3 3- الزامها و راهبردها

الزامها و راهبردها، مضاميني در جهت بهره‌برداري مطلوب از فرصتهاي پيش روي كشور براي نيل به هدفها و سياستهاي كلي چشم‌انداز بلندمدت جمهوري اسلامي ايران هستند كه منبعث از محورهاي اساسي و سياستهاي كلي مي‌باشند. اين مضامين بر حسب محورهاي اساسي عبارتند از:

3-1- رشد مستمر و پايدار

ايجاد شرايط و فضاي مناسب براي امنيت سرمايه و گسترش سرمايه‌گذاري و توليد از طريق:

- تضمين حقوق مالكيت خصوصي (مادي و معنوي)

- برقراري ثبات سياسي، اجتماعي و اقتصادي

- سامان كارآمد قوانين، مقررات و نهادسازي و ايجاد ثبات نسبي در آن

- سامان كارآمد بازار كار و حقوق مربوط به آن، از جمله قوانين كار و تأمين اجتماعي

- تضمين جريان آزاد اطلاعات و نهادينه شدن آن و ايجاد شرايط رقابت

- گسترش و تعميق كارآمد بازار سرمايه، بازار پول و ارز با رقابتي كردن نظام بانكي و كاركردهاي آن و برقراري انضباط مالي و بودجه‌اي همراه با توسعه نهادها و ابزارهاي آن

ارتقاي كيفيت مديريت اقتصادي از طريق:

- اصلاح نهادهاي عمومي با تكيه بر شفافيت، حساب‌دهي و پاسخگويي در تصميم‌گيري‌ها

- اعمال مديريت و تخصيص كارآمد منابع و كاهش اتلاف و ضايعات

- گسترش فرايند تمركززدايي و ايجاد تعادلهاي منطقه‌اي در راستاي توازن بخشيدن به جريان توسعه اقتصادي، اجتماعي كشور

3-2- توسعه مبتني بر دانايي

استقرار انباشت سرمايه انساني كارآمد، خلاقيت و كارآفريني و نوآوري، توسعه (كاربرد) فناوري اطلاعات و ارتباطات و بسط كار و فعاليت ملي از طريق:

- ايجاد شرايط مناسب براي نهادينه كردن رويكردهاي علمي، پذيرش تحول و نوآوري و خلاقيت، جهت باروري بيشتر سرمايه انساني

- ارتقاي مستمر سطح دانش و فناوري و كاستن از شكاف سطح آن با سطح جهاني

- بازآفريني كليه فرايندهاي اداري - اجرايي و خدمات كشور با استفاده از فناوري اطلاعات، به‌منظور برپايي نظام پوياي اقتصادي - اجتماعي و ارائه‌ي خدمات به هنگام شهروندان

- ايجاد نظام كارآمد اختراع، ابتكار، نوآوري، خلاقيت و كارآفريني

- برپايي نظام اقتصادي، اجتماعي پويا به منظور بسط انگيزه‌ها و باورها جهت توسعه سرمايه انساني، سرمايه اجتماعي و اقتصاد دانايي‌محور

- ايجاد شرايط مناسب براي باروري سرمايه‌هاي انساني و شكل‌دهي سرمايه اجتماعي كارآمدتر براي كشور

- برپايي نظام پوياي توليد و توزيع اطلاعات و ارتقاي فناوري جهت كارآمد كردن ارتباطات، تعاملات و شبكه‌اي شدن قلمروها و نهادينه شدن جريان آزاد اطلاعات

- برپايي نظام آموزش و تحقيق كارآمد با تكيه بر خلاقيت، نوآوري مورد نياز اقتصاد دانايي و در تعامل همه جانبه با دانش و فناوري جهاني

- ايجاد نظام نهادي و انگيزشي مناسب با استقرار حقوق مالكيت معنوي، در جهت شكل‌گيري بازار دانايي و تقويت مبادلات علمي در سطح ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي

- بسط و توسعه فناوري‌هاي نوين و بهره‌وري متناسب با ظرفيتها و عرضه نيروي كار در جهت اشتغال‌زايي و مقابله با بحران بيكاري

- ايجاد هم‌پيوندي و تعامل علمي و فناوري بين بخشهاي مختلف اقتصادي كشور

3-3- تعامل فعال با اقتصاد جهاني

اتخاذ سياستهاي مربوط به برقراري كارآمد شرايط آزادي تجارت خارجي و گسترش سرمايه‌گذاري خارجي از طريق:

- پي‌ريزي ساختار مناسب براي تعامل خلاق، مشاركت خردمندانه و مؤثر در فرايندهاي جهاني شدن

- رفع موانع غير تعرفه‌اي و برقراري نظام تعرفه‌اي مناسب در چارچوب هماهنگ با نظامهاي تعرفه‌اي جهان

- سامان كارآمد امور توليد، سازمان و فناوري كشور جهت پيوستن به سازمان تجارت جهاني و كسب درجه بالاتر در تأثيرگذاري بر فرايند نظم جهاني

- ايجاد تسهيلات اداري، گمركي و قضايي براي روانسازي جريان تجارت و توسعه صادرات غير نفتي

- ايجاد زيربناهاي كالبدي وغير كالبدي معطوف به توسعه تجارت، از جمله ايجاد و توسعه زيربناهاي حمل و نقل و ارتباطات، پيوستن به كنوانسيونهاي بين‌المللي، ايجاد پايگاههاي مناسب براي ارائه‌ي خدمات تجارت بين‌المللي، ايجاد و توسعه سخت‌افزارها و نرم‌افزارهاي لازم براي تجارت الكترونيكي

- نهادسازي كارآمد امور مرتبط با قانون سرمايه‌گذاري خارجي در جهت توسعه سرمايه‌گذاري خارجي در چارچوب اهداف توسعه ملي

- توسعه سكوهاي صادراتي و مناطق آزاد ويژه اقتصادي، از طريق تعريف جديد منابع درآمدي سازمانهاي مناطق آزاد، و تمركز كاركردهاي اين مناطق بر حوزه‌هاي هم‌پيوندي اقتصاد ايران با اقتصاد جهاني، و احتراز از رويكردهاي توسعه منطقه‌اي، و منظومه‌اي كردن توسعه اين مناطق با توسعه ملي

- اصلاح و تغيير قوانين، مقررات، استانداردها و رويه‌ها در بنگاهها و سازمانها و مؤسسه‌هاي عمومي و خصوصي براي سازگاري آنها با ضوابط و قواعد و هنجارهاي پذيرفته شده بين‌المللي، جهت كارآمد كردن امور

- بسط و گسترش همكاري‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي با پي‌ريزي مناسبات سياسي نوين و كارآمد با خارج متكي بر اصل تنش‌زدايي در روابط بين‌المللي

- گسترش و تجهيز دالانهاي ارتباطي با عملكرد فرا ملي، و مراكز جمعيت مستقر در آن براي استفاده از مزيتهاي موقعيت جغرافيايي، ژئوپلتيكي و قابليتهاي ترانزيتي كشور

- شناسايي و بهره‌برداري از مراكز جمعيتي، با امكان عملكردهاي فرا ملي و بين‌المللي براي هم‌افزايي و تقويت نقش منطقه‌اي كشور

- شناسايي و آماده‌سازي مسيرهاي انتقال انرژي درياي خزر و نواحي شرقي آن تا پايانه‌هاي خروجي در غرب، جنوب و شرق كشور

3-4- رقابت‌پذيري اقتصاد

اتخاذ خط مشيها و راهبردهاي مناسب در جهت ارتقاي رقابت‌پذيري در سطح ملي و بنگاهها از طريق:

- ايجاد و توسعه زيربناهاي مدرن از جمله گسترش شالوده‌هاي ارتباطي، مخابراتي، انفورماتيك و نظاير آن

- نوسازي صنعتي در راستاي ساختار فناوري، مديريتي، مالي و مهارتي بنگاهها

- جايگيري در حوزه‌هاي برتر و بالنده در تقسيم كار بين‌المللي

- ايجاد زمينه‌هاي لازم براي شكل‌گيري آرايشهاي مناسب بنگاهي در سطح استانداردهاي بين‌المللي

- ايجاد سازوكارها و زمينه‌هاي مناسب براي برقراري و همگرايي عوامل مؤثر در ارتقاي بهره‌وري و نوآوري در منظومه دانشگاه و صنعت و دولت در سطح ملي و بين‌المللي

- مشاركت در زنجيره‌هاي توليد و تجارت بين‌المللي در راستاي ارتقاي فناوري و گسترش بازار

- توسعه آموزش در كليه سطوح به ويژه در مقطع دانشگاهي، در رشته‌هاي علوم و مهندسي و همچنين ارتقاي مهارتها از طريق توسعه نظام آموزش نيروي كار

- ايجاد رابطه منطقي بين دستمزدها و بهره‌وري

- استقرار نظام مالي ارزيابي كيفيت، متناسب با استانداردهاي بين‌المللي

- دگرگوني در ساختار حمايتهاي دولتي و معطوف كردن آن به ايجاد نهادهاي پشتيبان در راستاي ارتقاي بهره‌وري و رقابت‌پذيري در سطح اقتصاد ملي و بنگاهها

- بهبود شرايط استفاده از نيروي انساني كارآمد و دانش آموخته، با استقرار نظام شايسته‌گزيني

- افزايش كارآيي و استفاده مؤثرتر از فناوري‌هاي موجود و توسعه و اشاعه فناوري نوين (ايجاد آمادگي رواني - سازماني براي پذيرش فناوري‌هاي جديد)

- پي‌ريزي ساختار سياسي و محيط حقوقي متناسب جهت مشاركت پايدار و نهادينه شده مردم در فرايند توسعه

3-5- امنيت انساني و عدالت اجتماعي

ايجاد زمينه‌هاي لازم براي ايجاد رشد و تعالي انسان ايراني از طريق:

- آموزش و كسب مهارت و دسترسي به اطلاعات و دارايي‌هاي مادي و معنوي

- رفع موانع قانوني، نهادي و اجتماعي و كاستن از نابرابريها و تبعيض‌هاي جنسيتي در راستاي مشاركت بيشتر زنان در فعاليتهاي اقتصادي، سياسي و اداري كشور

- ايجاد امنيت شغلي و درآمدي براي افراد در فضاي توأم با كارآيي، رقابت و برابري فرصتها

- برقراري عدالت اجتماعي بر پايه تساوي در برابر قانون و وجود فرصتهاي يكسان و امكانات مساوي براي همه ايرانيان، توأم با رشد اقتصادي و توزيع كارآمد درآمد

- زمينه‌سازي براي شكل‌گيري مطلوب ابعاد هويتي، و پاسخگويي به نيازهاي جوانان، متناسب با ظرفيتها و الزامهاي اين دوره با تأكيد بر ارتقاي سرمايه انساني و اجتماعي آنان، اوقات فراغت و جلب مشاركت اجتماعي جوانان

- زمينه‌سازي براي شكل‌گيري مطلوب ابعاد هويتي اقوام ايراني و پاسخگويي به نيازهاي آنان در قالب تقويت و استحكام انسجام ملي

- پي‌ريزي كارآمد توسعه امنيت غذايي، بهداشتي و رشد و توسعه متكي بر سلامت

- احترام به حقوق و حريم خصوصي افراد

- ايجاد امنيت فردي و مصونيت از خشونت و تجاوز و برخورد با رشد نااطميناني در زندگي فردي و اجتماعي و پي‌ريزي امنيت لازم براي ثبات و اطمينان خاطر

- بسط ظرفيتهاي ورزشي همراه با جامعيت، فراگيري و كفايت آن جهت ارتقاي استعدادهاي روحي، جسمي و فكري آحاد مردم به ويژه جوانان

3-6- امنيت ملي

برقراري امنيت ملي و سرزميني از طريق:

- احترام به حقوق خصوصي شهروندان متضمن استقرار نهادهاي دموكراتيك در حوزه سياسي و آزادي اقتصادي

- تضمين آزاديهاي قانوني فردي و اجتماعي و ايجاد زمينه مصونيت شهروندان از خشونت و تجاوز

- برقراري نظم و امنيت عمومي بر مبناي تضمين امنيت فردي و اجتماعي شهروندان

- تنش‌زدايي و ايجاد روابط مبتني بر برابري حقوق با ساير كشورها، در چارچوب منافع ملي و حركت براي برقراري صلح و امنيت بين‌المللي و پايدار بر مبناي نظريه گفت و گوي تمدنها

- تقويت اعتماد متقابل دولت و مردم به منظور افزايش مشروعيت سياسي نظام

- فراهم آوردن زمينه حضور مؤثر جوانان در بسترهاي مشاركت سياسي، اجتماعي و اقتصادي

- محدود كردن توسعه مراكز زيست و جلوگيري از گسترش اسكان جمعيت و استقرار فعاليت در مناطق حساس به جهات «امنيتي و دفاعي»، «حفظ محيط زيست» و «حراست از ميراث فرهنگي»

اتخاذ راهبردهاي مناسب در سياست خارجي و سازماندهي مؤثر روابط بين‌الملل از طريق:

- بسط و توسعه همكاري‌هاي توسعه‌اي و همزيستي فعال با جهان خارج و مقابله با انزوا، با سرلوحه قراردادن اصول: عزت، حكمت و مصلحت

- تعامل با دنياي خارج بر اساس احترام به قواعد و هنجارهاي بين‌المللي، و اصل عدم مداخله در امور ديگران

- گسترش روابط منطقه‌اي و حركت در جهت تقويت سازمانهاي منطقه‌اي و اسلامي

- تأكيد بر چند جانبه‌گرايي و تأكيد بر نقش سازمانهاي بين‌المللي

- بازنگري و ساماندهي ساختار دستگاهها و نهادهاي فعال در تجارت خارجي و فعال شدن دستگاه ديپلماسي در جهت بسط روابط اقتصادي بين‌المللي كشور

- جهت‌گيري سياست خارجي در ارتباط با كشورهايي كه موجب سرعت بخشيدن توسعه اقتصادي كشور مي‌شوند.

- شناسايي فرصتها و محدوديتهاي خارج از كشور توسط دستگاه ديپلماسي كشور، و معرفي آنها به بنگاههاي اقتصادي داخلي و تشويق آنها براي فعاليت در عرصه منطقه‌اي و بين‌المللي

- فراهم كردن زمينه‌هاي تأثيرگذاري كارآمدتر سياست خارجي در صحنه بين‌المللي، از طريق سامان بخشي به مناسبات داخلي

3-7- ارتقاي كيفيت سطح زندگي

ارتقاي نقش سلامت در توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور از طريق:

- انجام سرمايه‌گذاري‌هاي لازم، پاسخ‌دهي به انتظارات مردم و جلب مشاركت آنان

- گسترش آموزشهاي همگاني سلامت و بهداشت

- كاهش فقر استاني در حوزه‌هاي درآمدي، بهداشتي و آموزشي

برقراري تأمين اجتماعي در جامعه از طريق:

- ايجاد پوشش بيمه‌اي فراگير در راستاي تضمين و تأمين معيشت پايه و كاهش آسيب‌پذيري‌هاي ناشي از حوادث، نوسانات و دگرگوني‌هاي شديد سياسي و اقتصادي

- توسعه نظامهاي مددكاري اجتماعي و گسترش مشاركت توانمند نهادهاي خودجوش مردمي NGOs

- كمك به ايجاد نهادها، دستگاه‌هاي غير دولتي مسئول دفاع از حقوق فردي، خانوادگي و اجتماعي فقرا و آسيب‌ديدگان اجتماعي

- كاهش تفاوتهاي ناحيه‌اي و كاهش فقر در مناطق محروم

3-8- محيط زيست و توسعه پايدار

برپايي نظم نوين اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در كنار و در تعامل توسعه‌اي با نظم زيست‌محيطي از طريق:

- توسعه مشاركتهاي مردمي در حوزه‌هاي اقتصادي و اجتماعي كشور

- حفاظت از منابع طبيعي در حوزه‌هاي درون‌مرزي و برون‌مرزي مشترك (خليج فارس و درياي خزر) با تكيه بر گسترش همكاري‌هاي منطقه‌اي

- پيروي از قواعد، ترتيبات و مقاوله‌نامه‌هاي بين‌المللي معطوف به حفاظت از محيط زيست، حفظ تنوع زيستي، كاهش آلاينده‌ها و عناصر آلوده كننده

- توقف فرايندهاي تنشي و نهايتاً تخريبي اكولوژيكي، در راستاي تأمين سلامت زيست‌بومهاي آسيب ديده (در حوزه‌هايي كه استقرار جمعيت و فعاليتها فراتر از تحمل ظرفيت بوده است.)

- بهره‌برداري عقلايي از منابع و دارايي‌هاي طبيعي، با تكيه بر حفظ قدرت باززدايي اكوسيستمها و جلوگيري از تخريب منابع تجديدناپذير

- احيا و تكثير زيستگاهها، گونه‌هاي جانوري و گياهي و زيست‌بومها

- دگرگوني اساسي در شيوه تفكر، زندگي، توليد، مصرف و شهرنشيني جمعيت و تدوين قواعد، اصول و مباني زيست‌محيطي و تطبيق سامان امور با آن

3-9- توسعه فرهنگي

بسط توسعه‌اي باورها، تفكرات، سنتها و تلقي‌ها از طريق:

- ترويج و تعميق فرهنگ كار، توليد و كارآفريني

- تقويت و تعميق فرهنگ و هويت اسلامي - ايراني

- ايجاد زمينه‌هاي بالقوه و بالفعل تنوع و تكثر در زمينه‌هاي فرهنگي و هنري، به عنوان سرمايه‌هاي اصلي توليد و بازتوليد انديشه و موضوعات فرهنگي و هنري در سطح ملي و جهاني

- ايجاد زمينه‌هاي پذيرش تحول و نوسازي در عرصه انديشه، و نظم‌بخشي به باورها و انجام تغييرات

- پي‌ريزي ارتباط مبتني بر همدلي و تفاهم بين آحاد مردم

- اصلاح و نوسازي تفكرات، باورها و سنتهاي علمي

- ترويج و تضمين فرهنگ علمي جهت برپايي انسان متكي به خود و جامعه خودراهبر

- گسترش استفاده از ابزارهاي نوين ارتباطي، و فهم صحيح از ماهيت رسانه‌هاي جديد و فناوري‌هاي اطلاعاتي و به‌كارگيري كامل اين ابزارها در راستاي هدفهاي مورد نظر

- ارتقاي بخش فرهنگي به منظور جبران عقب‌ماندگي‌هاي سخت‌افزاري و نرم‌افزاري، و متوازن شدن سطح بخش فرهنگي با بخشهاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي

- به‌كارگيري راهكارهاي مناسب و قانوني براي بالا بردن جذابيت توليدات فرهنگي داخلي، به عنوان مهم‌ترين حربه در مقابله با امواج رو به تزايد فرهنگ جهاني

- تقويت حضور جلوه‌هاي بيان فرهنگ و هنر قومي در عرصه‌هاي ملي و ارتقاي همكاري‌هاي فرهنگي بين‌المللي

- ترويج و تعميق فرهنگ قانون‌پذيري و احترام و تبعيت از قانون

- رشد فرهنگ معنويت، ايمان و اعتقاد و وجدان اجتماعي

- پي‌ريزي سامان امور و همچنين بسط و گسترش اطلاعات و علوم، جهت شكل‌دهي انسان آينده‌نگر براي شكل‌دهي جامعه آينده‌نگر و آينده‌ساز

3-10- توسعه مديريت دولت Governance

شكل‌دهي توسعه مديريت در دولت با مؤلفه‌هايي همچون تدبير، پاسخگويي، شفافيت، دانايي جهت راهبري مديريت توسعه كشور از طريق:

- برقراري شرايط دخالت اندك دولت در اداره امور اقتصادي در راستاي بسط مشاركتها و فرصتها، كاهش فساد مالي و رانت‌جويي

- ايجاد تعامل سازنده و پويا بين ديوانسالاري دولت و فعاليتهاي اقتصادي مردم براي نيل به بسط مشاركت حداكثر مردم

- تقويت حاكميت قانون و محدود كردن قلمرو فعاليتهاي دولت به اجراي وظايف اصلي و حاكميتي و حضور همه جانبه‌تر در اين قلمروها با تكيه بر آينده‌نگري در تنظيم امور به جاي مداخله مستقيم در فعاليتها

- پي‌ريزي، تحكيم و حمايت از مالكيت فردي و خصوصي و تثبيت انگيزه‌هاي اقتصادي براي فعاليت بخش خصوصي

- اصلاح و بازنگري در قوانين و مقررات با جهت‌گيري حذف انحصارات دولتي، افزايش مشاركت مردمي، افزايش انگيزش و كارايي كاركنان دولت براي انجام امور در سطح كيفي مطلوب و تأمين رضايت مردم در نحوه ارائه‌ي خدمات عمومي

- استقرار اصول شايسته‌گزيني، شايسته‌پروري و شايسته‌سالاري در اداره امور كشور

- استقرار نظام ارزيابي عملكرد به منظور سنجش عملكرد، و توفيق در تحقق اهداف و برنامه‌هاي دولت در مقايسه با ساير دولتها و استفاده از نتايج حاصل در تدوين استراتژيها و برنامه‌هاي اجرايي كشور

- توسعه تعامل دولت و مردم به منظور افزايش اعتماد، همگرايي، نشاط ملي و سرمايه اجتماعي جهت تحرك بخشي به توسعه كشور

3-11- امنيت و توسعه قضايي

برپايي امنيت فراگير، جامع، با كفايت، در دسترس، شفاف و پاسخگو از طريق:

- اتخاذ ترتيبات نهادي براي حل اختلافهاي ميان بنگاهها، شهروندان و دولت

- پي‌ريزي امنيت اجتماعي، سياسي و اقتصادي براي آحاد مردم براي تحرك‌بخشي به توسعه كشور

- ايجاد نظام قضايي بالسويه در دسترس، سريع، ارزان، قابل پيش‌بيني، منصفانه و قاطع

- تخصصی کردن محاکم

- اصلاح فرايند انجام امور قضايي و اداری به وسيله توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات، در راستای بهبود سيستمها و روشهای انجام کار

- به‌كارگيري تشكلهاي صنفي و مجامع تخصصي، جهت داوري دعاوي حقوقي اختصاصي

- جايگزينی نسبي اخذ جرائم نقدی و انجام خدمات اجتماعی به جای حبس و متناسب‌سازي جريمه با جرم

- محدود ساختن عناوين مجرمانه و جداسازي آسيبهاي اجتماعي از فهرستهاي جرايم

- فراهم نمودن زمينه‌های لازم جهت استقلال و امنيت قضايي قضات

- ايجاد سازوكار و بستر لازم براي پيشگيري از وقوع جرم

- پايه‌گذاري و تضمين بنيادهاي قانوني و حقوق مالكيت

- رفع هر گونه تبعيض جنسيتي، قومي و گروهي

3-12- تعادل و توازن منطقه‌اي كشور بر اساس موازين آمايش سرزمين

بهره‌وري بهينه از ظرفيتهاي اجتماعي و طبيعي سرزمين و چيدمان منطقي برنامه توسعه با رعايت هماهنگي بين ابعاد اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و زيست‌محيطي توسعه از طريق:

- ايجاد هماهنگي بين سطوح خرد و كلان فعاليتها در درون هر بخش، بين بخشي، بين مناطق، ميان‌مدت و بلندمدت در اقتصاد كشور

- رعايت موازين زيست‌محيطي و بهره‌برداري بهينه از منابع طبيعي در راستاي صيانت، انباشت و پايداري منابع

- تقويت زيرساختهاي توسعه‌اي در مرزها، بنادر، جزاير كشور جهت بهره‌گيري كارآمد از موقعيت ژئوپلتيكي كشور در تعامل همه جانبه با شرايط منطقه‌اي و جهاني، در راستاي توسعه پايدار ملي با رويكرد جهاني

- رعايت موازين و ويژگي‌هاي اجتماعي، قومي و فرهنگي مناطق مختلف در توسعه همه جانبه كشور

- بارور كردن حداكثر ظرفيتهاي محيطي و انساني استانها و رفع عدم تعادلهاي سرزميني

- توسعه همه جانبه مناطق كمتر توسعه يافته، مناطق مرزي و به ويژه مناطق در معرض تعامل همه‌جانبه با اقتصاد فرا ملي و جهاني، از طريق تقويت شبكه‌هاي زيرساختي ارتقاي شاخصهاي توسعه انساني، شكوفايي مزيتها، تحرك‌بخشي به ساختارهاي اقتصادي و اجتماعي در قالب توسعه پايدار ملي با رويكرد جهاني

- سازماندهي نظام اسكان جمعيت و توازن سلسله مراتبي مراكز شهري و روستايي در تعامل سه عنصر انسان، فضا و فعاليت و رعايت موازين آمايش سرزمين، تسهيل و تنظيم روابط دروني و بيروني اقتصاد كشور، حفاظت از محيط زيست و ميراث فرهنگي در استقرار جمعيت و فعاليت بر پهنه سرزمين

- رعايت موازين تعادل و توازن بين جمعيت، فعاليتهاي اقتصادي و ظرفيتهاي محيطي در شهرها و كلان‌شهرها به ويژه تهران

- گسترش فرايندهاي تمركززدايي و پي‌ريزي تقسيم كار مناسب توسعه‌اي بين مناطق مختلف كشور در راستاي توسعه پايدار ملي با رويكرد جهاني

- انتخاب گزيده‌اي از مراكز جمعيتي با امكان عملكرد ملي و فرا ملي و تقويت پايه‌هاي علمي - تحقيقاتي آنها به منظور پي‌ريزي توسعه مبتني بر دانايي

- تنظيم سند ملي توسعه استاني در چارچوب موازين كلي برنامه

- تنظيم سند ملي توسعه بخشي در چارچوب موازين كلي برنامه

- تعامل سازمان يافته بين اسناد توسعه استاني و بخشي در چارچوب موازين برنامه

جدول شماره 1- برخی شاخصهای جمعيتی در کشورهای منتخب و مناطق مختلف جهان در سال 2002

ضريب شهر نشينی (درصد) | اميد به زندگی (سال) | نسبت جمعيت 65 ساله و بيشتر (درصد) | نسبت جمعيت 14-0 ساله (درصد) | نرخ باروری کل (نفر) | نرخ رشد طبيعی (درصد) | ميزان خام مرگ و مير (در هزار) | ميزان خام مواليد (در هزار) | جمعيت ميليون نفر | كشور
78 | 81 | 18 | 14 | 3/1 | 2/0 | 8 | 9 | 4/127 | ژاپن
79 | 86 | 7 | 22 | 5/1 | 8/0 | 5 | 13 | 4/48 | کره جنوبی
57 | 73 | 4 | 33 | 2/3 | 9/1 | 4 | 23 | 4/24 | مالزی
39 | 68 | 5 | 31 | 6/2 | 6/1 | 6 | 22 | 217 | اندونزی
30 | 72 | 6 | 27 | 0/2 | 2/1 | 6 | 18 | 9/18 | سری‌لانکا
43 | 66 | 4 | 36 | 5/3 | 0/2 | 7 | 27 | 2/71 | مصر
66 | 69 | 6 | 30 | 5/2 | 5/1 | 7 | 22 | 3/67 | ترکيه
51 | 72 | 5 | 32 | 9/1 | 8/0 | 6 | 14 | 2/8 | آذربايجان
50 | 70 | 3 | 41 | 1/4 | 6/2 | 6 | 31 | 2/17 | سوريه
33 | 63 | 4 | 42 | 8/4 | 2/1 | 9 | 30 | 5/143 | پاکستان
75 | 77 | 13 | 21 | 1/2 | 6/0 | 9 | 15 | 4/287 | آمريکا
74 | 79 | 16 | 19 | 9/1 | 4/0 | 9 | 13 | 5/59 | فرانسه
85 | 80 | 12 | 20 | 7/1 | 6/0 | 7 | 13 | 7/19 | استراليا
66 | 69 | 5 | 33 | 5/2 | 2/1 | 6 | 18 | 3/65 | ايران
75 | 76 | 15 | 18 | 6/1 | 1/0 | 10 | 11 | 1197 | کشورهای توسعه يافته
41 | 63 | 4 | 36 | 5/3 | 9/1 | 9 | 27 | 3737 | کشورهای در حال توسعه بدون چين
47 | 67 | 7 | 30 | 8/2 | 3/1 | 9 | 21 | 6215 | کل دنيا

مأخذ: World population data sheet of the population reference bureau (2002)

جدول شماره 2- نرخ بيکاری

2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | كشور |
0/4 | 6/3 | 1/3 | 1/3 | 3/3 | 1/3 | چين |
0/3 | 7/3 | 1/4 | 3/6 | 8/6 | 6/2 | کره جنوبی |
1/9 | 1/8 | 1/6 | 4/6 | 5/5 | 7/4 | اندونزی |
5/3 | 6/3 | 1/3 | 4/3 | 2/3 | 4/2 | مالزی |
4/11 | 8/9 | 1/10 | 4/9 | 6/9 | 9/7 | فيليپين |
4/4 | 3/3 | 4/4 | 6/4 | 2/3 | 5/2 | سنگاپور |
4/2 | 3/3 | 6/3 | 4/2 | 4/4 | 5/1 | تايلند |
0/9 | 5/8 | 8/7 | 8/6 | 5/5 | 1/6 | پاکستان |
4/9 | 4/10 | 8/12 | 5/13 | 1/13 | 0/13 | قزاقستان |
8/16 | 6/16 | 5/16 | 28/16 | 9/14 | 0/12 | ايران |

مأخذ:Asian Development Outlook (2003)

جدول شماره 3- رشد توليد ناخالص داخلی و ارزش افزوده بخشهای اقتصادی

رشد بخش خدمات (درصد) | رشد بخش صنعت (درصد) | رشد بخش صنايع (درصد) | رشد بخش کشاورزی (درصد) | رشد توليد (درصد) | كشور
2001-1990 | 90-1980 | 2001-1990 | 90-1980 | 2001-1990 | 90-1980 | 2001-1990 | 90-1980 | 2001-1990 | 90-1980
9/8 | 5/12 | 1/12 | 8/10 | 1/12 | 1/11 | 0/4 | 9/5 | 0/10 | 3/10 | چين
6/4 | 8/7 | 5/6 | - | 6/4 | 3/3 | 4/3 | 7/2 | 5/4 | 4/5 | مصر
6/3 | 5/6 | 3/6 | 8/12 | 8/4 | 3/7 | 9/1 | 6/3 | 8/3 | 1/6 | اندونزی
3/2 | 2/4 | 7/0 | - | 2/0- | 4/1 | 1/3- | 3/1 | 3/1 | 4/1 | ژاپن
7/6 | 9/4 | 8/8 | 3/9 | 0/8 | 8/6 | 3/0 | 4/3 | 5/6 | 3/5 | مالزی
4/1 | 8/2 | 0/3 | 2/0 | 2/3 | 9/0- | 8/1 | 0/1 | 3/1 | 0/1 | فيليپين
6/5 | 4/8 | 6/7 | 2/1 | 3/6 | 4/11 | 2/0 | 0/3 | 7/5 | 9/8 | کره جنوبی
6/7 | 6/7 | 5/6 | 6/6 | 2/7 | 2/5 | 2/1- | 3/5- | 4/7 | 7/6 | سنگاپور
8/3 | 3/7 | 5/6 | 5/9 | 4/5 | 8/9 | 7/1 | 9/3 | 9/3 | 6/7 | تايلند
7/3 | 5/4 | 4/1 | 9/7 | 4/3 | 7/7 | 1/1 | 2/1 | 3/3 | 3/5 | ترکيه
4/3 | 1/3 | - | - | 3/1 | 3/3 | 0/1- | 4/2 | 7/2 | 2/3 | انگليس
7/3 | 4/3 | 4/3 | - | 7/3 | 0/3 | 5/3 | 2/3 | 4/3 | 5/3 | امريکا
5/8 | 0/1- | 1/5 | 5/4 | 8/2- | 3/3 | 0/4 | 5/4 | 6/3 | 7/1 | ايران
1/5 | 5/5 | 0/3 | 7/7 | 9/2 | 5/5 | 6/2 | 0/3 | 4/3 | 5/4 | کشورهای کم درآمد
7/3 | 2/3 | 7/5 | 7/3 | 7/3 | 2/3 | 2/1 | 4/3 | 4/3 | 9/2 | کشورهای با درآمد متوسط
0/3 | 5/0 | 4/3 | - | 8/1 | 0/3 | 1/1 | 9/1 | 5/2 | 3/3 | کشورهای با درآمد بالا

مأخذ: World ِDevelopment Indicators (2003)

جدول شماره 4- سهم ارزش افزوده بخشهاي اقتصادي در توليد ناخالص داخلي

بخش خدمات | بخش صنايع | بخش کشاورزی | كشور
2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997
34 | 33 | 33 | 32 | 31 | 51 | 51 | 49 | 49 | 50 | 15 | 16 | 18 | 19 | 19 | چين
50 | 50 | 52 | 51 | 51 | 33 | 33 | 31 | 32 | 32 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | مصر
37 | 36 | 37 | 37 | 40 | 47 | 47 | 43 | 45 | 44 | 16 | 17 | 20 | 18 | 16 | اندونزی
67 | 65 | 61 | 61 | 60 | 32 | 34 | 37 | 37 | 38 | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | ژاپن
42 | 42 | 42 | 41 | 41 | 50 | 47 | 44 | 44 | 43 | 8 | 11 | 14 | 15 | 16 | مالزی
54 | 53 | 52 | 52 | 50 | 31 | 31 | 31 | 31 | 32 | 15 | 16 | 17 | 17 | 18 | فيليپين
55 | 53 | 52 | 51 | 52 | 41 | 42 | 43 | 44 | 43 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | کره جنوبی
68 | 65 | 66 | 65 | 66 | 32 | 35 | 34 | 35 | 34 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | سنگاپور
50 | 50 | 49 | 50 | 50 | 40 | 40 | 40 | 38 | 39 | 10 | 10 | 11 | 12 | 11 | تايلند
50 | 50 | 49 | 50 | 50 | 40 | 40 | 40 | 38 | 39 | 10 | 10 | 11 | 12 | 11 | ترکيه
70 | 70 | 68 | 66 | 63 | 29 | 29 | 30 | 32 | 35 | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | انگليس
73 | 73 | 72 | 72 | 71 | 25 | 25 | 26 | 26 | 27 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | آمريکا
48 | 49 | 46 | 47 | 47 | 33 | 33 | 33 | 30 | 33 | 19 | 18 | 21 | 23 | 20 | ايران
44 | 43 | 44 | 44 | 43 | 32 | 32 | 30 | 30 | 31 | 24 | 25 | 26 | 26 | 26 | کشورهای کم درآمد
54 | 54 | 56 | 54 | 54 | 36 | 36 | 34 | 35 | 35 | 10 | 10 | 10 | 11 | 11 | کشورهای با درآمد متوسط
69 | 69 | 69 | 69 | 68 | 29 | 29 | 29 | 29 | 30 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | کشورهای با درآمد بالا

مأخذ: World Development Indicators (2003)

جدول شماره 5- درآمد ناخالص ملي و رشد توليد ناخالص داخلي سرانه

رشد توليد ناخالص داخلي سرانه (درصد) | GNI سرانه دلار بر حسب برابری قدرت خريد 2001 | GNI ميليارد دلار بر حسب برابری قدرت خريد 2001 | كشور
2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997
5/6 | 8/6 | 3/7 | 2/6 | 8/6 | 8/7 | 4260 | 5415 | چين
4 | 2/2 | 4/8 | 10 | 6/7- | 4 | 18110 | 863 | کره جنوبی
6/1 | 9/1 | 3/3 | 5/0- | 7/14- | 3 | 2940 | 628 | اندونزی
7/1 | 9/1- | 8/5 | 7/3 | 7/9- | 5 | 8340 | 198 | مالزی
2/1 | 3/1 | 8/1 | 2/1 | 8/2- | 9/2 | 4360 | 336 | فيليپين
9/0 | 9/4- | 6/8 | 2/6 | 4/3- | 1/5 | 24910 | 100 | سنگاپور
7/1 | 1 | 8/3 | 4/3 | 12- | 2/2- | 6550 | 401 | تايلند
8/0 | 3/0 | 6/1 | 9/1 | 4/0- | 5/0- | 1920 | 271 | پاکستان
5/7 | 9/13 | 2/10 | 6/3 | 2/0- | 4/3 | 6370 | 94 | قزاقستان
|  | 4 | 2/2 | 7/0 | 4/8 | 2710 | 13 | قرقيزستان
8/4 | 7/3 | 4/3 | 3/0 | 4/2 | 2 | 6230 | 403 | ايران

مأخذ: Asian Development Outlook (2003)

جدول شماره 6- نسبت سرمايه‌گذاری ناخالص به توليد ناخالص داخلی (درصد)

2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | كشور
0/38 | 6/38 | 1/37 | 4/37 | 7/37 | 2/38 | چين
1/26 | 0/27 | 3/28 | 9/26 | 2/21 | 2/34 | کره جنوبی
3/14 | 5/17 | 8/15 | 4/11 | 8/16 | 8/31 | اندونزی
4/24 | 8/23 | 1/27 | 4/22 | 7/26 | 0/43 | مالزی
6/15 | 6/16 | 4/17 | 0/17 | 3/19 | 8/23 | فيليپپن
6/20 | 2/24 | 3/32 | 4/32 | 2/32 | 6/38 | سنگاپور
9/23 | 9/23 | 7/22 | 5/20 | 4/20 | 7/33 | تايلند
9/23 | 7/23 | 0/24 | 5/25 | 6/22 | 6/24 | هند
9/13 | 9/15 | 0/16 | 6/15 | 7/17 | 9/17 | پاکستان
| 9/26 | 1/18 | 8/17 | 8/15 | 6/15 | قزاقستان
0/17 | 0/18 | 0/20 | 0/18 | 4/15 | 7/21 | قرقيزستان
8/26 | 5/27 | 6/26 | 5/30 | 4/30 | 2/29 | ايران

مأخذ: Asian Development Outlook 2003

جدول شماره 7- شاخصهای هم‌پيوندی جهانی

نسبت سرمايه‌گذاری مستقيم خارجی به GDP | نرخ رشد تجارت منهای رشد GDP | نسبت تجارت کالا به GDP (درصد) | كشور
2001 | 1990 | 2001-1990 | 2001 | 1990
9/4 | 3/1 | 4/6 | 0/44 | 5/32 | چين
5/0 | 7/1 | 2/1- | 1/17 | 8/36 | مصر
2/3 | 0/1 | 2/1 | 1/60 | 5/41 | اندونزی
1/1 | 7/1 | 7/2 | 2/18 | 1/17 | ژاپن
7/5 | 3/5 | 7/3 | 0/184 | 4/133 | مالزی
7/2 | 2/1 | 8/3 | 9/88 | 7/47 | فيليپين
5/1 | 7/0 | 1/7 | 1/69 | 4/53 | کره جنوبی
32 | 7/20 |  | 6/277 | 5/309 | سنگاپور
5/3 | 0/3 | 8/2 | 9/110 | 7/65 | تايلند
5/2 | 5/0 | 1/7 | 6/48 | 4/23 | ترکيه
1/0 | 0/0 | 7/8- | 1/17 | 9/32 | ايران

مأخذ: World Development Indicators 2003

جدول شماره 8- روند صادرات

رشد صادرات کالا (درصد) | نسبت صادرات کالا به GDP (درصد) 2001 | كشور
2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997
3/22 | 8/6 | 9/27 | 1/6 | 5/0 | 9/20 | 23 | چين
5/7 | 14- | 2/21 | 9/9 | 7/4- | 7/6 | 7/35 | کره جنوبی
1/1 | 3/12- | 6/27 | 7/1 | 5/10- | 2/12 | 6/39 | اندونزی
30 | 30 | 8/36 | 36 | 3/4 | 7/8 | 4/140 | مالزی
2/12 | 2/16- | 9 | 1/19 | 9/16 | 8/22 | 47 | فيليپين
2/3 | 11- | 30 | 4/5 | 12- | 2/0- | 132 | سنگاپور
8/5 | 9/6- | 5/19 | 4/7 | 8/6- | 8/3 | 56 | تايلند
4/11 | 1/0 | 6/19 | 5/9 | 9/3- | 5/4 | 2/9 | هند
2/2 | 1/9 | 8/8 | 7/10- | 2/4 | 6/2- | 5/15 | پاکستان
12 | 8/2- | 1/55 | 2 | 9/14- | 7/9 | 7/38 | قزاقستان
7/3 | 6- | 4/10 | 5/13- | 2/15- | 8/18 | 7/36 | قرقيزستان
9/17 | 16- | 3/35 | 3/60 | 6/28- | 9/17- | 2/22 | ايران

مأخذ: World Development Report 2003

Asian Development Outlook 2003

جدول شماره 9- روند تجارت خارجی

نسبت صادرات صنعتی به کل صادرات کالا (درصد) | نسبت صادرات کالا و خدمات به GDP (درصد) | نسبت واردات کالا و خدمات به GDP (درصد) | كشور
1999 | 1990 | 1999 | 1990 | 1999 | 1990
88 | 72 | 22 | 18 | 19 | 14 | چين
37 | 42 | 16 | 20 | 24 | 33 | مصر
54 | 35 | 35 | 25 | 27 | 24 | اندونزی
94 | 96 | 10 | 11 | 9 | 10 | ژاپن
80 | 54 | 122 | 75 | 97 | 72 | مالزی
41 | 38 | 51 | 28 | 50 | 33 | فيليپين
91 | 94 | 42 | 29 | 30 | 35 | کره جنوبی
86 | 72 |  |  | 202 | 195 | سنگاپور
74 | 63 | 57 | 34 | 45 | 42 | تايلند
78 | 68 | 23 | 13 | 27 | 18 | ترکيه
55 | 4/18 | 21 | 22 | 16 | 24 | ايران

مأخذ: World Development Indicators 2003

جدول شماره 10- نسبت هزينه‌های دولت به توليد ناخالص داخلی (درصد)

2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | كشور
5/21 | 1/20 | 8/17 | 2/17 | 1/15 | 6/13 | چين
0/22 | 8/24 | 8/24 | 1/25 | 26 | 1/22 | کره جنوبی
4/19 | 8/23 | 2/17 | 1/21 | 1/18 | 4/17 | اندونزی
7/28 | 3/29 | 8/23 | 7/22 | 8/21 | 0/21 | مالزی
6/19 | 5/19 | 6/19 | 8/19 | 2/19 | 4/19 | فيليپين
6/17 | 0/18 | 7/17 | 2/18 | 0/20 | 6/19 | سنگاپور
2/18 | 2/17 | 6/17 | 8/17 | 9/17 | 1/20 | تايلند
4/30 | 5/29 | 3/28 | 2/28 | 6/26 | 8/25 | هند
0/22 | 3/21 | 6/23 | 0/22 | 7/23 | 3/22 | پاکستان
9/21 | 4/23 | 1/23 | 2/23 | 2/26 | 4/20 | قزاقستان
6/25 | 8/2 | 9/24 | 4/30 | 8/28 | 3/25 | قرقيزستان
7/23 | 3/19 | 8/18 | 1/22 | 0/22 | 7/23 | ايران

مأخذ: Asian Development Outlook 2003

جدول شماره 11- نرخ رشد نقدينگي (درصد)

2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | كشور
8/16 | 4/14 | 3/12 | 7/14 | 8/14 | 6/19 | چين
4/10 | 2/13 | 4/25 | 4/27 | 0/27 | 1/14 | کره جنوبی
7/4 | 0/13 | 6/15 | 9/11 | 3/62 | 2/23 | اندونزی
8/5 | 2/2 | 2/5 | 7/13 | 5/1 | 7/22 | مالزی
5/9 | 8/6 | 6/4 | 3/19 | 4/7 | 9/20 | فيليپين
3/0- | 9/5 | 0/2- | 5/8 | 2/30 | 2/10 | سنگاپور
1/0- | 6/4 | 2/2 | 3/1 | 0/6 | 0/2 | تايلند
7/15 | 2/14 | 8/16 | 6/14 | 4/19 | 0/18 | هند
8/14 | 0/9 | 4/9 | 2/6 | 5/14 | 2/12 | پاکستان
0/33 | 1/45 | 9/44 | 8/48 | 1/0- | 1/28 | قزاقستان
1/24 | 3/11 | 1/12 | 9/33 | 2/17 | 4/25 | قرقيزستان
1/30 | 8/28 | 3/29 | 1/20 | 4/19 | 1/20 | ايران

مأخذ: Asian Development Outlook 2003

جدول شماره 12- نرخ تورم (درصد)

2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1977 | كشور
1/0- | 1/1 | 6/0 | 9/0- | 8/1 | 2/3 | چين
7/2 | 1/4 | 3/2 | 8/0 | 5/7 | 4/4 | کره جنوبی
9/11 | 5/11 | 7/3 | 4/20 | 4/58 | 9/42 | اندونزی
8/1 | 4/1 | 6/1 | 8/2 | 8/11- | 7/2 | مالزی
1/3 | 1/6 | 4/4 | 7/6 | 7/9 | 9/5 | فيليپين
4/0- | 0/1 | 3/1 | 1/0 | 3/0- | 0/2 | سنگاپور
7/0 | 6/1 | 6/1 | 3/0 | 1/8 | 6/5 | تايلند
8/2 | 6/3 | 2/7 | 3/3 | 9/5 | 4/4 | هند
5/3 | 4/4 | 6/3 | 7/5 | 8/7 | 8/11 | پاکستان
9/5 | 4/8 | 2/13 | 3/8 | 1/7 | 4/7 | قزاقستان
0/2 | 9/6 | 7/18 | 9/35 | 1/10 | 4/23 | قرقيزستان
8/15 | 4/11 | 6/12 | 1/20 | 1/18 | 17/3 | ايران

مأخذ: Asian Development Outlook 2003