Sheet 1
نظريات جديد
در علم
كلام فقاهي
  محمدتقي اكبرنژاد، كلام فقاهي، 1395 هـ ش
  نگاه جامع به دين
    صفحه 22
    درك چگونگي تأثيرگذاري ابعاد و جوانب مختلف دين بر يكديگر و قدرت تحليل آن‌ها
    فقيه بايد بتواند قواعدي را كه مثلاً در علم كلام ثابت مي‌شود در ساير علوم اسلامي به منصه ظهور در آورد و يا آن‌چه را در فقه اثبات مي‌شود در اخلاق جاري كند
    فقيه بايد بتواند هنگام طرح مسأله‌اي فقهي همه عناصر تأثيرگذار را در آن به نيكي تحليل كند و مسأله را در سايه برآيند آن‌ها بر رسد
  اصالت آخرت
    صفحه 46
    خداي متعال اصرار دارد كه به انسان بفهماند دنيا براي تو كوچك است و نبايد خود را ثمن بخس بفروشي
    هر جا كه ميان آخرت و دنيا تعارض افتاد حكم به تقديم آخرت بر دنيا مي‌دهيم
  اصالت ابتلا
    صفحه 47 و 471
    به اندازه عبادتي كه مي‌كنيم و ابتلايي كه به جان مي‌خريم استعداد وجودي خويش را به فعليت مي‌رسانيم و شكوفا مي‌شويم
  اصالت رشد
    صفحه 47
    انسان در آغاز آفرينش قوه و استعداد محض است
    از او خواسته شده است كه با پاي اختيار به راه افتد و بر سر دو راهه‌ها خدا را برگزيند
    تا در پايان كار مزد عظيم يعني بهشت را در يابد
    به اندازه عبادتي كه مي‌كنيم و ابتلايي كه به جان مي‌خريم استعداد وجودي خويش را به فعليت مي‌رسانيم و شكوفا مي‌شويم
  اصالت بندگي
    صفحه 48
    به اندازه عبادتي كه مي‌كنيم و ابتلايي كه به جان مي‌خريم استعداد وجودي خويش را به فعليت مي‌رسانيم و شكوفا مي‌شويم
  حكمت، رحمت، هماهنگي
    صفحه 78
    ريشه آن [دين] كمال ذاتي خداي متعال
    ساقه آن حكمت
    شاخه‌هاي اصلي آن رحمت و هماهنگي
    ريزشاخه‌ها نيز اصول مشتق از آن دو اصل رحمت و هماهنگي عبارت‌اند از
      اصل تبعيت احكام از مصالح و مفاسد
        هماهنگي ميان نظام تكوين و تشريع
      ماهيت متغيّر و ثابت احكام
        دين هماهنگ با آفرينش همه تغييرات را لحاظ مي‌كند و بدون توجه به واقعيات وجودي انسان احكام خشك و يك‌سويه صادر نمي‌كند
        اسلام گرچه في حدّ نفسه تمام تغييرات انساني را ملاحظه كرده ولي به هر روي كار خود را از عصر و دوره‌اي خاص شروع كرده است پس ناچار بايد خود را با شرايط زماني و مكاني آن دوره تطبيق مي‌داد
      اصل جامعيت دين
        ربوبيت هماهنگ با خلقت، استعدادها و ظرفيت‌هاي مخلوق را مديريت كرده به فعليت مي‌رساند پس معنا و امكان ندارد كه آفرينش او اقتضايي داشته باشد كه بيرون از حوزه ربوبيت باشد
      اصل وُسع
        قوانين بايد در حد و اندازه توانايي‌هاي مكلفين باشد و گرنه نقض غرض لازم مي‌‌آيد چرا كه تكليف طافت‌فرسا و بيش از تحمل آدميان به آنان آسيب مي‌زند و مانع به فعليت رسيدن استعدادشان مي‌شود
      اصل مدارا
        رابطه خداوند با مخلوقاتش رابطه حقوقي نيست
        بلكه رابطه‌اي برخاسته از عشق و محبت است
        خداي متعال با بندگان خود از در رفق و مدارا وارد مي‌شود و كمتر از چيزي را مي‌طلبد كه مي‌توانست بطلبد و بندگان نيز توانايي آن را داشتند
  اصالت حقيقت
    صفحه 100
    احكام شرعي حقيقتي دارند كه براي تحصيل آن جعل شده‌اند و هر نوع برداشت از احكام شرعي كه حقيقت مصلحت و مفسده سابق بر حكم را نفي كند نامشروع است و از شارع حكيم نيز سر نمي‌زند زيرا نقض غرض از تشريع تلقي مي‌شود
    شهيد مطهري
      مجموعه دين ناظر به حقايق بوده و هدف از آن رشد دادن به انسان است
      از اين رو هر نوع باور يا عمل به ظاهر ديني كه موجب تضعيف غرض از آن عقيده يا عمل گردد از دين نيست
  فقه حقايق به جاي فقه ظواهر
    صفحه 107
    ظواهر نبايد تهي از معنا باشند كه در اين صورت ارزش و اعتبار خود را از دست مي‌دهند
    همه اعمال اثرگذارند و كارآمد
    هر گونه تفسير از هر بخش دين كه باعث ركود شود قطعاً نادرست است
  ارشادي بودن تمام احكام
    صفحه 145
    وقتي پذيرفته‌ايم كه احكام الهي تابع مصالح و مفاسدند جايي براي تقسيم به مولوي و ارشادي باقي نمي‌ماند
    آيا پذيرش تبعيت از مصالح چيزي جز اذعان به ارشادي بودن همه احكام است؟
    به ويژه وقتي اذعان داريم كه شارع هم به مصالح مادي نظر دارد و هم به مصالح روحي
  اصالت حكم تكليفي
    صفحه 155
    آن‌چه امروزه به عنوان حكم وضعي مي‌شناسيم حكم شرعي نيست در واقع انتزاعي از احكام شرعي براي بيان ساده‌تر آن‌ها است
    حكم شرعي نمي‌تواند غير از حكم تكليفي باشد زيرا تشريع براي تنظيم رفتار است
  حذف اباحه از احكام
    صفحه 159
    هر كاري كه براي انسان داراي مصلحت باشد يا مستحب است يا واجب و هر آن‌چه مفسده داشته باشد يا مكروه است يا حرام
    انسان موجودي است پويا و نه ايستا
    موجودي كه اين‌چنين شتابان در حركت است نبايد به عقب برگردد يا بايستد كه هر دو سخت زيان‌بار است و مانع دستيابي او به درجات والاي انساني
    طبق تعريف مشهور مباح يعني عملي كه خداي متعال به انجام و ترك آن راضي است با اين تعريف مباح همان لغو است لغو يعني هر كار بيهوده‌اي كه مانع از كارهاي مهم شود
    چگونه مي‌توان تصوّر كرد عملي را كه انجام و ترك آن يكسان است نزد خداوند پسنديده است؟
  اصالت انسان در دين
    صفحه 283
    انسان محور تمام بحث‌هاي مرتبط با دين است
    دين براي هدايت انسان نازل شده و مأموريت پيامبران تربيت او است
  اصالت مصلحت
    صفحه 285
    انسان موجود فقير بالذات است
    موجود فقير بالذات نيز جز براي رفع فقر خود كاري نمي‌كند
      خواه دنيا باشد
      يا بهشت و حورالعين
      يا لقاءالله
    آن‌چه فقر انسان را رفع مي‌كند همان است كه ما به آن مصلحت مي‌گوييم
  اصالت اختيار
    صفحه 301
    روح انسان جز با افعال اختياري رشد نمي‌كند
    خداي متعال نه قدرت تشخيص و اختيار را از انسان سلب مي‌كند و نه از راه عوامل خارجي اقدام به اجبار انسان‌ها مي‌نمايد
    ارزش كار انسان به اين است كه بندگي خداي متعال را با انتخاب و اختيار برگزيند
  نادرستي تقسيم احكام به شرعي و عقلي
    صفحه 319
    عقل فرستاده خداست تا از معارف مكنون در نزد حضرت حق خبر دهد و راه رشد را هموار سازد
    عقل مخبر عن الله است همان‌طور كه جبرئيل امين مخبر عن الله است
    تقسيم احكام به عقلي و شرعي غلط و خلاف نص روايات است
    حكم شرعي يكي است و از دو راه ثابت مي‌شود
      عقل
      نقل
    بنابراين تقسيم درست، تقسيم حكم شرعي به حكم عقلي و حكم نقلي است
  عدم هويت مستقل عقل عملي از عقل نظري
    صفحه 371
    ايستگاه نخست عقل، تحليل اشيا و روابط آن‌ها است و سپس احكام عملي صادر مي‌كند
    بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه احكام عقل عملي چيزي جز لوازم ادراكات نظري نيست و عقل عملي هويتي مستقل از عقل نظري ندارد
  اصالت اقتضا
    صفحه 385
    در اغلب موارد ما تنها طبع اوليه اشيا را مي‌بينيم و ملاك عمل قرار مي‌دهيم و گرنه نظام زندگي مي‌پاشد
    پس چاره‌اي جز تمسك به اقتضاي اوليه اشيا نداريم
    به عبارت ديگر احراز عدم مانع شرط عمل به اقتضاي اوليه نيست
  اصل غلبه معرفتي
    صفحه 385
    اشيا طبق اقتضاي اوليه خود عمل مي‌كنند مگر آن‌كه خلافش ثابت شود
  اصل غلبه مصلحت
    صفحه 403
    انسان‌ها بالفطره به برآيندگيري از مصالح و مفاسد روي مي‌آورند
    يعني ميانگين مصالح و مفاسد را مي‌بينند و همان را ملاك عمل قرار مي‌دهند اگر مصلحت شيء بر مفسده آن غلبه يافت آن را ترجيح مي‌دهند و اگر مفسده غالب شد اجتناب از آن را
  اصالت مدارا
    صفحه 251 و 409
    رابطه خداوند با مخلوقاتش رابطه حقوقي نيست
    بلكه رابطه‌اي برخاسته از عشق و محبت است
    خداي متعال با بندگان خود از در رفق و مدارا وارد مي‌شود و كمتر از چيزي را مي‌طلبد كه مي‌توانست بطلبد و بندگان نيز توانايي آن را داشتند
  اصالت مصلحت نوعي در احكام
    صفحه 415
    مصالح اجتماعي‌اي كه منشأ قانون مي‌شوند مصالح نوعي و غالبي است و براي اغلب افراد مصلحت يا مفسده دارند
    در وضع قوانين اجتماعي نظر به اكثريت است و اقليت نيز بايد تبعيت كند و گرنه هيچ قانوني نه محقق مي‌شود و نه اجرا
  اصل وحدت مرجع
    صفحه 444
    خداي واحد پيامبر واحد امام واحد حلال و حرام واحد اقتضاي مرجع تقليد واحد دارند
    اصل اوليه با وحدت مرجع است
      مردم به يك حلال و حرام عمل كنند
      مبلغان دين با آسودگي خاطر نظرات يك شخص را بر فراز منابر بگويند
      وجوهات شرعي به يك دفتر ارسال شده و با يك مديريت و بر اساس نظر يك فقيه هزينه شود
      اختلاف شيعيان در اعمال روزمره براي مشروعيت خود نيازمند دليل است
      انبوه ثروت وقتي پراكنده گردد قدرت مديريت بر آن كاهش يافته و هزينه‌ها افزايش مي‌يابد
      قدرت مرجع واحد بيش از مجموع قدرت و توانمندي همه مراجع پراكنده است
    هزار سال پيش وحدت ممكن نبود
      امكان ارتباط جمعي وجود نداشت
      هر فقيهي در منطقه خود نائب عام امام عصر عج به حساب مي‌آمد
    در زمان ما امكان ارتباط ميسر و آسان گرديده است
  جعل تشكيكي
    صفحه 461
    احكام شرعي داراي سقف و كف است
      سقف حكم همان عمل صحيح و بدون خطا و اشتباه است
      كف حكم نيز مقداري است كه آن را باطل مي‌كند
      ميان آن دو نيز مقبول است
    شارع با نگاه به شرايط طبيعي و غيرطبيعي مكلفين احكام متفاوت و متناوب وضع مي‌كند
    اين شيوه جعل لوازمي نيز دارد
      سقوط اعاده تكليف از عهده مكلف در صورت بروز برخي خطاهاي سهوي
      سقوط اعاده تكليف پس از رفع ضرورت در صورت انجام آن در حال ضرورت
  اصالت تربيت
    صفحه 484
    همه حوزه‌هاي زندگي انسان از چشم‌انداز تربيت مورد مطالعه قرار مي‌گيرد
    همه عرصه‌هاي زندگي هم از حيث اصل موجوديت و هم از حيث مقدار و چگونگي آن تابع تربيت انساني است
    هدف آفرينش انسان رسيدن به جوار رحمت پروردگار است و خداي متعال بندگانش را در همين مسير ربوبيت مي‌كند و استعدادهاي بالقوه ايشان را به فعليت مي‌رساند از همين رو خداي متعال هدف از انزال قرآن و ارسال رسولان را تربيت بندگان مي‌شمارد
  اصالت ابلاغ مشفقانه
    صفحه 489
    خداي متعال انسان را نه از سر نياز كه براي برخوردار كردن او از نعمت وجود آفريد
    عالي‌ترين الطاف و مهرباني‌ها را از او دريغ نكرده و از موضع رحمت با او رفتار مي‌كند نه از منظر ملاك‌هاي حقوقي متعارف
    شارع بر خود لازم مي‌داند كه دينش را به كمال و تمام به ايشان برساند
    پس هر گاه شكي در ناحيه فهم دين پيش آيد و امكان رفع شك از جانب شارع باشد و شارع آن را رفع نكند مكلفين وظيفه‌اي نخواهند داشت
  اصالت محافظت از دين
    صفحه 499
    شارع بيش از هر كسي وظيفه دارد از دين خود محافظت كند و اجازه دست‌اندازي به آن را ندهد
    بر شارع است كه مسائل جاري در جامعه را تحت نظر داشته باشد و پيش از بروزحوادث آن‌ها را پيش‌بيني كند
  اصالت سلامت دين
    صفحه 508
    هر گاه شكي در سلامت يا عدم سلامت يكي از مسائل مرتبط با دين پديد آيد كه امكان محافظت شارع از آن وجود داشته باشد اين اصل جاري مي‌شود
    اين اصل كاركردهاي مهمي دارد و معضلات بزرگي را مي‌تواند از پيش پاي جريان فقاهت بردارد
  اصالت توثيق روايات شيعه
    صفحه 510
    اصل در روايات شيعه توثيق است به دليل اصالت سلامت دين
    تلقي فقهاي سده‌هاي نخست نيز همين بوده است
    اگر كتاب‌هاي حديثي مملو از روايات جعلي بود امام ع به حتم با آن‌ها برخورد مي‌كرد و از آن‌ها نام مي‌برد
    اكثريت قاطع فقهاي شيعه نيز در طول تاريخ با حسن ظن به روايات نگريسته‌اند
  اصالت متربّي
    صفحه 510
    شارع در مقام تربيت بندگان گذشته از ملاحظه فطرت و آفرينش آن‌ها واقعيت بالفعل‌شان را در نظر مي‌گيرد
    واقعيت خارجي مردم حتي اگر محصول تربيت غيرالهي آنان باشد منظور مي‌شود
    زيرا مردم به فهمي از زندگي دست يافته و به عادت‌هايي رسيده‌اند و در شرايطي خاص زندگي مي‌كنند
    خداي متعال در مقام تربيت از همان جايي شروع مي‌كند كه آنان قرار دارند
  اصالت علم عادي
    صفحه 511
    علماي شيعه توافق دارند كه ايشان [انبيا و اوليا] بر اساس ظواهر و بر مبناي علم حاصل از طرق متداول عقلايي دين را تبليغ و اجرا مي‌كردند