3 3- بررسي نتايج

بررسي تداوم روندهاي گذشته و پيش‌بيني آن براي آينده

- رشد توليد ناخالص در دوره (94-1384) به طور متوسط سالانه معادل (9/3%) خواهد بود و توليد ناخالص داخلي سرانه در اين دوره از 16163 هزار ريال به 20729 هزار ريال افزايش خواهد يافت [(معادل سالانه به طور متوسط (5/2%)].

- مقايسه تطبيقي بين روند تغييرات درآمد سرانه ايران با برخي از كشورهاي آسياي جنوب شرقي، (كره جنوبي - مالزي - تايلند - سنگاپور) گوياي آن است كه چنانچه افزايش آينده اين متغير براساس اين گزينه صورت گيرد، شكاف و فاصله بين درآمد سرانه ايران با كشورهاي مذكور در سال افق 1394 (2015ميلادي) گسترده‌تر خواهد شد. درآمد سرانه ايران به قيمتهاي ثابت 1995 در سال 2000 ميلادي معادل 1649 دلار است. اين رقم براي كره 13062 دلار، مالزي 4797 دلار، سنگاپور 28230 دلار و تايلند 2805 دلار است. افزايش متغير مذكور براي ايران با نرخ ياد شده باعث خواهد شد تا در سال افق، درآمد سرانه كشور معادل 2380 دلار شود، كه از درآمد سرانه كنوني كشورهاي تايلند (2805 دلار) و تركيه (3134 دلار) نيز كمتر است. نسبت فعلي درآمد سرانه كره به ايران حدود 8 برابر، مالزي 3 برابر، سنگاپور 17 برابر و تايلند 7/1 برابر است كه در صورت ادامه روند موجود، نسبتهاي مذكور در مورد كره به 5/11 برابر، مالزي 4 برابر، سنگاپور 24 برابر و تايلند 2 برابر افزايش خواهد يافت.

- بيكاري در كشور از 3 ميليون نفر به 3/5 ميليون نفر و نرخ بيكاري از (1/13%) به (5/17%) افزايش خواهد يافت. طي اين دوره به طور متوسط سالانه 512 هزار شغل ايجاد خواهد شد.

- رشد بهره‌وري نيروي كار مطابق روند تاريخي خود، در حدود (5/1%) ثابت باقي خواهد ماند.

- صادرات كالاهاي غير نفتي، از حدود 3/6 ميليارد دلار به 11 ميليارد دلار افزايش خواهد يافت و نسبت آن به توليد ناخالص داخلي افزايش چنداني پيدا نمي‌كند.

- تراز تجاري كه در سال 1381 مازادي معادل 4/4 ميليارد دلار داشت، در سال 1394 با 8/19 ميليارد دلار كسري مواجه خواهد شد.

- تفاضل رشد صادرات كالاهاي غير نفتي و توليد ناخالص داخلي در حد (7/1%) ثابت باقي خواهد ماند و بنابر اين هم‌پيوندي اقتصاد ايران با اقتصاد جهاني تغييري نخواهد كرد.

- رشد نقدينگي بر مبناي روندهاي گذشته در دوره پيش‌بيني برابر (3/27%) خواهد بود كه همراه با فزوني پولي كنوني، با ملاحظه رشد اقتصادي دوره، به تورم سالانه‌اي معادل (22%) منجر خواهد شد.

در آينده‌نگري اقتصاد ايران دو گزينه مطلوب:

1- گزينه رشد سريع با رويكرد هم‌پيوندي

2- گزينه رشد معتدل با رويكرد هم‌پيوندي مطرح شده است. هدفگذاري مربوط به گزينه رشد سريع با رويكرد هم‌پيوندي به شرح زير است:

- رشد توليد ناخالص داخلي در اين گزينه طي دوره (94-1384) معادل سالانه (6/8%) و نرخ رشد متوسط سالانه توليد ناخالص داخلي سرانه معادل (2/7%) هدفگذاري شده كه اين هدفگذاري، حاصل فروضي است كه در جهت تغيير روند كمي و كيفي در بازار كار، از جمله افزايش بهره‌وري (به ميزان 2 برابر)، كاهش نرخ بيكاري از (8/12%) به (7%) و افزايش نرخ مشاركت از (7/37%) در سال 1381 به (48%) به كار گرفته شده است.

در اين گزينه با فرض متوسط رشد (2/7%)، توليد سرانه، فاصله ايران با كشورهاي ياد شده در بررسي نتايج گزينه ادامه روند موجود كاهش خواهد يافت و درآمد سرانه ايران با رقم 4679 دلار در سال 1394 با تركيه و تايلند برابر شده، و در مورد كره جنوبي و مالزي نيز نسبتهاي اشاره شده به نصف ارقام ياد شده در گزينه تداوم روند موجود كاهش مي‌يابد.

- بر اساس فروض اين گزينه، سالانه حدود 936 هزار فرصت شغلي جديد در اقتصاد كشور ايجاد خواهد شد.

- رشد بخش صنعت در اين گزينه معادل (14%)، و رشد تشكيل سرمايه ثابت ناخالص داخلي معادل (11%) هدفگذاري شده است.

- تحقق رشد توليد و سرمايه‌گذاري ياد شده، مستلزم تحقق رويكرد هم‌پيوندي متقارن خردمندانه، مدبرانه و سريع با اقتصاد جهاني است. بنابر اين در اين گزينه صادرات كالاهاي غير نفتي از رشدي معادل (8/15%) در سال، و واردات كالا از رشدي معادل (9/7%) در سال، برخوردار بوده و نسبت صادرات صنعتي به كل صادرات غير نفتي معادل (75%) هدف‌گذاري شده است. بر اين اساس، تفاوت نرخ رشد صادرات كالاهاي غير نفتي و توليد ناخالص داخلي، از (7/1%) طي دوره زماني (80-1370)، به (2/7%) مي‌رسد و لذا تعامل با اقتصاد جهاني افزايش مي‌يابد.

- سرمايه‌گذاري خارجي در سال افق در اين گزينه معادل 3/6 ميليارد دلار خواهد بود كه تقريباً 10 برابر عملكرد سال پايه است.

- نرخ تورم با ملاحظه الزامهاي تعامل با اقتصاد جهاني در حد متوسط سالانه (5%) مهار خواهد شد و بنابر اين رشد نقدينگي در حد متوسط سالانه (16%) هدفگذاري شده است.

تحقق هدفهاي اين گزينه با ملاحظه تجربه كشورهاي در حال توسعه نوخاسته (مانند چين و كره جنوبي) و قابليتها، برتريها و مزيتهاي نسبي كشور، امكانپذير است و شرط اساسي در اين زمينه شكل‌گيري اراده معطوف به اين رويكرد، جهت پيشرفت در مراجع تصميم‌گيري سياسي است.

در گزينه رشد معتدل با رويكرد هم‌پيوندي، رشد توليد ناخالص داخلي در حد (7%) در نظر گرفته شده است. در اين گزينه، رشد بهره‌وري نسبت به گزينه پيشين كمتر هدفگذاري شده كه در نتيجه نرخ بيكاري طي دوره آينده‌نگري از (8/12%) به (1/12%) كاهش خواهد يافت و شمار فرصتهاي جديد شغلي معادل 777 هزار شغل در سال خواهد بود.

- رشد توليد ناخالص داخلي سرانه در اين گزينه معادل (7/5%) خواهد بود، كه با اين نرخ، درآمد سرانه در سال افق به 3734 دلار مي‌رسد كه به اين ترتيب نسبت درآمد سرانه ايران به درآمد سرانه كشورهاي ياد شده در گزينه تداوم روند موجود در حد سال 2000، ثابت باقي خواهد ماند.

- رشد بخش صنعت در اين گزينه به طور متوسط سالانه (12%)، و رشد سرمايه‌گذاري حدود (9%) هدفگذاري شده است.

- رشد سالانه صادرات كالاهاي غير نفتي در اين گزينه حدود (10%) بوده و واردات كالا از رشدي معادل (6/4%) برخوردار است، و نسبت صادرات صنعتي به كل صادرات غير نفتي معادل (60%) خواهد بود و تفاوت نرخ رشد صادرات كالاهاي غير نفتي و توليد ناخالص داخلي از (7/1%) به (1/3%) مي‌رسد.

جدول شماره 1- چگونگي كليات تحول ويژگي‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي ايران در افق چشم‌انداز

ويژگي‌هاي وضعيت مطلوب | ويژگي‌هاي نامناسب وضعيت موجود ايران | عناوين
1- ويژگي‌هاي اقتصادي
پويا و انعطاف‌پذير | ايستا و غير قابل انعطاف همراه با قيمت‌گذاري اداري متغيرهاي كليدي اقتصاد | ساختار بازارها
ملي، جهاني ومنطقه‌اي | ملي (ناكارآمد، انحصاري، حمايتي و تحت تأثير فضاي سياسي) | فضا و عرصه رقابت
شبكه‌اي، الكترونيكي | ديوان‌سالاري اداري | ساختار سازماني
صنعتي و خدماتي متكي به دانايي | سنتي، تجاري و متكي به منابع طبيعي | بافت اقتصادي توليد
سرمايه‌هاي انساني و اجتماعي | نفت، مواد خام و سرمايه فيزيكي | منبع ارزش اقتصادي
2- ويژگي‌هاي كسب و كار
توليد محصول قابل انعطاف با سليقه مشتري و تقاضاي بازار و با كيفيت و استفاده بهينه از ظرفيتهاي موجود با رويكرد جهاني | توليد كمتر از ظرفيت با كيفيت پايين با جهت‌گيري بازار داخلي | ويژگي توليد
سرمايه، فناوري و دانايي | سرمايه فيزيكي، نيروي كار، نفت و انرژي | محركهاي كليدي رشد
فناوري اطلاعات و ارتباطات | مكانيزه كردن | محركهاي كليدي فناوري
نوآوري، ابداع، كيفيت و سرعت در مديريت زنجيره عرضه | يارانه دولتي و ارزاني عوامل توليد | منبع مزيت رقابتي
متوسط و زياد | بسيار كم | اهميت تحقيق و نوآوري
تشريك مساعي و دريافت خدمات از بيرون بنگاه | ضعيف، متمركز و منفرد | روابط بنگاهي
3- ويژگي‌هاي مصرف كنندگان
سريعاً در حال تغيير | ايستا و با تغيير اندك | سليقه‌ها
دامنه وسيعي از مهارتها با قابليت انطباق بالا | مهارتهاي خاص شغلي | مهارتها
تحصيل و يادگيري در طول زندگي | مهارت شغلي و مدرك تحصيلي | نيازهاي آموزشي
تشريك مساعي و كارگروهي | اداري و ناهماهنگ | روابط محل كار
همراه با مخاطره و فرصت | ايستا و بدون خطرپذيري | ماهيت اشتغال

| 4- ويژگي‌هاي دولت
| حمايت از فرصتهاي رشد | تحميل مقررات با كنترل و نظارت نامناسب و توزيع نادرست رانت | رابطه دولت با صاحبان كسب و كار
| انعطاف‌پذير، توأم با ايجاد فضاي رقابت‌پذيري | دستوري، همراه با كنترل و نظارت نامناسب و در نوسان | ماهيت قوانين و مقررات
| هدفمند و توانمندساز | يارانه‌اي بدون هدف | خدمات دولتي |
| خلاقيت و كارآفريني | بوروكرات | نقش مديران |
| تأكيد بر ستاده‌ها (هدفها و نتايج) | تأكيد برداده‌ها و فرايندها (بودجه و كنترل در قوانين و مقررات) | تأكيد سيستمي |
| مدت‌دار و بر اساس شايستگي | مادام‌العمر | شيوه استخدامي |
| حداقل مداخله و حداكثر نقش بازار، توأم با هدايت و حداكثر حضور در قلمرو توليد كالاهاي عمومي | حداكثر مداخله و حداقل نقش بازار | نقش دولت و ميزان مداخله آن |
| سلسله مراتبي و پاسخگو | بوروكراتيك و غير پاسخگو | نوع پاسخگويي |
| 5- ويژگي‌هاي فرهنگي و اجتماعي |
| شايسته‌گرايي | همراه با تجمل‌گرايي، ظاهرسازي، عوام‌گرايي و رابطه‌گرايي | نظام ارزشها |
| حضور همه جانبه و مؤثر در سطح جهاني | درون‌گرا | ارتباطات |
| آينده‌نگر با پذيرش الگوهاي نوين بومي شده | دربرگيرنده گذشته‌گرايي با تكيه بر الگوهاي سنتي | تغييرپذيري |
| اميدوار، با نشاط و تلاشگر براي ساختن آينده‌اي روشن | همراه با بي‌اعتمادي نسبت به آينده و بي تحركي | رويكردهاي فردي |
| توجه به خلاقيت و پرورش استعدادها براي يافتن مشكلات و حل آنها با بهره‌گيري از تفكر و انديشه | تقويت محفوظات و دور كردن افراد از پرسشگري و پژوهش | آموزشي |
| در اولويت قراردادن منافع سازمان و جامعه | همراه با توجه به منافع فردي و بي توجهي به منافع سازمان و جامعه | منافع مادي |
| پشتكار و مسئوليت‌پذيري توأم با وجدان كار بالا | دربرگيرنده وجدان ضعيف كار | فرهنگ كار |

جدول شماره 2-چشم‌انداز آينده شاخصهاي كلان اقتصادي (گزينه ادامه روند موجود)

جدول شماره 3- چشم‌انداز آينده شاخصهاي كلان اقتصادي (گزينه مطلوب 1) رشد سريع با رويكرد جهاني

جدول شماره 4- جشم‌انداز آينده شاخصهاي كلان اقتصادي (گزينه مطلوب 2) رشد معتدل با رويكرد جهاني