7 فصل اول : مباني ارزشي چشمانداز
3 1- ويژگيهاي جامعه آرماني برگرفته از قانون اساسي
جامعه آرماني مورد نظر در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، جامعهاي است كه در آن بر پايه اصول اساسي اسلام، كرامت و آزادگي انسان حفظ، و شرايط رشد او در حركت به سوي نظام الهي، فراهم آمده است. در چنين جامعهاي. اقتصاد وسيله است و در تحكيم بنيادهاي اقتصادي، اصل رفع نيازهاي انسان در جريان رشد و تكامل اوست.
خصوصيات اساسي جامعه مورد بحث در قانون اساسي به شرح زير است:
1- استقلال سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي
2- آزادي به منزله عامل تحقق استقلال و استعدادهاي ملي
3- وجود عدالت اجتماعي و نبودن فقر و محروميت
4- تأمين نيازهاي انساني، در جريان رشد و تكامل او
5- بالندگي توليد و اشتغال كامل مولد
استقلال سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي
الزامهاي استقلال سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي عبارتند از:
الف: ثبات سياسي و نظم حقوقي و نهادي معطوف به توسعه اقتصادي متكي به مشاركت عامه
ب: توان داخلي براي گسترش مناسب ظرفيتهاي توليدي، با توجه به معيارهاي اقتصادي
ج: توان سازماندهي اقتصادي مؤثر، به ويژه در روابط بينالمللي، براي تأمين بهتر منافع ملي
د: توان توسعه علوم، فناوري و استفاده مؤثر از فناوريهاي نوين
هـ: توان تأمين و نگهداشت سرمايه انساني
و: تأمين مطمئن و اقتصادي كالاها و خدمات مورد نياز جامعه رو به رشد ايران، از طريق پيوستگي معقول با دنياي خارج
ز: برخورداري از توان دفاعي براي حفظ استقلال سياسي و تماميت ارضي
آزادي به منزله عامل تحقق استقلال و استعدادهاي ملي
الف: تأمين آزاديهاي سياسي و اجتماعي در حدود قانون
ب: مشاركت عامه مردم در تعيين سرنوشت سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي خويش
ج: ممنوعيت تفتيش عقايد و عدم مؤاخذه و تعرض به افراد، به صرف عقيدهاي خاص
د: تأمين آزادي احزاب، جمعيتها، انجمنهاي سياسي، صنفي و انجمنهاي اسلامي يا اقليتهاي ديني شناخته شده، در چارچوب اصول استقلال، آزادي، وحدت ملي، موازين اسلامي و قانوني
هـ: رعايت آزادي انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به كاري معين و جلوگيري از بهرهكشي از كار ديگري
تأمين نيازهاي انسان در جريان رشد و تكامل
نيازهاي انسان در جريان رشد و تكامل، آن چنان كه در قانون اساسي آمده است، مشتمل بر دو گروه، نيازهاي فردي و نيازهاي اجتماعي است.
الف: نيازهاي فردي
خوراك، پوشاك، مسكن، بهداشت و درمان، آموزش و پرورش، تشكيل خانواده، شغل، مالكيت مشروع، حق دادخواهي قانوني و فرصت براي خودسازي معنوي، سياسي، اجتماعي و شركت فعال در رهبري كشور و افزايش مهارت و ابتكار.
ب: نيازهاي اجتماعي
فرهنگ متعالي، تأمين اجتماعي، امنيت قضايي، توان دفاعي، فناوري پيشرفته و محيط زيست سالم.
عدالت اجتماعي و نبودن فقر و محروميت
ويژگيهاي عدالت اجتماعي و رفع فقر و محروميت عبارتند از:
الف: برابري فرصتها و امكانات در دستيابي به آموزش، اشتغال، سرمايه و ابزار كار براي همه
ب: تأمين حداقل قابل قبول نيازهاي اساسي مردم
ج: كاهش تفاوتهاي بين درآمد و ثروت به حداقل ممكن و متناسب با توسعه سالم اقتصادي - اجتماعي
د: تعادل نسبي اقتصادي - اجتماعي و فرهنگي بين مناطق و استانهاي كشور
بالندگي توليد و اشتغال كامل مولد
رشد مستمر توليد در تمامي شرايط، از ضروريات توسعه است. چنين رشدي بايد داراي ويژگيهاي ذيل باشد:
الف: اتكا به اقتصادي مولد، و دانش- پايه و رقابتي
ب: استفاده از فناوريهاي نوين و مشاركت فعال نيروي كار جامعه، در ايجاد رشد
ج: فراهم كردن موجبات ارتقاي سرمايه اجتماعي و سرمايه انساني كشور، در جريان رشد و بهبود توان توسعه فناوري
د: توسعه و ساماندهي نهادهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به منظور تحقق رشد مستمر، با توجه به تحولات جهاني
هـ: استفاده حداكثر از امكانات، فرصتهاي بينالمللي و بازارهاي جهاني در مسير رشد اقتصادي
3 2- مرحله كنوني رشد كشور، در راستاي جامعه آرماني و در افق چشمانداز
قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، در اصل چهل و سوم، به «رعايت ضرورتهاي حاكم بر برنامهريزي عمومي اقتصاد كشور، در هر يك از مراحل رشد» اشاره نموده است.
جهان امروز جهاني است كه:
- انسان به مرزهاي بسيار والاي علوم و فناوري دست يافته است.
- عرضه علوم و فناوري داراي خصلتي متمركز و شبه انحصاري است.
- بدون دسترسي مستمر به علوم و فناوري پيشرفته، تداوم سازندگي و شكوفايي اقتصادي و اجتماعي، امكان ناپذير است.
- بستگيهاي متقابل جهاني، امري احتراز ناپذير و براي رشد و تعالي اقتصادي ضرورتي است مسلم
- كشورهاي كم توسعه يافته امروز ميتوانند با اتخاذ استراتژيها و برنامهريزيهاي مناسب و صحيح، متكي بر استفاده از امكانات خويش و دست آوردهاي انساني عصر حاضر، فقر و محروميت را ريشهكن سازند.
ايران امروز جامعهاي است كه:
- فناوري در دسترس جامعه عليرغم پيشرفتهاي محسوس آن، در سطحي پايين قراردارد.
- وجود منابع غني نفت و گاز و ساير كانيها، امكان مالي دسترسي به دستاوردهاي پيشرفته جهان امروز را براي جامعه، فراهم آورده است.
- زيرساختهاي اجتماعي، فيزيكي، تشكيلاتي و حقوقي لازم براي رشد و توسعه پايدار وجود دارد.
- استقلال سياسي حاصل آمده و مي تواند پايه تنظيم و اجراي برنامههاي مناسب توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور قرار گيرد.
- نيروي انساني متخصص، براي اجراي برنامههاي توسعه و گسترش توان علمي و فناوري در جامعه وجود دارد.
با توجه به ويژگيهاي جهان امروز و شرايط كنوني جامعه ايران، الزامهاي مرحلهاي رشد جامعه ايران در افق چشمانداز، در بر گيرنده خطوط كلي زير است:
1- گسترش و تعميق فرايند و فرهنگ توسعه صنعتي كشور، خدمات مولد ارزش افزوده بالا، جايگيري در حوزههاي مناسب و برتر در تقسيم كار جهاني، در راستاي ارتقاي موقعيت و منزلت منطقهاي و بينالمللي ايران
2- ظرفيت سازي و توانمند سازي جامعه، با تكيه بر علوم و فناوريهاي نوين
3- وجود دولتي توانمند، كارآمد، خردمند و معطوف به رشد و توسعه، در فضاي جديد جامعه جهاني
4- احترام به حقوق خصوصي و ايجاد ساختارهاي انگيزشي مناسب فردي و اجتماعي، براي شكلگيري رشد پايدار و تحقق امنيت انساني