3 نظام تهيه و تدوين اسناد ملي توسعه بخشي، استاني و ويژه (فرابخشي)

در راستاي وظايف پيش‌بيني شده در نظام برنامه‌ريزي برنامه چهارم توسعه مصوب پنجم مردادماه سال 1382 و در مرحله اول، كار بررسي و تحليل هدفها، الزامها و راهبردهاي سند چشم‌انداز توسعه، تدوين سياستهاي كلي پيشنهادي و نهايتاً تنظيم و تدوين احكام برنامه چهارم توسعه انجام گرديد كه پس از طرح در مراجع مختلف تصميم‌گيري، اصلاح و مورد تصويب قرار گرفت.

هيچ برنامه توسعه‌اي بدون طرحهاي هادي و جامع قابليت اجرايي لازم را ندارد و از اين رو است كه اين گونه طرح‌ها به منزله ستون فقرات يك برنامه توسعه قلمداد مي‌شود. در اين مرحله از فعاليت‌هاي برنامه‌ريزي براي تحقق آنچه در سند چشم‌انداز هدف‌گذاري شده است، لازم است برنامه‌هايي فراگير در جهت رفع موانع توسعه و اصلاح ساختارهاي موجود در عرصه‌هاي كلان، بخش و منطقه تدوين شود كه همسو با اهداف متعالي سند مذكور و همچنين سند ملي آمايش سرزمين باشد. اين اسناد در نهايت پس از عملياتي شدن بايد بتواند تكاليف كليه دستگاههاي اجرايي كشور را در حوزه‌هاي مسئوليتهاي مرتبط با خود طي دوره برنامه مشخص سازد.

همان‌گونه كه در بخشي از لايحه برنامه چهارم آمده است:

كليه عمليات اجرايي, طرحهاي تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي و سرمايه‌گذاري كه در سالهاي برنامه چهارم بر مبناي اسناد ملّي توسعه بخشي, اسناد ملّي توسعه استاني و اسناد ملّي توسعه ويژه، با خصوصيات ذيل و بر مبناي اين قانون به تصويب هيئت وزيران مي‌رسد، سازماندهي و اجرا مي‌شود:

الف : سند ملّي توسعه بخش، سندي راهبردي است كه با توجه به قابليتها، امكانات، محدوديتها و مسائل اساسي، جهت‌گيري‌هاي اصلي، هدفهاي كمي و كيفي بلندمدت و ميان‌مدت، فعاليتهاي محوري و سياستهاي فضايي و منطقه‌اي و همچنين اقدامهاي مهم محوري و فعاليتهاي اولويت‌دار توسعه بخش را تبيين مي‌نمايد. اسناد ملّي توسعه امور بخشي به پيشنهاد مشترك سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور و دستگاههاي اجرايي ذي‌ربط، تهيه مي‌شود.

ب : سند توسعه استان، سندي راهبردي است كه با توجه به قابليتها، محدوديتها و تنگناهاي توسعه استان، اصلي‌ترين جهت‌گيريها در زمينه جمعيت و نيروي انساني، منابع طبيعي، زيربناها و فعاليتهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و هدفهاي كمي و كيفي بلندمدت و ميان‌مدت توسعه استان را در چارچوب راهبردهاي كلان برنامه چهارم و سند ملّي آمايش سرزمين و طرحهاي توسعه و عمران و اسناد ملّي توسعه بخشي تبيين مي‌نمايد.

ج : سند ملّي توسعه ويژه (فرابخشي)، مجموعه‌اي از چند طرح و فعاليت با پوشش فراگير براي مناطق و بخشهاي مختلف مانند قلمرو تأمين اجتماعي، فقرزدايي و اشتغال موضوعيت يافته و تنظيم مي‌شود. زمان‌بندي، اولويتهاي زماني، موضوعي (بخشهاي مختلف) و مكاني (استانهاي مختلف) اجراي طرحها و پروژه‌هاي آن در اين سند مشخص مي‌شود.

د : اقدامها و عملياتي كه، در جهت تحقق هدفهاي پيش‌بيني شده در اسناد توسعه بخشي، استاني و ويژه (فرابخشي) ضرورت اجرا مي‌يابند، در لايحه بودجه سالانه كل كشور درج و به تصويب مجلس شوراي اسلامي مي‌رسد.

هـ : كليه دستگاههاي اجرايي ملّي كشور موظف‌اند، برنامه اجرايي و عملياتي خود را در قالب اسناد ملّي توسعه در چارچوب ضوابط فوق با هماهنگي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور تهيه و پس از تصويب در هيئت وزيران به مرحله اجرا درآورند. بودجه سنواتي اين دستگاهها بر اساس اسناد فوق تنظيم مي‌شود.

و : كليه دستگاههاي اجرايي استاني موظف‌اند، برنامه اجرايي و عملياتي خود را در قالب اسناد توسعه استاني در چارچوب ضوابط فوق با هماهنگي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان تهيه و پس از تصويب شوراي برنامه‌ريزي و توسعه استان به مرحله اجرا درآورند. بودجه سنواتي دستگاههاي استاني بر اساس اين اسناد تنظيم مي‌شود.

ز : سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور مكلف است، نسبت به تلفيق اسناد توسعه بخشي، استاني و ويژه با هماهنگي دستگاههاي اجرايي ذي‌ربط اقدام و موارد را به تصويب هيئت وزيران برساند.

با توجه به خطوطي كه در لايحه برنامه چهارم در ارتباط با انجام اين مرحله از كار ترسيم شده است، نظام تهيه و تدوين اسناد ملي توسعه بخشي، استاني و ويژه (فرابخشي) به شكل زير ارائه مي گردد:

3 الف: نهادها و اركان نظام

1- هيئت دولت

2- شوراي اقتصاد

3- ستاد برنامه

4- شوراي تلفيق برنامه

5- كميته‌هاي تدوين استاد ملي ويژه (فرابخشي)

6- شوراي تلفيق برنامه‌هاي بخشي

7- شوراي تلفيق برنامه‌هاي استاني

8- شوراي برنامه‌ريزي و توسعه استانها

9- دفاتر بخشي سازمان

10- دستگاههاي اجرايي (سطح ملي)

11- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استانها

12- دستگاههاي اجرايي (استاني)

3 ب: تركيب اعضا

ب-1- ستاد برنامه

1- معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي (رئيس )

2- معاون امور اقتصادي و هماهنگي سازمان

3- معاونان امور بخشي سازمان

4- معاون امور مديريت و منابع انساني سازمان

5- معاون امور مجلس و استانها سازمان

6- معاونان امور فني و پشتيباني سازمان

7- رئيس مؤسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه‌ريزي

8- معاون سازمان و رئيس سازمان نقشه برداري

9- رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان تهران

10- پنج نفر از مشاوران رئيس سازمان

11- مدير كل دفتر اقتصاد كلان

12- مدير كل دفتر آمايش و توسعه پايدار

13- مدير كل دفتر بودجه، برنامه و توسعه استانها

14- مدير كل دفتر همكاريهاي بين‌المللي

15- سرپرست دفتر حقوقي و امور مجلس

16- نماينده سازمان ملي بهره‌وري

ب-2- شوراي تلفيق برنامه

1- معاون امور اقتصادي و هماهنگي برنامه و بودجه سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور (رئيس)

2- دو نفر از مشاوران اقتصادي رئيس سازمان

3- مدير كل دفتر اقتصاد كلان

4- مدير كل دفتر آمايش و توسعه پايدار

5- مدير كل دفتر هماهنگي امور شركتها و خصوصي‌سازي

6- مديركل دفتر بودجه، برنامه و توسعه استانها

7- مشاور معاونت امور توليدي

8- مشاور معاونت امور زيربنايي

9- مشاور معاونت امور اجتماعي

10- مشاور معاونت امور فرهنگي، آموزشي و پژوهشي

11- مشاور معاونت امور مجلس و استانها

12- مشاور معاونت امور مديريت و منابع انساني

13- معاون مركز آمار ايران

14- نماينده سازمان ملي بهره‌وري

ب-3- كميته‌هاي تدوين اسناد ملي ويژه (فرابخشي)

كميته رفع موانع توسعه بخش خصوصي

1- وزارت امور اقتصادي و دارايي

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت صنايع و معادن

4- وزارت بازرگاني

5- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

6- وزارت تعاو ن

كميته تشويق و حمايت از سرمايه‌گذاري خارجي

1- وزارت امور اقتصادي و دارايي

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت صنايع و معادن

4- وزارت بازرگاني

5- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

6- وزارت كشور

7- وزارت امور خارجه

كميته امنيت سرمايه‌گذاري

1- وزارت اموراقتصادي و دارايي

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت صنايع و معادن

4- وزارت بازرگاني

5- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

6- قوه قضاييه

7- وزارت اطلاعات

كميته كاهش فقر و هدفمند كردن يارانه‌ها

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي

3- سازمان بهزيستي

4- وزارت كار و امور اجتماعي

5- سازمان تأمين اجتماعي

6- وزارت مسكن و شهرسازي

7- وزارت كشور

8- كميته امداد امام خميني

9- وزارت امور اقتصادي و دارايي

10- وزارت صنايع و معادن

كميته امنيت غذايي و تغذيه

1- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت جهاد كشاورزي

4- وزارت بازرگاني

كميته ارتقاي بهره وري

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت صنايع و معادن

3- وزارت جهاد كشاورزي

4- سازمان ملي بهره‌وري

5- وزارت بازرگاني

كميته گسترش صادرات غير نفتي

1- وزارت بازرگاني

2- وزارت صنايع و معادن

3- وزارت جهاد كشاورزي

4- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

5- وزارت امور اقتصادي و دارايي

6- وزارت امور خارجه

7- وزارت كشور

8- وزارت تعاون

كميته بهينه‌سازي اندازه دولت و ايجاد دولت الكترونيك

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت امور اقتصادي و دارايي

3- وزارت بازرگاني

4- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

5- دبيرخانه شوراي عالي اطلاع‌رساني

6- سازمان نقشه‌برداري كشور

كميته گسترش بازار سرمايه

1- وزارت امور اقتصادي و دارايي

2- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

3- وزارت بازرگاني

4- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

كميته فراهم‌سازي زمينه الحاق به سازمان تجارت جهاني

1- وزارت بازرگاني

2- وزارت امور اقتصادي و دارايي

3- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

4- وزارت صنايع ومعادن

5- اتاق بازرگاني و صنايع و معادن

كميته توسعه روستايي

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت صنايع و معادن

3- وزارت جهاد كشاورزي

4- وزارت تعاون

كميته توسعه اقتصاد دانايي

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي

3- وزارت علوم تحقيقات و فناوري

4- وزارت آموزش و پرورش

5- وزارت امور اقتصادي و دارايي

6- وزارت صنايع و معادن

كميته ساماندهي امور جوانان و زنان

1- نهاد رياست جمهوري

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي

4- وزارت تعاون

كميته توسعه فناوري

1- وزارت علوم تحقيقات و فناوري

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات

4- سازمان آموزش فني و حرفه‌اي

5- وزارت صنايع و معادن

6- وزارت بازرگاني

7- سازمان نقشه‌برداري كشور

8- دبيرخانه شوراي عالي اطلاع‌رساني

كميته توسعه اشتغال و كاهش بيكاري

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت كار و امور اجتماعي

3- وزارت صنايع و معادن

4- وزارت جهاد كشاورزي

5- وزارت مسكن و شهرسازي

6- وزارت كشور

كميته ساماندهي سواحل كشور

1- وزارت مسكن و شهرسازي

2- وزارت راه و ترابري

3- سازمان بنادر و كشتيراني

4- سازمان حفاظت محيط زيست

5- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

6- وزارت كشور

7- وزارت تعاون

8- وزارت نفت

كميته توسعه ترانزيت

1- وزارت راه و ترابري

2- وزارت امور اقتصادي و دارايي

3- وزارت بازرگاني

4- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

5- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

كميته مبارزه با قاچاق و تجارت غير رسمي

1- وزارت بازرگاني

2- وزارت اطلاعات

3- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

4- وزارت دادگستري

5- وزارت كشور

6- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

7- وزارت امور اقتصادي و دارايي

كميته مقاوم سازي و كاهش خطر ناشي از زلزله

1- وزارت مسكن و شهرسازي

2- وزارت امور اقتصادي و دارايي

3- وزارت بازرگاني

4- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

5- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

6- وزارت كشور

7- وزارت تعاون

8- سازمان نقشه‌برداري كشور

كميته شرايط حفظ و استفاده بهينه از نخبگان

1- وزارت علوم، تحقيقات و فناوري

2- وزارت بهداشت و درمان

3- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

كميته مبارزه با اعتياد به مواد مخدر

1- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت كشور

4- وزارت دادگستري

5- سازمان بهزيستي

كميته ساماندهي مهاجرت به كلان‌شهرها و حاشيه نشيني

1- وزارت كشور

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- وزارت امور اقتصادي و دارايي

كميته ايجاد و توسعه كارآفريني و نظام ملي نوآوري

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت صنايع و معادن

3- وزارت امور اقتصادي و دارايي

4- سازمان ملي بهره‌وري، وزارت تعاون

كميته توسعه گردشگري

1- سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري

2- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

4- وزارت تعاون

كميته توسعه منابع آب

1- وزارت نيرو

2- وزارت جهاد كشاورزي

3- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

كميته استقرار منظومه ملي اطلاعات مكان‌محور

1- سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

2- وزارت علوم تحقيقات و فناوري

3- وزارت مسكن و شهرسازي

4- وزارت جهاد كشاورزي

5- وزارت صنايع و معادن

6- وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات

7- وزارت نيرو

8- وزارت كشور

9- دبيرخانه شوراي عالي اطلاع‌رساني

ب-4- شوراي تلفيق برنامه‌هاي بخشي

1- معاون سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور در امور ذي‌ربط (رئيس)

2- مديران كل دفاتر معاونت ذي‌ربط در سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

3- مشاوران معاونت ذي‌ربط در سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

4- نماينده دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها

5- نماينده دفتر آمايش سرزمين و توسعه پايدار

6- نماينده معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني

7- نمايندگان دستگاههاي اجرايي حسب مورد (معاون برنامه‌ريزي يا مديران)

8- سه نفر صاحب نظر در مسائل بخشي به انتخاب رئيس شورا

ب-5- شوراي تلفيق برنامه‌هاي استاني

1- معاون امور مجلس و استانها از سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور (رئيس)

2- مدير كل دفتر بودجه، برنامه و توسعه استانها

3- مدير كل دفتر آمايش و توسعه پايدار

4- مشاور معاونت امور مجلس و استانها

5- استاندار استان ذي‌ربط

6- رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان ذي‌ربط

7- مديران كل دفاتر بخشي حسب مورد

ب-6- شوراي برنامه‌ريزي و توسعه استان

تركيب اعضا بر اساس آيين‌نامه اجرايي ماده 70 قانون برنامه سوم توسعه خواهد بود.

3 ج: شرح وظايف

ج-1- ستاد برنامه

1- بررسي، تأييد و ابلاغ دستورالعملهاي تهيه و تدوين اسناد ملي توسعه بخشي، استاني و فرابخشي

2- هدايت و نظارت بر فرايند تهيه و تدوين اسناد

3- بررسي، اصلاح و جمع‌بندي نتايج

4- ارائه اسناد به شوراي اقتصاد و هيئت دولت

ج-2- شوراي تلفيق برنامه

1- بررسي اوليه دستورالعملهاي تهيه و تدوين اسناد ملي توسعه بخشي، استاني و فرابخشي، اصلاح و جمع‌بندي آن جهت ارائه به ستاد برنامه

2- تصميم‌گيري در زمينه شيوه تلفيق اسناد بخشي و استاني

3- ايجاد هماهنگي لازم بين نهادهاي نظام

4- نظارت بر انجام كار در فرايند تهيه و تدوين اسناد

5- تلفيق و ايجاد سازگاري بين اسناد تهيه شده

6- جمع‌بندي اسناد و ارائه آن به ستاد برنامه

ج-3- كميته‌هاي تدوين اسناد ملي ويژه (فرابخشي)

1- تشكيل گروه‌هاي كار، تهيه چارچوب موضوعي انجام مطالعه و برنامه زمانبندي

2- مطالعه چشم‌انداز بلندمدت، سياست‌هاي كلي برنامه چهارم، سند ملي آمايش سرزمين و احكام برنامه چهارم به منظور بهره‌گيري در تدوين سند ويژه (فرابخشي)

3- ارائه اطلاعات مرتبط با برنامه‌هاي بخشي و استاني به نهادهاي مسئول تدوين اسناد در دو ‌حوزه بخش و استان

4- تهيه اسناد ملي ويژه (فرابخشي) و ارائه آن به شوراي تلفيق برنامه

ج-4- شوراي تلفيق برنامه‌هاي بخشي

1- نظارت بر فعاليتها و پيگيري پيشرفت كار

2- تلفيق و ايجاد سازگاري اوليه بين اسناد ملي توسعه بخشهاي ذي‌ربط و جمع‌بندي آن

3- ارائه اسناد ملي توسعه بخش به شوراي تلفيق برنامه

ج-5- شوراي تلفيق برنامه‌هاي استاني

1- نظارت بر فعاليتها و پيگيري پيشرفت كار

2- تلفيق و ايجاد سازگاري اوليه بين اسناد ملي توسعه استان و جمع‌بندي آن

3- ارائه اسناد ملي توسعه استان به شوراي تلفيق برنامه

ج-6- شوراي برنامه‌ريزي و توسعه استان

1- بررسي و تأييد برنامه‌هاي عملياتي و ميان‌مدت استان، شامل هدفها، سياستها و اولويتهاي سرمايه‌گذاري در توسعه استان

2- تصويب طرحهاي توسعه و عمران و سلسله مراتب خدمات شهري و روستايي در قالب برنامه‌هاي توسعه استان

3- بررسي منابع و توزيع اعتبارات بر اساس پيشنهاد سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان

4- بررسي سند ملي توسعه استان و تأييد و ارائه آن به شوراي تلفيق برنامه‌هاي استاني

ج-7 دستگاههاي اجرايي ( سطح ملي) و دفاتر بخشي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

1- تشكيل جلسه مشترك دستگاههاي اجرايي و دفاتر بخشي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي به منظور سازماندهي انجام كار (تشكيل گروه‌هاي كاري و زمان‌بندي انجام كار)

2- بررسي دستورالعملهاي تهيه سند ملي توسعه بخش

3- مطالعه چشم‌انداز بلندمدت، سياستهاي كلي برنامه چهارم، سند ملي آمايش سرزمين و احكام برنامه چهارم به منظور بهره‌گيري در تدوين برنامه‌هاي بخش

4- ارتباط با كميته‌هاي فرابخشي ذي‌ربط ( كه قسمتي از برنامه‌هاي بخش را در آن حوزه به خود اختصاص مي‌دهد) در جهت دريافت اطلاعات تأثيرگذار بر برنامه‌هاي بخش

5- همكاري با نهادهاي مسئول تدوين اسناد ملي توسعه استان و ارائه اطلاعات تأثيرگذار بر برنامه‌هاي استاني

6- تهيه سند ملي توسعه بخش (در چارچوب همكاري مشترك و بر اساس دستورالعمل ابلاغ شده) و ارائه آن به شوراي تلفيق بخشي

ج-8- دستگاههاي اجرايي استاني و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استانها

1- تشكيل جلسه مشترك دستگاههاي اجرايي استاني و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان به منظور سازماندهي انجام كار (تشكيل گروه‌هاي كاري و زمان‌بندي انجام كار)

2- بررسي دستورالعملهاي تهيه سند ملي توسعه استان

3- مطالعه چشم‌انداز بلندمدت، سياست‌هاي كلي برنامه چهارم، سند ملي آمايش سرزمين و احكام برنامه چهارم به منظور بهره‌گيري در تدوين برنامه‌هاي استان

4- ارتباط با كميته‌هاي فرابخشي ذي‌ربط (كه قسمتي از برنامه‌هاي بخش را درآن حوزه به خود اختصاص مي‌دهد) در جهت دريافت اطلاعات تأثيرگذار بر برنامه‌هاي استان

5- تعامل در زمينه اطلاعات با نهادهاي مسئول تدوين اسناد ملي توسعه بخش

6- تهيه سند ملي توسعه استان (در چارچوب همكاري مشترك و بر اساس دستورالعمل ابلاغ شده) و ارائه آن به شوراي تلفيق بخشي

نمودار شماره 1- نظام سازماني و گردش كار تهيه و تدوين اسناد ملي توسعه‌بخشي، استاني و ويژه (فرابخشي) - برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي

نمودار شماره 2- برنامه زمانبندي تهيه و تدوين اسناد ملي توسعه ‌بخشي، استاني و ويژه (فرابخشي) - برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي