت علمي
                1-11 درصد مربيان ارتقاء يافته به مرتبه استادياري در سال از کل مربيان
                1-12 درصد استادياران ارتقاء يافته به مرتبه دانشياري در سال از کل استادياران
                1-13 درصد دانشياران ارتقاء يافته به مرتبه استادي در سال از کل دانشياران
                1-14 نسبت اعضاي هيأت علمي داراي سمت اجرايي به کل اعضاي هيأت علمي تمام وقت
                1-15 توزيع درصدي کارکنان برحسب مدرك تحصيلي (زير ديپلم، ديپلم، کارداني، کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکتري
                1-16 نسبت تعداد کارکنان به تعداد اعضاي هيأت علمي
                1-17 نسبت تعداد کارکنان به تعداد دانشجويان
                1-18 - درصد کارکنان زن از کل کارکنان
                1-19 درصد کارکنان شاغل در پست هاي تخصصي از کل کارکنان
                1-20 - درصد کارکنان استخدام شده در سال
                1-21 ميانگين سن کارکنان به تفکيک جنسيت
                1-22 درصد افراد خارج شده از سيستم (بازنشسته، باز خريد، مستعفي، ترك خدمت و…) به تفکيک کارکنان و اعضاي هيأت علمي و بر حسب جنسيت
                1-23 تعداد جلسات رسمي مديريت به تفکيک با اعضاي هيأت علمي و کارکنان
                1-24 -تعداد پيشنهادهاي ارائه شده در زمينه هاي مختلف کاري به وزارت متبوع از سوي مديريت
              بخش کيفي
                1-25 ميزان استقلال دانشگاه در تصميم گيري و اجراي امور مربوط
                1-26 چگونگي آزادي علمي در دانشگاه
                1-27 ميزان رضايت اعضاي هيأت علمي از مديريت دانشگاه به تفکيک مرتبه علمي و جنسيت
                1-28 نحوه عملکرد مديريت در مورد سنجش بهرهوري اعضاي هيات علمي
                1-29 ميزان بکارگيري معيارهاي مناسب در انتخاب مديران دانشگاه (مديران ارشد، مياني و عملياتي
                1-30 ميزان رضايت شغلي اعضاي هيأت علمي به تفکيک مرتبه علمي و جنسيت
                1-31 -ميزان رضايت شغلي کارکنان به تفکيک جنسيت
            -2 ب- شاخص‌هاي آموزشي
              بخش کمي
                2-1 نسبت اعضاي هيأت علمي به دانشجويان در کل و به تفکيک مرتبه علمي
                2-2 ميانگين واحدهاي درسي تدريس شده توسط هر عضو هيأت علمي در هر نيمسال تحصيلي
                2-3 نسبت مدرسين مدعو به کل اعضاي هيأت علمي در سال
                2-4 ميانگين ساعات مشاوره اعضاي هيات علمي با دانشجويان در هفته ميانگين نمره امتحانات جامع علوم پايه در سطح دانشگاههاي علوم پزشکي در سال
                2-5 -ميانگين نمره امتحانات جامع پيش کارورزي در سطح دانشگاههاي علوم پزشکي در سال
                2-6 تعداد رشته هاي داير به تفکيک مقطع و گروه عمده تحصيلي
                2-7 درصد رشته هاي داير در دانشگاه از کل رشته هاي داير در سطح کشور به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي
                2-8 درصد رشته هاي نو و نيز رشته هاي بين رشتهاي از تعداد کل رشتههاي داير در دانشگاه
                2-9 تعداد کل گرايش هاي تحصيلي داير به تفکيک رشته ها و مقاطع مختلف تحصيلي
                2-11 تعداد رشته هاي مرتبط با علوم اسلامي
                2-12 تعداد دوره هاي آموزشي مجازي، کوتاه مدت و آزاد به تفکيک
                2-13 درصد برنامه هاي درسي بازنگري شده ( درمحدوه مقررات مربوط) در سال
                2-14 تعداد نرم افزارهاي تخصصي و آموزشي موجود در دانشگاه
                2-15 -تعداد دفعات ارزيابي مديريت از وضعيت آموزشي دانشگاه در سال
                2-16 درصد اعضاي هيأت علمي تشويق شده (اعم از مادي و معنوي) توسط دانشگاه در سال
                2-17 تعداد دوره هاي آموزشي علمي طي شده توسط مديران آموزشي
                -2-18 سرانه فضاي کارگاه ، آزمايشگاه ، مزرعه و… به تفکيک
                2-19 نسبت تخت آموزشي به دانشجو ( ويژه رشتههاي علوم پزشکي)
                -2-20 تعداد دوره هاي باز آموزي کوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت برگزار شده براي مديران(به تفکيک مديران ارشد، مياني و اجرايي)
                -2-21 تعداد کارگاههاي آموزشي برگزار شده براي اعضاي هيأت علمي در سال
                -2-22 درصد دانشکده هاي داراي برنامه مدون (آموزشي، پژوهشي و…) از کل دانشکده هاي دانشگاه
                2-23 درصد گروههاي آموزشي داراي برنامه مدون(آموزشي،پژوهشي و…) از کل گروههاي آموزشي دانشگاه
                -2-24 سرانه فضاي آموزشي (کلاس درس)
                -2-25 سرانه فضاي دانشگاه
                2-26 ميانگين سنوات تحصيلي دانش آموختگان در مقاطع مختلف تحصيلي
                -2-27 درصد دانشجويان مشروطي به تفکيک مقطع و گروه عمده تحصيلي از کل دانشجويان همان مقطع و گروه عمده تحصيلي
                -2-28 درصد دانشجويان محروم از تحصيل به تفکيک مقطع، گروه عمده تحصيلي و علت محروميت از کل دانشجويان
                -2-29 ميانگين تعداد واحدهاي مردودي دانشجويان برحسب رشته و مقطع تحصيلي در هر نيمسال
                ٦ 2-30 ميانگين واحدهاي اخذ شده توسط هر دانشجو به تفکيک مقطع و رشته تحصيلي در هر نيمسال تحصيلي
                -2-31 نرخ بهره برداري از کارگاه ها، آزمايشگاه ها، کلاس هاي درس، مزارع آموزشي، بيمارستانها
              بخش کيفي
                2-32 ميزان سازگاري قوانين و مقررات آموزشي با شرايط عمومي و واقعيت هاي دانشگاه
                2-33 -نحوه ارتباط دانشگاه با دانش آموختگان
                2-34 ميزان آگاهي قبلي پذيرفتهشدگان دانشگاه از رشتههاي تحصيلي انتخاب شده
                2-35 نحوه عملکرد مديريت در مورد سنجش بهرهوري دانش آموختگان
                2-36 ميزان رضايت اعضاي هيات علمي از امکانات آموزشي موجود
                2-37 کيفيت فضاي آموزشي دانشگاه براي دورههاي تحصيلات تکميلي
                2-38 ميزان بهره برداري از وسايل اداري ، دستگاه ها و تجهيزات آزمايشگاهي، کارگاهي و… به تفکيک گروه عمده تحصيلي
                -2-39 ميزان تطابق امور اجرايي آموزش با قوانين و مقررات و دستور العملها
                -2-40 ميزان رضايت کارکنان غير هيأت علمي از آموزشهاي ضمن خدمت به تفکيک جنسيت
                -2-41 ميزان رضايت دانشجويان از کيفيت تدريس به تفکيک گروههاي عمده تحصيلي
                -2-42 ميزان رضايت دانش آموختگان از کاربردي بودن مطالب آموزشي
            -3 شاخص‌هاي پژوهشي
              بخش کمي
                3-1 تعداد مراکز تحقيقاتي در دانشگاه
                3-2 درصد کارکنان تحقيقاتي از کل کارکنان
                3-3 تعداداختراعات و اکتشافات به ثبت رسيده در سال
                3-4 تعداد جوايز علمي کسب شده توسط اعضاي هيأت علمي در سال
                -3-5 نسبت تعداد پژوهشگران به کل اعضاي هيأت علمي در سال
                -3-6 نسبت مقالات منتشر شده اعضاي هيات علمي در مجلات علمي - پژوهشي داخلي و مجلات نمايه شده در فهرست هاي معتبر بين المللي، به تعداد کل اعضاي هيأت علمي به تفکيک در سال
                -3-7 نسبت مقالات ارائه شده در کنفرانسها و سمينارهاي علمي به تعداد کل اعضاي هيأت علمي در سال به تفکيک داخلي و خارجي
                -3-8 توزيع درصدي کتب تأليف و ترجمه شده ، توسط اعضاي هيأت علمي و دانشجويان
                -3-9 نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي خاتمه يافته به کل اعضاي هيأت علمي در سال
                -3-10 درصد اعضاي هيأت علمي استفاده کننده از فرصت مطالعاتي در سال به تفکيک مرتبه علمي و جنسيت
                3-11 متوسط ساعات استفاده از خدمات پايگاههاي اطلاع رساني به تفکيک استاد و دانشجو در سال
                -3-12 نسبت تعداد عناوين مجلات علمي پژوهشي موجود در دانشگاه به تعداد رشتهها و به تفکيک داخلي و خارجي
                -3-13 نسبت تعداد عناوين مجلات علمي پژوهشي موجود در کتابخانه هاي دانشگاه( به زبانهاي مختلف) به کل دانشجويان
                -3-14 تعداد گزارشها ، پايان نامه ها ، اسناد و مدارك علمي موجود در کتابخانه هاي دانشگاه
                -3-15 تعداد نسخه هاي خطي و اسناد قديمي موجود در کتابخانه هاي دانشگاه
                -3-16 تعداد دفعات ارزيابي مديريت از وضعيت پژوهشي دانشگاه
                -3-17 تعداد موارد تشويق و تقدير اعضاي هيأت علمي، دانشجويان و کارکنان بخاطر مشارکت در تحقيقات علمي، به تفکيک
                -3-18 تعداد پيشنهادهاي ارائه شده در حوزه تحقيقات به وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري ، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و ساير وزارتخانه ها و نهادها به تفکيک
              بخش کيفي
                3-19 ميزان تطابق تحقيقات انجام شده در دانشگاه با هدفهاي برنامه توسعه کشور
                3-20 ميزان کارآئي نظام اطلاع رساني دانشگاه
                3-21 ميزان تبادل استاد و دانشجو با ساير دانشگاههاي جهان
                -3-22 ميزان رضايت اعضاي هيأت علمي از تسهيلات موجود براي ارائه و انتشار آثار علمي – تخصصي خود در داخل و خارج از کشور
            -4 شاخص‌هاي دانشجويي
              بخش کمي
                4-1 درصد پذيرفته شدگان دانشگاه از کل پذيرفته شدگان آموزش عالي در بخش دولتي به تفکيک گروه عمده تحصيلي، مقطع تحصيلي و جنسيت
                4-2 ميانگين رتبه آزمون سراسري 30 % اول پذيرفته شدگان در دانشگاه به تفکيک گروه عمده تحصيلي
                4-3 ميانگين رتبه آزمون سراسري 5% آخر پذيرفته شدگان در دانشگاه به تفکيک گروه عمده تحصيلي
                4-4 توزيع درصدي دانشجويان پذيرفته شده به تفکيک سهميه ورود
                4-5 درصد پذيرفته شدگان دوره کارشناسي ارشد به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غير دولتي از کل دانش آموختگان کارشناسي همان سال دانشگاه
                4-6 درصد پذيرفته شدگان دوره دکتري تخصصي از کل دانش آموختگان کارشناسي ارشد همان سال دانشگاه به تفکيک در دانشگاههاي دولتي و غير دولتي
                4-7 نسبت پذيرفته شدگان دورههاي فوق تخصصي و فلوشيپ به کل پذيرفته شدگان
                4-8 نسبت پذيرفته شدگان آزمون دوره دستياري پزشکي، دندان پزشکي و داروسازي به کل پذيرفته شدگان دانشگاه
                4-9 درصد دانشجويان در گروههاي عمده تحصيلي از کل دانشجويان دانشگاه
                4-10 نرخ رشد دانشجويي دانشگاه
                4-11 ميانگين سن دانشجويان به تفکيک جنسيت و مقاطع مختلف تحصيلي در گروههاي عمده تحصيلي
                4-12 درصد دانشجويان بومي از کل دانشجويان دانشگاه
                4-13 تعداد دانشجويان نمونه و برگزيده در المپيادها
                4-14 درصد استفاده کنندگان از خوابگاه از کل دانشجويان متقاضي و واجد شرايط استفاده از خوابگاه به تفکيک جنسيت و وضعيت تأهل
                4-15 متوسط ساعات استفاده دانشجويان از خدمات پايگاههاي اطلاعاتي به تفکيک مقطع و گروههاي عمده تحصيلي
                4-16 ميانگين ساعات استفاده هر دانشجو از شبکه اينترنت دانشگاه در سال
                4-17 سرانه دانشجويي عرض باند اتصال به شبکه اينترنت دانشگاه
                4-18 نسبت دانشجويان داراي کار دانشجويي به تعداد کل دانشجويان به تفکيک جنسيت در گروههاي عمده تحصيلي
                4-19 ميانگين ساعات اشتغال به کار دانشجويي درهفته
                4-20 تعداد دانشجويان وام گيرنده به تفکيک نوع وام (ازدواج، مسکن، تحصيلي و …) درسال
                4-21 درصد دانشجويان تشويق و تقدير شده از کل دانشجويان در سال
                4-22 تعداد جلسات عمومي رييس دانشگاه با دانشجويان درسال
                4-23 سرانه فضاي خوابگاهي به تفکيک جنسيت و تاهل
                4-24 سرانه فضاي اتاق کار براي دانشجويان کارشناسي ارشد و دکتري
                4-25 تعداد پيشنهادهاي مستند ارائه شده در حوزه دانشجويي به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي
                4-26 درصد دستياران دندان پزشکي، پزشکي وداروسازي از کل دستياران دانشگاه
              بخش کيفي
                4-27 ميزان رضايت دانشجويان از مديريت دانشگاه به تفکيک مقطع و گروه عمده تحصيلي
                4-28 ميزان فرصت ها و امکانات موجود براي رشد خلاقيت هاي دانشجويي
                4-29 ميزان رضايت دانشجويان از خدمات مشاورهاي تحصيلي
                4-30 ميزان رضايت دانشجويان از تسهيلات و امکانات موجود براي انجام تحقيقات
                4-31 ميزان رضايت دانش آموختگان از تسهيلات اشتغال
                4-32 ميزان رضايت دانش آموختگان در مورداستمرار آموزش(آموزشهاي دوره اي، همايش ها)
            -5 شاخص‌هاي فرهنگي
              بخش کمي
                5-1 تعداد مساجد و نمازخانه هاي دانشگاه
                5-2 تعداد سفرهاي زيارتي و سياحتي عمومي برگزار شده در سال
                -5-3 تعداد کلاسهاي دروس معارف اسلامي(رسمي و آزاد)
                -5-4 تعداد مقالات منتشر شده در دانشگاه در حوزه دين
                -5-5 درصد دانشجويان استفاده کننده از تسهيلات سفرهاي سياحتي و زيارتي از کل دانشجويان در سال
                -5-6 درصد کارکنان استفاده کننده از تسهيلات سفرهاي سياحتي و زيارتي از کل کارکنان در سال
                -5-7 نسبت تعداد تشکلهاي دانشجويي به تعداد کل دانشجويان دانشگاه
                5-8 درصد دانشجويان شرکت کننده دراردوهاي فرهنگي و هنري برگزار شده از کل دانشجويان به تفکيک مقطع تحصيلي و جنسيت
                -5-9 درصد دانشجويان عضو تشکلهاي دانشجويي به تفکيک مقطع تحصيلي و جنسيت
                -5-10 درصد دانشجويان شرکت کننده در مسابقات ورزشي از کل دانشجويان به تفکيک مقطع تحصيلي و جنسيت
                5-11 -نسبت مساحت مکانهاي ورزشي به تفکيک سرپوشيده و سرباز به تعداد کل دانشجويان
                -5-12 نسبت مساحت نمازخانه ها به کل کارکنان و دانشجويان به تفکيک
                13-5 -تعداد دانشجويان عضو تيم هاي ورزشي
                -5-14 تعداد رشته هاي ورزشي که دانشگاه در مسابقات سراسري دانشجويي آن در سطح کشور شرکت مي کند
                -5-15 تعداد ساعات فعاليتهاي فوق برنامه و تفريحي ارايه شده براي دانشجويان در هفته
                5-16 -نسبت حکم هاي انضباطي صادره شده به کل دانشجويان
                5-17 نسبت تعداد نشريه هاي علمي و فرهنگي موجود به تعداد کل دانشجويان به تفکيک عناوين و تيراژ کل
                5-18 تعداد برنامه هاي فرهنگي به تفکيک همايش هاي فرهنگي اجتماعي و نمايشگاههاي برگزار شده در سال
                -5-19 تعداد مسابقات ورزشي برگزار شده در دانشگاه با ساير دانشگاهها يا ديگر مراکز
                5-20 تعداد دوره مسابقات قرآني برگزار شده در دانشگاه
                8-21 تعداد کانون ها و هيأت هاي مذهبي دانشجويان در دانشگاه
              بخش کيفي
                -5-22 ميزان توجه و ارج گذاري به نخبگان دانشگاه
                5-23 ميزان رضايت اعضاي هيأت علمي و دانشجويان از تکريم مقام معلم در دانشگاه
                5-24 ميزان رضايت اعضاي هيأت علمي ازمنزلت اجتماعي خود
                5-25 ميزان رضايت دانشجويان ازمنزلت اجتماعي خود
                5-26 ميزان تمايل اعضاي هيأت علمي نسبت به ترويج ارزشهاي ديني
                5-27 ميزان تمايل اعضاي هيأت علمي نسبت به ترويج اخلاق و معنويت
                5-28 ميزان تمايل اعضاي هيأت علمي نسبت به ترويج و تقويت هويت ملّي
                5-29 ميزان علاقه دانشجويان به فرهنگ و هويت ملّي
                5-30 ميزان رضايت دانشجويان از تسهيلات موجود براي فعاليتهاي فوق برنامه ( ورزشي ، فرهنگي و
                5-31 ميزان رضايت دانشجويان از نقش تربيتي اعضاي هيات علمي
            -7 ب- شاخص‌هاي اعتبارات و امکانات
              بخش کمي
                6-1 ميانگين کل پرداختي به اعضاي هيأت علمي و کارکنان به تفکيک
                6-2 نسبت پرداخت حق التدريس اعضاي هيأت علمي به کل حقوق و مزاياي هيأت علمي تمام وقت
                6-3 ميانگين دريافتي اعضاي هيأت علمي از محل قراردادهاي آموزشي و خدماتي
                6-4 ميانگين دريافتي اعضاي هيأت علمي از محل قراردادهاي تحقيقاتي
                6-5 نسبت پرداختي به اعضاي هيأت علمي بابت طرح تمام وقتي ( کارآيي و…) به کل دريافتي آنان
                6-6 -نسبت هزينه‌ي صرف شده براي انتشارات به اعتبارات کل دانشگاه به تفکيک جزوه، کتاب و مجلات علمي
                6-7 درصد اعتبارات صرف شده درامور رفاهي هيأت علمي و کارکنان از کل اعتبارات دانشگاه
                6-8 نسبت در آمدهاي اختصاصي آموزشي، پژوهشي و خدماتي به کل اعتبارات جاري دانشگاه به تفکيک
                6-9 نسبت هزينه پرداخت اجاره ساختمان به تفکيک اداري، آموزشي، پژوهشي و فوق برنامه( فرهنگي، ورزشي و…) به کل اعتبارات جاري دانشگاه
                6-10 سرانه‌ي اعتبارات تحقيقاتي اعضاي هيأت علمي به تفکيک دولتي و اختصاصي
                6-11 درصد اعتبارات تحقيقاتي از کل اعتبارات دانشگاه
                6-12 درصد اعتبارات صرف شده در تحقيقات از کل اعتبارات دانشگاه
                6-13 درصد اعتبارات صرف شده در آموزش از کل اعتبارات دانشگاه
                6-14 هزينه‌ي سرانه‌ي دانشجو به تفکيک مقطع و گروههاي عمده‌ي تحصيلي
                6-15 هزينه‌ي تمام شده تحصيلي براي هر دانشجو به تفکيک رشته، مقطع و گروههاي عمده تحصيلي
                6-16 درصد اعتبارات صرف شده در امور دانشجويي از کل اعتبارات دانشگاه
                6-17 درصد درآمد حاصل از شهريه‌ي دانشجويان از کل اعتبارات دانشگاه
                6-18 سرانه‌ي تحقيقاتي دانشجويان تحصيلات تکميلي به تفکيک کارشناسي ارشد و دکتري
                6-19 سرانه‌ي دانشجويي اعتبار تخصيص يافته به فعاليتهاي فرهنگي، هنري، اجتماعي و فوق برنامه
                6-20 درصد هزينه هاي صرف شده درخصوص فعاليتهاي فرهنگي، هنري و اجتماعي دانشجويان از عوايد اختصاصي دانشگاه
                -6-21 سرانه‌ي دانشجوئي يارانه‌ي دولتي ( براي تغذيه ، بهداشت و…)
                6-22 نسبت تعداد رايانه و دستگاههاي اداري(زيراکس، چاپگر و…) به تعداد دانشجويان در دانشگاه
                6-23 سرانه دانشجويي فضاي کتابخانه ها، کارگاهها، آزمايشگاهها و سالن هاي غذاخوري به تفکيک
                6-24 درصد استفاده کنندهگان از سرويس هاي رفت و آمد دانشگاه به تفکيک (هيأت علمي، کارکنان و دانشجويان)
                6-25 درصد استفاده کنندگان از امکانات تفريحي موسسه ( استخر، محيط ورزشي، باشگاه) به تفکيک دانشجو، هيأت علمي و کارکنان
                6-26 تعداد خودروهاي درتملک به تفکيک عمومي ( اتوبوس و ميني بوس، سواري و خودروهاي سنگين کاميون، تراکتور، لودر و …)
                6-27 درصد کارکنان استفاده کننده از وامهاي دانشگاه
                -6-28 درصد اعضاي هيأت علمي داراي کارت اعتباري
                -6-29 نسبت ساعات حضور رئيس و معاونان در موسسه يا دانشگاه جهت امور مديريتي به کل ساعات حضور در هفته
                ١ -6-30 درصد اعضاي هيأت علمي که از طرح محروميت از مطب بهره مند هستند به تفکيک مرتبه علمي(ويژه دانشگاههاي علوم پزشکي)
                -6-31 ميانگين ساعات حضور هفتگي اعضاي هيأت علمي در دانشگاه
                -6-32 نسبت تعداد دفاتر(اتاقهاي) اعضاي هيأت علمي به کل اعضاي هيأت علمي تمام وقت
                -6-33 نسبت مساحت کل دفاتر مخصوص اعضاي هيأت علمي به تعداد اعضاي هيأت علمي تمام وقت
                6-34 توزيع درصدي اعضاي هيأت علمي و کارکنان از نظر وضعيت مسکن ( شخصي، استيجاري، سازماني و…)
                6-35 نسبت تعداد اتوبوس هاي مخصوص اياب و ذهاب دانشجويان به تعداد دانشجويان استفاده کننده
              بخش کيفي
                6-36 - چگونگي تخصيص و هزينه اعتبارات تحقيقاتي دانشگاه (در سرفصلهاي پرسنلي، مواد مصرفي وسايل و تجهيزات)
                6-37 نحوه عملکرد مديريت درخصوص سنجش بهره وري سرمايه در دانشگاه
                -6-38 نحوه عملکرد مديريت در جذب اعتبارات عمراني
                -6-39 نحوه عملکرد مديريت درکسب و هزينه کردن درآمدهاي اختصاصي
                -6-40 نحوه عملکرد مديريت در جذب کمکهاي مردمي
                -6-41 نحوه عملکرد مديريت در خصوص صرفه جويي در هزينه هاي اداري پرسنلي، آموزشي، پژوهشي، مسافرت، حمل و نقل، تعميرات، نگهداري و…
                6-42 نحوه عملکرد مديريت در هزينه نمودن اعتبارات جاري
                6-43 کيفيت ارزيابي مديريت از امور دانشگاه و بهره وري از نتايج آن
    ساختار ملي اجراي برنامه آموزش 2030 : تصويبنامه هيأت وزيران در ارتباط با آموزش 2030
    نقش پژوهش و جايگاه جامعه علمي و پژوهشي، انجمنهاي علمي و سازمانهاي مردم نهاد در تحقق اهداف آموزش 2030
      مقدمه
        در راستاي تدوين سند ملي آموزش 2030 جمهوري اسلامي ايران در چارچوب عمل جهاني آموزش 2030 تحت عنوان کارگروههاي متعددي شکلگرفت که وظايف « بهسوي آموزش و يادگيري مادامالعمر با کيفيت، برابر و فراگير براي همه » متنوعي را در اين راستا دنبال کردهاند
        کارگروه حاضر مسئوليت تدوين نقش و جايگاه جامعه علمي و پژوهشي، انجمنهاي علمي و سازمانهاي مردمنهاد را به‌عنوان بخش غيرقابل انکار در تحقق اهداف اصلي سند 2030 و همچنين استقرار راهبردهاي اصلي سند بر عهده گرفت که با تشکيل کارگروهي مرکب از اصحاب علم و پژوهش، محققين و صاحبنظران با بهرهگيري از اسناد بالادستي اين حوزه، گزارش عملکرد سالانه و پنجساله نظام آموزش عالي کشور به اين امر مهم پرداخته است
      تبيين چارچوب نظري
        پژوهش به معناي عام، بررسي يا کاوشي سختکوشانه و به معناي خاص، تحقيق و تجربهاي جامع با هدف کشف واقعيتهاي نو و تفسير درست اين واقعيتها، تجديد نظر در نتيجهگيريها، نظريهها و قوانين پذيرفته شده در پرتو واقعيتهاي کشف شده و به کارگيري عملي نتيجهگيريها، نظريهها و قوانين جديد است
        در معنايي ديگر، پژوهش فرايند رسيدن به راهحلهاي قابل اطمينان از طريق گردآوري، تحليل و تفسيردادهها به گونهاي برنامه‌ريزي شده و نظاممنداست
        پژوهش يکي از اساسيترين نيازها براي نيل به پيشرفت و توسعه‌ي همه جانبه‌ي يک کشور است و قدرت و استقلال هر کشوري بر پژوهش و توليد علم استوار است
        بنابراين نوع و سطح فعاليتهاي پژوهشي يکي از شاخص‌هاي اصلي توسعه و پيشرفت محسوب ميشود
        موفقيت در تمام فعاليتهاي مربوط به توسعه از جمله صنايع، کشاورزي و خدمات به نحوي به گسترش فعاليتهاي پژوهشي بستگي دارد
        از سويي ديگر، بدون انجام پژوهش، امور آموزشي نيز از پويايي و نشاط لازم برخوردار نخواهد بود
        ازاين رو يکي از عوامل اساسي پيشرفت در کشورهاي توسعه يافته، توجه خاص به امر پژوهش در راستاي توسعه آموزش است
        از آنجا که استقرار راهبردهاي اصلي سند، مبتني بر کيفيت و اثربخشي آموزش است، انجام پژوهش اعم از بنيادي، توسعه- اي و کاربردي ميتواند متضمن افزايش کيفيت و اثربخشي در حوزه آموزش باشد و بهنحوي که تلفيق آموزش و پژوهش در مسير قوامبخشي به آموزش، راهبردي اساسي براي توسعه علم و تکنولوژي تلقي گردد و همچنين تقويت سياستها، طرح- ها، نظامها و قانونگذاري به‌عنوان رکن ديگري از سند آموزش 2030 بدون عنايت و بهرهگيري از ظرفيتهاي پژوهشي و همراهي جامعه علمي و پژوهشي، انجمنهاي علمي و سازمانهاي مردمنهاد امکانپذير نميباشد
        همچنين تکيه بر راهبرد ديگري از سند مبني بر شمول و فراگيري اجتماعي بدون مداخله جامعه علمي و پژوهشي، انجمنهاي علمي و سازمانهاي مردمنهاد ميسر نيست
        در اين سند سعي شده است از طريق تحليل وضعيت موجود به تدوين راهبردهايي براي تحقق اهداف 2030 در ارتباط با استقرار راهبردها و اهداف راهبردي در زمينه خدمات متقابل آموزش و پژوهش اقدام شود
      پيشينه پژوهش در آموزش عالي در ايران
        انجام پژوهش به روشهاي گوناگون ميتواند به ارائه راهحلهاي مناسب براي مشکلات موجود در آموزش عالي منجر شود و از اين منظر يکي از الزامات براي بهبود عملکرد نظام آموزشي کشور و ارتقاي کيفيت آن، محسوب ميشود
        شناخت و تفسير پديدههاي آموزشي به فراهمکردن اطلاعات و تحليل لازم از وضعيت کنوني و وضعيت مطلوب آموزشي نياز دارد و اين مهم از طريق پژوهش و تحقيق ميسر ميشود
        در واقع انجام پژوهش در مورد ابعاد گوناگون آموزش عالي، ميتواند به فراهمکردن ادبياتي علمي و پژوهشي براي رفع چالشهاي آموزشي منجر شود
        بهطور کلي به دلايل گوناگون، پژوهش به عنوان رکن مکمل آموزش در سطوح گوناگون تحصيلي در کشور ايران ناشناخته مانده است
        با توجه به نسبت جمعيت کشور، حداقل نسبت مورد نياز براي سهم ايران در يافتههاي پژوهشي 1 درصد است در حاليکه سهم کنوني ايران در حدود 22 ٪ توليد يافتههاي پژوهشي کل دنيا است (صبوري، 1387 )
        در اين ميان خود دانشگاهها نقش مهمي در انجام و افزايش توان تحقيقاتي کشور در زمينه آموزش عالي ايفا ميکنند زيرا بيش از 70 درصد توان تحقيقاتي و محققان کشور در دانشگاهها و موسسات پژوهشي متمرکز شده است (دفتر امور پژوهشي معاونت پژوهشي وزارت فرهنگ و آموزش عالي، 1370 )
        چنانچه بررسيها در اين زمينه نشان ميدهد، پژوهش چنداني در مورد نقش و جايگاه پژوهش در توسعه آموزش عالي انجام نگرفته است
        عمده پژوهشهاي انجام گرفته در اين زمينه به بررسي موانع و چالشهاي پژوهش در ايران مربوط مي- شوند (براي نمونه نک به کميته شناسايي موانع تحقيق و نوآوري، 1382 ؛ ظهوري و فکري، 1381 ؛ امينايي، 1375 ؛ ستار، 1375 )
        در اين ميان نتايج جستجوها نشاندهنده وجود موانع و چالشهاي گوناگون در عرصه پژوهش در علوم انساني در معناي عام و پژوهش در عرصه آموزش عالي بهطور خاص است
        هرچند پژوهشهاي بسياري در زمينه تعليم و تربيت و آموزشهاي سطوح تحصيلي پايينتر وجود دارد اما در مورد آموزش عالي پژوهشهاي چنداني در ايران صورت نگرفته است و برنامه‌ريزي در آموزش عالي نتوانسته است از نتايج پژوهشها در اين زمينه بهرهمند شود
      تحليل وضعيت موجود آموزش عالي در جمهوري اسلامي ايران از منظر پژوهش
        در حال حاضر تعداد دانشگاهها و موسسات آموزش عالي در کشور به 2859 عدد رسيده و رشد متوسط ساليانه حدود 9 درصد طي سال هاي 92 تا 95 داشته است
        و تعداد دانشجويان کل مقاطع آموزش عالي کشور اعم از دولتي و غير دولتي به عدد 4802721 رسيده که نسبت به سال 1357 بيست و هشت برابر شده است و تعداد دانشجويان تحصيلات تکميلي به 890000 رسيده است که بالاترين نسبت رشد در جهان است
        در حوزه پژوهش و فناوري متناسب با رشد کمي دانشگاهها و موسسات آموزش عالي رشد بسياري داشتهاند بطوريکه سهم ايران از توليد مقالات علمي به 1,8 درصد در سال 1395 رسيده با توجه به اينکه سهم ايران از جمعيت دنيا کمتر از 1 درصد است و در مقايسه با اول انقلاب يعني سال 1357 اصولاً ايران سهم قابل توجهي از توليد علم در دنيا را نداشت
        علاوه بر اين در حال حاضر ايران رتبه اول منطقه و رتبه 16 دنيا از نظر توليد علم است و در حال تکميل زنجيره تبديل علم به ثروت از طريق راهاندازي و تاسيس و توسعه قطبهاي علمي مراکز رشد و پاركهاي علم و فناوري است و متولي اصلي اين حوزه وزارت علوم تحقيقات و فناوري در کنار ساير حوزه‌ها است
        در سال 1395 تعداد قطبهاي علمي کشور 154 و تعداد مراکز رشد علم و فناوري 170 و تعداد پاركهاي علم و فناوري 39 بوده و در کنار 1172 نشريه علمي پژوهشي و علمي ترويجي و 351 انجمن علمي و 713 واحد علمي پژوهشي در حال فعاليت پژوهشي و فناوري بوده و پتانسيل بسيار قوي به عنوان جامع علمي و پژوهشي و انجمنهاي علمي در جهت رسيدن به اهداف سند آموزش يونسکو در 2030 ميتواند باشد
        افزايش توليد مقالات و علم در سالهاي اخير بعنوان نماد رشد علمي کشور و رسيدن رتبه علمي در جهان از 20 به 16 سرعت رشد کشور در جهان نمايان کرده است اما هدايت توليدات علمي کشور در جهت رفع نيازهاي کشور و کاربردي کردن توليدات علمي و استفاده از ظرفيت پژوهش در جهت رفع مشکلات کلان کشور از قبيل بهبود وضعيت وضعيت عمومي و اقتصادي کشور و خارج کردن کشور از صادرات تک محصولي و خارج کردن دولت از رانت صادرات نفت، بهبود کيفيت آموزش، اقتصاد و مسايل ديگر مثل محيطزيست ميتواند جزء اهداف کلان برنامهريزان و سياستگذاران حوزه علم و فناوري کشور باشد
        همچنين يکي از معضلات کشور در اين زمينه، عدم استفاده از پژوهشهاي جهت برنامه‌ريزي در زمينه آموزش عالي است که يکي از حوزه‌هاي مورد نياز پژوهش در کشور بهشمار ميرود
        با توجه به اينکه هدف، تدوين سند ملي آموزش 2030 و نقش جامعه علمي و پژوهشي و انجمنهاي علمي در رسيدن به سند است در اين راستا نگاهي به راهبردهاي کلي پژوهش و فناوري ميتواند کمک موثري در رسيدن به اهداف فوق- الذکر باشد
      چالشهاي پژوهشي در راستاي توسعه آموزش
        1) نبود قوانين مشخص پژوهشي در مالکيت فکري
        2) جهتمند نبودن موضوعات پژوهشي به سمت پژوهشهاي بنيادي و اولويتهاي نياز کشور
        3) ضعف تطابق زمينه هاي تحقيقاتي با نياز هاي جامعه در مقالات و طرح هاي تحقيقاتي
        4) نبود مشارکت بخشهاي دولتي با واحد هاي پژوهشي خصوصي و مردم نهاد در بهره برداري از ظرفيت هاي متراکم تخصصي و کارشناسي
        5) نگاه تفکيکي و تجزيهگرايانه نسبت به پژوهش در آموزش و قراردادن تمرکز آموزش کشور بر ابعاد توسعه آموزش و به تبع آن مغفول ماندن جايگاه پژوهش در نظام آموزشي
        6 ) نابسندگي پژوهشهاي مشترك بين اساتيد و دانشگاههاي کشور با نهادهاي پژوهشي، مجامع علمي و اساتيد در حوزه بين‌الملل
        7) مشارکت ناکافي عوامل سهيم و موثر شرکتها، صنايع و دستگاههاي اجرايي در امرتامين منابع مالي و توسعه پژوهشهاي کاربردي و توسعهاي با نظام آموزشي کشور
        8) ناکافي بودن باور عميق در مديران و اصحاب تصميمگير و تصميمساز به نقش و جايگاه پژوهش در اعتلاي نظام دانشگاهي و توسعه علمي و تکنولوژيکي کشور
        9) نابسندگي رويهها و زيرساختهاي پژوهشي جاري و مورد عمل در پاسخگويي به اقتضائات جامعه دانشبنيان و اقتصاد مبتني بر دانش
        10 ) نابسندگي انطباق نظام ساختاريافته آموزش در دانشگاهها با اقتضائات ساختارنيافتگي انجام پژوهشها در چارچوب مقررات خاص آموزش
        11 ) انکارناپذيري جايگاه انجمنهاي علمي در بسط پژوهشهاي بنيادي، کاربردي و توسعهاي و ارتقاء کيفيت آموزش در برابر تبيين نقش نامناسب اين انجمنها در همافزايي کارکردهاي پژوهشي و آموزشي در جامعه علمي کشور
        12 ) عقبماندگي تاريخي در توجه دستگاههاي بهرهبردار به نقش و جايگاه پژوهشهاي ناظر به علوم انساني به‌عنوان حوزه‌هاي انسانساز و تمدنساز
        13 ) گرايش دستگاههاي بهرهبردار بر پژوهشهاي با نتايج کوتاهمدت به جاي پژوهشهاي اثرگذار و بلندمدت
        14 ) عدم تکميل وشکل گيري چرخه علم از آموزش، فناوري ، تجاري سازي و پيوستگي و باز خورد آنها و اثر گذاري متقابل آنها
        15 ) شکاف اعتبارات پژوهشي از سهم توليد ناخالص داخلي در حوزه نظر با ميزان تخصيص و تحقق اعتبارات پژوهشي در حوزه عمل
        16 ) عدم انطباق انتظارات از حوزه پژوهش در برابر نابسندگي اعتبارات تخصيصي و تحقق آن
        17 ) نا هماهنگ بودن سياستهاي معطوف به علوم و تکنولوژي در حوزه‌هاي ملي، دستگاهي و دانشگاهي با يکديگر
        18 ) ناکافي بودن نقش آفريني پژوهش در امر بين‌الملليسازي مراکز علمي و بسط حوزه‌هاي کارآفريني
        19 ) عدم تناسب نظام مديريت پژوهش کنوني با ابعاد و کارکردهاي گسترده پژوهشي و موازيکاريهاي موجود و کاربست نتايج آنان در ابعاد مختلف سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي
        20 ) عدم وجود يک مکانيسم بهرهگيري از ظرفيتهاي پژوهشهاي تلفيقي و مسئلهمحور و عدم توسعه ظرفيتهاي پژوهشهاي گروهي
        21 ) پايين بودن ميزان بهره مندي از نقد علمي، خلاقيت و نوآوري، توليد ايده و در نتيجه فاصلهگرفتن با استقرار مديريت دانش در دانشگاهها
        22 ) فعال نبودن بخش خصوصي در حوزه سرمايه گذاري و تامين اعتبارات در حوزه پژوهش
      راهبردهاي کلي پژوهش و فن‌آوري
        1) جاري و سارينمودن فرهنگ پژوهش در مجموعه فرايندهاي آموزشي
        2) تحول در معماري کلان برنامه درسي دانشگاهها معطوف به افزايش نقش پژوهش در کليه فراينداي ياددهي و يادگيري و توسعه نقش پژوهش به‌عنوان مولفه يادگيري مکمل و قوامبخشي به امر آموزش
        3) بسط مديريت علمي در ظرفيتسازي پژوهشي در دانشگاهها، ارتقاء شايستگيهاي پژوهشي اساتيد و دانشجويان، تقويت فرايندهاي پژوهش و ارتقاء کيفي دستاوردهاي پژوهشي و بهرهگيري از آنان در حوزه آموزش
        4) بسط مداخلات کليه اساتيد دانشگاه و مشارکت آنان در حوزه‌هاي پژوهشي به‌عنوان بخشي از وظايف اساتيد به- ويژه در توسعه آموزش
        5) مشارکت گسترده پژوهشي در توليد دانش بومي و پژوهشهاي جهانشمول با ساير دانشگاهها و نهادهاي بين- المللي پژوهشي
        6 ) ايفاي نقش کليدي و اساسي در توسعه پژوهش و فناوري توسط انجمنهاي علمي، سازمانهاي مردمنهاد و واحدهاي خصوصي با ماموريت پژوهشي
        7) نگاه يکپارچه به توسعه آموزش و پژوهش در سطوح مديريتي و سياستگذاري تا حوزه‌هاي اجرايي
        8) استقرار نظام تضمين کيفيت و اعتباربخشي در حوزه‌هاي مرتبط با پژوهش و آموزش
        9) استقرار مديريت دانش و توليد ايده، حمايت و تسهيل قراردادن ايدههاي نو بر مدار توليد ثروت و ثروتآفريني، توسعه و حمايت در راهاندازي مراکز رشد و شرکتهاي دانشبنيان و زمينهسازي براي پيادهسازي اقتصاد دانش- بنيان
        10 ) تاکيد براي توسعه پژوهشهاي حوزه علوم انساني معطوف به کاربردينمودن دستاوردها و بهرهبرداري از نتايج آنها در حل مسائل جامعه
        11 ) نهادينهکردن اخلاقمداري در عرصههاي گوناگون حوزه پژوهش
        12 ) تلاش در جهت مرزشکني علمي و فناوري در مرزهاي دانش و ارتقاء رتبه و جايگاه کشور در عرصههاي منطقه- اي، جهاني و جهان اسلام
        13 ) ايجاد يک ساختار يکپارچه پژوهشي ناظر به نيازسنجي آموزشي و پژوهشي در حوزه آموزش عالي کشور
        14 ) طبقه‌بندي عناوين پژوهشي در جهت اولويتهاي نظام (پرهيز از موازيکاري)
        15 ) بسط نقش و جايگاه نشريات (مجلات) علمي-پژوهشي و علمي-ترويجي در نظام ملي نوآوري و نظام توسعه علمي کشور
        16 ) تحول در نظام اعتباربخشي به نشريات علمي با بازتعريف شاخص‌ها و استانداردها در سطح ملي و استفاده از شاخص‌هاي بين‌المللي
        17 ) همکاري با نظام تعليم و تربيت رسمي و عمومي در راهاندازي واحدهاي پژوهشي (پژوهشسراها)
        18 ) ايجاد ساز و کارهاي حمايتي و انگيزشي مقوم پژوهش براي دانشگاهها، موسسات پژوهشي، شرکتهاي دانش- و تاثيرگذار بر پيشبرد علم H-INDEX بنيان و پژوهشهاي در جهت اعتباربخشي به رتبهبندي نشريات علمي جهان اسلام
        ISC 19 ) تقويت پايگاه استنادي علوم جهان اسلام
        20 ) ارتقاء جايگاه پژوهش و فناوري در حوزه آموزش عالي و آموزش و پرورش کشور در برنامه ششم توسعه جمهوري اسلامي ايران
        21 ) پيشبيني نياز سنجيهاي آموزشي جهت پاسخگويي به نظام آموزشي
        22 ) طراحي شاخص‌ها جهت پايش مداوم بر کيفيت آموزشي
        23 ) کمک به ظرفيتسازي آموزشي از طريق گردآوري و به اشتراكگذاري دادهها و اطلاعات
        24 ) فرهنگسازي در زمينه افزايش کيفيت پژوهش در آموزش
        25 ) تقويت پيوند بين پژوهش و سياستگذاري در زمينه توسعه آموزش
        26 ) ترويج فرهنگ نوآوري در آموزش با استناد به يافتههاي پژوهشي
        27 ) تقويت ارتباط متقابل ميان آموزش و پرورش و نوآوري در زمينه يادگيري مادامالعمر
        28 ) ايجاد زمينه‌هاي لازم جهت استقرار و ترويج فضاي يادگيري انعطافپذير و خلاق براي دانشجويان
      راهبردهاي معاونت پژوهشي در زمينه همکاري براي استقرار سند 2030 يونسکو
        1) فراهمساختن زمينه‌هاي لازم براي تحقق اهداف آموزش 2030 ناظر به زيرساختها، برنامه‌ها، ايجاد گروههاي کاري و دبيرخانه
        2) ترسيم چارچوبي براي تدوين راهبردهاي ناظر به تحول در نظام آموزش عالي معطوف به پژوهشهاي مبتني بر استراتژيهاي 2030
        3) ترسيم چارچوبي براي همکاري با يونسکو در زمينه نحوه دستيافتن به اهداف 2030 در حوزه پژوهش و فن‌آوري
        4) تهيه با همکاري يونسکو براي همکاري مشترك در زمينه پيادهسازي سند terms of reference
          الف) بهرهگيري از يونسکو در حوزه پيادهسازي استراتژيها (technical support)
          ب) بهرهگيري از مورد نظر يونسکو و مورد عمل در کشورهاي مختلف جهان platform
          ج) بهرهگيري از يونسکو در جهت استقرار برنامه‌هاي 2030 (financial support)
        انجام با همكاري يونسكو
          field visit
          study tour
        انجام براي ساير کشورهاي منطقه توسط وزارت علوم، تحقيقات و فناوري انجام جمهوري اسلامي ايران university base course
        7) مشارکت فعال جمهوري اسلامي ايران در دورههاي منطقه‌اي و بين‌المللي يونسکو در حوزه استقرار استراتژيهاي 2030 ( اعلام آمادگي جمهوري اسلامي ايران براي تهيه گزارشهاي مياندورهاي و final appraisal report 2030)
  اهداف آموزش 2030
    الف – آموزش پايه و متوسطه
      آموزش پيش دبستاني و ابتدائي
        مقدمه
          در مکتب اسلام بر آموزش براي همه افراد اجتماع به عنوان يکي از حقوق بنيادي انساني تأکيد بسياري شده است
          عدم محروميت جنسيتي ، مکاني و زماني ، استمرار و مداومت و توأم بودن يادگيري باتفکر و عمل از مهمترين ويژگيهاي آموزش و يادگيري هستند که در آيات و روايات اسلامي بوضوح بيان شدهاند
          آموزش در دنياي معاصر به عنوان يکي ازعوامل توسعه پايدار مردم را در جوامع مختلف هوشيارتر ، باسوادتر ، آمادهتر ، مسئولتر و اخلاقيتر ميکند و از اين رو متضمن برترين آرمانهاي بشري و در نتيجه حياتيترين ابزار براي حفظ و دوام و بقاء جوامع است
          در قوانين جمهوري اسلامي ايران تأکيد ويژه اي بر آموزش و پرورش شده است و براساس اصل سي قانون اساسي دولت موظف است وسايل آموزش و پرورش رايگان را براي همه ملت تا پايان دوره متوسطه فراهم نمايد
          ديدگاههاي بنيانگذار کبير جمهوري اسلامي ايران و همچنين مقام معظم رهبري همواره متضمن تأکيدات ويژهاي بر توسعه و گسترش آموزش بوده است به گونهاي که حضرت آيتالله خامنهاي(مدظلهالعالي) در سال 1389 ريشه کني بيسوادي تا پايان برنامه پنجم توسعه در دو محور انسداد بيسوادي و به صفر رساندن بيسوادي را ابلاغ نمودند
          تعهدات و اقدامات ايران در تدوين سند ملي آموزش براي همه (93 - 79) نيز تا حد زيادي دربردارنده راهبردهاي موفقيت آميز و حذف عوامل بازدارنده درجهت توسعه و ترويج آموزش و برابرسازي فرصتهاي آموزشي براي دختران و پسران بوده است
          اکنون با قدرت مي توان ادعا کرد عليرغم همه تنگناها و مشکلات ناشي از تحريمها و تبعات منبعث از آن، دولت جمهوري اسلامي ايران در ترويج آموزش و پرورش به عنوان يک کالاي عمومي سرمايهگذاريهاي ويژهاي نموده است
          بررسي شرايط موجود و مقايسه شاخص‌هاي فعلي دربخشهاي مختلف نظام آموزشي ايران مؤيد اين است که در فاصله شروع برنامه "آموزش براي همه" تا پايان آن در اغلب شاخص‌ها رشد چشمگيري حاصل شده است ودر حال حاضر علاوه برتعهدات ايران نسبت به برنامه‌هاي بين المللي نظير اي‌اف‌اِي در تدوين اسنادفرادستي مانند نقشه جامع علمي کشور ، سند تحول بنيادين آموزش وپرورش، سياستهاي ابلاغي مقام معظم رهبري و برنامه‌هاي توسعه و… اولويت بخشيدن به تلاشهاي علمي وعملي در راستاي بهبود شرايط آموزشي، مورد توجه قرار گرفته است به گونه اي که اکنون اغلب شاخص‌هاي سند ملي آموزش 2030 همان شاخص‌هايي هستند که در اسناد فرادستي نظام آموزشي کشور ايران از قبل تعيين شده اند و خوشبختانه اقدامات مربوط به آن ازجمله دو موضوع اصلي مربوط به کارگروه آموزش پايه پيش از اين مورد توجه قرار گرفته اند
            آرمان شماره 4-1
              تضمين اين که تا سال 2030 تمامي دختران و پسران ،آموزش ابتدايي و متوسطه ي رايگان ، برابر و با کيفيتي که منجر به يادگيري موثر و مرتبط مي شود را به پايان برسانند
            آرمان شماره 4-2
              تضمين اينکه تا سال 2030 تمامي دختران و پسران به برنامه هاي با کيفيت رشد و مراقبت اوان کودکي ،آموزش پيش دبستاني با کيفيتي که آنها را براي ورود به مقطع ابتدايي آماده کند ، دسترسي داشته باشند
        الف)تحليل وضع دوره دبستاني
          آموزش ابتدايي به عنوان اولين دوره رسمي در ساختار نظام آموزشي کشور است
          طول اين دوره تحصيلي 6 سال است که از پايه اول تا ششم را شامل مي شود
          سن ورود به آموزش ابتدايي 6 سال تمام است
          اين دوره تحصيلي به استناد اصل سي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران رايگان واجباري است
          به استناد آيين نامه اجرايي مدارس مصوب شوراي عالي اموزش وپرورش، حداقل سن ورود به پايه اول ابتدايي 6 سال تمام و حداکثر سن ثبت نام در پايه اول در مناطق شهري 10 سال ودر مناطق روستايي وعشايري 12 سال است
          حداکثر سن ثبت نام در دوره ابتدايي در مناطق شهري 15 سال تمام ودر مناطق روستايي وعشايري 17 سال تمام است
          در ارتباط با دسترسي کليه افراد به آموزش ابتدايي اجباري با کيفيت، قوانين متعددي بر شناسايي، جذب، آموزش و نگهداشت تمامي کودکان لازم التعليم تاکيد داشته که در اين خصوص مي توان به اصل سي قانون اساسي، موارد مندرج در سند تحول بنيادين ، ومواد وبندهاي مندرج در نقشه جامع علمي کشور وبرنامه هاي توسعه اشاره کرد
          بررسي وضعيت دوره دبستاني در شاخص هاي اساسي
            در حوزه دسترسي به آموزش ، دو شاخص نرخ ثبت نام خالص پايه اول ابتدايي و نرخ ثبت نام خالص دوره ابتدايي مورد بررسي وتحليل قرار مي گيرد
            نرخ ثبت نام خالص پايه اول ابتدايي
              نرخ ثبت نام خالص پايه اول ابتدايي در سالهاي اخير رشد داشته به گونه اي که از 97,7 درصد در سال تحصيلي 92-93 به 97,88 درصد در سال تحصيلي 94-95 رسيده است كه رشد معادل 18/0 درصد را نشان مي‌دهد
              اين امر نشانگر آن است که تعداد بيشتري از کودکان لازم ا لتعليم 6 ساله در موعد مقرر در پايه اول ابتدايي ثبت نام نموده اند
              پيش بيني مي گردد اين شاخص تا سال پاياني برنامه ( 1410 - 1411 ) به 99,5 درصد افزايش يابد
            نرخ ثبت نام خالص دوره ابتدايي
              شاخص نرخ ثبت نام خا لص دوره ابتدايي نيز از روند افزايشي برخوردار بوده وميزان آن از 98,4 درصد در سال تحصيلي 92-93 به 98,6 درصد در سال تحصيلي 95-94 رسيده است كه نشانگر رشدي معادل 2/0 درصد مي‌باشد
              افزايش اين شاخص نشان مي دهد، تعداد بيشتري از کودکان لازم التعليم گروه سني دوره ابتدايي ( 6-11) در سن مقرّر در دوره ابتدايي ثبت نام نموده ومشغول تحصيل مي باشند
              پيش بيني مي گردد اين شاخص تا سال پاياني برنامه( 1411 - 1410 ) به 99,5 درصد افزايش يابد
            شاخص هاي جريان دانش آموزي (ارتقاء ، تکرار پايه وترك تحصيل
              بررسي ها نشان مي دهد در سالهاي اخير شاخص هاي جريان دانش آموزي در حد مطلوبي قرار داشته به گو نه اي که در 93 شاخص نرخ ارتقاء دوره ابتدايي به ميزان 97,42 درصد وشاخص نرخ تکرار پايه وترك تحصيل دوره - سال تحصيلي 94 ابتدايي به ترتيب به 1,36 درصد و 1,23 درصدبوده است
              پيش بيني مي گردد شاخص هاي نرخ ارتقاء، تکرار پايه وترك 0درصد برسد
          دستاورد ها
            جهت ارتقاء وبهبود شاخص هاي مورد اشاره ، اقدامات ، فعاليتها وتلاشهاي گسترده اي در دستور کار مسئولين ، برنامه ريزان وکارشناسان در سطح ستادي ،استانها ، مناطق آموزشي ومدارس قرارگرفته که اجراي برنامه انسداد مبادي بيسوادي در سالهاي اخير از جمله مهم ترين آن بوده است
            در اين برنامه تلاش مي گردد با اتخاذ فرايند ها وراهکارهايي مشخص ، نسبت به شناسايي، جذب، آموزش ونگه داشت کودکان لازم التعليم ، بازمانده وتارك تحصيل اقدامات لازم انجام پذيرد
            براين اساس از ظرفيت شوراي آموزش وپرورش استانها – که با مسوليت استانداران تشکيل مي گردد – جهت ايجاد هماهنگي وهمکاري سازمانها ودستگاههاي استاني ومنطقه اي ، استفاده مي گردد
            همچنين جهت شناسايي وجذب کودکان لازم التعليم در مدارس ، از امکانات شوراهاي شهر وروستا، دهياريها ،خانه هاي بهداشت و معتمدين محلي استفاده شده است به طوريکه با توجه به تعامل ، شناخت کافي و اثر گذاري حوزه هاي مورد اشاره با خانواده هاي روستايي وعشايري امکان شناسايي خانه به خانه وجذب کودکان تاحدود زيادي فراهم شده است
            از سويي ديگر در برخي از مناطق روستايي و عشايري دورافتاده که امکان داير نمودن مدرسه مستقل ابتدايي باتوجه به کاهش جمعيت دانش آموزي وجود نداشته ، يک کلاس پيش بيني شده تا امکان ادامه تحصيل کودکان فراهم گردد
            البته در صورت عدم امکان تشکيل کلاس نيز ،سرويس اياب وذهاب براي دانش آموزان مهيا شده تا در نزديک ترين مدرسه به محل سکونت خود به تحصيل بپردازند
            همچنين توجه به کودکان داراي نيازهاي ويژه ، حمايت مادي ومعنوي از خانواده هاي کودکان بازمانده از تحصيل از طريق تهيه پوشاك ولوازم التحرير، توسعه فضاهاي آموزشي وپرورشي درمناطق محروم وروستايي وعشايري، فرهنگ سازي از طريق اجراي برنامه هاي اطلاع رساني وآگاهي بخشي ،نيزمورد توجه بوده است
            در خصوص شاخص هاي ( ارتقاء ، تکرار پايه وترك تحصيل ) نيز تغيير نظام ارزشيابي تحصيلي از نتيجه محور به فرايند محور، تاکيد برپژوهش محوري وکاربست آموخته ها در زندگي به دانش اموزان، بهبود وتقويت مديريت مدارس با تاکيد بر فرايندها، توسعه وتنوع سازي فعاليتهاي مکمل وفوق برنامه با محوريت آموزش مهارتهاي زندگي وحقوق شهروندي، ارتقاء
            دانش شغلي وصلاحيتهاي حرفه اي معلمان و تشکيل کلاسهاي جبراني وتقويتي موجب بهبود شاخص هاي مذکور شده است
          چالشها وخلاء هاي موجود
            عدم وجود ودسترسي کامل ودقيق به آمار واطلاعات اسمي کودکان لازم التعليم و بازمانده از تحصيل ، کافي نبودن همکاريهاي بخشي وبين بخشي، کافي نبودن بودجه و منابع مالي ، وجود برخي از مشکلات ومعضلات فرهنگي ،اجتماعي واقتصادي( مانند ازدواج زودرس دختران ، نياز والدين به نيروي کار فرزندان، پراکندگي جغرافيايي وصعب العبور بودن برخي از مناطق و…) وعدم دسترسي بخشي از کودکان به آموزش هاي پيش دبستاني بخشي از چالشهاي حوزه دسترسي به آموزش مي باشد
            تراکم بالاي دانش آموز در کلاس ، بکار گيري نيروهاي غير مرتبط ، متناسب نبودن محتواي برنامه درسي با زمان آموزش وکمبود فضاي آموزشي استاندارد از مهم ترين عواملي است که موجب شده تکرار پايه وترك تحصيل (به ميزان محدود) همچنان در نظام آموزشي وجود داشته باشد
          راهبر دهاي آينده
            بر اساس تاکيدات مقام معظم رهبري بر محو بيسوادي وتاکيد ويژه معظم له طي ماده 75 سياستهاي ابلاغي جهت تدوين برنامه ششم توسعه کشور ،مبني بر اولويت آموزشهاي دوره کودکي ونوجواني؛ ارائه آموزش و ارتقاء کمي وکيفي آن براي آحاد افراد اجتماع بويژه کودکان از جمله راهبردهاي اساسي آينده است
            در سند تحول بنيادين آموزش وپرورش که به تائيد مراجع قانوني نيز رسيده است در مواد وراهکارهاي مختلف بر دسترسي به آموزش با کيفيت ،يادگيري مادام العمر،ارتقاءصلاحيت ها ودانش شغلي معلمان ،مشارکت دانش آموزان ومعلمان در فرآيندهاي تدريس وآموزش وتوسعه وگسترش بخش غير دولتي در فرآيند آموزش و پرورش تاکيد بسياري شده است 0 همچنين در اين سند بر اولويت داشتن آموزش وپرورش دوره ابتدايي در برخورداري از منابع مالي کافي تاکيد گرديده است
          شرکاي دولتي وتبيين نقش و وظايف آنها
            جهت تحقق هدف، همکاري و هماهنگي هاي بخشي و بين بخشي نسبت به سنوات گذشته تا حدودي بهبود يافته واين راهبرد همچنان در اولويت بر نامه ها وفعاليت ها قرار دارد
            در اين بخش مي توان به همکاري مفيد وموثر سازمان هايي مانند سازمان مديريت وبرنامه ريزي کشور، وزارت دادگستري ، وزارت تعاون ،کار ورفاه اجتماعي ، سازمان بهزيستي ،کميته امداد امام خميني،مرکز آمار ايران وسازمان ثبت احوال اشاره نمود 0همچنين در اين خصوص تلاش خواهد شد از ظرفيت سازمانهاي غير دولتي ومردم نهاد حداکثر استفاده بعمل آيد
          ساز وکار هماهنگي،تضمين کيفيت
            راهبرد تمر کز زدايي درنظام آموزشي مورد تو جه است که با محوريت تفويض اختيارات بيشتر به واحدهاي استاني و شهر ستاني بويژه بر جسته نمودن نقش مدارس در تو سعه کمي وکيفي آموزش و پرورش دنبال مي گردد 0
            از سويي ديگر تنوع بخشي به شيوه هاي ارايه آموزش هاي رسمي به دانش آموزان، متناسب سازي محتواي آموزشي با توجه به تعييروتحولات عصر حاضر با محوريت بکار گيري ابزار هاي نوين ارتباطي و اطلاعاتي نيز مورد توجه بوده است
            همچنين تلاش شده است محيط هاي ياد گيري از مدرسه فراتررفته وبه جامعه وخانه وخانواده تسري يابد 0دراين خصوص توسعه آموزش هاي مهارت هاي زندگي به دانش آموزان ، اولياء و والدين مورد توجه جدي است
            توسعه و استاندارد سازي فضاهاي آموزشي و پرورشي نيز از ديگر راهبردهاي ملي است که جهت تحقق هدف مد نظر قرارميگيرد
          نظارت وارزيابي
            در خصوص تبيين ساز وکار تضمين کيفيت ، نظارت وارزيابي ، کارگروه ملي نقش حياتي واساسي خواهد داشت
            بعبارت ديگر ،نظارت وارزيابي از برنامه از طريق کار گروه ملي اعمال مي گردد
            به گونه اي که با استفاده از ظرفيت کار گروه ملي وسطوح ذيل آن در سطح ملي واستاني ، امکان تجزيه وتحليل کارشناسي ، برقراري ارتباط هاي درون وبرون سازماني وانطباق فعاليتهاي اجرايي با اهداف تعيين شده ، ميسر خواهد بود
          طراحي زيربنا ها وساختار هاي رسمي وغيرسمي
            -1 ايجاد عزم ملي درجامعه مبني بر ضرورت دسترسي کليه افراد جامعه به آموزش هاي رسمي و با کيفيت
            -2 توسعه کمي وکيفي آموزش وپرورش دوره ابتدايي درمناطق محروم ،روستايي، عشايري وکمتر توسعه يافته به منظور ايجاد فرصت هاي برابر آموزشي
            -3 ايجاد تنوع درارائه روش هاي آموزش رسمي به فراگيران
        ب) تحليل وضع دوره پيش دبستاني
          بررسي وضعيت دوره پيشدبستاني در برخي از شاخص‌هاي اساسي
            51/ 35 درصد به 7 / درصد دانش آموزان ثبت نام شده در پايه اول دبستان که دوره پيش دبستاني را گذرانده اند از 2 16 درصد رشد داشته است
            و بهمين نسبت درصد دانش آموزان ثبت نام شده در پايه اول / درصد رسيده و حدود 5 16 درصد کاهش داشته است
            / دبستان که دوره پيش دبستا ني را نگذرانده ا ند 5 92- نوآموزا ني که دوره يکماهه آمادگي قبل از ورود به دبستان را در مناطق دوزبانه گذرانده اند از 36750 نفر در سال 93 94 افزايش پيدا کرد و يعني تعداد 63898 نفر بيشتر از سال قبل بوده اند از عوامل - به 100648 نفر در سال تحصيلي 95 مؤثر در اين افزايش وجود برنامه توسعه کمي و کيفي دوره پيش دبستا ني مبتني بر رويکرد توسعه عدالت آموزشي و تسلط نسبي کودکان به زبان معيار واختصاص اعتبار و حمايت از اين بخش در آموزش و پرورش کشور بوده است
            58 درصد بوده است ، 92- نرخ ثبت نام ناخالص دوره پيش دبستاني در پايان برنامه آموزش براي همه سال تحصيلي 93 94 به 76 درصد رسيده است که رشد 18 درصدي را نشان مي دهد از عمده ترين عوامل مؤثر در اين رشد - که در سال 95 تغيير رويکرد آموزش و پرورش و تأکيد بر تعميم اين دوره است
            56 درصد / 94 به 6 - 38 بوده که در سال تحصيلي 95 / 92 معادل 2 - همچنين نرخ ثبت نام ناخالص اين دوره در سال 93 18 درصدي ان شاخص ابلاغ سياست هاي کلي تحول در آموزش و پرورش توسط مقام / رسيده است
            عامل مؤثر در رشد 4 معظم رهبري و اتخاذ سياستهاي دولت تدبير و اميد در مديريت دوره پيش دبستاني به عنوان يک اولويت استراتژيک و تغيير ساختار آموزش و پرورش دوره پيش دبستاني با توجه به رسمي بودن اين دوره در کشور است
            49 افزايش يافته / 48 درصد به 1 / درجهت برابري جنسيتي سهم دختران از کل نوآموزان در دوره پيش دبستاني نيز از 9 است
            6 درصد افزايش دارد
            / 23 درصد رسيده و 6 / 16 درصد به 4 / سهم نوآموزان ساکن در روستا از کل نوآموزان از 8 44 درصد رسيده و افزايش 23 درصدي را نشان مي / 21 درصد به 3 / نرخ ثبت نام نوآموزان روستايي طي سه سالاخير از 3 دهد
            افزايش اين نرخ نشان مي دهد رويکرد جديد دولت در توسعه عدالت آموزشي و ايفاي نقش حاکميتي وزارت آموزش و پرورش در تعميم دوره پيش دبستاني مؤثر بوده است
            ارائه آموزش هاي پيش دبستا ني توسط بخش دولتي و حمايتهاي ويژه يکي از راهبردهاي اسا سي دولت ايران در سالهاي اخير بوده است
            بخش دولتي در ارائه آموزشهاي پيشدبستاني در سالهاي قبل هيچ نقش نداشته است و مديريت اين دوره کاملاً غيردولتي بوده است
            با تغيير دولت، وزارت آموزش و پرورش با رويکرد حمايت از مناطق محروم و ارائه خدمات 5درصد از /5 ، 94- تربيتي به کودکان مناطق محروم و دوزبانه توانسته است گامهاي مؤثري بردارد بنحوي که درسال 95 نوآموزان دوره پيش دبستاني تحت پوشش حمايتهاي دولتي قرار گرفته اند
            اکنون توسعه پيش دبستاني در مناطق لازم‌التوجه بويژه درروستاها و مناطق عشايري و دوزبانه ضرورتي اجتناب ناپذير تلقي شده و دولت تلاش مي نمايد بيش از پيش به تعميم اين دوره در اين گونه مناطق مبادرت ورزيده تا در جهت توسعه عدالت آموزشي حرکت نمايد
          راهبردهاي نمايشگر
            عنوان شماره 1
              در نظر گرفتن سياست ها و قوانين يکپارچه و فراگير متضمن ارائه حداقل يکسال آموزش پيش دبستاني با کيفيت رايگان و با توجه ويژه به دسترسي به فقير ترين و محرومترين کودکان ECCE و اجباري از طريق خدمات
              سياستها
                با استناد به هدف کلان شماره 3 سند تحول بنيادين آموزش وپرورش ايران که به گسترش وتامين همه جانبه عدالت آموزشي وتربيتي اشاره دارد، برخورداري کودکان نيازمند ومحروم در اين بخش مورد تاکيد واقع شده است
              قوانين ملي
                طبق مصوبه شماره 699 شوراي عالي آموزش و پرورش و سند برنامه درسي ملي دوره رسمي و غيراجباري است
              برنامه عمل
                از برنامه هاي اين بخش ، تهيه طرح وبرنامه هايي در زمينه پوشش دولتي آموزش وپرورش پيش دبستاني کودکان مناطق داراي ضريب محروميت ،پوشش رايگان آموزش وپرورش کودکان مناطق دوزبانه است که در برنامه ششم توسعه و برنامه هاي سنواتي ديده شده است
            عنوان شماره 2
              با پشتيباني مشارکتي و تامين منابع کافي وزارت خانه ؛ ECCE در نظر گرفتن سياست ها و قوانين يکپپارچه چند بخشي هاي مسئول تغذيه ، سلامت ، حمايت اجتماعي و کودکان ، آب / بهداشت محيط و…
              سياست ها
                براساس سند ملي ؛رشد وتکامل همه جانبه دوران کودکي بايد برمبناي الگوي اسلامي ايراني باشد
                از ديگر سياست هاي مورد تاکيد در اين سند اين است که همه ي امکانات وظرفيت هاي ملي وبين المللي جهت برنامه رشد وتکامل همه جانبه دوران کودکي بسيج شوند وحداکثر بهره برداري از آن ها به عمل آيد
                احکام معاونت حقوقي رياست جمهوري وکميسيون تعليم وتربيت درخصوص مديريت يکپارچه پيش دبستاني موضوع آموزش پيش دبستاني را از وظايف آموزش وپرورش اعلام نموده است
              قوانين ملي
                1382 آموزش و پرورش را مسئول صدور مجوز و /7/ مصوبه شماره 699 جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ 28 نظارت بر فعاليت هاي اين مراکز – از جمله کودکستان ها- معرفي نموده، ايجاد هماهنگي و همسويي درخصوص فعاليت هاي مراجع متعدد اين عرصه از سوي وزارت آموزش و پرورش ، يک ضرورت اعلام شده است
              برنامه عمل
                تنظيم 101 فعاليت کلان بر اساس سند ملي رشد وتکامل همه جانبه دوران ابتداي کودکي که با توجه به آن وسياستهاي مورد نظر آموزش وپرورش ، وبا تاکيد بر برخورداري عادلانه ي همه ي اقشار در دستيابي در توسعه کمي و کيفي دوره ي پيش دبستاني پوشش کليه کودکان استثنايي وداراي نياز ويژه ،ارايه خدمات مداخله اي بهنگام ويژه نوآموزان داراي نياز ويژه ،کيفيت بخشي به آموزش پيش دبستاني ( توانمندسازي نيروي انساني حوزه ي پيش دبستاني سند ملي آموزش 2030 ١١٧ ،توليد بسته هاي اموزشي وبرگزاري سمينارهاي علمي وتخصص صاحبنظران در زمينه رشد وتکامل همه جانبه )،پوشش کليه کودکان مناطق داراي ضريب محروميت کشور ، پوشش کليه کودکان مناطق دوزبانه دردست اقدام واجراست
            عنوان شماره 3
              به وسيله ارتقاء و پايش ECCE - تنظيم سياست ها راهبرد ها و برنامه هاي عملياتي شفاف براي توانمند سازي کارکنان پيشرفت حرفه اي ، وضعيت و شرايط کاري آنها
              سياستها
                براساس راهبرد شماره 4 سند تحول بنيادين آموزش وپرورش توسعه ونهادينه کردن عدالت آموزشي وتربيتي در مناطق مختلف کشور وتقويت آموزش وپرورش مناطق مرزي با تاکيد بر توانمند سازي معلمان ودانش آموزان اين مناطق 10 سند تحول بنيادين آموزش وپرورش ) - و( هدف هاي کلان 3،4 ) و (هدف عملياتي 10 راهکار 2 قوانين ملي
                در آموزش وپرورش پيش دبستاني تاکنون قانوني براي ارتقاي حرفه اي نيروي انساني اين بخش وجود ندارد
              برنامه عمل
                براي دستيابي به اين هدف نظام جامع توانمند سازي نيروي انساني با هدف ارتقاء توانمندي نيروهاي اين دوره به صورت تخصصي تنظيم واجراي آن نيازمند امکانات بر مبناي سياست گذاري کلان است
            عنوان شماره 4
              طراحي و اجراي برنامه ها ، خدمات و زير ساخت هاي فراگير ، در دسترس و يکپارچه با کيفيت در دوره ابتداي کودکي که نيازهاي بهداشتي ، تغذيه اي ، حمايتي و آموزشي ( به ويژه براي کودکان داراي معلوليت ) را پوشش داده و از خانواده ها به عنوان نخستين مراقبان کودکان حمايت کند
              سياستها
                بر اساس هدف عملياتي شماره 14 و راهكار 5-3 سند تحول بنيادين آموزش وپرورش به توانمند سازي دانش آموزان - براساس هدف عملياتي شماره 14 و راهکار 3 ساکن در مناطق محروم ،روستاها ،حاشيه شهرها ،عشاير کوچ نشين وهمچنين مناطق دوزبانه با نيازهاي ويژه ،با تاکيد بر ايجاد فرصت هاي متنوع وبا کيفيت اشاره شده است
              قوانين ملي
                با توجه به ساختار ووظايف سازمان آموزش و پرورش کودکان استثنايي در وزارت آموزش وپرورش اين مسوليت ووظايف برعهده ي آن حوزه است
              برنامه هاي عمل
                دربرنامه ها وفعاليت هاي ارايه شده برنامه اوان کودکي فعاليت هايي براي تحقق اهداف اين بخش در نظر گرفته شده است که تمام کودکان استثنايي و واجد شرايط از آموزش وپرورش رايگان برخوردار مي شوند که درحوزه سازمان کودکان استثنايي مديريت مي شود
          خلاء هاي قانوني
            - غيراجباري بودن دوره ي رسمي پيش دبستاني در اسناد و قوانين و سوء برداشت غيررسمي بودن اين دوره
            - ناکافي بودن اعتبارات پيش بيني شده در برنامه هاي توسعه کمي دفترآموزش پيش دبستاني
            - فقدان ضمانت اجرايي شفاف در حوزه مديريت يکپارچه پيش دبستاني کشوربا محوريت وزارت آموزش وپرورش به منظور عملياتي کردن بند 2 سياست هاي ابلاغي تحولي مقام معظم رهبري
            - عدم تبعيت متوليان متعدد (دولتي وغيردولتي )موجود حوزه ي آموزش و پرورش پيش دبستاني از چارچوب هاي قانوني
          شرکاي دولتي وغير دولتي وتبيين نقش و وظايف آنها
            به منظور هم افزايي وبهر ه مندي از ظرفيت ارگانها وسازمانهاي مرتبط با کودك ،استلزاماتي درهر حوزه تهيه وتدوين شده است ،که با هماهنگي واستفاده از اين ظرفيت ها مسير تحقق اهداف پيش دبستاني سهل تر مي شود دربخش دولتي، دبيرخانه کشوري رشد وتکامل همه جانبه ي دوران ابتداي کودکي باعضويت سه ارگان اصلي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي،وزارت آموزش و پرورش،وزارت کار، تعاون ورفاه اجتماعي تشکيل شده است که دراين دبيرخانه موضوع کودك به صورت جدي ودر سطح کلان پيگيري مي شود که ميتوان به مواردي از قبيل؛ حمايت دولت در يکپارچگي خدمات و گسترش مهدها ومراکز پيش دبستاني با اولويت مناطق کمتر توسعه يافته وعشايري ، برنامه هايي جهت استانداردسازي خدمات،جلب همکاري ومشارکت سازماني درجهت ارتقاي رشد وتکامل همه جانبه کودکان با جلب مشارکت خيرين وجلب مشارکت اقتصادي – اجتماعي بخش غيردولتي درابطه با گسترش خدمات رشد وتکامل اوان کودکي ، نظارت بر اجراي قوانين ودستورالعمل هاي مرتبط در حوزه ي کودك و… اشاره کرد
            بر اين اساس بهره مندي از تمامي ظرفيت هاي درون و بيرون از دستگاه آموزش وپرورش مورد نياز است بهره مندي از تمام ظرفيت درون و بيرون از دستگاه آموزش وپرورش مورد نياز است
            نهادهاي دولتي , غيردولتي و عمومي؛ همکار عبارتند از
              انجمنهاي علمي – تخصصي
              سازمان بهزيستي کشور
              شهرداري ها
              بنياد جانبازان
              کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان
              پديدآورندگان و ناشران آثار کودك و خانواده
              سازمان صدا و سيما
              بنياد شهيد
              سازمان آموزش و پرورش کودکان استثنايي
              سازمان هلال احمر و…
          ساز و کارموثر هماهنگي،تضمين کيفيت،نظارت و ارزيابي
            استقرار برنامه هاي آموزش پيش دبستاني در سه بخش
              1 - مديريت يکپارچه پيش دبستاني
              2- توسعه کمي
              3- توسعه کيفي
            ازعوامل مهم در دستيابي وتحقق اهداف برنامه ها، نظارت همه جانبه و پايش وارزيابي از فعاليت هاي در دست انجام است به منظور بررسي ميزان تحقق اهداف پيش بيني شده در برنامه هاي 2030 ، تهيه "برنامه جامع نظارت بر برنامه ها و فعاليت هاي دوره ي پيش از دبستان " به صورت همه جانبه ضروري است
            با توجه به اينکه شاخص ها تعيين شده دراين خصوص فرايندي است شامل نظارت وارزيابي از اقداماتي است که درجهت توسعه کمي وکيفي آموزش وپرورش پيش از دبستان صورت مي گيرد
            در دوره ي پيش دبستاني کشور با توجه به اين که ساير نهادها هم خدمات پيش دبستاني ارايه مي دهند مساله نظارت وارزيابي از برنامه ها باچالشهاي جدي مواجه است که با استقرار مديريت يکيپارچه اجراي برنامه جامع نظارت درهمه ابعاد منجر به ارزيابي دقيق از برنامه هاي ملي مي شود
          طراحي زيربناها وبرنامه ها در ساختارهاي رسمي وغير رسمي
            زيربناهاي مورد توجه در دستيابي به اهداف
              -1 ايجاد عزم ملي در مقوله اهميت وضرورت آموزش هاي اوان کودکي در کشور
              -2 توجه به اموزش هاي پيش دبستاني مناطق محروم،عشايري ونيازمند حمايت در راستاي دستيابي به عدالت آموزشي
              -3 ارايه برنامه هاي منعطف آموزش پيش دبستاني با توجه به آمايش سرزمين
            که با توجه به موقعيت و شاخص هاي منطقه اي به صورت سيال و انعطاف پذير قابل برنامه ريزي ،اجرا و ارزشيابي است
      توسعه سواد آموزي و مقابله با کم سوادي
        مقدمه
          سند آموزش، 2030 حاوي نوعي از نگراني جامعه جهاني از عدم تحقق اهداف شش گانه آموزش براي همه طي 15 سال گذشته است
          اين چارچوب عمل طيف گسترده اي از فعاليت هاي آموزشي از آموزش پايه و سوادآموزي گرفته تا آموزش عالي ، آموزش هاي فني و حرفه اي و…را براي 15 سال آينده ترسيم کرده است
          هدف فراگيري که در چارچوب عمل 2030 مورد تأکيد قرار گرفته است به تضمين آموزش با کيفيت و برابر و فراگير و ترويج فرصت هاي يادگيري مادام العمر و تضمين اينکه تا سال 2030 همه جوانان و بزرگسالان به سواد خواندن و نوشتن حساب کردن اشاره دارد و روح اصلي سند کيفيت آموزش مي باشد
          از بين اهداف هفده گانه سند اموزش 2030 ، هدف مورد اشاره و محورهاي زير آن شاکله اصلي سند را تشکيل مي دهد
          اجراي موفق سند آموزش 2030 در سطح ملي در گرو تدوين يک نقشه اي واقع بينانه است که بر اساس شرايط و اقتضائات بتواند ساز و کارهاي اجرايي را منسجم و دستيابي به اهداف سند را تسهيل و در دسترس قرار دهد
          به همين لحاظ به استناد هدف چهارم و رديف 6 4 از سند آموزش 2030 که بر حصول اطمينان از آموزش جامع و با کيفيت، عادلانه و ارتقاي آموزش مادام العمر و به طور مشخص حصول اطمينان از اينکه تمامي جوانان و بخش قابل توجهي از بزرگسالان توانايي خواندن و نوشتن و حساب کردن را کسب نمايند اشاره و تأکيد دارد اين مجموعه به عنوان نقشه راه ، اجرايي و دستيابي اهداف متناظر با موارد فوق تهيه و تدوين شده است
          توانايي خواندن و نوشتن و حساب کردن به عنوان يک فعاليت و مهارت آموزشي در نظام آموزشي کشور توسط سازمان نهضت سوادآموزي سازماندهي و مديريت مي شود
          اين سازمان به عنوان يکي از بخش هاي وزارت آموزش و پرورش تلاش دارد تا در يک فرايند بهم پيوسته و نظام مند ، اولاً
          نسبت به ارائه خدمات سوادآموزي شامل مهارت هاي خواندن و نوشتن، حساب کردن و روخواني قرآن اقدام و فرصت دوم آموزش را براي جاماندگان از فرصت اول آموزش فراهم نمايد
          انتظار مي رود با بهبود شاخص در باسوادي ثانياً نسبت به پيگيري فرصتهاي آموزشي در قالب نظام آموزشي بزرگسالان نيز اقدام نمايد
          در اين نقشه که با توجه با اقتضائات سالهاي پيش رو و همچنين تغييرات روند جمعيتي و شاخص هاي آموزشي، فرهنگي کشور به ويژه سطح سواد، اهداف و انتظارات در سه بازه پنج ساله تدوين شده است و به نحوي که در هر دوره زماني وضع موجود ، سياست، اهداف، فعاليت و اقدامات سرآمد به تفکيک مشخص شد، و مبنايي براي مقدمات اجرايي خواهد بود
          اقدامات و فعاليت هاي پيش بيني شده در هر دوره با طي يک روند تکاملي در دوره بعد شامل محورها و مواردي خواهد بود که سطح بهتر و بالاتري از توانايي و مهارت هاي آموزشي را پيگيري و در دسترس قرار مي دهد
          براي سهولت انجام کار و اثرگذاري هر چه بهتر اقدامات در دستيابي به اهداف فعاليت ها در دو برش سني شامل جوانان زير 25 سال و بزرگسالان 25 ساله و بالاتر طراحي و پيش بيني ملاحظات اجرايي آن انجام شده است
        تحليل وضع موجود
          ساختار
            سازمان نهضت سوادآموزي به عنوان يکي از معاونتهاي وزارت آموزش و پرورش عهدهدار سوادآموزي بزرگسالان در جمهوري اسلامي ايران است
            اين سازمان از بدو تأسيس، خدمات آموشي خود را در قالب دوره هاي مقدماتي، تکميلي، پاياني و پنجم بزرگسال براي کساني که آمادگي ادامه تحصيل داشتند ارائه مي داد و براي کساني که به دلايل مختلف سند ملي آموزش 2030 ١٢١ امکان ادامه تحصيل پس از دوره تکميلي مقدور نبود، برنامه هاي آموزش مداوم پيش بيني کرده بود
            لکن با توجه به تغييرات جامعه هدف، ارزيابي هاي به عمل آمده از ساختار و واقعيت هاي موجود در جامعه، ساختار جديد آموزشي در 1389 به تصويب رسيد
            بر اساس اين مصوبه، نظام آموزشي /11/ جلسه 833 شوراي عالي آموزش و پرورش در مورخه 19 جاري سازمان، شامل 3 دوره تحصيلي: سوادآموزي، تحکيم سواد و انتقال است
            -1 دوره سوادآموزي
              اين دوره براي آموزش افراد بي سواد با سن بيش از 10 سال تمام که امکان تحصيل در نظام آموزش رسمي کشور را ندارد در مدت 400 ساعت ارايه ميشود
              اين دوره معادل پايه سوم ابتدايي در نظام آموزش رسمي است
              اهداف دوره
                -1 کسب مهارت هاي خواندن، نوشتن، درك و فهم متون ساده فارسي
                -2 انجام محاسبات رياضي در حد چهارعمل اصلي
                -3 آشنايي با قرآن و کسب مهارت هاي اوليه روخواني قرآن
                -4 آشنايي بيشتر با معارف ديني و فرهنگ اسلامي
            -2 دوره انتقال
              اين دوره به مدت 800 ساعت ( 600 ساعت حضوري و 200 ساعت غير حضوري) فرصت ادامهي تحصيل را براي کساني که دوره سوادآموزي را گذراندهاند يا کساني که فاقد شرايط ادامه تحصيل در نظام آموزشو پرورش رسمي هستند، فراهم ميسازد
              ارزش تحصيلي دوره انتقال معادل پايه ششم ابتدايي است
              اهداف دوره انتقال
                -1 گسترش مهارتهاي خواندن؛ نوشتن؛ درك مطلب و کاربرد آن ها در زندگي
                -2 گسترش فرهنگ و معارف ديني و توانمندسازي افراد در به کارگيري دستورات ديني در زندگي فردي و اجتماعي
                -3 آشنايي بيشتر با مفاهيم رياضي، علوم وتوانمندي بکارگيري آنان در زندگي روزمره
                -4 رشد بينش اجتماعي، فرهنگي و سياسي بزر گسالان
            -3 دوره تحکيم سواد
              دوره تحکيم به منظور تثبيت و تعميق مهارت هاي خواندن، نوشتن، حساب کردن، درك و فهم متون ساده به زبان فارسي، روخواني قران و کاربرد آن ها در زندگي فردي و اجتماعي افراد نوسواد، ارايه ميشود اين دوره در مدت 200 ساعت در دو بخش ، برنامه آموزش حضوري مشتمل بر 70 ساعت و برنامه آموزش غيرحضوري 130 ساعت به اجرا در مي آيد
              اهداف دوره تحکيم سواد
                -1 پيشگيري از باز گشت به بيسوادي
                -2 ايجاد ارتباط بين سوادآموزي و آموزش مهارتهاي اساسي زندگي
                -3 زمينه سازي يادگيري مادام العمر
          فعاليت هاي آموزشي مکمل
            سازمان نهضت سوادآموزي در راستاي تحقق اهداف دورههاي ذکر شده و همچنين توسعه فعاليتهاي فرهنگي و آموزشي خود فعاليتهاي مکمل آموزشي را اجرا ميکند که برخي از آن ها عبارتند از
              حلقه هاي کتابخواني
              طرح خواندن با خانواده
              مسابقات کتابخواني
          برنامه درسي
            سازمان نهضت سوادآموزي بر اساس مصوبه 862 شوراي عالي آموزش و پرورش موظف به اجراي ساختار جديد (مرحله اول آموزش بزرگسالان) و تهيه برنامه درسي شد
            در اين برنامه آموزشي بر محورهاي اصول تدوين برنامه درسي سواد آموزي همانند نحوه برنامه ريزي، چگونگي اجراي آموزش و نحوه ارزشيابي از آموزش و پيشرفت تحصيلي نيز تأکيد شده است
            ويزگي هاي برنامه درسي سواد آموزي در جدول زير آمده است
            چارچوب وکليات برنامه درسي مرحله اول آموزش بزرگسالان
              موضوع مصوبه 862 شوراي عالي آموزش و پرورش
          نيروي انساني
            ازسال 1390 براساس مصوبه مجلس شوراي اسلامي کليه آموزشياران نهضت سواد آموزي به استخدام آموزش و پرورش رسمي کشور درآمدند
            سازمان نهضت سواد آموزي نيروي آموزشي ثابت و تخصصي براي انجام فعاليت نداشت
            از اين روموظف شد که از نيروهاي رسمي آموزش و پرورش ،کارکنان ادارات دولتي و نيز آموزش دهنده گان معرفي شده از سوي موسسات آموزشي واجد شرايط بصورت حق التدريس يا جبران خدمات به ازاء سرانه قبولي بهره گيرد
            بطوريکه در حال حاضر تعداد 69750 نفر بعنوان آموزش دهنده با سواد آموزي همکاري مي کنند
            از اين تعداد 65708 نفر آموزش دهنده معرفي شده از سوي موسسات ، 775 نفر بازنشستگان، 128 نفر کارکنان دولتي و 3139 نفر از اعضاي خانواده سوادآموزان بعنوان پشتيبان طرح خودآموز بوده اند
            اطلاعات وآمار نشان مي دهد که بيش از 90 درصد آموزش دهنده ها بصورت واگذاري همکاري ودر قبال قبولي سواد آموزان تحت آموزش، هزينه دريافت مي کنند
            همچنين تعداد 2066 پست سازماني در ادارات کل آموزش و پرورش به عنوان نيروهاي ستادي سوادآموزي اختصاص داده شده است
          مشارکت
            سازمان نهضت سوادآموزي به منظور فراهم نمودن زمينه استفاده از مشارکت همه جانبه و تحقق اهداف و رسالت سازماني 2 مصوبه 595 - خود در راستاي پيام تاريخي حضرت امام خميني(ره) ، تحقق منويات مقام معظم رهبري، اجراي بند 5 85 شوراي عالي انقلاب فرهنگي مبني بر بهره گيري از همه ظرفيت هاي موجود دستگاه هاي اجرايي و /9/ مورخ 21 سند ملي آموزش 2030 ١٢٤ 90 هيات محترم وزيران با دستگاه /7/ نهادهاي دولتي و غيردولتي و همچنين به منظور عمل به بندهاي مصوبه مورخ 26 هاي مختلف تفاهم نامه همکاري آموزشي و فرهنگي منعقد کرده است به گونه اي که تا سال 1395 بيست و هفت تفاهم نامه داراي اعتبار در سراسر کشور درحال اجراست وبا همکاري دستگاه هاي دولتي ونهاد هاي غير دولتي مشارکت کننده در سوادآموزي، برنامه هاي مفيدي به اجرا در آمده است
            علي رغم فعاليتهاي صورت گرفته در اين زمينه؛ مشارکت در سوادآموزي با موانع قابل توجهي روبروست که مهمترين آن ها عبارتند از
              -1 پيچدگي و سختي کار سوادآموزي
              -2 فقدان تقاضاي اجتماعي در شرکاي سوادآموزي در ارايه برنامه‌هاي سوادآموزي -3 فقدان نظام ارزيابي بر فعاليتهاي مشارکتي
              -4 کميت حد اقلي و پراکندگي حداکثري بيسوادان
              -5 نبودن قوانين الزام آور براي دستگاههاي اجرايي
          ارزشيابي و پژوهش
            از آنجائيکه ارزشيابي جزء لاينفک برنامه هاي آموزشي است
            از اين رو سازمان نهضت سواد آموزي پس از نيازسنحي، امکان سنجي طراحي و اجراي آزمايشي طرح ها و برنامه هاي آموزشي به منظور بررسي کارآيي و اثربخشي و نيز ميزان تحقق اهداف ترسيم شده و بدست آوردن اطلاعات لازم براي اضلاح و بهبود کار اقدام به ارزيابي علمي و اعمال نتايج آن قبل از اجراي نهايي برنامه مي کند
            بطوريکه تا کنون بيش از 20 طرح ارزيابي در برنامه هاي سوادآموزي در پنج سال گذشته انجام گرفته است
            همچنين براي کيفيت بخشي به روند برنامه ريزي و سياست گذاري در برنامه سوآموزي با بهره- گيري از ظرفيت مجامع علمي وپزوهشي کشورهرساله تعدادي اولويت پژوهشي از سوي سازمان نهضت سوادآموزي سفارش و اجرا مي گردد
            در اين زمينه در پنج سال گذشته 20 مورد پژهش ملي و 110 پژوهش استاني انجام گرفته است
          تحليل وضعيت سواد
            الف )- وضعيت سواد براساس سرشماري نفوس و مسکن سال 1390
              بر اساس آمار و اطلاعات آخرين سرشماري رسمي نفوس و مسکن کشور در سال 1390 وضعيت سواد کشور به شرح زير اعلام شده است
              گروه سني 6سال وبالاتر
                از بين جمعيت 67681876 نفري 6 ساله و بالاتر کشور به ميزان 9719712 نفر (معادل 14,4 درصد) بي سواد اعلام شده است
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 3576392 نفر(معادل 36,8 درصد) مردان و تعداد 6143320 نفر(معادل 63,2 درصد) زنان مي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 5138167 نفر(معادل 52,9 درصد) درشهر و تعداد 4581545 نفر(معادل 47,1 درصد) در روستا سکونت داشته اند
              گروه سني 10 سال وبالاتر
                از بين جمعيت 63244403 نفري 10 ساله و بالاتر کشور به ميزان 9483174 نفر (معادل 15,0 درصد) بي سواد اعلام شده است
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 3457143 نفر(معادل 36,5 درصد) مردان و تعداد 6026031 نفر(معادل 63,5 درصد) زنان مي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 4996681 نفر(معادل 52,7 درصد) درشهر و تعداد 4486493 نفر(معادل 47,3 درصد) در روستا سکونت داشته اند
              گروه سني 15 سال و بالاتر
                از بين جمعيت 57572968 نفري 15 ساله و بالاتر کشور به ميزان 9371070 نفر (معادل 16,3 درصد) بي سواد اعلام شده است
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 3403619 نفر(معادل 36,3 درصد) مردان و تعداد 5967451 نفر(معادل 63,7 درصد) زنان مي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 4944382 نفر(معادل 52,8 درصد) درشهر و تعداد 4426688 نفر(معادل 47,2 درصد) در روستا سکونت داشته اند
              گروه سني 6 - 9 سال
                طبق همين سرشماري از جمعيت 4437473 نفري گروه سني 9-6 ساله کشور به ميزان 236538 نفر (معادل 5,3 درصد) بي سواد اعلام شده است
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 119249 نفر(معادل 50,4 درصد) پسران و تعداد 117289 نفر(معادل 49,6 درصد) دختران مي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 141486 نفر(معادل 59,8 درصد) درشهر و تعداد 95052 نفر(معادل 40,2 درصد) در روستا سکونت داشته اند
              گروه سني 10 - 24 سال
                طبق همين سرشماري از جمعيت 20382975 نفري گروه سني 24-10 ساله جوانان کشور به ميزان 595457 نفر (معادل 2,9 درصد) بي سواد اعلام شده است
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 271646 نفر(معادل 45,4 درصد) جوانان پسر و تعداد 323811 نفر(معادل 54,6 درصد) جوانان دخترمي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 260823 نفر(معادل 43,8 درصد) درشهر و تعداد 334634 نفر(معادل 56,2 درصد) در روستا سکونت داشته اند
              جدول ( 1 )وضعيت جمعيت بي سواد کشور برحسب گروه سني ، جنس و مناطق براساس سرشماري نفوس و مسکن سال 1390
            ب )- وضعيت سواد براساس آمار برآوردي سال 1395
              باتوجه به فعاليت هاي انجام گرفته در زمينه ارتقائ سطح سواد جامعه وباسواد کردن جمعيت بيسوادونيز شفاف سازي آمار واطلا عات بي سوادان با استقرارپايگاه اطلاعاتي ثبتي سطح سواد کشور و لحاظ کردن کليه مولفه ها ومتغير هاي اثر گذاردر کاهش وافزايش جمعيت بيسوادان در سال 1395 توسط سازمان نهضت سواد آموزي برآورد وضعيت سواد انجام گرفت که براساس اين برآورد
              گروه سني 10 سال و بالاتر
                از بين جمعيت 67354136 نفري 10 ساله و بالاتر کشور به ميزان 7660833 نفر (معادل 11,4 درصد) بي سواد مي باشند
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 2878372 نفر(معادل 37,6 درصد) مردان و تعداد 4782461 نفر(معادل 62,4 درصد) زنان مي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 4066194 نفر(معادل 53,1 درصد) درشهر و تعداد 3594639 نفر(معادل 46,9 درصد) در روستا سکونت دارند
              گروه سني 15 سال وبالاتر
                از بين جمعيت 61707190 نفري 15 ساله و بالاتر کشور به ميزان 7571880 نفر (معادل 12,3 درصد) بي سواد مي باشند
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 2830298 نفر(معادل 37,4 درصد) مردان و تعداد 4741582 نفر(معادل 62,6 درصد) زنان مي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 4024825 نفر(معادل 53,2 درصد) درشهر و تعداد 3547055 نفر(معادل 46,8 درصد) در روستا سکونت دارند
              گروه سني 10-24 سال
                طبق برآورد انجام شده از جمعيت 17849634 نفري گروه سني 24-10 ساله جوانان کشور به ميزان 261148 نفر (معادل 1,5 درصد) بي سواد مي باشند
                از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 154264 نفر(معادل 59,1 درصد) جوانان پسر و تعداد 106884 نفر(معادل 40,9 درصد) جوانان دخترمي باشند
                همچنين از بين آمار جمعيت بي سواد در اين گروه سني تعداد 121930 نفر(معادل 46,7 درصد) درشهر و تعداد 139218 نفر(معادل 53,3 درصد) در روستا سکونت دارند
              جدول ( 2)برآورد وضعيت سواد کشور برحسب گروه سني ، جنس و مناطق در سال 1395
        دستاوردها
          کاهش فاصله درصد باسوادي بين زنان و مردان
            يکي ازدستاوردهاي مهم سواد آموزي درايران کاهش فاصله درصد باسوادي بين زنان ومردان درراستاي تحقق عدالت جنسيتي است
            نتايج اين دستاورد در جدول زير آمده است
            نمودار اختلاف درصد باسوادي بين زنان و مردان در سرشماري هاي 1355 لغايت 1395
          کاهش فاصله درصد باسوادي بين مناطق شهري و روستايي
            کاهش اختلاف بي سوادي مناطق شهري و روستايي کشورازديگردستاوردهاي سواد آموزي کشور است که به منظور تحقق عدالت آموزشي انجام گرفته است،ميزان پيشرفت صورت گرفته در اين زمينه در جدول زير آمده است
            نمودار اختلاف درصد باسوادي بين مناطق شهري و روستايي در سرشماريهاي 1355 لغايت 1395
          ايجاد زمينه ارتقاء سوادآموزي به سطوح بالاتر ازآموزش پايه
            به منظور انتقال سواد آموزي به آموزش رسمي و همچنين ايجاد زمينه توانمندسازي مخاطبين نيازمند به آموزش عالي ، نهضت سوادآموزي ازبدو تاسيس تاکنون يک ميليون و پانصد هزار سوادآموز را تا پايان دوره ابتدايي تحت آموزش قرار داده، همچنين تاکنون قريب به تعداد 3000 سوادآموز ازاين طريق به آموزش عالي راه يافته اند که در سوادآموزي به عنوان چهره هاي موفق ، ياد مي شوند
          کسب نشان هاي بين المللي
            سازمان نهضت سوادآموزي در طول سه دهه فعاليت خود موفق به اخذ جوايز متعددي از سازمان هاي بين المللي شده است که اهم آن بشرح ذيل ارائه مي گردد
            سال 69 همگام با اعلام سال مبارزه با بي سوادي ازسوي يونسکو ( جايزه نوما) در طرح بسيج سوادآموزي
            سال 77 نشان افتخار – تحت پوشش 2 ميليون نفر در برنامه هاي پس از سواد
            سال 78 جايزه مالکوم آديسه شيا – شبکه ارتباطي برنامه هاي پس از سواد( مکاتبه اي)
            سال 79 جايزه نوما – يونسکو دراجراي پروژه دختران شاغل روستايي 18 -10 ساله
            سال 82 ديپلم افتخار آيسيسکو – گسترش فرهنگ مطالعه و کتابخواني ( طرح خواندن با خانواده )
          سوادآموزي اتباع
            سازمان نهضت سوادآموزي جمهوري اسلامي ايران با توجه به مطالبات امام راحل و مقام معظم رهبري ( مد ظله العالي ) و به لحاظ مشترکات تاريخي ، فرهنگي ، ديني با مردم افغانستان و نيات بشر دوستانه ، ازسال 1363 تاکنون با هدف برخورداري ملت افغانستان از فرصت هاي يادگيري در ايران تعداد 691,410 نفر از پناه جويان افغاني در کلاس هاي سوادآموزي ثبت نام و آموزش ديده اند
            بطوريکه که از سال 1363 تاکنون درصد باسوادي در بين اتباع از 6درصد به بيش از 60 درصد در سال 1395 ارتقاء يافته است
            شايان ذکر است که برآورد مي شود در حال حاضرحدود 3ميليون نفر اتباع خارجي در کشور جمهوري اسلامي ايران وجود داشته باشد
            بديهي است اجراي هرگونه برنامه هاي آموزشي بويژه در زمينه سواد آموزي آنان نقش موثري در جلوگيري از آسيب هاي اجتماعي ،کاهش فقر،توانمندي اجتماعي و اقتصادي وبطورکلي استفاده از فرصت ها براي بازگشت سرافرازانه به وطن خود دارد
          اهم تجربه هاي موفق سوادآموزي
            اجراي طرح بسيج سوادآموزي درسال 1369
            کمک به آموزش رسمي در قالب اجراي طرح لازم التعليم سال هاي 78-66
            اجراي برنامه هاي پس از سواد به منظور جلوگيري از رجعت به بيسوادي در قالب؛ (طرح گروه هاي پيگير سواد؛ برنامه
            خدمات مکاتبه اي؛ آموزش رسانه اي؛ کتابخانه سيار روستايي؛ نشريه ويژه کم سوادان؛ اجراي مسابقات علمي
            راه اندازي مراکز يادگيري محلي
            اجراي طرح خواندن با خانواده
            اجراي برنامه رشدوتکامل کودکان ويژه کودکان روستايي
            اجراي طرح توانمندسازي زنان سرپرست خانوار
            اجراي طرح تهيه وتوليدمحتواي بومي و محلي
            راه اندازي و تجهيز مرکز منابع انساني
            اجراي سياست هاي چند تاليف و توليد محتواي ويژه محيط هاي خاص ( نيروي هاي مسلح و زندان ها)
            تشکيل شوراي راهبردي در سوادآموزي در سطح ملي– استاني – شهرستاني به منظور تقويت سياست گذاري سوادآموزي
            اجراي برنامه آموزش رسانه اي
            اجراي طرح برون سپاري فعاليت هاي سو ادآموزي
            اجراي طرح پيام آوران نور(سرباز معلمين)
            ايجاد پايگاه اطلاعات وضعيت سواد جامعه باراه اندازي سامانه جامع سوادآموزي
            طرح سوادآموزي کودکان ونوجوانان در معرض آسيب 10-20 ساله ها
            طرح آموزش مقدمات کار با رايانه در دوره انتقال با همکاري بنياد
            همکاري با کتابخانه هاي عمومي و ايستگاه هاي مطالعه کتاب
            طرح هاي کتابخواني شعار سال
            انشا نويسي
            راه اندازي ستادهاي پشتيباني سواد آموزي
            مشارکت با جهاد دانشگاهي
            سواد اموزي عشاير
        چالش هاي پيش رو
          1) عدم انسداد ورودي بيسوادي
            بنا به دلايل تعدادي از افراد واجب التعليم نمي توانند در آموزش رسمي ثبت نام و ادامه تحصيل دهند
            همچنين يا ترك تحصيل قابل توجه دانش آموزان قبل از اتمام دوره ابتدائي عاملي است که سوادآموزي را با چالش مواجه کرده است
          2) بازگشت به بي سوادي
            يکي از جديترين تهديدهايي که سوادآموزي با آن روبرو است پديده رجعت به بيسوادي است
            تجربه نشان داده بزرگسالان که در دورههاي سواد پايه شرکت کردهاند اگر به آموزش و يادگيري ادامه ندهند در مدت زمان کوتاهي مهارتهاي آموخته شده خود را از دست مي دهند و به بي سوادي رجعت خواهند کرد (پديده نو بيسوادي )
          3) فقدان انگيزه و سازوکار تشويقي
            بنا به دلايل مختلف رغبت و آمادگي يادگيري در جامعه هدف بسيار ضعيف است و يکي از چالشهاي مهم پيش روي سوادآموزي نبود ساز و کارهاي قانوني براي ايجاد الزام و يا تشويق موثر در افراد بي سواد است
          4) باور نادرست از سوادآموزي در جامعه
            علي رغم اهميت سواد آموزي در امور اجتماعي و اقتصادي، هنوز در بين مردم و مسئولان ديدگاه سطحي و سنتي نسبت به سوادآموزي وجود داشته و با نگاه حرفهاي و تخصصي به موضوع سواد آموزي در سطح عمليات و اجرا نگريسته نميشود و دستگاه ها، اشخاص و برنامه هاي فرهنگي با سوادآموزي همراه نشدهاند
          5) ضعف تبليغات
            مبارزه بيسوادي به عنوان يکي از آسيبهاي اجتماعي، نياز به همراهي و متقاعد سازي باسوادن و بي سوادان دارد که در اين زمينه نقش رسانههاي جمعي در بستر سازي و تبليغات بيبديل است
            صدا و سيما به عنوان رسانه ي پر بيننده و اثر گذار آنطور که بايد و شايد به عرصه سواد آموزي ورود نکرده است، عدم حضور هنرمندان در حوزه سوادآموزي و نبود سريال و فيلم هاي اثر گذار در حد لازم و مناسب، غفلت نشريه هاي از موضوع سواد آموزي چالشهاي ديگري سوادآموزي مي باشد
          6 ) نبود تصميم جدي براي تبديل فرهنگ شفاهي به کتبي
            عدم اقدام جدي از سوي دولت ها در تبديل فرهنگ شفاهي جامعه به خصوص در مناطق روستايي و کمتر توسعه يافته به فرهنگ مکتوب، نبود انتشارات تخصصي در عرصه سواد آموزي و کمبود مواد و نشريه خواندني در دسترس براي کم سوادان، چالش پيش رو ديگر مي باشد
            کم توجهي به با سواد شدگان خانواده ها
            واقعيات نشان مي دهد که ميزان دانشجويان و دانشآموختگان جامعه افززايش ياقفته است
            به طوري که امروزه در هر خانوادهاي تعدادي از دانش آموختگان به آرمان شغلي خود دست نيافته اند
            اين امر از سوي خانواده ها بي توجهي به با سواد شدگان تلقي مي شود
            در نتيجه رغبت آنان را به سواد آموزي بزرگسالان مي کاهد و به نوعي ارضاي کاذب در جامعه نسبت به سواد به وجود امده است
          7) اقبال ضعيف بي سوادان باقي مانده از سواد آموزي
            به دلايل گوناگون همانند فقر فرهنگي واقتصادي، تجربه ناموفق تحصيلي ،اشتغال ومعلوليت ١٣١
          8) پراکندگي بيسوادان باقي مانده
            با توجه به اجراي برنامه هاي سوادآموزي در سه دهه گذشته افراد باقي مانده به صورت پراکنده در مناطق مختلف زندگي مي کنند که معمولاً از نظر اقتصادي هم وضعيت خوبي ندارند
            همين امر سختي کار سواد آموزي را دو چندان کرده است
          9) کمبود آموزش دهنده براي سواد آموزي آقايان
            آمار و اطلاعات نشانگر اين است که سواد آموزي مردان به دليل اينکه آنها مسئول اقتصادي خانواده هستند و از طرفي هم به راحتي به خدمات سوادآموزي دسترسي ندارند و از جهتي عوامل تشويق سوادآموزي در حدي نيست که موجب جذب آموزشدهنده مرد بشود، لذا جريان سواد آموزي در زمينه آموزش مردان با چالش روبرو است
          10 ) باور به سواداموزي مقطعي
            يکي از مهمترين مسايل پيش روي سواداموزي وجود ديدگاه مقطعي بودن سوادآموزي در بين مسئولان و عدم پيوند ان با آموزش بزرگسالان بوده که اين مهم باعث گرديده حمايتها و پشتيباني از سوادآموزي به عنوان يک فعاليت حرفهاي و مداوم صورت نگيرد
          11 ) نبود نظام جامع آموزش بزرگسالان در کشور
            نداشتن متولي خاص براي ساماندهي آموزش هاي غيررسمي درجامعه ويژه کم سوادان وبزرگسالان ،پراکندگي آموزش هاي ويژه سازمان ها وهمسو نبودن دستگاه ها در تعيين معيار هاي ارائه خدمات به کم سوادان و بي سوادان
        ترسيم وضع مطلوب
          چشم انداز
            آموزش فراگير ، باکيفيت و فرصت هاي يادگيري مادام العمر براي همه
          هدف کلي
            تمامي جوانان و نسبت قابل ملاحظه اي از بزرگسالان، چه مرد و چه زن، به مهارت هاي سواد و حساب دست پيدا کنند
          اهداف کيفي
            زمينه سازي براي کسببه شايستگي ها هاي پايه ي سواد (خواندن ،نوشتن ،حساب کردن) و مهارت هاي زندگي براي انجام فعاليت هاي روزمره زندگي و مشارکت در فعاليت هاي مبتني بر متون چاپي و نوشتاري
            توانمندي جوانان و بزرگسالان نوسواد براي تفکر انتقادي ، دستيابي به حس استقلال و کرامت انساني و مسئوليت پذيري
            ايجاد شوق و رغبت براي يادگيري و بکار گرفتن آموختهها
            اطلاعرساني و آگاهسازي عمومي در زمينه تعاون و همکاري، صلح و تفاهم
            افزايش اعتماد به نفس و احساس مسئوليت افراد در قبال تحولات اجتماعي و توانايي ايفاي نقش فعال در مشارکت اجتماعي
            ايجاد صلاحيت و رغبت براي بهرهگيري خلاق از اوقات فراغت و کسب هرگونه دانش لازم و مطلوب
            ايجاد بصيرت لازم در استفاده از رسانههاي ارتباطي جمعي
            تقويت همبستگي جوانان و بزرگسالان براي مشارکت در ايجاد جوامع يادگيرنده
            ترويج زندگي مسالمت آميز و احترام به هم نوع و ساير فرهنگ ها و رعايت حقوق شهروندي
            توانمند سازي و مسئوليت پذير نمودن مخاطبان در زمينه حفاظت از محيط زيست ، استفاده بهينه از منابع و انرژيهاي تجديد ناپذير
          اهداف کمي
            افزايش درصد باسوادي در گروه سني 24-10 ساله به % 99,5 ، گروه سني 64 -25 ساله به % 98 و گروه سني 15 سال و بالاتر به 94درصد
            کاهش اختلاف درصد باسوادي در بين زنان و مردان به حدود 1 درصد در گروه هدف
            تحت پوشش و آموزش قريب به 4,7 ميليون نفر بي سواد در دوره ي سوادآموزي
            تحت پوشش و آموزش قريب به 3,3 ميليون نفر کم سواد در دوره ي انتقال
            استقرار نظام آموزش بزرگسالان در کشور و آموزش 6,2 ميليون نفر از اول متوسطه تا مرحله اخذ مدرك ديپلم
          راهبردها
            باز تعريف مفهوم سواد متناسب با شرايط و ويژگي هاي مخاطبان و جامعه
            استقرار نظام آموزش بزرگسالان با توجه به نيازها و زمينه‌هاي لازم
            بسيج منابع موجود و بالقوه براي دسترسي برابر و عادلانه به خدمات سواد آموزي ،تعميق سواد و آموزش هاي مادام العمر
            ظرفيت سازي در منابع انساني (مديران ،کارکنان، مجريان، ارائه کنندگان) فعال در عرصه سواد آموزي و آموزش بزرگسالان
            توسعه فناوري هاي مدرن (آموزش هاي چند رسانه اي، تلوزيوني، نرم افزار ها و يادگيري همراه ) در سواد آموزي و آموزش بزرگسالان
            تنوع بخشي به محتوا، برنامه درسي، روش هاي آموزشي متناسب با نيازها، علايق و اولويت هاي بزرگسالان و جامعه اي که در آن زندگي مي کنند
            توسعه و تقويت مشارکت هاي بين بخشي و بين المللي
            توسعه و تقويت جوامع يادگيرنده و افزايش ميزان مشارکت جوانان و بزرگسالان
          سياست ها
            توسعه ي فرصت هاي برابر آموزش با کيفيت در زمينه سواد آموزي و آموزش بزرگسالان
            ارتقاء سطح سواد مخاطبان از سواد پايه به سواد آموزي حرفه اي و کاربردي
            ترويج و تقويت آموزش بزرگسالان
            زمينه سازي براي آموزش تخصصي و حرفه اي مديران ، کارکنان و آموزش دهندگان دوره هاي سواد آموزي و آموزش بزرگسالان
            استفاده از ظرفيت رسانه هاي جمعي ،فضاهاي مجازي ،آموزش از طريق تبلت و موبايل
            متناسب سازي محتوا ،برنامه درسي ،شيوه هاي آموزش با توجه به نياز هاي مخاطبان و تابعي نمودن آن
            توسعه مراکز يادگيري محلي به عنوان يکي از زير ساختهاي سوادآموزي و آموزش بزرگسالان
            تقويت رويکرد جذب، تربيت و نگهداشت نيروي انساني متخصص
            هدايت و راهبري برنامه هاي آموزش بزرگسالان با بهره گيري از دانش بين رشته اي و بين بخشي
          الزامات
            الزاميکردن آموزش تا پايان دوره ابتدايي دوم يا معادل آن در دوره سوادآموزي براي افراد بيسواد گروه سني 49-10 سال کشور
            اصلاح روش شمارش افراد بي سواد مبتني بر آمار ثبتي
            استقرار نظام آموزش بزرگسالان وتبديل سازمان نهضت سواد آموزي به سازمان آموزش بزرگسالان
            تصويب و تخصيص اعتبارات سوادآموزي به صورت کمک و خارج از شمول قانون محاسبات عمومي
            تصويب مقررات تشويقي و حمايتي ارائه شده به دولت
            اصلاح مقررات و ضوابط بکارگيري مؤثر مديران و معلمان، بهره برداري از منابع و فضاي آموزشي، استفاده از امکانات و ظرفيتهاي مناطق و مدارس آموزش و پرورش در عرصه سوادآموزي
            ايجاد عزم عموميدر ارکان دولت، دستگاههاي اجرايي، سازمانهاي مردم نهاد و مردم در امر سوادآموزي
            انسداد ورودي بيسوادي با پوشش کامل کودکان در سن مدرسه و جلوگيري از ترك تحصيل دانش آموزان دوره ي ابتدايي
          برنامه ها
            برگزاري دوره هاي سواد آموزي (فرد به فرد ،گروهي ، پودماني،آسان آموزي و…)
              سواد آموزي کودکان و نوجوانان 19-10 ساله
              سواد آموزي کودکان و نوجوانان در معرض آسيب
              سواد آموزي والدين بي سواد دانش آموزان ( 49-10 سال )
              سواد آموزي مخاطبان خاص کارگران ،نيروي هاي مسلح و زنان خانه دار،زندانيان، آموزش ترکيبي سواد و مهارت رايانه
              سوادآموزي اتباع خارجي
              سوادآموزي عشايري
            برنامه هاي هاي پس از سواد و آموزشهاي مادام العمر
              برگزاري دوره تحکيم سواد
              اجراي طرح هاي خواندن با خانواده
              حلقه هاي مطالعه و کتاب خواني
              توليد و توزيع نشريه فرصت دوم
              تجهيز کتابخانه هاي عمومي، کتابخانه سيار و ايستگاه هاي مطالعاتي
              برگزاري مسابقات کتابخواني
              اجراي طرح هاي متناسب با مناسبت هاي سال در بين سوادآموزان
              اجراي فراگير طرح ترکيب سواد آموزي و حرفه آموزي براي راه اندازي کسب و کارهاي کوچک در استانها با همکاري سازمان فني و حرفه اي
            برنامه‌هاي مربوط به تحقيق و توسعه
              تاسيس و راه اندازي مراکز يادگيري محلي
              اجراي سنجش وپايش کيفي سطح سواد درکشور(سوادسنجي)
              طراحي و تهيه نرم افزارهاي آموزشي در بستر موبايل، تبلت ، شبکه اجتماعي، آموزش تلويزيوني و فضاي مجازي
              ساماندهي پايگاه اطلاعاتي سازمان در تمامي ابعاد فعاليتي
              تقويت صلاحيت هاي حرفه اي آموزش دهندگان و هويت بخشي به کارکردهاي آنان
              جلب مشارکت همکاري دستگاه هاي مرتبط
              اجراي طرح آموزش عملي تقويت جنبه هاي ديني و اعتقادي مخاطبان
              ايجاد سازمان نظام آموزش بزرگسالان در کشور و اجراي مرحله دوم آموزش بزرگسالان
      آموزش متوسطه
        -1 مقدمه و چارچوب نظري
          سرمايهگذاري در راستاي توسعه کمي و کيفي آموزش و پرورش ميتواند اهداف توسعه پايدار را تحقق بخشد
          تغييرات شگرف و رقابتي دنيا در دهه گذشته به منظور دستيابي سريع به توسعه اقتصادي و رفاه اجتماعي، باعث شده است بيش از پيش به نقش و کارکردهاي آموزش و پرورش توجه شود
          در دنياي امروز انسان هم هدف توسعه و هم عامل توسعه است
          بنابراين اگر بنا باشد که جامعه در حال گذار کشور، به خوبي از تغييرات اجتماعي گذر کند؛ بايد "آموزش و پرورش" تقويت شود
          دوره متوسطه از دورههاي مهم، حساس و مؤثر در زندگي فردي و اجتماعي آدمي است
          دورهاي است که به سبب وضع زيستي، اجتماعي و رواني دانشآموزان آن با ساير دورههاي تحصيلي مشترکات و مميزاتي دارد و داراي طيف وسيعي است که دوران نوجواني را در بر ميگيرد و در انتهاي طيف به دنياي جواني ميرسد
          در دوره متوسطه، قسمت اعظم استعدادهاي اختصاصي نوجوان و جوان بروز ميکند، قدرت يادگيري آنان به حد اعلاء خود ميرسد، کنجکاوي آنان جهت معيني مييابد و مسائل جديد زندگي نظير انتخاب رشته، انتخاب حرفه و شغل، اداره خانواده و گرايش به مرام و مسلک، ذهن آنان را به خود مشغول ميدارد و به مرحله ادراك ارزشهاي اجتماعي، اقتصادي و معنوي ميرسند؛ از اينرو اين دوره در نظامهاي تعليم و تربيت کشورهاي مختلف جهان اهميت زيادي دارد
          اين دوره پس از پايان دوره ابتدايي وبا ورود دانش آموزان از پايه 6 ابتدايي به پايه 7 متوسطه اول آغاز ميشود واز پايه 7 تا پايان پايه 12 که منجر به دريافت 12 ساله را - گواهينامه پايان تحصيلات متوسطه ميگردد ادامه مي يابد
          اين دور همچنين دانشآموزان گروه سني 18 « ب» ،« الف » تحتپوشش قرار ميدهد
          در اسناد بالادستي نظير قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران (اصل 30 )؛ بندهاي ماده 52 قانون برنامه پنجساله چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشور؛ ماده 19 قانون برنامه پنجساله « س» و 16 سند تحول بنيادين آموزش و - 6 و، 1 -8 ، 1-7 ، 5- پنجم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشور، راهکارهاي 2 پرورش و نقشه جامع علمي کشور بر رايگان بودن آموزش تا پايان دوره متوسطه، توسعه عدالت آموزشي، الزامي نمودن آموزش تا پايان دوره اول متوسطه، تقويت شايستگيهاي حرفهاي مديران و معلمان، غنيسازي محيطهاي يادگيري، تقويت مهارتهاي علمي و عملي دانشآموزان و… تأکيد شده است
        -2 اهداف و سياست هاي کلان
          - تسهيل دسترسي به فرصتهاي عادلانه ي آموزشي و برخورداري از کيفيت به تناسب جنسيت، جمعيت و نياز مناطق با تأکيد بر مناطق کمتر توسعه يافته
          - ارتقاي نرخ خالص ثبت نام دردوره اول متوسطه به بالاترين نرخ تا 100 درصد - دستيابي به نرخ گذر 100 درصد ازدوره ابتدايي به متوسطه اول - ارتقاء اثربخشي و کارايي در نظام آموزشي با استفاده از فنآوري و روشهاي نوين
          - تأکيد بر کاربردي کردن آموزش هاي نظري وافزايش مهارتهاي عملي دانش آموزان
          - بسترسازي و ايجاد انگيزهي لازم براي ورود دانشآموزان مستعد به رشته هاي علوم انساني
        -3 راهبردها
          - شناسايي، جذب و نگهداشت دانش آموزان خارج ازمدرسه دردوره متوسطه
          - تنوع وانعطاف پذيري در روشهاي آموزشي ومحيط هاي يادگيري وتوسعه آموزشهاي ازراه دور ، روستايي
          - ارتقاي کيفيت و افزايش بهرهوري در مدارس
          - بهرهگيري از فرايند سنجش و ارزشيابي در توسعه و ارتقاي کيفيت آموزشي
          - برنامه ريزي براي متوازن سازي شاخه ها و رشته هاي تحصيلي متناسب با استعدادها، علايق دانشآموزان و نياز کشور
          - اشاعه و ترويج فرهنگ کار و کارآفريني
        -4 سياست هاي اجرايي
          - پوشش تحصيلي همگاني و حداکثري در دورههاي تحصيلي به منظور جذب و نگهداشت آموزش نيازان از طريق تقويت مدارس شبانه روزي، تسهيل رفت و آمد دانشآموزان براي دسترسي به آموزش، و اجراي طرح روستا- مرکزي و…
          - اصلاح فرايندهاي آموزش، بهبود عملکرد تحصيلي و تقويت شايستگي هاي دانشآموزان
          - بهبود روش هاي ارزش يابي و باز مهندسي ساختارها در دوره هاي تحصيلي
          - متعادل سازي ظرفيت و امکانات براي توسعه ي متوازن رشته هاي تحصيلي در مناطق مختلف کشور
          - توسعه ي فعاليت هاي پژوهش محور در فرايندهاي ياددهي – يادگيري
          - توسعه مداخله خانواده ها در برنامه هاي آموزشي مدارس
          - تمرکز زدايي وافزايش اختيارات مديران مدارس در جذب ونگهداشت دانش آموزان خارج مدرسه
          - طراحي نظام ارزشيابي پيامد محور در مدارس
        -5 برنامه هاي عملياتي
          - افزايش پوشش تحصيلي دوره متوسطه (نرخ خالص ثبت نام، نرخ جذب کودکان خارج مدرسه ) - بالا بردن مهارت هاي علمي ، کاربردي دانش آموزان
          - بهبود و تقويت روش هاي تدريس و آموزش
          - غني سازي واحد اطلاعات و منابع در مدارس
          - توزيع متوازن دانش آموزان در شاخه ها و رشته هاي تحصيلي
          - توسعه و تقويت پژوهش سراها و انجمن هاي علمي-پژوهشي دانش آموزان
          - برگزاري مسابقات علمي-عملي دانش آموزان
        -6 فعاليت ها
          - شناسايي ، جذب و آموزش افراد بازمانده از تحصيل وکودکان خارج مدرسه - کمک به هزينه غذايي دانش آموزان مدارس شبانه روزي دوره متوسطه
          - کمک به هزينه رفت و آمد دانش آموزان روستايي براي دسترسي به مدارس
          - برگزاري کلاس هاي جبراني و تقويتي (ويژه مناطق محروم و کمتر توسعه يافته) در راستاي ايجاد فرصت هاي برابر آموزشي - اجراي طرح ارتقا کيفيت مدارس شبانه روزي
          - شناسايي و حمايت از واحدهاي آموزشي نيازمند توجه در مناطق کمتر توسعه يافته
          - گسترش و اجراي طرح هميار معلم در مدارس
          - افزايش معلمان تحت پوشش فعاليت هاي گروه هاي آموزشي (حمايت و تقويت گروه هاي آموزشي و دبيرخانه هاي راهبري دروس)
          - اجراي جشنواره روش ها و الگوهاي برتر تدريس توسط دبيران
          - تجهيز و استانداردسازي کلاس هاي موضوعي
          - اجراي طرح مدارس سرآمد و برتر
          - اجراي طرح ارزشيابي آغازين و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان
          - توسعه و تقويت پژوهش سراهاي دانش آموزي
          - افزايش مشارکت و عضويت دانش آموزان در انجمن هاي علمي و پژوهشي دانش آموزان
          - اجراي مسابقات آزمايشگاهي دانش آموزان
        -7 تحليل وضعيت دوره متوسطه اول
          بر اساس ساختار نظام رسمي آموزش کشور، دومين دوره، دورهي اول متوسطه است که دانشآموزان گروه سني 12 ساله را تحتپوشش قرار ميدهد
          اين دوره آخرين دوره آموزش عمومي در نظام تربيت رسمي است
          طول اين -14 دوره 3 سال است و گذراندن آن براي دانش آموزاني که دوره دوم ابتدايي را گذرانده اند ، اجباري است
          اين دوره به دليل همزماني با تغييرات سريع جسماني ، شناختي ، اجتماعي ، عاطفي و اخلاقي ، دوره هويت يابي است
          با اجراي نظام جديد آموزشي در سال 1390 تعليم و تربيت رسمي دانشآموزان در چهار دوره تحصيلي سه ساله (دورههاي اول و دوم ابتدايي و دورههاي اول و دوم متوسطه) تعريف و در قالب سند تحول بنيادين آموزش و پرورش ابلاغ گرديد که بر اساس آن دوره اول متوسطه معادل دوره راهنمايي تحصيلي محسوب ميشود
          حداقل سن ورود به اين دوره به جاي 11 سال، 12 سال و سنين متناظر با اين دوره نيز 12 تا 14 سال تعيين گرديد
          بر اساس آييننامه اجرايي مدارس حداکثر سن ثبت نام دانشآموزان در مدارس دوره اول متوسطه در مناطق شهري، روستايي و عشايري به ترتيب 17 و 18 و 19 سال تمام است
          لازم به ذکر است بر اساس مفاد اصل 30 قانون اساسي کشور تحصيل تا پايان دوره متوسطه نيز رايگان است
          7-1 اهداف تعيين شده در برنامه هاي دوره اول متوسطه ( 5 ساله)
            دستيابي به نرخ خالص ثبتنام از 93,04 درصد در سال 2015 به 96,04 درصد در سال 2020 2
            دستيابي به نرخ گذر از دوره ابتدايي به دوره اول متوسطه، از 98,33 درصد در سال 2015 به 99,93 درصد تا پايان سال 2020 3
            توسعهي برنامه تعالي مديريتاز 4,524 باب مدرسه در سال 2015 به 3,808 باب مدرسه در سال 2020
            توانمندسازي 100 درصدي معلمان دوره اول متوسطه
            تقويت مهارتهاي علمي و عملي دانشآموزان دوره اول متوسطه (مشارکت 100 درصدي دانشآموزان دوره اول متوسطه در جشنواره نوجوان خوارزمي)
          7-2 نرخهاي خالص ثبتنام دوره اول متوسطه و گذر از دوره ابتدايي به دوره اول متوسطه
            2014 )، نرخ خالص ثبتنام در دوره اول - در طول سالهاي اجراي برنامه آموزش براي همه ( 2000 متوسطه با رشد 15,63 درصدي از 78,4 درصد به 94,03 درصد رسيده است اما در سال 2015 اين نرخ با کاهش تقريباً 1 درصدي به 93,04 درصد رسيده است
            پيشبيني ميگردد شاخص فوق تا پايان سال 2020 با افزايش 3درصديبه 96,04 درصد برسدکه با افزايش اين شاخص تعداد بيشتري از کودکان 2014 )، نرخ گذر از دوره ابتدايي - بازمانده از تحصيل جذب خواهند شد
            همچنين در همين سالها ( 2000 به دوره اول متوسطه (راهنمايي تحصيلي) با رشد 4 درصدي از 94,11 درصد به 98,12 درصد رسيده است
            همين بررسي نشان ميدهد که اين نرخ در سال 2015 با افزايش حدود 0,21 درصدي به 98,33 درصد رسيده است
            پيشبيني ميشود با هدف تأمين و بسط عدالت در برخورداري از فرصتهاي تعليم و تربيت تا پايان سال پاياني 2020 و با افزايش 1,6 درصدي به 99,93 درصد برسد
            دلايل افزايش رشد قابل توجه نرخهاي يادشده در طول اين سالهاميتوان به سرمايهگذاري و سياستگذاري دولت در جذب کودکان لازمالتعليم بازمانده از تحصيل، اجراي برنامه‌هاي شناسايي و جذب بازماندگان از تحصيل با تأکيد بر جذب کودکان بازمانده از تحصيل دختر، روستايي و عشايري، حمايت از تقويت مدارس شبانهروزي و روستامرکزي، آموزش از راه دور، تشکيل کلاسهاي ضميمه روستايي و … اشاره نمود
        -8 توسعهي برنامه تعالي مديريت مدرسه
          براي ايجاد زمينه تحقق ارتقاي کيفيت آموزش در مدارس در همه ابعاد و محورها، اجراي برنامه تعالي مديريت مدرسه دردستور کار کليه مقاطع تحصيلي ابتدايي، متوسطه اول ودوم وهنرستانهاي فني وحرفه اي قرارگرفته است
          مدل برنامه تعالي مديريت مدرسه، نوعي ساختار مديريتي است که با تکيه بر اصول و مفاهيم اساسي و توجّه به معيارهاي اصلي مديريت کيفيت جامع و سيستم خودارزيابي موجبات 1390 به صورت گسترده و در سطح - پيشرفت و بهسازي مدرسه را فراهم ميسازد
          اين برنامه از سال 91 کشور (همه استانها) براي اولين بار در 640 باب مدرسهي دوره اول متوسطه شروع و در سال 2015 به 4,524 باب رسيده است
          پيشبيني ميشود تا سال 2020 در راستاي بهبود مديريت آموزشگاهي و توانمندسازي مديران، تعداد 19,042 باباز مدارس دوره اول متوسطه تحت پوشش اين برنامه قرار گيرند
        -9 چالش ها
          - محدوديت منابع در ايجاد فرصت هاي برابر آموزشي و ارائه آموزش هاي متوسطه نظري با کيفيت مطلوب در دورترين نقاط کشور
          - عدم تمايل خانواده هابه مشارکت در برنامه هاي آموزشي
          - معلمان بي انگيزه با دارانبودن دانش، مهارت و نگرش مطلوب به عنوان رهبران آموزشي در کلاس درس
          - پايين بودن کيفيت پيامدهاي آموزشي دوره متوسطه نظري و نرخ فارغالتحصيلي دانشآموزان
          - جلوگيري از ترك تحصيل دانشآموزان دوره متوسطه نظري به ويژه دانشآموزان پسر و دانشآموزان روستايي و عشاير و برنامه ريزي براي جذب آنان به تحصيل
          - ضعف نظام جمعآوري و مديريت اطلاعات و همچنين فقدان آمار و اطلاعات دقيق و پويا (بانک اطلاعاتي) مربوط به کودکان لازمالتعليم؛
          - وجود افت تحصيلي قابل توجه در قالب تکرار پايه (به ويژه براي پسران) و ترك تحصيل (به ويژه براي دختران) و عدم توفيق کامل درنگهداشت کامل دانشآموزان ثبت نام شده؛
          - منعطفنبودن برنامه‌هاي آموزشي و درسي (انعطاف بيشتر در بر نامه آموزشي و درسي ميتواند امکان آموزش نيمهحضوري دانشآموزان کار را در مراکز آموزشي بيشتر فراهم کند)؛
          - متناسبنبودن بخشي از محتواي آموزشي با نيازهاي دانشآموزان و عدم توجه کافي به شرايط و موقعيت فرهنگي، قومي و منطقه‌اي به دليل تأليف متمرکز و يکسان کتابهاي درسي براي کل کشور؛
          - عدم وجود انگيزه کافي جهت حضور نيروي انساني ماهر و متخصص درمناطق کمتر توسعهيافته؛
          - ناتواني برخي والدين در حمايت تحصيلي از فرزندانشان به دليل بيسوادي يا کم سوادي و فقر اقتصادي ايشان؛
          - رشد فزاينده اجاره بهاي وسايل نقليه براي جابجايي دانشآموزان در مناطق روستايي و پراکنده به ويژه در سالهاي اخير که مناطق آموزشي و همچنين خانوادهها را در اين خصوص با مشکل جدي تأمين منابع مالي مواجه نموده است؛
          - پراکندگي قابل توجه مناطق روستايي، عشايري و محروم که امکان دسترسي آسان خانوادهها و دانشآموزان به مراکز آموزشي را با دشواري مواجه نموده است؛
          - عدم توسعه يافتگي و خشکسالي برخي مناطق روستايي و شهرهاي کمجمعيت و پراکنده يکي از موانع مهم دستيابي به شاخص مطلوب و مورد انتظار در اين زمينه است
        -10 شرکاي دولتي و غير دولتي
          طبق صريح سند تحول بنيادين همه دستگاهها موظف به همکاري با وزارت آموزش و پرورش جهت اجراي اين سند هستند، اما به طور مشخص جهت انجام وظايف محوله ميتوان اين شرکا را در دو بخش درون دستگاهي(وزارت آموزش و پرورش) و برون دستگاهي تقسيم‌بندي نمود، تعدادي از اين شرکا به شرح زير هستند
          درون دستگاهي(دولتي)
            - معاونت آموزش ابتدايي
            - معاونت فرهنگي پرورشي
            - معاونت توسعه مديريت و پشتيباني
            - معاونت تربيت بدني و سلامت
            - معاونت حقوقي و امورمجلس
            - سازمان پژوهش (دفتر تاليف کتب درسي فني و حرفه اي و کاردانش، دفتر تاليف کتب عمومي و نظري، پژوهشگاه تعليم و تربيت)
            - دفتر امور زنان و خانواده
            - سازمان مدارس غير دولتي و مشارکت هاي مردمي و خانواده
            - مرکز برنامه ريزي، منابع انساني و فناوري اطلاعات
            - سازمان نوسازي، توسعه و تجهيز مدارس
            - مرکز سنجش آموزش و پرورش
          برون دستگاهي(دولتي و غير دولتي)
            - سازمان مديريت وبرنامه ريزي کشور
            - وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و مرکز سنجش آموزش کشور ، پارکهاي علمي وفناوري
            - معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري
            - سازمان محيط زيست جهت همکاري در اجراي مناسب هنرستانهاي سبز و…
            - مجلس شوراي اسلامي جهت تصويب قوانين مرتبط
            - شهرداريها
            - صدا و سيما جهت فرهنگسازي و تبليغ رشتههاي فنيوحرفهاي و…
            - وزارت ارتباطات وفناوري اطلاعات
            - سازمانهاي مردم نهاد درزمينه آموزش
        -11 تبيين ساز و کار موثر هماهنگي تضمين کيفيت ، نظارت ، ارزيابي
          براي بررسي مستمر ميزان دستيابي به اهداف پيشبيني شده، تبيين ساز و کار تضمين کيفيت و موانع پيش روي امر نظارت و ارزيابي،کارگروه ملي نقش حياتي و اساسي دارد
          نظارت و ارزيابي از برنامه‌ها با استفاده از ظرفيت کارگروه ملي در دو سطح ملي و استاني، امکان تجزيه و تحليل کارشناسي، برقراري ارتباط درون و برونسازماني و همچنين انطباق فعاليتهاي اجرايي با اهداف تعيين شده، ميسر خواهد بود
          علاوه بر اين، جهت دستيابي به اهداف تعيين شده فعاليت هاي زير نيز در دستور کار قرار دارد
            مشخص کردن شاخص‌ها و تعيين نمون برگ هاي ارزيابي مربوط به برنامه ها
            پايش و ارزيابي محلي(استاني، منطقه‌اي) با استفاده از فرمهاي ارزيابي و خودارزيابي
            بازديدهاي دوره اي
            ارائه بازخورد به منطقه و اصلاح موارد در سالهاي آتي
        نقشه راه آينده با توجه به گزينه هاي راهبردي سند آموزش 2030
      تحليل کيفيت در نظام آموزش ابتدائي و متوسطه ايران
        مقدمه
          کيفيت مهمترين معيار توسعه آموزش و پرورش است
          موضوع کيفيت در اکثر نظام هاي آموزشي، به يکي از مفاهيم اساسي در سياست گذاري هاي کلان آموزشي تبديل شده است و از اين رو، کيفيت گرايي به منزله مرحله مهمي از تاريخ تحولات آموزش و پرورش ايران مطرح شده است
          کيفيت در حال حاضر يکي از محورهاي اصلي همه مباحث آموزشي است و ارتقاي آن مهمترين وظيفه وزارت آموزش و پرورش است
          حتي ارتقاء کيفيت نظام تعليم و تربيت، به منزله هدف غايي برخي مراکز پژوهشي آموزش و پرورش کشورمان ديده شده است
          امروز در جهان مفهوم کيفيت آنقدر توسعه يافته که ويژگي هاي دانش آموزان ، صلاحيت هاي معلمان ، روشهاي آموزش و يادگيري، محتواي يادگيري ، مديريت ، تخصيص منابع ، عدالت و برابري را در بر مي گيرد
          تعريف دقيق کيفيت دشوار است زيرا
            -1 همچون همه واژههاي ارزشي ديگر ، قابل تعبير و تفسير است
            -2 مفهومي متغير و پوياست (طيف ويژگي ها: حداقلي و حداکثري) دارد
            -3 تابع فلسفه ها و جهان بيني هاست
            -4 ويژگي هاي آن تابع محيط (شرايط – بافت موقعيت – نيازهاي مخاطبان – استانداردها ) است
          مفاهيم و رويکردهاي آموزش با کيفيت در جهان
            کيفيت بيشتر يک ايده است تا يک مفهوم عملياتي
            کيفيت را نمي توان با يک رويکرد واحد تعريف کرد
            در مورد معناي کيفيت هيچ توافق بين المللي وجود ندارد
            کيفيت بسيار پيچيده و به شدت وابسته به فرهنگ و ارزش هاي يک کشور است
            البته در مورد نقش بنيادي کيفيت در آموزش اتفاق نظر وجود دارد
            توجه فزاينده اي در جهان براي سنجش کيفيت و ميزان پيشرفت جوامع در زمينه کيفيت وجود دارد
            مفهوم سازي براي واژه کيفيت تلاشي جهاني است که ادامه دارد
        اهميت تضمين کيفيت د ر نظام آموزشي ايران و درسند آموزش 2030
          کيفيت مفهومي است که از ترکيب عوامل زير حاصل مي شود
            کارايي
            اثربخشي
            پاسخگويي
            توان نوآوري شرايط آموزشي
          کيفيت آموزشي مفهومي چند بعدي است که شامل
            معلمان
            دانش آموزان
            امکانات و تجهيزات
            کارکردها و فعاليت هاي مدرسه در فرآيند ياددهي يادگيري
          به عبارت ديگر کيفيت آموزشي درونداد ها ، فرايندها و بروندادهاي نظام آموزشي را شامل مي گردد
          کنترل کيفيت در آموزش و پرورش ايران شامل مراحل زير است
            -1 تعيين استانداردها و معيارها
            -2 تحقيق و گردآوري اطلاعات مورد نياز
            -3 ارزشيابي ابعاد و مراحل مختلف فعاليت آموزشي بر مبناي اندازه گيري استانداردهاي معين شده
            -4 تصحيح خطاها و اشتباهات موجود در نظام آموزشي بر مبناي نتايج حاصل از تحليل داده هاي آماري
        جايگاه قانوني کيفيت آموزش در نظام آموزشي ايران
          شوراي عالي آموزش و پرورش به عنوان بالاترين مرجع قانوني ابزار ارزيابي کيفيت آموزش در نظام آموزشي ايران، مصوبه هشتصد و هشتاد و ششمين جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش را با عنوان « نشانگرهاي ارزشيابي نظام آموزش و پرورش و استانداردهاي آن » را براي اجرا به وزارت آموزش وپرورش ابلاغ کرده است
          در مصوبه هشتصد و هشتادو ششمين جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش آمده است
            ماده واحده
            با عنايت به اهميت و ضرورت ارزشيابي در نظام آموزش وپرورش و نقش تاثيرگذار آن در ارتقا و تضمين کيفيت فرآيند تعليم و تربيت، وزارت آموزش و پرورش موظف است
            الف ) براساس شاخص هاي ارزشيابي نظام آموزش و پرورش، مصوب جلسه 760 تاريخ 23 وپرورش، با اولويت شاخص ها و استاندارهاي چهل و سه گانه پيوست، نظام آموزش و پرورش را به صورت مستمر و نظام مند، با طراحي ساختارها و ساز و کارهاي لازم و رعايت موارد ذيل ارزشيابي کند استاندارد شاخص هاي مصوب با بهره گيري از مفاد اسناد بالادستي، يافته هاي علمي- پژوهشي و مطالعات تطبيقي، براي دوره هاي زماني پنج ساله، تدوين و پيشنهاد با امضاي وزير آموزش و پرورش براي اجرا ابلاغ شده است
            برنامه هاي کارآمد و اثربخش را براي آموزش منابع انساني، اصلاح فرهنگ و رفتارسازماني و اشاعه نظام مند
            استانداردهاي ارزشيابي با بهره گيري از فناوري هاي نوين تدوين و اجرا نموده و براي دستيابي به استانداردهاي مصوب در دوره زماني پنج ساله، تدابير لازم را اتخاذ نمايد
            منابع مالي و انساني و نيز تسهيلات و امکانات مورد نياز را براي اجراي بايسته شاخص ها و استانداردها، تأمين و در برنامه هاي سالانه خود منظورمي نمايد
            گزارش ارزشيابي تحليلي عملکرد خود را بر اساس شاخص ها و استانداردهاي مصوب، به همراه برنامه هاي پيشنهادي براي ارتقاي شاخص ها و رسيدن به وضع مطلوب، هر سال به شوراي عالي آموزش و پرورش ارائه مي نمايد
            باتوجه به کيفي بودن شاخص هاي شماره 30 الي 43 ، لازم است با استفاده از روش هاي علمي مناسب، ابزارهاي متناسب با شاخص هاي مربوط را طراحي وبراساس آن، نظام آموزش وپرورش را ارزشيابي وبه شوراي عالي آموزش وپرورش،گزارش مي کند
            ياد آور مي شود در اين مصوبه 43 شاخص مهم براي ارزيابي نظام آموزش و پرورش در سطح کلان از جمله صلاحيت هاي تخصصي و حرفه اي معلمان ، تراکم دانش آموزي در کلاس هاي داير، نسبت معلم به دانش آموز و ميزان رضايت مندي معلمان به تصويب رسيده است که 29 شاخص کمي 14 شاخص کيفي مي‌باشد
          تعريف شاخص سنجش کيفيت نظام آموزشي
            ا- شاخص آموزشي ، آماره اي مرتبط با سياست هاي آموزشي است که به منظور فراهم آوردن اطلاعات درباره رتبه ، کيفيت و عملکرد نظام آموزشي طراحي مي شود
              (دايره المعارف پژوهش هاي آموزشي 1992
            -2 شاخص هاي آموزشي ، بازتاب مفروضات درباره ماهيت و اهداف نظام آموزشي هستند و غالبا دربرگيرنده باورهاي ( سياست گذاراني است که جهت برنامه ها و تغييرات را تعيين مي کنند
              صداقت وفادار و همکاران، 1385
          نمونه اي از 147 شاخص مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش براي سنجش کيفيت نظام آموزشي ايران
            شاخص هاي ارزيابي ورودي
              دانش آموز
                قبولي
                مردودي
                نسبت دانش آموز به معلم
                نسبت دانش آموزان به کل کارکنان
              منابع انساني
                ميانگين سطح تحصيلات کل کارکنان
                ميانگين سطح تحصيلات معلّمان
              فضا و تجهيزات
                نسبت دانش آموزان به کلاس هاي داير
              منابع مالي
                اعتبارات هزينه اي آموزش وپرورش به تفکيک استان و دوره
                اعتبارات غير پرسنلي آموزش وپرورش به تفکيک استان و دوره
                کل بودجه (جاري و عمراني ) آموزش وپرورش
                کل بودجه (جاري و عمراني ) دولت
                کشور ( GDP) توليد ناخالص داخلي
              خط مشي ها، قوانين و مقررات
              منابع آموزشي و کمک آموزشي
              علائق و انگيزه
            شاخص هاي ارزيابي فرآيند
              ياددهي و يادگيري
                راهبردها، الگوها و روشهاي تدريس
                مديريت کلاس
                مديريت و بهره برداري از وسايل و تجهيزات آموزشي و کمک آموزشي
                غني سازي برنامه درسي وتوليد محتواي توسعه اي
                اجراي برنامه درسي
              رهبري و مديريت
                مديريت منابع انساني
                مديريت منابع مالي
                مديريت فضا و تجهيزات
                مديريت امور آموزشي و پرورشي
              تعاملات و ارتباطات
                مدير با کارکنان ( آموزشي ، اداري و خدماتي )، دانش آموز ، خانواده ، ساير ذينفعان
                معلم با مديريت ، کارکنان ، دانش آموزان ، خانواده و ساير ذينفعان
                دانش آموز با مدير ،کارکنان ( آموزشي ، اداري و خدماتي )، ، و ساير دانش آموزان
              ارزشيابي
                سنجش و ارزشيابي تحصيلي – تربيتي دانش آموزان
                ارزشياببي از عملکردکارکنان
                ارزشيابي از برنامه
            شاخص هاي ارزيابي خروجي
              ميزان دست يابي دانش آموزاني که در يک دوره تحصيلي به استانداردهاي مورد نظر نظام آموزشي دست يافته باشند و مطابق الزامات سند تحولبنيادين آموزش و پرورش تحقق شايستگي هاي هدف گذاري شده در هر دوره يا شاخه آموزشي
                از طريق تجزيه و تحليل نتايج امتحانات نهايي جهت تعيين نقاط قوت و ضعف
              کسب مهارت در ابعاد چهارگانه
                برخورداري دانش آموختگان از کرامت اخلاقي و عزت نفس
                برخورداري دانش آموختگان از اعتماد به نفس و استقلال شخصيت
                برخورداري دانش آموختگان از روحيه تحقيق ، تفکر ، تعقل ، تعمق ، نقد و ابتکار
                اداي احترام دانش آموختگان به قانون و التزام به رعايت آن
                برخورداري دانش آموختگان از بينش سياسي مبتني بر اصل ولايت فقيه براي مشارکت آگاهانه در
                سرنوشت سياسي کشور برخورداري دانش آموختگان از روحيه مسوليت پذيري و مشارکت در فعاليت هاي ديني، فرهنگي و
                اجتماعي مشارکت و همکاري دانش آموختگان در فعاليت هاي گروهي
                برخورداري دانش آموختگان از روحيه حراست از اموال عمومي و ثروت ملي
                برخورداري دانش آموختگان از روحيه اميد به آينده
              کسب دانش ، معلومات و مهارت هاي مربوط به دوره تحصيلي
                تجزيه و تحليل نتايج امتحانات نهايي جهت تعيين نقاط قوت و ضعف
              مهارتهاي اساسي زندگي
                ميزان تناسب محتواي آموزشي و پرورشي با ويژگي ها و نيازهاي دانش آموزان
              اشتغال و استخدام (جذب بازار کار )
          الزامات قانوني
            بندهاي 3 و 7 از ماده 19 قانون برنامه پنجم توسعه
            اهداف کلان و عملياتي مندرج در سند تحوّل راهبردي
            مفاد نقشه جامع علمي کشور
            قانون اهداف و وظايف آموزش و پروش مصوب سال 1366
          رويکردهاي حاکم بر ارتقاء کيفيت در سند تحول و برنامه درسي ملّي
            تأکيد جريان تربيت بر شکوفايي فطرت از طريق ، درك و اصلاح موقعيت خود و ديگران
            تأکيد بر آموزش و پرورش به عنوان نهاد فرهنگي و مولد سرمايه اجتماعي
            تاکيد برنگاه يکپارچه نگر و تلفيقي به هويت انسان در تمام ابعاد و ساحت ها
            تأکيد بر بکارگيري روشهاي خلاق، فعال و گروهي
            از مديريت اداري و کنترلي به راهبري تربيتي
            از تمرکز گرايي به مشارکت جويي
            توجه به تحقق شايستگي ها در سطح محصول، برون داد نظام و پيامد آن در سطح جامعه
            از يادگيري موضوعات به انديشه ورزي
            تاکيد بر تقويت روحيه کارآفريني
            تقويت فرهنگ کار تيمي و مشارکتي سينرژي و هم افزايي
            تقويت جو و فرهنگ خلاقيت و نوآوري
            بهره گيري از پژوهشکيفي اقدام ودرس پژوهي
            تقويت مشارکت دانش آموزان در اداره مدرسه
        براي ارزشيابي از نظام آموزش وپرورش نياز به سنجش دو گروه از شاخص ها مي باشد
          -1 شاخص هاي کيفي
            براي سنجش شاخص هاي کيفي مانند
            ميزان تناسب محتواي آموزشي و پرورشي با ويژگي ها ونيازهاي دانش آموزان
            ميزان برخورداري دانش آموختگان از روحيه تحقيق، تفکر، تعقل، تعمق، نقد و ابتکار
            ميزان اداي احترام دانش آموختگان به قانون والتزام به رعايت آن
            و موارد ديگر از اين نوع شاخص ها، نياز به انجام پژوهش علمي در دوره هاي زماني معين و با کمک پژوهشگران دانشگاهي در قالب پروژه هاي استاني، ملي و مقايسه اطلاعات بدست آمده با استانداردهاي جهاني مي باشد
          -2 شاخص هاي کمي
            وضعيت موجود بعضي از شاخص ها ي کمي موثر درکيفيت آموزش نظام آموزشي ايران ( براساس آمار سال ( تحصيلي 1394
        راهکارهاي رفع بعضي موانع تضمين کيفيت د ر نظام آموزش و پرورش
          آموزش نيروي انساني موجود
          اعتبار بخشي بيش از پيش به آمارهاي موجود در آموزش و پرورش
          تقويت جايگاه مرکز سنجش بر اساس مفاد سند تحول بنيادين در خور عنوان مرکز ملي سنجش آموزش وپرورش بعنوان يک مرکز مطالعه و سنجش کيفيت نظام آموزش وپرورش
          تقويت حاکميت تفکر سيستمي به منظور همکاري و مشارکت سطوح مختلف در استقرار نظام ارزشيابي مولفه هاي آموزشي وپرورشي
          پشتيباني مالي و تخصصي از پژوهش هاي ارزيابي کيفيت آموزشي در آموزش وپرورش
        نقشه راه آينده براساس سند تحول مربوط به " تضمين کيفيت د ر نظام آموزشي "
          تمرکز بر جذب نيروي انساني کار آمد و اصلاح شيوه هاي جذب نيرو
          توجه به عدالت آموزشي در استانهاي کشور از نظر نيروي انساني ، تجهيزات و فضا
          مطالعه جامع و مستمر شاخص هاي کيفي نظام آموزش و پرورش در دوره هاي زماني معين ودر ابعاد استاني ، ملي و منطقه اي
          تعريف ساز وکارهايي براي جلب توجه سطوح مختلف نظام آموزش و پرورش به اهميت شاخص هاي تضمين کيفيت در آموزش و پرورش
          ايجاد انگيزه براي سطوح مختلف تشکيلاتي وزارت آموزش وپرورش به همکاري و بهره برداري اصولي از نتايج ارزشيابي هاي بعمل آمده از مولفه هاي آموزش و پرورش
          تعريف و تخصيص به موقع اعتبارات مورد نياز برنامه هاي مطالعاتي برکيفيت آموزش و پرورش
    ب- فراگيري و دسترسي برابر زنان و مردان به فرصتهاي آموزشي با کيفيت
      برابر سازي فرصتهاي آموزشي براي زنان و دختران
        مقدمه
          يکي از موارد دستيابي به عدالت آموزشي توجه به عدالت جنسيتي در حوزه آموزش است که موجب ارتقاي اشکال مختلف سرمايه در صورتهاي اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي آن مي شود
          وجود ناعدالتي هاي جنسيتي در عرصه هاي مختلف از جمله آموزش از مهمترين چالشهاي پيش رو در کشورهاي در حال توسعه است
          ناعدالتي هاي جنسيتي داراي اثر منفي بر توسعه ي انساني و ارتقاي کيفيت نيروي انساني است
          تجربه هاي دهه هاي اخير کشورهاي درحال توسعه مبين آن است که افزايش سرمايه گذاري در نيروي انساني ، به ويژه آموزش زنان ، زمينه ي لازم را براي دستيابي به رشد اقتصادي بالاتر و رفاه اجتماعي بيشتر مهيا مي سازد
          از آنجا که حضور و مشارکت زنان در حکم نيمي از نيروي بالقوه کار مي تواند نقش موثري در پيشرفت جامعه داشته باشد ، از بين بردن تفاوتها و شکاف هاي جنسيتي در بخش هاي گوناگون اقتصادي و نيز آموزش نه تنها به عدالت بيشتر بلکه به کارايي بالاتر مي انجامد و زمينه تحقق عدالت اجتماعي را بيش از پيش فراهم مي سازد
          عدم تحقق عدالت جنسيتي , رشد اقتصادي را محدود و در نتيجه امکان کاهش فقر را مختل مي سازد
          آموزش با ابعاد مختلف توسعه پايدار ارتباط برقرار ميکند و روش هاي توليد معرفت تاثير مي گذارد و به ما کمک ميکند که به شهروند جهاني تبديل شويم
          نقش زنان و کودکان به عنوان عامل توسعه پايدار مهم است و آموزش به زنان و دختران از عوامل کاهش آسيب پذيري است
          بررسي مقايسه اي کشورها نشان مي دهد کشورهايي که در آموزش دختران سرمايه گذاري مي کنند ، از نرخ رشد اقتصادي بالاتري برخوردارند
          از اين رو توجه به موضوع عدالت جنسيتي و جنبه هاي مختلف آن در حوزه هايي نظير آموزش ، بهداشت ، دستمزد و اشتغال از اهميت بسزايي براي اقتصاد دانان برخوردار است
          عدالت جنسيتي آموزشي اشاره به فرصتهايي دارد که زنان در دستيابي به سطوح مختلف آموزش ، در فرصت هايشان براي موفقيت در آموزش و استفاده از آن به عنوان امتيازي براي افزايش شانس زندگي خود دارند
          آموزش زنان و افزايش مشارکت آنها در آموزش ، همچنين از حيث سياسي ، مي تواند منجر به افزايش دسترسي زنان به مجاري قدرت و اقتدار گردد و در نظام هاي سياسي ملي ، آنان را از قدرت قابل توجهي برخوردار سازد
          تجهيز زنان به آموزش مقوله اي مهم و اثرگذار است که توانايي ايجاد تغييرات مختلف در لايه هاي گوناگون ساختارهاي اجتماعي را خواهد داشت
          در شناخت مجاري مختلفي که متولي امر آموزش زنان در کشورند همواره اغلب نگاه ها معطوف بر نقش نهادهاي سياستگذاري بوده است که از طريق تصويب سياست هاي کلان در قالب اسناد و سياست هاي بالادستي ، هدف گذاري هاي مهم در اين حوزه را مشخص مي نمايند
          بعد از نهادهاي سياستگذار ، نهادهاي اجرايي قرار دارند که با برنامه ريزي و اقدام ، در عمل ، محقق نمودن آموزش زنان را رقم مي زنند
          در گزارش پيش رو ،ابتدا به ارائه تصويري از وضعيت سواد آموزي در ايران با تاکيد بر سواد زنان پرداخته و سپس وضعيت آموزش زنان در ايران در دو بخش آموزش رسمي در سطوح عمومي و عالي و همچنين آموزش فني و حرفه اي غير رسمي را مورد بررسي قرار مي دهيم
          در انتها نيز به شناسايي چالشها و نقشه راه پيش رو در اين حيطه خواهيم پرداخت
        جايگاه آموزش زنان در اسناد بالادستي
          در اصل سي ام قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران آمده است
          دولت موظف است وسايل آموزش و پرورش رايگان را براي همه ملت تا پايان دوره متوسطه فراهم سازد و وسايل تحصيلات عالي را تا سر حد خودکفائي کشور بهطور رايگان گسترش دهد » لذا آموزش به عنوان يک حق همگاني و فارغ از تبعيض جنسيتي در نظر گرفته شده است
          همچنين تصويب قوانين متعدد به منظور رفع شکاف جنسيتي در امر آموزش موضوعي است که در جاي جاي اسناد فرادستي و قوانين ايران مورد توجه قرار گرفته و قانونگزار رويکردي توسعه اي به امر آموزش داشته است
          مروري بر برنامه هاي پنج ساله توسعه در ايران بيانگر اين امر مي باشد
          تاکيد بر وجه جنسيتي آموزش در برنامه هاي پنج ساله توسعه
        تاکيد بر جنسيت در اسناد يونسکو
          15 سال از برگزاري اولين کنفرانس بين‌المللي آموزش براي همه توسط سازمان آموزشي، علمي، فرهنگي ملل متحد (يونسکو) در شهر داکار کشور سنگال ميگذرد
          در کنفرانس مذکور نمايندگان 164 دولت از سرتاسر جهان بر سر چارچوبي براي اقدام در زمينه آموزش همگاني توافق کردند و بر آن شدند تا تعهد جمعيشان را در جهت تحقق اهداف ششگانه در زمينه آموزش همگاني تا سال 2015 ميلادي بکار ببندند
          يکي از مهمترين مباحثي که در طي اين سال ها در جلسات مختلف اين کنفرانس در اقصي نقاط جهان مطرح شده، ضرورت توجه به برابري جنسيتي در مقوله آموزش است
          بطوري که در دهه گذشته توجهات زيادي به مساله نابرابري جنسيتي در حوزه آموزش جلب شده است
          دليل اين امر نه تنها ضرورت توجه به يکي از اساسي ترين مصاديق نقص حقوق بشر بلکه وجود مزايا و فوايد اجتماعي و اقتصادي مهمي است که سرمايه گذاري در زمينه آموزش دختران و زنان مي تواند در تغذيه و سلامت کودکان، باروري، حضور کودکان در مدرسه و در نهايت رشد اقتصادي کشورها ايفا کند
          آموزش به عنوان يک راهبرد قدرتمند به ارتقاء استقلال دختران و تحرك اجتماعي کمک مي کند
          حذف نابرابري جنسيتي در حوزه آموزش ابتدايي و متوسطه تا سال 2005 ميلادي و رسيدن به برابري جنسيتي با تمرکز بر دسترسي همه جانبه و برابر همه دختران به آموزش پايه با بهترين کيفيت از اهداف اصلي جنبش جهاني آموزش براي همه تا سال 2015 (سال جاري ميلادي) در نظر گرفته شده است
          اهميت اين راهبرد به حدي است که به عنوان يکي از بندهاي اصلي نشست اينچئون کره جنوبي در سال 2015 که در واقع بيانگر اصول اساسي کشورها در برنامه ريزي هاي آموزشي مي باشد ، مورد تاکيد قرار گرفته است
          بند 4 بيانيه اينچئون
            ما اهميت برابري جنسيتي در دستيابي به حق آموزش براي همه را به رسميت مي شناسيم و به همين دليل تعهد خود را به حمايت از سياست ها ، برنامه ريزي و محيط هاي آموزشي حساس به جنسيت ، جريان سازي مسائل مربوط به جنسيت در برنامه درسي و آموزشي معلمان و از بين بردن تبعيض و خشونت جنسيت محور در مدارس اعلام مي نماييم
        وضعيت موجود آموزش زنان در ايران
          پس از انقلاب اسلامي ايران در سال 1979 ميلادي محو بيسوادي و آموزش عمومي رايگان از اصليترين اهداف نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران قرار گرفت
          تأسيس نهضت سوادآموزي با عزمي ملي و مردمي پشتوانه‌ي اين هدف قرار گرفت و سطح گستردهاي از اقدامات براي سوادآموزي در نقاط شهري و روستايي صورت پذيرفت
          در نتيجه اين اقدامات طي دهه 35 در سال 1976 به / هاي اخير در نرخ سواد زنان پيشرفت چشمگيري حاصل شد
          بطوريکه نرخ باسوادي زنان از 5 81/1 درصد در سال 2011 رسيده است
        وضعيت سواد در گروه هاي مختلف سني
          ايران در بين 144 کشور در به لحاظ نرخ ثبت نام رتبه 5 و به لحاظ کيفيت رتبه 70 را حائز مي باشد و در شاخص کلي آموزش ابتدايي داراي رتبه 49 است
          درصد بيسوادي در بين زنان بيش از مردان است اين در حاليست که بررسي اين نرخ در جامعه روستايي و شهري نشان ميدهد که بيشترين درصد زنان بيسواد ساکنان روستاها هستند
          بنابراين دو فاکتور جنسيت و جغرافيا نقش موثري در نرخ باسوادي در جمعيت ايران دارد
          براساس سرشماري سال 90 از کل جمعيت 6 ساله و بالاتر کشور چيزي حدود 10 18 درصد اندازه / 10 درصد و براي زنان 3 / 14 درصد جمعيت بي سواد بودند
          اين آمار براي مردان 5 / ميليون نفر يعني 4 10 درصد و در مناطق روستايي 24 درصد بوده است
          نرخ بي سوادي در مناطق شهري 6 36/ 47 درصد قدر سهم مناطق روستايي بوده اند
          اين آمار براي مردان 8 / 52 درصد قدر سهم مناطق شهري و 1 / کشور، 9 236 هزار و ، 6 ساله هاي سال 90 - 63 درصد بوده است
          از کل جمعيت چهار ميليون و 437 هزاري 9 / درصد و براي زنان 2 538 نفر بي سواد بوده اند
          اين تعداد با وجود قرار داشتن در سن تحصيل، دور از مدرسه و به عبارتي بازمانده از تحصيل 2 درصد کل بي سوادان بوده است
          تعداد بي سوادان اين گروه سني 236538 نفر يعني 4 59/ 49 درصد به زنان و همچنين 141486 نفر معادل 8 / 50 درصد به مردان و 117289 نفر يعني 6 / 119249 نفر يعني 4 40 درصد به مناطق روستايي تعلق داشته اند
        وضعيت آموزش در مقاطع مختلف تحصيلي
          الف)آموزش ابتدايي
            بر اساس قوانين جمهوري اسلامي ايران، دسترسي به آموزش براي همه اقشار جامعه برابر و رايگان است و در نتيجه همه افراد جامعه حق دسترسي به آموزش را دارند
            بر اين اساس افزايش پوشش تحصيلي دوران ابتدايي از مهمترين اولويت هاي نظام آموزشي کشور بوده و به اين منظور اقدامات فراواني صورت گرفته و موفقيت هاي چشمگيري نيز حاصل آمده 99 % رسيده است و پيش بيني مي شود بزودي / است
            در حال حاضر نرخ پوشش تحصيلي دختران در مقطع ابتدايي به 99/4% رسيده است و پيش‌بيني مي‌شود بزودي اين نرخ به صددرصد برسد
            در مقطع ابتدايي سهم دختران از 39,8 درصد در سال 1997 به 48,5 درصد در سال 2013 رسيده است
            به عبارت ديگر طي قريب به 15 سال با افزايشي در حدود 9% روبرو بوده ايم
          ب) آموزش متوسطه
            توجه به برابري جنسيتي در فرصت دسترسي و حضور در مقاطع متوسطه تحصيلي و کاهش نرخ ترك تحصيل دختران به ويژه در مناطق محروم کشور از اولويتهاي مهم آموزش و پرورش بوده و اقدامات فراواني همچون اجباري شدن دوره تحصيلي متوسطه، افزايش امکانات تحصيلي و تاسيس مدارس متوسطه شبانه روزي بخصوص در مناطق روستايي و آموزش نيمه حضوري دختران بازمانده از تحصيل اشاره نمود
            اين اقدامات منجر به افزايش نرخ پوشش تحصيلي دوره متوسطه براي دختران شده است
            در اين زمينه افزايش قابل ملاحظه اي در سطح پوشش تحصيلي دانش آموزان دختر به وجود آمده است و سهم آموزش دختران در اين مقطع از 35,4 در سال 1977 به 48,4 در سال 2013 رسيده است
            به عبارت ديگر در اين زمينه افزايش 13 % را شاهد هستيم
          در ادامه با مروري اجمالي به وضعيت آموزش رسمي در مقاطع مختلف تحصيلي ؛ مهمترين چالشهاي پيش رو در اين مسير را به همراه تمرکز بر مسير پيش رو و نقشه راه آينده در اين راستا متذکر ميشويم
            درصد ثبت نام خالص دوره ابتدايي
              نرخ ثبت نام خالص دوره ابتدايي در سال هاي 2000 تا 2013 از 95,9 درصد به 98,6 درصد افزايش پيدا کرده است
              ولي هنوز برابري در دسترسي به آموزش و پرورش ابتدايي در بين دختران و پسران و به خصوص در بين دانش آموزان مناطق روستايي بطور کامل برقرار نيست و اختلاف 2 درصدي بين آنها همچنان وجود دارد
            شاخص برابري جنسيتي با سوادي جمعيت 15 ساله و بالاتر و جوانان 5-24 ساله
              در باسوادي بزرگسالان 15 ساله و بالاتر در سال 2000 معادل 0,85 بوده است که در (GPI) شاخص برابري جنسيتي سال 2013 به 0,92 تغيير يافته است و با وجود بهبود وضعيت اما به دليل برخي نگرش ها و باورهاي فرهنگي نسبت به آموزش دختران ، نابرابري بين دختران و پسران بخصوص در حاشيه شهرها و روستاها موجب بي سوادي تعداد بيشتري از دختران گرديده است
            شاخص برابري جنسيتي در نرخ ثبت نام خالص و ناخالص دوره ابتدايي ، راهنمايي و متوسطه
              کشور ايران در نرخ ثبت نام خالص و ناخالص دوره ابتدايي به برابري جنسيتي دست يافته است
              اما در نرخ ثبت نام ناخالص دوره راهنمايي ، شاخص برابري جنسيتي در حدود 0,91 است و هنوز نابرابري بين دختران و پسران وجود دارد
              همچنين در دوره متوسطه نيز شاخص برابري جنسيتي در نرخ ثبت نام ناخالص اين دوره در حدود 0,94 است که هنوز با هدف گذاري انجام شده فاصله دارد
            درصد مديران زن از کل مديران در دوره هاي مختلف تحصيلي ابتدايي ، راهنمايي و متوسطه
              در طي سالهاي 2000 تا 2013 درصد مديران زن در ابتدايي از 41 درصد در سال 2000 به حدود 45,6 درصد در سال 2013 افزايش يافته است
              اما در دوره راهنمايي تحصيلي اين درصد تقريبا در حدود 41 درصد ثابت باقي مانده است و در دوره متوسطه نيز از 48,3 درصد در سال 2000 به حدود 46,5 درصد در سال 2013 کاهش داشته است
              بدين ترتيب تغييرات در اين نشانگر صرفا در دوره ابتدايي افزايش مديران زن را نشان مي دهد
          ج) آموزش عالي
            امروز زنان بعنوان بخش عمده اي از جمعيت دانشجويي کشور شناخته ميشوند و آموزش عالي نقش مهمي در توسعه توانمندي و مهارتهاي آنان داشته است
            مشارکت زنان در عرصه آموزش عالي طي دو دهه اخير از رشد چشمگيري برخوردار بوده است و تعداد دختران دانشجو در مراکز آموزش عالي کشور نزديک به 14 برابر شده است
            تعداد دانشجويان زن در سال 1994 برابر با 145 هزار نفر بود و اين تعداد در سال 2013 به دو ميليون نفر رسيده است
            زنان در حال حاضر 56 درصد از دانشجويان دانشگاههاي دولتي را تشکيل دادهاند و سهم دختران از کل دانشجويان رشتههاي علوم پزشکي کشور 53 درصد، در رشته هاي علوم انساني 58 درصد و در گروههاي علوم پايه 69 درصد است
          آموزش هاي غير رسمي
            سازمان آموزش فني و حرفه اي کشور به عنوان اصلي ترين متولي ارائه آموزش هاي غير رسمي در کشور آموزشهاي مهارتي و حرفهاي غير رسمي را در حوزه‌ي زنان - در دو سطح مهارتهاي پايه و پيشرفته- در مراکز آموزش فني و حرفهاي ثابت،آموزشگاه هاي فني و حرفه اي آزاد ، مراکز جوار کارخانجات و بين کارگاهي صنايع ، مراکز سيار و شهري ، زندان ها و مراکز جوار روستاها اجرا مي نمايد
            تعداد مراکز ثابت سازمان آموزش فني و حرفه اي کشور براي زنان از 31 مرکز در سال 1375 به 247 مرکز در
            سال 1393 رسيده است که بيانگر رشد 78,83 درصدي در اين زمينه مي باشد
            از ديگر اقداماتي که در حيطه آموزش هاي غير رسمي سازمان آموزش فني و حرفه اي کشور انجام مي شود مي توان به موارد زير اشاره نمود
            در کشور « آسيب ديده » توسعه آموزش هاي مهارتي ويژه زنان با ايجاد بيش از 800 کارگاه آموزشي براي زنان
            توسعه زير ساختهاي سخت افزاري و نرم افزاري مهارت آموزي ويژه زنان
            برنامه آموزش مهارت براي کودکان
            تحقق شعار هر ايراني حداقل يک مهارت
            مشارکت در آموزش مهارت به زنان کشورهاي افريقايي، آسيايي و عضو سازمان همکاريهاي اسلامي
        چالشهاي موجود در حيطه آموزش زنان و مهمترين راهکارهاي پيشنهادي
          مهمترين چالشهاي موجود در حيطه آموزش زنان را در حال حاضر مي توان در محورهاي ذيل متذکر شد
          دختران بازمانده از تحصيل
            يکي از موضوعات چالش برانگيز در اين بخش را مي توان توجه به دختران بازمانده از تحصيل به ويژه دختران در معرض ازدواج زودرس و کودکان کارعنوان کرد
            بررسي وضعيت فرهنگي و اجتماعي مناطقي که اين پديده بيشتر در آنها رواج دارد نشاندهنده آن است که هنجارها و ارزشهاي فرهنگي مانع تحصيل دختران ميشود و همين امر بازتوليد نابرابري در آموزش، سلامت و اقتصاد را در پي خواهد داشت
          بيکاري فارغ التحصيلان دانشگاهي
            اگرچه بازار تحصيلات دانشگاهي در دوران کنوني بسيار پر رونق است ، ولي وجود فارغ التحصيلان بيکار يا با شغلي نا متناسب با تحصيلات در برخي رشته هاي دانشگاهي يک از چالشهاي پيش روي زنان فارغ التحصيل دانشگاهي است
            آنچه که درباره مسائل مربوط به اشتغال فارغ التحصيلان دانشگاهي مطرح است بحث عدم وجود مهارت هاي لازم براي تصدي مشاغل در بازار کار است ؛ به اين معني که آموزش هاي دانشگاهي چندان انطباقي با نيازهاي بازار کار ندارد و در حقيقت در بيشتر موارد فضاي آموزشي در دانشگاهها با مهارت هاي لازم براي جذب در بازار کار همسو نيست
            در جدول زير تعداد فارغ التحصيلان بيکار بر حسب جنس در سال هاي 1384 تا 1392 ارائه شده است
            همان طور که ملاحظه مي شود طي اين 9 سال جمعيت بيکاران فارغ التحصيل بيش از دو برابر شده است
            نکته قابل توجه اين که اگرچه سهم زنان فارغ التحصيل از بيکاري بسيار بيشتر از مردان بوده است اما شکاف بين بيکاري زنان و مردان در بازه زماني فوق الذکر کمتر شده است و از 57,6 درصد در سال 1384 به 55,2 در سال 1392 کاهش يافته است
            اگرچه اين ميزان بسيار ناچيز مي باشد اما نشان از بهبود اندك وضعيت بيکاري در ميان زنان فارغ التحصيل دانشگاهي دارد
            توزيع فارغ التحصيلان بيکار بر حسب جنس
            به منظور کاهش نرخ بيسوادي لازم است اقدامات اصلي در حوزه‌هاي مختلف فرهنگي-اجتماعي و متمرکز بر استانهاي با نرخ بالاتر بيسوادي انجام شود
            بررسي نرخ بيسوادي در استانهاي کشور نشان ميدهد که در برخي از استانهاي مزري نرخ بيسوادي کل و بيشترين تعداد زنان بيسواد در کشور را دارد
            برنامه‌ريزي در زمينه ارتقاء نرخ سواد بايد شامل ارتقاء سطح فرهنگ عمومي جامعه، فراهمسازي زمينه‌هاي دسترسي به آموزش از طريق مدرسه سازي و توسعه زيرساختهاي آموزشي به ويژه در استانهاي محروم باشد
            عدم به کار گيري ظرفيتهاي تخصصي زنان
              براساس گزارشي که از سوي مشاور ارشد بانک جهاني ارائه شده است، ايران در موقعيت پنجره فرصت جمعيتي قرار گرفته است
              اين بدان معناست که جمعيتي که مي توانند در حوزه اقتصادي فعال شوند، بيشتر از جمعيتي است که کودك يا سالمند مي باشد
              همچنين اين جمعيت از توان تخصصي بالايي به دليل برخورداري از تحصيلات دانشگاهي بهره مي برد
            نرخ مشارکت اقتصادي جمعيت 10 ساله و بيشتر به تفکيک جنس و مدرك تحصيلي سال 91
              نمودار فوق نشان مي دهد که در ميان گروههاي مختلف فارغ التحصيلي زنان، نرخ مشارکت اقتصادي در ميان فارغ التحصيلان کارشناسي ارشد دانشگاهها بيشتر است
              اما در همين حالت نيز تنها نيمي از اين افراد در بازار کار مشارکت مي کنند
              در مقطع کارشناسي حدود يک سوم فارغ التحصيلان و در مقطع دکترا حدود 48 % زنان دانش آموخته دانشگاهي وارد حوزه فعاليت اقتصادي مي شوند
              همچنين مي توان مشاهده کرد که هرچه ميزان تحصيلات زنان افزايش مي يابد ، بر ميزان مشارکت اقتصادي آنها نيز افزوده مي شود
              در يک نگاه کلي مي توان گفت که در مقايسه با مردان ،بخش بزرگي از جمعيت زنان تحصيلکرده وارد بازار کار نمي شوند
              براي بررسي دقيقتر و کامل وضعيت اشتغال زنان دانش آموخته مي بايست به نرخ بيکاري در ميان زنان و مردان در سطوح مختلف تحصيلي نيز توجه کرد
              براساس آماره هاي منتشره از سوي مرکز آمار ايران در سال 1390 نرخ بيکاري زنان بيشتر از نرخ بيکاري مردان است ، اما اين تفاوت با توجه به ميزان تحصيلات زنان افزايش چشمگيري پيدا مي کند
            نرخ بيکاري جمعيت 10 ساله و بيشتر به تفکيک جنس و مدرك تحصيلي سال 91
              دفتر جمعيت، نيروي کار و سرشماري مرکز آمار ايران نمودار فوق نشانگر نرخ بيکاري در ميان زنان با مدرکهاي تحصيلي متفاوت است
              براساس اين نمودار مي توان گفت که تا مقطع ليسانس، هرچه ميزان تحصيلات زنان بيشتر مي شود ، نرخ بيکاري آنها افزايش مي يابد
              نکته مهم آن است که در مقطع دکترا نرخ بيکاري در ميان مردان و زنان کم و بيش برابر است
            وجود شکاف جنسيتي در ميزان پذيرش دانشجويان مقطع کارشناسي ارشد و دکترا در آموزش عالي
              اگرچه ميزان پذيرش زنان در مقاطع کارشناسي در سالهاي اخير رشد قابل توجهي داشته و شکاف جنسيتي در اين بخش به طور کامل از بين رفته است اما در مقاطع بالاتر از جمله کارشناسي ارشد و دکتراي تخصصي هنوز به رفع کامل شکاف جنسيتي در اين زمينه دست نيافته ايم
              در اين زمينه رشد قابل توجهي در پذيرش دختران در مقاطع کارشناسي ارشد و دکترا صورت پذيرفته است
              به طوري که در مقطع 93- 75 به 46,19 درصد در سال تحصيلي 94 - کارشناسي ارشد از 17,7 درصد در سال تحصيلي 76 رسيده ايم
              همچنين در دکتراي حرفه اي از سال 85 به بعد همواره زنان از مردان پيشي گرفته اند و در 93 - 75 به 41,94 درصد در سال تحصيلي 94 - دکتراي تخصصي نيز از 32,38 درصد در سال تحصيلي 76 دست پيدا کرده ايم که اين موضوع بيانگر اين مسئله است که در مقطع دکتراي تخصصي اگرچه در دهه هاي اخير از رشد خوبي برخوردار بوده ايم اما هنوز در اين مقطع شکاف جنسيتي حدود 8 درصد وجود دارد
              آمار دانشجويان موسسات آموزش عالي کشور در مقطع کارشناسي ارشد و دکترا به تفکيک جنس
            وجود شکاف جنسيتي در ميزان اعضاي هيئت علمي دانشگاهها و موسسات پژوهشي
              امروز در اکثر دانشگاه هاي کشور زنان به عنوان عضو هيئت علمي حضور دارند
              اما هنوز چنان که بايد از ظرفيت فراهم شده در زمينه زنان فارغ التحصيل داراي تحصيلات عالي استفاده نمي شود
              در حال حاضر 8درصد از زنان در رتبه علمي 13 درصد در رتبه علمي دانشيار، 21 درصد در مرتبه علمي استاديار در دانشگاه هاي کشور مشغول بکار هستند
              علاوه بر اين 34 درصد از اعضاي هيئت علمي دانشگاه هاي علوم پزشکي کشور را زنان تشکيل ميدهند
          نقشه راه آينده با توجه به گزينه هاي راهبردي سند آموزش 2030
            - پيشنهاد و انطباق راهبردها ، سياستها و قوانين
              با توجه به وضعيت موجود آموزش رسمي و وجود چالشهايي که به برخي از آنها اشاره شد راهبردهاي اصلي براي مرتفع نمودن اين چالشها را مي توان از قرار زير برشمرد
              جلوگيري از ترك تحصيل زودهنگام دختران به خصوص در انتقال يک دوره تحصيلي به دوره تحصيلي بعدي
              تغيير باورهاي فرهنگي به ويژه در جوامع روستايي در ممانعت از ادامه تحصيل دختران در دوره راهنمايي تحصيلي و متوسطه
              تامين امکانات کافي و مناسب براي دستيابي دختران در سطوح بالاتر تحصيلي بخصوص در مناطق روستايي و عشايري
              تامين معلمان زن در مناطق روستايي که عامل موثري در جذب دختران است
              ممانعت از ازدواج زودهنگام دختران به خصوص در مناطق روستايي و شهرهاي کوچک که عملا مانع دستيابي بيشتر دختران به آموزش مي شود
              منعطف نمودن برنامه هاي آموزشي متناسب با نيازها و ويژگي هايي دانش آموزان و از جمله دختران
              طراحي توسعه گستره و شيوه هاي اجراي آموزش هاي جايگزين براي دختران از قبيل آموزش از راه دور و آموزش رسانه اي و تنوع بخشي به شيوه هاي ارائه آموزش به کودکان لازم التعليم به ويژه دختران
              طراحي نظام اشتغال دختران فارغ التحصيل دانشگاهي و استفاده از ظرفيت تخصصي زنان تحصيلکرده به عنوان يکي از راهبردهاي توسعه متوازن و هماهنگ
              تلاش در جهت رفع شکاف جنسيتي در پذيرش دانشجويان دختر در مقاطع کارشناسي ارشد و دکترا با هدف افزاليش سهم مشارکت بيشتر زنان در عرصه هاي مديريتي و اعضاي هيئت علمي دانشگاهها
            - تعيين شرکاي دولتي و غير دولتي و تبيين نقش و وظايف آنها
              بي شک دستيابي به اهداف تعيين شده در آموزش رسمي بدون همکاري و هماهنگي دستگاههاي دولتي از يک سو و همراهي و همگامي نهادهاي مدني از سوي ديگر امکانپذير نمي باشد
              وزارت آموزش و پرورش به عنوان متولي اصلي آموزش رسمي در کشور مسئوليت مستقيم را در اين عرصه بر عهده دارد
              سازمان مديريت و برنامه ريزي نيز به عنوان متولي اصلي توزيع اعتبار در بودجه سالانه کشور ، مي بايست نسبت به موضوع آموزش دختران اهتمام لازم را به خرج دهد
              همچنين وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات بايد با گسترش زيرساختهاي سخت افزاري نسبت به توسعه و گسترش فناوري هاي نوين ارتباطي پوشش حداکثري در اقصي نقاط کشور زمينه هاي لازم را به منظور بهره مندي از روشهاي نوين آموزش از جمله آموزش از راه دور فراهم نمايد
              سازمان نهضت سواد آموزي نيز به عنوان يکي از شرکاي اصلي مي بايست جدي تر از گذشته وارد عمل شده و با توجه ويژه به موضوع سواد زنان و دختران در روستاها و مناطق کم برخوردار بيش از گذشته فعاليتهاي خود را گسترش دهد
              ١٧٤ همچنين براي رفع چالش بيکاري دختران فارغ التحصيل دانشگاهي لازم است تا متوليان اشتغال در کشور نظير شوراي عالي اشتغال و وزارت تعاون ؛ کار و رفاه اجتماعي با توجه ويژه به موضوع اشتغال زنان تحصيلکرده راهکارهايي را به منظور افزايش سهم اشتغال اين گروه از زنان برگزيده و ضمن توجه به نقش خانوادگي زنان سهم مشارکت زنان در عرصه هاي اقتصادي را بهبود ببخشند
            - طراحي برنامه ها و زير بنا ها در ساختارهاي رسمي و غير رسمي
              همانگونه که در بيان چالشها مطرح شد يکي از مشکلاتي که در زمينه همه گير شدن آموزش دختران وجود دارد وجود برخي باورهاي فرهنگي در خصوص ممانعت از آموزش آنهاست
              اين نگاه که بيشتر در مناطق دورافتاده و کمتر برخوردار حاکم است متاثر از برخي عوامل اقتصادي و فرهنگي است که هريک به نوبه خود مي بايست با تغيير در رويکرد اجتماعي به صورت بومي اصلاح گردد
              بدين منظور لازم است با نگاهي بوم گرايانه و منطقه اي و با شناسايي نقاط بحراني با انجام اقدامات فرهنگي و اقتصادي به مرتفع نمودن مشکل ياد شده پرداخته شود
              از اين حيث استانهاي مرزي بيشتر از بقيه استانها در معرض اين مسئله مي باشند و در اين زمينه ساختارهاي موجود در استانها اعم از استانداري ها و فرمانداري ها مي توانند به عنوان دستگاههاي همکار با آموزش و پرورش به هم راستا نمودن ظرفيتهاي فرهنگي در استانها اهتمام ورزند و تمامي دستگاههاي فرهنگي را در سطح استان به منظور تغيير اين رويکرد به کار گيرند
          نتيجه گيري
            جمهوري اسلامي ايران اگرچه در عرصه آموزش به ويژه آموزش زنان در دهه هاي اخير داراي رشد و پيشرفت قابل قبولي در ارتباط با سواد آموزي بزرگسالان ، دستيابي به برقراري عدالت جنسيتي با پوشش نزديک به صد در صد در مقطع ابتدايي و رشد کمّي در ساير مقاطع تحصيلي و به ويژه در سطوح آموزش عالي بوده است اما در اين عرصه با چالشهايي نيز مواجه بوده که اهم اين چالش ها را مي توان با توجه به راهبردهايي نظير تغيير نگرشهاي سنتي نسبت به آموزش زنان با عنايت به نقش برجسته عنصر آموزش در توانمند سازي زنان و حرکت در مسير توسعه پايدار ؛ همچنين برنامه ريزيهاي آموزشي مبتني بر نياز بازار به نيروي کار زنان و استفاده از توان و ظرفيت زنان آموزش ديده مرتفع نمود
            بي شک بهبود بخش آموزش زنان تنها با اتخاذ يک رويکرد سيستمي مبتني بر توجه به ساير بخشهاي مهم نظير بخش اقتصاد ، فرهنگ و سياست امکانپذير مي باشد و برنامه ريزي هاي بين بخشي يکي از اصلي ترين الزامات توسعه و بهبود بخش آموزش به ويژه در جمعيت زنان مي باشد
      دسترسي برابر اقشار آسيب پذير به آموزش
        مقدمه
          با توجه به اهداف عالي پيش بيني شده در سند توسعه پايدار 2030 مبني بر تضمين آموزش کيفي فراگير و يکسان نگر و ترويج فرصت هاي يادگيري مادام العمر براي همه و در چهارچوب اسناد و موافقت نامه هاي بين المللي از جمله بند 26 بيانيه جهاني حقوق بشر، کنوانسيون مبارزه با تبعيض در آموزش،کنوانسيون حقوق کودك، کنوانسيون بين المللي حقوق اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي،سازمان ملل متحد در زمينه حقوق افرادي داراي معلوليت، کنوانسيون رفع تمامي اشکال تبعيض عليه زنان، کنوانسيون مربوط به وضعيت پناهندگي و مصوبه مجمع عمومي سامزان ملل متحد درزمينه آموزش در شرايط اظطراري، و با هدف دسترسي برابر اقشار آسيب پذير به آموزش در افق 2030 ، کارگروهي با موضوع فوق تشکيل و چهارچوب اجرايي برنامه عملياتي جهت دستيابي به هدف فوق را به شرح زير تنظيم نموده است
          از آنجا که کارگروه فوق يکي از کارگروه هاي 17 گانه تدوين سند ملي آموزش بوده و ساير کارگروه ها نيز به تناسب موضوع برنامه هايي را جهت نيل به اهداف سند پيش بيني خواهند نمود در اين گزارش ابتدا تعريفي از گروه هاي آسيب پذير ارائه و سپس کليات برنامه پيشنهادي جهت تصويب ارائه خواهد شد
        در اين گزارش اقشار آسيب پذير شامل گروه هاي زير تعريف شده اند
          -1 کودکان ساکن در مناطق فقير و حاشيه اي
          -2 کودکان بي سرپرست و بد سرپرست
          -3 کودکان فاقد تابعيت، آواره، غير ايراني
          -4 کودکان حاصل ازدواج زنان ايراني و مردان غير ايراني
          -5 کودکان داراي سابقه رفتارهاي پرخطر ، اعتياد و بزهکاري
          6 - ساير ساکنين سکونتگاه هاي غير رسمي و مناطق فقير
          -7 مهاجران
          -8 بهبود يافتگان از مصرف و سوء مصرف مواد
          -9 مجرميني که دوران محکوميت آنان به پايان رسيده است و يا دوران محکوميت خود را در خارج از زندان سپري مي نمايند
          -10 زنان خود سرپرست و زنان نيازمند
          -11 زنان مطلقه
          -12 ساير افراد محروم و نيازمند که بدليل فقر امکان دستيابي به آموزش براي آنها محدود شده است
          -13 معلولين محروم و نيازمند
        سبب شناسي
          در يک جمع بندي از عوامل مهم و موثر مي توان به عوامل زير اشاره کرد
          -1 عوامل اقتصادي شامل فقر ، در آمد ، هزينه ، مصرف ، اشتغال و
          -2 عوامل اجتماعي شامل مشارکت ، آسيب هاي اجتماعي ، بحرانها و
          -3 عوامل حقوقي/ قانوني شامل قانون ، مقررات ، حقوق ، حق و
          -4 عوامل رفتاري شامل انگيزش ، نياز ، ادراك ، شخصيت و
          -5 عوامل مربوط به سازمان و مديريت شامل ارتباطات ، مقاومت ، مانع تراشي ، قلمرو ، تجاهل ، مصلحت ، مشارکت ، کاهلي ، بي تفاوتي و بودجه
        نقاط قوت و فرصتها
          -1 گسترش مشارکت جامعه مدني(سازمانهاي غير دولتي ، گروههاي خود ياري) در ارتباط با کار کودکان
          -2 توسعه و حمايت بيشتر نهادهاي دولتي نسبت به مسئله آموزش
          -3 حساسيت بيشتر مردم نسبت به مسايل کودکان آسيب پذير
          -4 وجود قوانين، مصوبات، اسناد و آيين نامه هاي بين المللي و داخلي مرتبط با موضوع که از آن حمايت مي کنند
          -5 پذيرش کنوانسيون ها و مقاوله نامه هاي بين المللي مرتبط با موضوع در ايران
        نقاط ضعف و تهديدها
          -1 اجرايي نشدن برخي از مصوّبات
          -2 پراکندگي قوانين مربوط به اقشار آسيب پذير و بعضا ناهماهنگي بين آنها
          -3 فقر
          -4 عدم هماهنگي مناسب بين دستگاهها (دولتي و غير دولتي)
          -5 عدم بهره گيري مناسب از ظرفيت هاي سازمانهاي غير دولتي
          6 - نبود اطلاعات و آمار کافي در زمينه تعداد و وضعيت اقاشر نيازمند و آسيب پذير بويژه کودکان و عدم وجود بانک اطلاعات متمرکز
          -7 عدم وجود تعريف مشخص و اجماع يافته از اقشار آسيب پذير و تنوع نگرش نسبت به آنان
        هدف
          هدف اصلي
            ايجاد زمينه دسترسي برابر اقشار آسيب پذير به آموزش در کشور تا سال 2030
          اهداف فرعي
            -1 افزايش دسترسي کودکان ساکن در مناطق فقير و حاشيه اي به آموزش
            -2 افزايش دسترسي کودکان بي سرپرست و بد سرپرست به آموزش
            -3 افزايش دسترسي کودکان فاقد تابعيت، آواره، غير ايراني به آموزش
            -4 افزايش دسترسي کودکان حاصل ازدواج زنان ايراني و مردان غير ايراني به آموزش
            -5 افزايش دسترسي کودکان داراي سابقه رفتارهاي پرخطر ، اعتياد و بزهکاري به آموزش
            6 - افزايش دسترسي ساير ساکنين سکونتگاه هاي غير رسمي و مناطق فقير به آموزش
            -7 افزايش دسترسي مهاجران به آموزش
            -8 افزايش دسترسي بهبود يافتگان از مصرف و سوء مصرف مواد به آموزش
            -9 افزايش دسترسي مجرميني که دوران محکوميت آنان به پايان رسيده است و يا دوران محکوميت خود را در خارج از زندان سپري مي نمايند به آموزش
            -10 افزايش دسترسي زنان خود سرپرست و زنان نيازمند، به آموزش
            -11 افزايش دسترسي زنان مطلقه به آموزش
            -12 افزايش دسترسي ساير افراد محروم و نيازمند که بدليل فقر امکان دستيابي به آموزش براي آنها محدود شده است به آموزش
          اهداف اختصاصي
            -1 رفع موانع حقوقي دستيابي اقشار آسيب پذير به آموزش
            -2 رفع موانع اقتصادي دستيابي اقشار آسيب پذير به آموزش
            -3 رفع موانع اجتماعي و فرهنگي دستيابي اقشار آسيب پذير به آموزش
            -4 رفع موانع آموزشي دستيابي اقشار آسيب پذير به آموزش
          سياستها و استراتژي ها
            -1 توسعه دسترسي اقشار آسيب پذير به آموزش با تاکيد ويژه بر آموزش کودکان
            -2 تاکيد بر يکپارچه سازي آموزش و ادغام کودکان در برنامه هاي آموزشي
            -3 توجه به تفاوتهاي فردي و افزايش قدرت انتخاب اقشار آسيب پذير در امکانات و برنامه هاي آموزشي
            -4 محو بي سوادي در اقشار آسيب پذير با تاکيد بر کودکان
            -5 انجام برنامه ريزي ها و اقدامات بصورت همه جانبه و مشترك و با همکاري کليه دستگاه هاي ذيربط و پرهيز از موازي کاري و اقدامات متقاطع
        اقدامات اجرايي
          الف- اقدمات پيش عملياتي و پشتيباني
            -1 جمعبندي اطلاعات موجود در دستگاه ها در خصوص تعداد و مشخصات موارد شناسايي شده مرتبط با گروه هاي هدف از اقشار آسيب پذير و تحليل يافته ها
            -2 شناسايي امکانات بالقوه موجود در دستگاه ها و سازمان هاي دولتي و غير دولتي به منظور افزايش امکانات دستيابي و هم افزايي توان موجود
            -3 احصاي نيازهاي آموزشي و موانع موجود با همکاري دستگاه هاي همکار
            -4 انجام اقدامات تبليغي و اطلاع رساني عمومي به منظور حصول اطمينان از آگاهي کليه گروه هاي هدف در خصوص امکانات آموزشي ايجاد شده
            -5 برسي و اصلاح قوانين موجود و نظارت بر اجراي آنها در راستاي دستيابي به اهداف برنامه
          ب- اقدامات عملياتي
            -1 آموزشي - فرهنگي
              - سوادآموزي و آموزش تا پايان دوره راهنمايي توسط وزارت آموزش و پرورش با همکاري وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي ،سازمان بهزيستي کشور ،کميته امداد امام (ره) ،سازمان نهضت سوادآموزي و سازمانهاي مردم نهاد مرتبط
              - آموزش مهارتهاي زندگي در قالب برنامه آموزش براي همه توسط وزارت آموزش و پرورش و با همکاري سازمان بهزيستي و سازمانهاي مردم نهاد
              - آموزش فني وحرفه اي توسط وزارت کار ( سازمان فني و حرفه اي ) و با همکاري سازمان بهزيستي و کميته امداد امام خميني(ره)و سازمانهاي مردم نهاد
              - ارتقاء سطح آگاهي عموم مردم بويژه والدين ، کارفرمايان ، معلمان مددکاران اجتماعي، روانشناسان ، مشاوران ، پرسنل نيروي انتظامي ، تهيه کنندگان برنامه هاي سينما و راديو و تلويزيون ، روحانيون و… در زمينه کار کودك و عوارض ناشي از آن توسط وزارت خانه هاي آموزش و پرورش ، دادگستري، بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي ، سازمانهاي صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، بهزيستي کشور و کميته امداد امام خميني (ره) سازمانهاي غير دولتي مرتبط
              - ارائه آموزشهاي لازم به خانواده هاي کودکان کار در زمينه عوارض منفي کار کودك و آگاهسازي آنها از حمايتها و حقوق قانوني خود و کودکان آنها و آموش حقوق کودك به آنها توسط سازمان بهزيستي ، وزارت آموزش و پرورش و نهضت سواد و سازمانهاي مردم نهاد مرتبط
              - آموزش بهداشت فردي توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و سازمانهاي مردم نهاد مرتبط
            -2 سازمانهاي غير دولتي
              - تسهيل در ارائه مجوز جهت تشکيل سازمانهاي غير دولتي
              - ارائه کمکهاي مالي به سازمانهاي غير دولتي مرتبط به تشخيص سازمان بهزيستي و توسط بهزيستي
              – وزارت کشور و کميته امداد امام (ره)
            -3 اقدامات بهداشتي- درماني و بيمه اي
              - بيمه نمودن کودکان کار و خانواده هاي آنها توسط سازمان تامين اجتماعي– وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي و ساير بيمه ها
              - ارائه خدمات درماني به کودکان کار و خانواده هاي آنها توسط بيمه خدمات درماني، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و سازمانهاي مردم نهاد مرتبط
            -4 خدمات تخصصي اجتماعي و حمايتي
              - ارائه خدمات مشاوره، مددکاري، روانشناسي، نگهداري و حمايتهاي مالي به کودکان کار و خانواده هاي آنها توسط سازمان بهزيستي کشور، کميته امداد امداد (ره) و سازمانهاي مردم نهاد مرتبط
            -5 مستندسازي
              - تهيه گزارشات مکتوب و تصويري توسط کليه دستگاههاي مرتبط دولتي، غير دولتي
              - تهيه بانک اطلاعات ملي جهت کودکان کار با محوريت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي و همکاري سازمان بهزيستي، وزارت کشور و ساير دستگاههاي دولتي و سازمانهاي مردم نهاد مرتبط و …
            6 - نظارت و ارزشيابي
              -نظارت بر نحوه اجراي فعاليت و ارزشيابي فعاليتهاي انجام شده توسط سازمانهاي مردم نهاد مرتبط ، نهادها و انجمنهاي علمي
              - تحليل عملکرد دستگاهها توسط دستگاهاي مجري ، سازمانهاي مردم نهاد مرتبط و دريافت کنندگان خدمات
              - نظارت درون سازماني توسط هر سازمان از عملکرد داخلي خود
            -7 تامين منابع مالي
              - منابع مالي اين برنامه عبارتند از
                - منابع دولتي شامل اعتبارات ملي و استاني دستگاههاي دولتي
                - منابع غير دولتي شامل مشارکتهاي سازمانهاي غير دولتي، مشارکت مردم، کمکهاي سازمانهاي بين‏المللي
              دستگاه هاي همکار
                - وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي
                - وزارت آموزش و پرورش
                - قوه قضاييه
                - وزارت کشور
                – دفتر امور اتباع و مهاجرين خارجي
                - دبيرخانه شوراي اجتماعي کشور
                - نيروي انتظامي
                - شهرداري تهران
                - کميته امداد امام خميني(ره)
                - سازمان صدا و سيما
                - اصحاب رسانه و جرايد
                - شبکه ياري کودکان کار و خيابان (غير دولتي)
                - انجمن دفاع از قربانيان خشونت
                - خيريه ها و ساير نهادها و انجمن هاي غير دولتي ذيربط
                - کارشناسان و پژوهشگران
    ج- دسترسي برابر به آموزش عالي باکيفيت و برابر
      مقدمه
        در ايران، نظام آموزش عالي پيشينه اي کهن دارد و در طي تاريخ طولاني خود مسير پرفراز و نشيبي را پيموده است و در هر دوره منشأ تحولات اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي ، و سياسي متعددي بوده است که هريک از اين تحولات ساختارهاي مختلف نظام اجتماعي را تحت تأثير خود قرار داده است
        اولين نهاد آموزش عالي در ايران دارلفنون است که مبتني بر الگوي کشورهاي غربي در زمان قاجاريه طراحي شد و در سال 1228 هجري شمسي با دعوت از استادان خارجي براي تدريس در دانشکده هاي فني –تخصصي آن ،آموزش عالي به شيوه نوين در ايران آغاز به کار کرد
        دارالفنون را مي توان نماد اصلاحات آموزشي در دوران قاجاريه دانست
        در دوران پهلوي اول،اصلاحات آموزشي ادامه يافت و با وضع قانون اعزام دانشجو به خارج از کشور، تأسيس دانش سراي عالي دارالمعلمين)، استخدام مدرسان خارجي در مراکز آموزشي، رايگان کردن آموزش در سطوح اوليه‌ي تحصيلي، منجر به تغييرات اساسي در ساختار آموزشي و علمي کشور شد
        تأسيس دانشگاه تهران درسال 1313 تلاشي هدفمند براي ادغام مدارس عالي در يک مجموعه بود که منجر به استقرار و توسعه‌ي آموزش عالي در ايران شد
        در دوران پهلوي دوم توسعه آموزش عالي شتاب بيشتري گرفت
        برقراري ارتباط دانشگاه تهران با دانشگاههاي معتبر دنيا از سال 1330 آغاز شد و اين همکاري ها منجر به راه اندازي برخي دانشکده هاي دانشگاه تهران گرديد
        از طرف ديگر در ساير شهرها مانند اصفهان و شيراز و تبريز نيز موسسه هاي آموزش عالي تاسيس گرديد
        در سال 1328 اولويت تاسيس دانشکده در ساير استانهاي کشور به کشاورزي و پزشکي اختصاص يافت
        در سال 1346 قانون وزارت علوم و آموزش عالي به تصويب رسيد و پس از آن در سال 1348 شوراي مرکزي آموزش براي نظارت بر کار دانشگاهها و تعيين خط مشي و برنامه ريزي آموزشي در همه‌ي سطوح و رشته ها در آموزش تشکيل شد
        تاسيس دانشگاههاي فني نيز در راستاي رفع نيازهاي کشور از همان سالها آغاز شد
        در سال 1356 دانشگاه آزاد با هدف تربيت معلم در رشته هاي علوم پايه و همچنين راه اندازي آموزش از راه دور تاسيس شد
        مي توان گفت که در دوران پهلوي دوم تاکيد آموزش عالي در ايران بر پژوهش و توليد علم،تربيت نيروي متخصص و رويکرد کاربرد دانش در زندگي و آموزش معطوف به حل مسئله و پاسخ گويي به تقاضاها و اولويت هاي جامعه بود
        در پايان دوران پهلوي دوم آموزش عالي رايگان بود و جمعيت دانشجويي رو به افزايش بود
        نکته مهم در دوران پهلوي را مي توان تمرکز گرايي دولتي اموزش عالي ذکر کرد
        پس از پيروزي انقلاب در سال 1357 ،تغييرات اساسي در نظام آموزش عالي و بنيان هاي فرهنگي و اجتماعي ايران به وجود آمد
        در ابتدا دو وزارت علوم و آموزش عالي و فرهنگ و هنر درهم ادغام شده و وزارت فرهنگ وآموزش عالي تشکيل شد
        در سال 1359 و بدنبال انقلاب فرهنگي، ستاد انقلاب فرهنگي( 1359 ) با هدف ايجاد تحول اساسي در دانشگاهها و برنامه ريزي متمرکز و مبتني بر نيازهاي کشور تشکيل شد و بعدها به شوراي عالي انقلاب فرهنگي تغيير نام داد
        وظيفه اصلي اين شورا سياستگذاري فرهنگي و آموزشي است
        پس از انقلاب فرهنگي و با هدف کاهش تعداد مراکز آموزش عالي ،برخي دانشکده ها و موسسه هاي آموزش عالي در هم ادغام شدند و به اين ترتيب پذيرش دانشجو نيز روند کاهشي يافت
        در اين دوران نسبت دانشجويان مردبسيار بالاتر از ١٨٣ دانشجويان دختر بود
        و کليه مراکز آموزش عالي نيز دولتي بود
        سهميه بندي جنسيتي نيز از سال 1361 در برخي رشته ها اعمال شد
        براي مثال رشته هاي کشاورزي خاص پسران و رشته هاي زنان و زايمان و مامايي خاص دختران اعلام شد
        همچنين در پذيرش داوطلبان دختر نيز محدوديتهايي تا سال 1368 اعمال مي شد
        در اين سال با تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي اين محدوديتها جذف شد و حتي در سال 1372 برخي سهميه ها اختصاص بيشتري به دختران يافت
        در سال 1361 دانشگاه آزاد اسلامي براساس تقاضاي جامعه براي استفاده از آموزش عالي تاسيس شد
        شوراي عالي برنامه ريزي در سال 1363 و به منظور ايجاد هماهنگي در برنامه هاي درسي و آموزشي در دانشگاهها تشکيل شد
        در سال 1368 دانشگاه پيام نور آغاز بکار کرد
        هدف اين دانشگاه فراگير کردن آموزش در تمام نقاط کشور و براي همه متقاضيان از طريق آموزش از راه دور بود
        اين دانشگاه فرصت مناسبي را براي ادامه تحصيل افراد در مقاطع مختلف آموزش عالي فراهم آورد
        به منظور مشارکت بيشتر بخش غير دولتي در آموزش عالي کشور،در سال 1364 آيين نامه تاسيس مراکز و موسسات غيردولتي-غيرانتفاعي تصويب شد و به اين ترتيب فرصتهاي بيشتري براي دسترسي به آموزش عالي فراهم آمد
        در سال 1371 دانشگاه جامع علمي -کاربردي نيز با هدف تقويت آموزش هاي فني و مهارتي و تربيت نيروي انساني ماهر براي بخش هاي مختلف صنعت،کشاورزي،و خدمات تاسيس شد
        به اين ترتيب سياست افزايش تعداد مراکز آموزش عالي با سرعت بالايي در کشور اعمال شد
        در کنار افزايش تعداد مراکز اموزش عالي دولتي و غير دولتي ،سياست افزايش پذيرش دانشجو نيز دنبال شد
        در سال 1377 با تاسيس دانشگاه امام خميني(ره) سياست جذب دانشجوي غير ايراني بطور رسمي عملي شد و اين دانشگاه با اين ماموريت آغاز بکار کرد
        در سال 1379 ،وزارت فرهنگ و آموزش عالي به وزارت علوم،تحقيقات و فناوري تغيير نام داد
        هدف اين تغيير انسجام بخشيدن به امور اجرايي و سايتگذاري علمي کشور بود
        به اين ترتيب وزارت علوم،تحقيقات و فناوري وظيفه برنامه ريزي،حمايت و پشتيباني،ارزيابي،نظارت و بررسي و تدوين سياستها و اولويتهاي راهبردي در حوزه تحقيقات و فناوري را علاوه بر آموزش برعهده گرفت
        اين ظايف جديد نوعي همگرايي در سياستهاي پژوهشي،آموزشي و فناوري را در ميان همه بخش هاي اجرايي کشور ايجاد کرد
        همگام با برنامه پنجم توسعه ،توسعه علمي نيز در وزارت جديد مورد توجه قرار گرفت و تمرکز از آموزش بسوي پژوهش گرايش يافت
        رشد مقاله هاي علمي بين المللي را مي توان حاصل اين گرايش دانست
        مي توان گفت که در اين دوران توسعه مبتني بر دانش در مزکر توجه قرار داشت
        در همين زمان دانشگاه هاي کشور اقدام به برگزاري دوره هاي مشترك تحصيلي در مقاطع مختلف با دانشگاههاي معتبر دنيا کردند و برخي دانشگاهها اقدام به راه اندازي پرديس هاي بين المللي نمودند تا به اين ترتيب دانشجوي خارجي را جذب نمايند
        در سال 1385 و 1386 مجددا اعمال سهم بندي جنسيتي براساس مصوبه مجلس در برخي رشته ها اعمال شد و در سال 36 رشته انتخابي گروه فني –مهندسي از 1391- 1387 از طريق سازمان سنجش بطور رسمي اعلام شد و در سال 92 1392 اين محدوديت برداشته شده است
        - دسترس دختران خارج شد
        بنابر اعلام سازمان سنجش از سال 93 در سالهاي اخير تمرکز از افزايش دانشجو به افزايش کيفيت تغيير يافته است و ماموريت گراشدن دانشگاهها و متناسب سازي رشته ها و نيازهاي کشور مورد توجه وزارت علوم ،تحقيقات و فناوري قرار گرفته است
        ١٨٤ بطور کلي مي توان گفت که آموزش عالي در ايران تاريخ پر فراز و نشيبي را طي کرده است و روندي از تمرکزگرايي دولتي تا مشارکت بخش غيردولتي داشته است
        در دوران آغازين شکل گيري آموزش عالي ،فرايند پذيرش دانشجو براساس نيازهاي کشور و تربيت نيروي مورد نياز بخش هاي مختلف بوده است و بتدريج براساس نيازهاي اجتماعي تغيير کرده است
        توجه به توليد دانش بومي و قرار گرفتن در مجموعه دانش جهاني از اولويتهاي امروز آموزش عالي کشور است
        برهمين اساس دوره هاي تحصيلات تکميلي اهميت بيشتري يافته است و بازنگري بر برنامه هاي درسي و ارتقاءکيفي دوره ها مورد توجه قرار گرفته است
        مي توان گفت که اين چرخش بينش منجر به هدفمند شدن آموزش،به روز شدن آموزش ها و همجنين دادن فرصتهاي برابر به افراد فارغ از جنس و قوميت شده است
        دسترسي آموزش عالي براي همه از طريق دانشگاه پيام نور و همچنين دوره هاي مجازي تحقق يافته است و توانسته است در تمام بخش هاي جامعه توسعه يابد
        توسعه يافتگي هر جامعه وابسته به نهاد علم و آموزش عالي آن است و بنظر مي رسد که آموزش عالي ايران با اين هدف خود را مورد بازنگري قرار داده است
    د- آموزش فني- حرفه اي و مهارتي با کيفيت وکارآفريني
      توسعه آموزش فني و حرفه اي در آموزش متوسطه
      آموزش عالي مهارتي
      توسعه مهارتهاي جوانان و بزرگسالان در سطح غير رسمي
      کارآفريني و توسعه مهارتهاي مرتبط با کار شايسته
      توسعه کارآفريني در آموزش عالي
    ز- آموزش شهروندي براي توسعه پايدار
      آموزش توسعه پايدار در آموزش ابتدائي و متوسطه
      آموزش عالي و توسعه پايدار
      آموزش سلامت و ترويج شيوه هاي زندگي سالم و بهداشتي
  عوامل موثر در تحقق اهداف آموزش 2030
    توسعه فضاهاي مناسب يادگيري
      ايجاد، بازسازي و نوسازي فضاهاي آموزشي
        مدارس
      دانشگاهها و نهادهاي آموزش عالي
      فناوري و تجهيزات آموزشهاي غير رسمي مهارتي
    افزايش بورس ها
      توسعه همکاريهاي علمي و بين المللي در آموزش عالي و مهندسي
    معلم، تربيت معلم و توسعه همکاريهاي بين المللي
  نظام نظارت و ارزيابي برنامه آموزش 2030
    مقدمه
      بعد از پذيرش و تصويب برنامه اهداف توسعه پايدار،جامعه جهاني ميبايست روي شاخص‌ها و نظام نظارتي برنامه به توافق برسد تا زمينه براي اجراي برنامه فراهم شود
      به اين نکته بايستي توجه داشت که اهداف و شاخص‌هاي برنامه توسعه پايدار در حکم يک ابزار مديريتي است که ميتواند به کشورها در تدوين راهبردهاي اجرايي و تخصيص منابع کمک کند
      همچنين، يک گزارش نظارتي قوي نيز محسوب ميشود که ميتواند ميزان پيشرفت برنامه و تحقق اهداف را مورد رصد قرار دهد
      اگرچه نظام نظارتي برنامه اهداف توسعه پايدار هنوز نهايي نشده است اما ميتوان به قطعيت گفت که اين برنامه بايستي در سطح ملي مورد اجرا، ارزيابي و نظارت قرار گيرد
      آنچه که به‌عنوان نظارت منطقه‌اي و جهاني نامبرده ميشود، صرفأ نظارتهاي تکميلي است
      در برنامه اهداف توسعه پايدار، هر سطح نظارتي نيازمند گروهي از شاخص‌هاست
      بنابراين بايستي يک نظام مدون از شاخص‌ها در سطوح جهاني، منطقه‌اي، ملي و موضوعي شکل بگيرد تا بتواند تمامي جنبههاي اهداف برنامه را پوشش دهد
      تاکنون يک مجموعه مشتمل بر 100 شاخص توسط جامعه جهاني مورد بررسي و تصويب قرار گرفته است
      براساس نظام نظارتي که براي برنامه اهداف توسعه پايدار پيشنهاد شده است، اين نظارت در 4 سطح انجام ميشود
      اين سطوح براساس ضريب اهميت و حوزه نفوذ عبارتند از
        SDG -1 نظارت ملي مبتني بر شاخص‌هاي ملي و منتخب که داراي بيشترين ارتباط با اهداف -2 نظارت جهاني براي ايجاد هماهنگي و همکاريهاي بين‌المللي در اجرا و نظارت برنامه
        شاخص‌هاي اين بخش اگرچه براي تدوين گزارشهاي جهاني مورد استفاده قرار ميگيرد اما بايستي در سطح کشوري مورد پايش شده و بصورت دورهاي به سازمانهاي جهاني گزارش شود
        -3 نظارت منطقه‌اي براي ايجاد شفافيت اجرايي در مناطق مختلف جهان انجام گرفته و زمينه را براي همکاري و هماهنگي کشورهاي عضو در منطقه فراهم ميسازد
        -4 نظارت موضوعي که با حساسيت ويژه روي موضوعها و مؤلفههاي تشکيل دهنده هر يک از اهداف برنامه متمرکز شده و در مواردي مانند نظارت بر نحوه اجراي برنامه و تدوين راهبردهاي اجرايي کاربرد دارد
    -1 نظارت ملّي
      نظارت در سطح ملي، اصليترين شکل نظارت در برنامه توسعه پايدار بوده و براساس مجموعهاي از شاخص‌هاي ملي انجام در هريک از آرمانهاي اهداف توسعه پايدار اهميت بسيار زيادي دارد و نظارت در اين سطح بايستي بتواند « ملي شدن » ميشود اين موضوع را تضمين نمايد
      از آنجا که برنامه اهداف توسعه پايدار يک برنامه جامعهنگر و چند مؤلفهاي است لذا نيازمند يک فرهنگ تعريف شده و به رسميت شناخته شده از مسئوليت مشترك است
      اين فرهنگ بايستي مبتني بر سازوکارهاي ملي و استاني و در مشارکت با تمامي ذينفعان بخشهاي مختلف شکل بگيرد
      براين اساس، کشورها بايد برنامه جامعي براي روشهاي جمعآوري دادهها، ويژگي دادههاي موردنياز، زمان جمعآوري دادهها و نحوه ترکيب آنها را تدوين نمايند
      در نظارت ملي بايستي مشخص شود که يک کشور صرفاً از مجموعه شاخص‌هاي مصوب و رسمي در نظام برنامه‌ريزي خود استفاده ميکند يا اين اختيار را به سطوح مختلف اجرايي ميدهد تا آنها بتوانند شاخص‌هاي مورد نياز حوزه عمل خود را تعريف و محاسبه نمايند
      بعبارت ديگر، در نظام شاخص‌هاي ملي بايستي جايگاه هر يک از شاخص‌هاي مصوب و رسمي، شاخص‌هاي غيررسمي (که توسط سطوح اجرايي برنامه تدوين ميشود) و شاخص‌هاي ترکيبي تعيين شود
      براي اين منظور شاخص‌هاي جهاني که توسط گروه مشاوران آزاد پيشنهاد شده است ميتواند راهنماي خوبي براي نظاممند کردن شاخص‌هاي ملي باشد
    -2 نظارت جهاني
      نظارت جهاني در حکم مکمل نظارت در سطح ملي است و هدف آن ايجاد هماهنگي بين‌المللي و حمايت از مديريت راهبردهاي اجرايي برنامه در حوزه‌هاي مختلف است
      از طريق اين نظارت علاوه بر اينکه ميتوان ميزان پيشرفت برنامه و تحقق اهداف آن را در جهان ارزيابي ميکرد، ميتوان دريافت که کدام کشورها، در چه زمينه‌هاي نيازمند دريافت کمکهاي فني، تحصصي يا مالي هستند
      از طريق نظارت جهاني ميتوان زمينهاي براي تبادل تجربه و دانش در ميان کشورهاي مختلف جهان فراهم کرد براي اين تعداد اين SDG منظور بخشي از شاخص‌هاي برنامه اهداف توسعه پايدار به شاخص‌هاي جهاني اختصاص داده شده است (در 4 شاخص‌ها، 10 عدد است) اما بايستي توجه داشت که محاسبه و بکارگيري اين شاخص‌ها لزوماً بايستي در سنخيت و همسويي با شرايط ملي انجام شود و ممکن است برخي از اين شاخص‌ها با شرايط ملي و نيازهاي توسعهاي يک کشور ارتباط مستقيمي نداشته باشد
    -3 نظارت منطقه‌اي
      نظارت منطقه‌اي در مبادله دانش و تجربه و همسانسازي اجرايي ميان کشورهايي که در يک منطقه از جهان هستند، نقش زيادي دارد
      همچنين، در چهارچوب جهاني برنامه مسئوليت مشخصي را که براي هر منطقه تعيين شده است مورد نظارت و ارزيابي قرار ميدهد
      بااستفاده از نتايج اين نظارت ميتوان چالشهاي موجود در هر منطقه را مديريت کرد، از فرصتها به نحو احسن استفاده نمود و ظرفيتهاي موجود در هر منطقه را به درستي در خدمت اجراي برنامه قرار داد
      لذا شاخص‌هايي که براي نظارت منطقه‌اي مورد استفاده قرار ميگيرد معمولاً شاخص‌هاي محدود و مشخص هستند و ماهيت تکميلي براي شاخص‌هاي ملي يا جهاني ندارند
      با توجه به ماهيت و کاربرد شاخص‌هاي منطقه‌اي، هنوز شاخصي در اين سطح تعريف و پيشنهاد نشده است
    -4 نظارت موضوعي
      اجراي برنامه اهداف توسعه پايدار در تعداد قابل توجهي از بخشها و حوزه‌هاي موضوعي اجرا ميشود و چالشهاي اجرايي نيز بايستي در همين بخشها و حوزه‌ها شناسايي شود
      موضوعاتي مانند آموزش، بهداشت، کشاورزي، تغذيه، سرمايهگذاري براي توليد و مصرف پايدار از منابع آب و انرژي و … درسهايي که از پيشرفت يک موضوع، در يک کشور اتفاقاتي افتد ميتواند در ساير کشورها هم مورد استفاده قرار گيرد
      چالشهاي اجرايي و فاصلههاي موجود در فناوري نيز از طريق اين سطح نظارتي قابل پايش است و بر آن اساس هم کشورها و هم جامعه جهاني درخواهند يافت که در چه نقاطي از برنامه نيازمند تمرکز بيشتر هستند
      براي اين منظور مجموعه مهمي از شاخص‌هاي درونداد و شاخص‌هاي فرآيندي پيشنهاد شده است که ميبايست توسط کشورها در هر يک از اهداف برنامه به کار گرفته شود
  پيوست
    کارگروههاي تخصصي تدوين سند ملي آموزش 2030
    فهرست اعضاي کميته تلفيق تدوين سند ملي آموزش 2030
      اعضاي حقوقي
        دکتر محمد امين سازگارنژاد ، وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعي
        خليل الله بابالو ، قائم مقام وزير در امور بين الملل و رئيس مرکز امور بين الملل و مدارس خارج از کشور وزارت آموزش و پرورش
        دکتر عبدالرحيم نوه ابراهيم ، وزارت علوم، تحقيقات و فن‌آوري
        دکتر اکرمي، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي
      اعضاي حقيقي
        دکتر مهدي نويد ادهم ، دبير کل شوراي عالي آموزش و پرورش
        دکتر جعفر توفيقي، استاد دانشگاه تربيت مدرس
        دکتر صديق، مشاور وزير علوم، تحقيقات و فناوري
        علي زرافشان، معاون اموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش
        محمد ديمه ور، معاون آموزش ابتدائي وزارت آموزش و پرورش
        دکتر علي عباسپور تهراني فرد، استاد دانشگاه صنعتي شريف
        دکتر يدالله مهر عليزاده، استاد دانشگاه شهيد چمران اهواز
        دکتر محمد يمني دوزي سرخابي، استاد دانشگاه شهيد بهشتي
        دکتر علي اللهيار ترکمن، رئيس امور آموزش و پرورش عمومي و فني و حرفه اي سازمان برنامه وبودجه
        دکتر سعدالله نصيري، دبير کل کميسيون ملي يونسکو
        دکتر محدثه محب حسيني، مدير بخش اموزش کميسيون ملي يونسکو
    فهرست اعضاي کميته ملي آموزش کميسيون ملي يونسکو
    فهرست اعضاي کميته ملي آموزش عالي کميسيون ملي يونسکو