Sheet 1
سيستم‌سازي و فلسفه هگل
  نظريه سيستم از كجا شروع شده و نقدهاي وارد بر نظريه سيستم
  نظريه عمومي سيستم‌ها
    تعريف سيستم
      تعريف اول
        تعدادي عنصر که با يکديگر ارتباط دارند
      تعريف دوم
        مجموعه اي از اجزاي به هم پيوسته
        براي کسب هدف مشترک فعاليت مي کنند
      تعريف سوم
        مجموعه‌اي از اجزا و روابط ميان ‌آن‌ها
        توسط ويژگي‌هاي معين، به هم وابسته يا مرتبط مي‌شوند
        با محيط‌شان يک کل را تشکيل مي‌دهند
        در راه تحقق يک هدف حرکت مي‌کنند و يکديگر را در جهت تحقق اين هدف کامل مي‌نمايند
      تعريف چهارم
        مجموعه اي از اجزاء به هم پيوسته
        بين آنها ارتباطي منظم وجود دارد
        از يکديگر تاثير مي پذيرند
        برهم اثر مي گذارند
        به صورت کل عمل مي کنند
        هدف دار هستند
        کليت که از ويژگي هاي هر سيستم است از سلسله مراتب تبعيت مي کند
          هر سيستم در درون سيستم ديگر عمل مي کند
          به يکديگر بستگي دارند
          سيستم در سيستم کار مي کند
          تمام سيستم ها در درون يکديگر و به صورت کل وجود دارند
          هر سيستم نسبت به مرتبه پايين تر از خود عمل مي کند
      تعريف پنجم
        مجموعه اي از دو يا چند عنصرکه سه شرط زير را داشته باشد
          هر عنصر سيستم بر رفتار و يا ويژگيهاي کل سيستم، موثر است
          بين عنصر سيستم از نظر رفتاري و نوع تاثير بر کل سيستم، وابستگي متقابل وجود دارد
            يعني نحوه رفتار هر عنصر و نيز نحوه تاثير هر عنصر بر کل سيستم، بستگي به چگونگي رفتار حداقل يک عنصر ديگر از سيستم دارد
          هر زير مجموعه اي از عناصر تشکيل شود، بر رفتار کل سيستم موثر است و اين تاثير بستگي به حداقل يک زير مجموعه ديگر از سيستم دارد
            به عبارت ديگر اجزاي يک سيستم چنان به هم مرتبط اند که هيچ زير گروه مستقلي از آنها نمي توان تشکيل داد.
      تعريف ششم
        كليتي كه حداقل دو جزء داشته باشد
        هريك از آنها بتواند بر روي عملكرد يا خصوصيات كل سيستم اثر بگذارد
        هيچ كدام از آنها نتواند اثر مستقلي بر روي كل سيستم داشته باشد
        هيچ زيرگروهي از آنها نتواند اثر مستقلي بر روي سيستم (كل) بگذارد
        به طور خلاصه
          سيستم كليتي است كه نتوان آن را به اجزاي مستقل يا زيرگروههاي مستقلي از اجزا تقسيم كرد
      تعريف هفتم
        مجموعه يا گروهي از اشياء مرتبط يا غير مرتبط
        هدف يا اهدافي خاص را دنبال مي‌کنند
        به گونه‌اي که واحدي پيچيده تشکيل دهند
      تعريف هشتم
        همچيده‌اي از عناصر همپيوسته‌اي که يک تماميت يگانه را تشکيل مي‌دهند
      در فارسي معمولا از واژه نظام به‌عنوان معادل سيستم استفاده مي‌شود
    اصل حاكم بر نظريه سيستم‌ها
      در عمق تمام مسائل ، يک سري اصل و ضابطه موجود است که بطور افقي تمام نظام هاي علمي را قطع مي کند و رفتار عمومي سيستمها را کنترل مي نمايد
      کوشش براي ديدن کل ، اصل ادعايي است که روش سيستمها در برخورد با مسائل براي خود قائل است
    مقايسه تفكر مكانيستي و سيستمي
      مكانيستي
        روش شناخت
          3. تعاريفي را که از شناخت اجزاء بدست آورده اي ، با يکديگر ترکيب کن تا تعرف کل را بدست آوري
          2. رفتار و ويژگي هاي هر جزء را بطور جداگانه شناسايي کن
          1. پديده مورد نظر را به اجزاء ان تجزيه کن
        ويژگي‌ها
          1. سيستم را از پيرامونش جدا مي سازيم و تنها به شناسايي و تعريف عوامل و اجزاء آن مي پردازيم
          2. اهميت روابط متقابل اجزاء را بررسي مي کنيم
          3. هدف ما روشن ساختن جزئيات است
          4. هر بار تنها يک متغير را تغيير مي دهيم
          5. سيستم را مجزا و مستقل از زمان مي بينيم
          6. نتيجه کار بررسي ما برنامه ريزي جزء به جزء فعاليت هاست
          7. جزئيات را مي شناسيم ، هدفها کاملا روشن نيستند
        نتيجه
          نظريه پردازان مکاتب مديريت علمي، اصول گرايي، و روابط انساني، هنگام مطالعه سازمان، اجزاي آن را در نظر مي گرفتند و بر اين باور بودند که "کل سازمان برابر است با مجموع اجزاي آن"؛ به همين دليل سازمان را بر حسب اجزاي آن تشريح مي کردند
          از نوعي تفکر تحليلي تجزيه مدار استفاده مي کردند
      سيستمي
        روش شناخت
          3. رفتار پديده مورد نظر را در مفهوم نقش يا کارکرد آن در قالب سيستم بزرگتر تعريف کن
          2. رفتار کل مجموعه را بشناس
          1. سيستم بزرگتري را که پديده مورد نظر تو جزئي از آن است ، شناسايي کن
        ويژگي‌ها
          1. سيستم را درون محيطش بررسي مي کنيم
          2. آثار ناشي از روابط متقابل اجزاء را مي بينيم
          3. هدف اصلي ما درک کل سيستم است
          4. هر بار چند متغير مختلف را با هم تغيير مي دهيم
          5. سيستم را در زمان واقعي بررسي مي نماييم
          6. نتيجه کار ما برنامه ريزي مجموعه با در نظر گرفتن کل هدفهاست
          7. هدفها کاملا روشنند و شناخت دقيق جزئيات مطرح نيست
        نتيجه
          نظريه پردازان سيستمي بر اين باورند که "کل سازمان، چيزي متفاوت با مجموع اجزاي آن است"؛ و هنگام مطالعه سازمان، آن را به صورت کلي در نظر مي گيرند و ويژگيهاي اجزاي آن را تلفيق مي کنند
          از نوعي تفکر ترکيبي بهره مي گيرند
          نظريه پردازان سيستمي، بر ضرورت انخاذ شيوه تفکر ترکيبي اصرار دارند؛ زيرا بر اين باورند که مديريت در خلاء انجام نمي شود و مديران تحت تأثير متغيرهاي سازماني و محيطي قرار دارند و متقابلاً بر اين متغيرها اثر مي گذارند
    طبقه‌بندي سيستم‌ها
      طبقه اول
        ساخت يا چارچوب
          قالبهاي داراي ساخت استاتيک
        به جغرافيا يا کالبدشناسي جهان مربوط است
        قوانين استاتيک را در بر مي گيريد
        مثال
          نقشه هاي زمين، منظومه شمسي و دياگرامهاي مربوط به درجه حرارت يا نمودار سازماني
      طبقه دوم
        سيستمهاي متحرک وساده
        در بر گيرنده قوانين ديناميک
        مثل
          دوچرخه، ماشين و...چرخش منظومه شمسي
      طبقه سوم
        سيستمهاي سايبرنتيک
        سيستمهايي که توسط مکانيزم بازخورد کنترل مي شوند
        ترموستات نوع ساده و کامپيوتر نوع پيشرفته اين طبقه است
        ارتباط و کنترل لازمه تعادل سيستم به شکلي که قبلا تنظيم شده مي باشد
      طبقه چهارم
        ياخته يا سلول
        مرز جدايي موجود زنده از جمادات
        طبقه سلول
      طبقه پنجم
        روييدني يا گياه
        مربوط به زندگي گياهي
        ساده ترين مرحله تقسيم کار بين سلولها
        سلولها تشکيل برگ،تخم،ريشه را مي دهند و هر يک وظيفه خاصي را عهده دار مي شوند
      طبقه ششم
        زندگي حيواني
        داراي گيرندهاي اطلاعاتي مخصوصي همچون چشم وگوش و سيستم اعصاب، مغز
        حيوان را قادر مي سازد تا اطلاعات گرفته شده را تنظيم کند و نسبت به آن عکس العمل مناسب نشان دهد
        سطح حيواني يا خود وقوفي و رفتار هدف دار
      طبقه هفتم
        انسان
        داراي خود اگاهي است
        تنها موجودي باشد که مي داند که مي داند
        حافظه انسان نسبت به حيوانات بسيار تکامل يافته است
        مطالعه تاريخ کذشته و کاربرد نتايج آن، براي پيش بيني و ساختن آينده مختص اوست
      طبقه هشتم
        سيستم سازمان اجتماعي
        پيچيده ترين سيستمهاي موجود
        بالاترين طبقه که تاکنون تجزيه تحليل عملي شده است
        واحد تشکيل دهنده اين سيستم نه خود انسان، بلکه نقشي است که او در جامعه به عهده مي گيريد
      طبقه نهم
        مربوط به دنياي ناشناخته ها
        گيرنده هاي اطلاعاتي بشر قادر به گرفتن اطلاعات از آنها نيست
        هنوز انسان از طريق علم و دانش نتوانسته است به آن راه پيدا کند
      قوانين طبقات پايين در طبقات بالا صدق مي کنند
      هر يک از طبقات بالا خصوصيات خاصي دارند که طبقات پايين فاقد آنها است
    تعريف محيط سيستم
      محيط هر سيستم معين موجود عبارت نيست از مجموعه سيستم ها و روابط ميان سيستم هاي خارج از آن
      محيط هر سيستم معين فقط عبارت است از مجموعه سيستم ها و روابط ميان اين سيستم ها که بر سيستم مورد نظر تأثيراتي از آن نوع اعمال مي کنند که ميان عناصر سيستم و يا ميان زيرسيستم هاي آن وجود دارند
      مثلا: وقتي منظومه شمسي را سيستم جاذبه در نظر مي‌گيريم، محيط آن نه منابعي از تشعشعات راديوئي و امثالهم، بلکه فقط مجموعه اي از کليه سيستم هايي خواهد بود که قادرند تأثيرات جاذبه بر منظومه شمسي اعمال کنند
      مجموعه عناصر جانبي هر سيستم (باز) را «سطح خارجي» آن سيستم مي نامند
        درهر سيستم باز همواره عناصر و زيرسيستم هائي وجود دارند که بر محيط تأثير مي گذارند و از محيط تأثير مي گيرند
        اينگونه عناصر سيستم هاي باز را عناصر جانبي سيستم مي نامند
        سيستم هاي بسته فاقد «سطح خارجي» اند
      با سيستم هاي نسبتا بسته آسانتر مي توان کار کرد، تا با سيستم هاي باز
        آزمايشگر هنگام آزمايش مي کوشد تا روند آزمايشي خود را نسبت به محيط ايزوله کند
        تا سيستم بسته اي بوجود آورد، هرچند که اين امر فقط بطور تقريبي امکان پذير است
    نسبيّت در سيستم‌ها
      آنچه در سيستمي بمثابه عنصر (يعني واحد غيرقابل تجزيه) مطرح مي شود، مي تواند در سيستم ديگري خصلت زيرسيستم بسيار بغرنجي را داشته باشد
      سيستم هاي باز و بسته نيز نسبي اند و صرفا بر مبناي فرم هاي معين پيوند عناصر با يکديگر تعريف مي شوند
        در سرتاسر کاينات سيستم مادي‌اي وجود ندارد که از لحاظ کليه پيوندهاي عيني موجود سيستم بسته اي باشد
        به عبارت ديگر، هر سيستم مادي فقط بطور نسبي مجزا از محيط پيرامون خويش است و نه بطور مطلق
      تئوري خاص نسبيت ناگزير به جفت هائي از سيستم ها ختم مي شود که يکي محيط ديگري نيست و يا نمي تواند به محيط آن تعلق داشته باشد
        فرض کنيم که سيستم (1) نه در باصطلاح پيشمخروط سيستم (2) قرار دارد و نه در پسمخروط آن
        در اين صورت سيستم (1) نمي تواند سيستم (2) را تحت تأثير قرارد هد و يا تحت تأثير آن قرار گيرد و لذا بنا بر نظريه فوق الذکر به محيط آن تعلق ندارد
        حتي اگر فرض کنيم که پيشمخروط دو سيستم در آينده اي دور با هم تقاطع پيدا مي کنند، مي توان هم در نظر گرفت که در آن موقع يکي از دو سيستم ديگر وجود ندارد
  تاريخچه بحث از سيستم
    ريشه هاي انديشه سيستمي در بلندي تاريخ بشري جاي دارد. ارسطو، افلاطون، ابن خلدون، مولانا، هگل، ازجمله دانشمنداني هستند كه به مفهوم سيستم توجه داشته اند
      كانت
        سيستم را کل شناخت مي داند که بنا بر اصول معيني تنظيم شده باشد
          مقدمه كتاب دلايل متافيزيکي آغازين علوم طبيعي
        سيستم را وحدت معارف متنوع در ايده اي واحد مي داند
          در كتاب نقد خرد محض
      هولباخ
        فيلسوف و جامعه شناس فرانسوي؛ 1945 - 1877
        مي کوشد تا «سيستم طبيعت» رامورد بحث فلسفي قرار دهد
        درکتاب اصلي اش بنام «سيستم طبيعت» راجع به قوانين فيزيکي و معنوي جهان مي نويسد
      كتاب جمهوري افلاطون و همين‌طور استدلال قياسي ارسطو، نمونه خوبي براي تفكر سيستم ارائه مي كنند
      اصطلاح سيستم در آثارافرادي همچون لايب نيتس، نيكلادوكوزا، پاراسلسوس، ويكو، ديالكتيك ماركس وهگل ديده شده است
      درميان آثار ادبي، بازي جهاني اثرنيكلادوكوزا و اثر هرمان هسه به نام مرواريدهاي شيشه اي وگشتالتهاي فيزيكي اثر كهلركه به بررسي گشتالتها در فيزيك محدود شده(1924)، اثر كلاسيك لوتكا به بررسي سيستمها پرداخته وچون يك آماردان بوده توجه خود را به مسائل جمعيتي معطوف نموده واجتماعات را به عنوان سيستم در نظر گرفته است.(1925)
      هال وفاگن
        مجموعه اي از موضوعها همراه با روابط بين اين موضوعها وروابط بين نسبتهايشان
      كافمن
        مجموعه اي از بخشها كه به طورمستقل با يكديگر براي رسيدن به نتايج مورد انتظار بر اساس نيازها كار مي كنند
      رابينز
        اجزا پيوسته ومرتبط به هم كه به نحوي تنظيم گرديده اند كه يك كل متشكل از تك تك اجزا را به وجود مي آورند
      ايمگارت
        1. سيستمها همگي در زمان ومكان وجود دارند
        2. سيستمها همگي به سمت موقعيت تصادفي وبي نظمي كه سرانجام آن آنتروپي وايستائي است ميل دارند
        3. مرزي فرضي عناصر دروني همه ي سيستمها را از عناصر خارج سيستم جدا مي‌كند
        4. همه ي سيستمها داراي محيطي هستند كه عناصر آن خارج سيستم محسوب مي شوند
        5. همه ي سيستمها عواملي دارند كه بر ساخت وعملكرد سيستم اثر مي گذارند
    نظريه سيستمها در سال 1940 بوسيله برتالنفي مطرح شد
      زاده ۱۹ سپتامبر ۱۹۰۱ درگذشته ۱۲ ژوئن ۱۹۷۲ يک دانشمند زيست شناس زاده اتريش
        هگل در ۲۷ اوت ۱۷۷۰ ميلادي در آلمان به دنيا آمد
      براي اولين بار مفهوم تفكري را ارائه داد كه تئوري عمومي سيستم‌ها شناخته شد
      در طي سالهاي 1932 – 1930 ميلادي نظريه ارگانيستي را ارائه كرد
        ارگانيسم صرفا مجموع عناصر جداگانه نيست، بلكه سيستمي است داراي نظام و كليت
      وي ريشه‌هاي رويكرد سيستمي را در بستر تاريخي به زمان ابن خلدون و نيكولاس كوسايي و در قرون جديد به تفكرات لايب نيتز در قرن 17 نسبت مي دهد و همين‌طور از افرادي چون هگل، لوتكا و وايتهد نام مي‌برد
      او ميان دو نوع سيستم باز و بسته تمايز نهاد
        سيستم بسته، سيستمي خودپايدار(ايستا) است
          زيرا هيچ تبادلي (دادوستدي) با محيط خويش ندارد، تغيير ناگهاني نمي­کند و به يک تعادل دروني رسيده است
        سيستم باز، دائم با محيط خود در ارتباط است و در واکنش به آن وضعيت خويش را تغيير مي­دهد.
    دوره‌هاي رشد تفكر
      الف – دوران منطق ارسطويي
      ب – دوران منطق تجربي
        با كار فرانسيس بيكن در اوايل قرن 16 و با تكيه بر روش علمي مبتني بر مشاهده، تجربه و استقرا بنا شد
        با افرادي چون دكارت، هگل، كانت، كنت، ميل و اسپنسر مسير خود را ادامه داد
      ج – دوران منطق سيستمي
        هنگامي آغاز شد كه دانشمندان دريافتند «بيشتر پديده هاي موردنظر آنان از ويژگيهايي مشترك و نظام‌مند برخوردار است‌» و با بروز پيچيدگي روزافزون مسائل جهان و طرح مسائل جديد
  بحث از سيستم در علوم اجتماعي
    موج اول
      اصل تلاش نظري تالکوت پارسونز، نماينده­ي نظريه کارکردگرايي
      نخستين کسي که نظريه سيستمي سايبرنتيک را وارد قلمرو مطالعات جامعه‌شناختي کرد
        سايبرنتيک پروژه و تلاشي ميان­رشته­اي است که براي فهم «کنترل» و «ارتباط» در حيوان و ماشين شکل گرفت
      شاخصه سيستم­هاي اجتماعي کارکرد آن‌هاست
      به­طور عمده با ساختار و ثبات سروکار دارد
    موج دوم
      متأثر از نظريه عمومي سيستم‌ها و نظريه آشوب
      والتر باکلي، در سال 1967،
      تمرکز بر پويايي و تغيير
    موج سوم
      پرداختن به مسأله پيچيدگي و نوپيدايي متأثر از توسعه دانش كامپيوتر و نظريه اجتماعي
      نظريه­هاي اين موج با عناوين «نظريه سيستم­هاي پيچيده­ي پويا»، «نظريه سيستم­هاي پيچيده­ي تطبيقي»، و «نظريه پيچيدگي» شناخته شده­اند
      ه نظر جامعه­شناسان، مطالعه­ي تجربي فرايندهاي اجتماعي دشوار است، زيرا آن‌ها به آسانيِ پديده­هاي طبيعي قابل مشاهده و آزمون نيستند. بر اين اساس، «نظريه سيستم­هاي پيچيده­ي تطبيقي» ابزارهايي را براي کاوش اين فرايندها فراهم مي­سازد
      کاربردهاي اجتماعي مفهوم پيچيدگي نزد بيشتر انديشمندان از طريق ارجاع به اقتصاد کلان نوکلاسيک بوده است
    آن­چه ميان هر سه موج نظريه سيستمي مشترک است در نظر گرفتن جامعه به­مثابه‌ي يک سيستم اجتماعي است
    اختلاف نظر آنان بيشتر در موضع­گيري نسبت به سيستم اجتماعي است
  سيستم در فلسفه هگل
    معرفي
      از نگاه ديگران
        جنبش ضد فاشيسم، هگل را متهم به خفه نمودن اخلاق در فلسفه کرد
          تئوري دولت و تئوري تکامل تاريخ هگل از جمله مقوله هايي بودند که مورد استفاده فاشيسم و استالينيسم قرار گرفتند
        بعضي ها او را مهمتر از کانت ميدانند
        کارل پوپر مدعي شد که هگل موجب بدنامي عقلگرايي شد چون او فاقد هرگونه استعداد فلسفي است
        ليبرالها مدعي شدند که مارکسيسم در قرن بيستم با روش ژورناليستي به ديالکتيک هگلي از جنبه تئوري تکيه زده بود
          آنان ديالکتيک هگلي را علم استتار واقعيات و نه هنر حقيقت شناسي ميدانند
        راسل در قرن 20 فلسفه هگل را سفسطه گري مدرن ناميد
        شوپنهاور ميگفت فلسفه هگل يک مسيحيت مستور و او يک فيلسوف دولتي است
        هگل را پدرخوانده جهانبيني مارکسيسم مي نامند
      ويژگي‌هاي فلسفه هگل
        فلسفه هگل(1831- 1770) جمعبندي و آينه تمام عيار کل تاريخ فلسفه در غرب است
        هدف او از آغاز، ساختن يک سيستم فلسفي بود
        اين سيستم فلسفي را بعدها ايده آليسم مطلق يا ايده آليسم عيني ناميدند
        ايده آليسم مطلق هگل نقطه اوج ايده آليسم آلماني است
        هگل سيستماتيک بودن فلسفه خود را به جهان کائنات تشبيه ميکرد، که گرد و دايره وار است و آغاز و پاياني نمي شناسد
        او خلاف يونانيان،عقلگرايي را فقط در ماهيت جهان نمي ديد بلکه آنرا نيروي محرک جامعه و تاريخ انساني نيز ميدانست
          وي را به اين دليل، راديکال ترين فيلسوف يوناني غرب نام نهاده اند
        هگل فلسفه کانت را جزم گرايي ذهني و تنبلي عقل ناميد
        خلاف کانت ادعا نمود که ذات اشياء را ميتوان با کمک فلسفه و علم منطق شناخت
        هگل پيش از نيچه مرگ خدا را اعلان کرد
          طبق ديالکتيک خود اميد به زنده شدن مجدد آن داشت
        هگل را پدر فلسفه تاريخ ميدانند
          در نظر او آخرين هدف تاريخ بشر واقعيت دادن به آزادي انسان است
        هگل طراح يک سيستم ايده آليسم عيني است که براي شناخت تفکر و هستي کوشش نمود
          او ديالکتيک ايده آليستي پيش از خود را به نقطه اوج رساند
      هگل در ۲۷ اوت ۱۷۷۰ ميلادي در آلمان به دنيا آمد
    توجه هگل به سيستم
      هگل در دايرة المعارف علوم فلسفي مي نويسد: ·فلسفيدن عاري از سيستم نمي تواند علمي باشد
      هرمحتوائي تنها ببرکت گشتاور کل حقانيت کسب مي کند وگرنه به پيش شرطي بيدليل و يا به يقين سوبژکتيف بدل مي شود
      هگل کل طبيعت، جامعه و تفکر را در سيستم فلسفي خود وارد مي سازد
      هگل فيلسوف سيستم ساز است
      مدل سيستم سازي و تفکر ساختارمند فلسفي و انسجام تحسين برانگيز سيستم فلسفي هگل در شکل دهي به چارچوب هاي ذهني خواننده بسيار موثر است
      هگل به دليل سيستم فلسفي که ارايه مي کند معلم خوبي است براي اينکه چگونه ميتوان از دل مباني فلسفي، مسايل سياسي و اجتماعي و تربيتي و... را استخراج کرد
    نقد نگاه هگل به سيستم
      سيستم سازي هگل بدو دليل ناکام ماند
        در دوره هگل امکان نداشت که متفکر منفردي بتواند به کسب بينش کلي نسبت به شناخت بشري در باره عرصه هاي مختلف واقعيت عيني و تفکر نايل آيد
        هگل وسايل کمکي رياضي و منطقي لازم براي تشکيل چنين سيستمي را در اختيار نداشت
        از اين رو سيستم هگل بلحاظ انتقادي و سيستم ـ تئوريکي حاوي اشتباهات، استنباطات غلط، استنتاجلت کاذب و غيره است
      ناکامي تلاش هگل در تشکيل سيستم فلسفي عام سبب بد نامي سيستم ـ مفهوم در فلسفه شد
      نقد مارکس و انگلس اشتباهات مهم سيستم سازي هگلي را برملا ساخت
      سيستم سازي هگل نه در مفاهيم انتزاعي، بلکه درچگونگي تسري آنها در وقايع و حوادث مثلا تعيين مراحل تاريخي در ملت ها و دولت هاي واقعي يا سير روح در تثليث مسيحي مورد انتقاد قرار گرفته است
      اگر راسل و کي ير که گور تنها يک نقطه مشترک داشته باشند، در همين انتقاد از کل نگري و سيستم سازي هگل است
        كي‌ير‌كه‌گور کنايه مي زند که: اين سيستم مي خواهد به ما نشان بدهد که جهان چون چيزي تام و کاملا معقول در پايان تحول خويش همان ايده است. در اين سيستم، فردي به نام هگل به حساب نيامده
        راسل با شوخ طبعي انگليسي ها مي گويد: کيهان اعظم، خرده خرده دارد فلسفه هگل را ياد مي گيرد
      فروغي: در مخالفت يا موافقت با هگل بايد افراط و تفريط را کنار نهاد و چنين گفت که تحقيقات هگل بسيار پرمعني و قابل توجه است، وليکن نقص و خطا هم فراوان دارد
      مارکسيسم و آنارشيسم نتوانستند به غلبه هگليسم بر دانشگاه هاي اروپائي پايان دهند
        از سوي ديگر پير ژوزف پرودن پدر آنارشيسم در نقد خود از فلسفه هگلي مونيسم آنرا مستقيماً هدف نقد خود قرار ميداد. پرودن مونيسم را به دور ريخته و پلوراليسمي را ميپذيرفت که در آن ديدگاه موجويت هاي مشخص بدون مناسبات لازم قبول ميشد
        مارکس ايده آليسم هگل را نقد کرد، معهذا مونيسم هگلي را حفظ کرد و فقط ماده مطلق را بجاي روح مطلق هگل نشاند. با وجود مونيستي بودن ماترياليسم ديالکتيک مارکس، قبول پراتيک بمثابه اصل در تئوري شناخت، مارکس را قادر کرد که ديالکتيک هگل را در قالب رئاليستي تري تجديد بنا کند
      مور و برتراند راسل در ميان پيشقراولان نفد جديد سيستم هگلي بودند و از همان ابتدا قلب مونيستي (همه چيز از يك چيز اوليه پديد آمده) آن را هدف گرفتند
        نقد مور از هگل هم به مونيسم وي بود و هم به کوشش هگل براي سيستم سازي
        برتراند راسل نيز مونيسم هگلي را قوياً به نقد ميکشيد وليکن بر عکس مور، ميخواست که يک سيستم فلسفي آلترناتيو (البته يک سيستم پلوراليستي) تکامل دهد
      نقد جيمز از هگل بيشتر همراه نقد عمومي از راسيوناليسم بطور کلي بود
        پراگماتيسم ويليام جيمز آلترناتيو ديگري در برابر مونيسم هگلي بود
        راسل منحرف شدن هگل از راسيوناليسم را نقد ميکرد، و در واقع نقد راسل از هگل در دفاع از راسيوناليسم بود و نه در نفي آن
      کي ير کگور
        فلسفه هگل رو به گذشته و تاريخ دارد
        شخص را محصور در جبرتاريخ مي نهد
        نه تنها راهي را براي اختيار فردي باز نمي گزارد بلکه هيچ راهنماي اخلاقي را نمي تواند بدست دهد
        سيستم هگلي ادعاي تماميت مطلق و کليت دارد و ادعا مي کند که اين نظام کامل و تمام مي تواند همه موضوعات بشري را توضيح دهد و زيرتوجيه و تفسير عقالني خودش جا دهد
        واقعيت در نزد هگل امري عقلاني است وعقلاني واقعيت است
        فيلسوف خودش در بيرون سيستم ايستاده است و کاخي انتزاعي مي سازد که هيچ گونه ربطي به زندگي او ندارد
        گزاره هاي بنيادين از کجا آمده اند؟ براي ايجاد يک نظام بايستي بعضي از گزاره ها را پيش فرض گرفت که بدون واسطه بايستي آنها را بپذيريم .نمي شود در مورد آن پيش فرضها چون و چرا و استدلال نمود زيرا اين استدلال و چون و چرا تا ابد ادامه داردو هيچ گاه پايه هاي يک نظام شکل نمي گيرد
        اگر خداوند حقيقت را دردست راستش قرار داده باشد و در دست چپش يک تلاش را براي رسيدن به حقيقت اگر به من بگويند که انتخاب کن ! من متواضعانه دردست چپش خواهم افتاد و خواهم گفت:پدر! بده! حقيقت صرف واقعا" فقط در نزد تو مي باشد
        سيستم از جائي آغاز مي شود و در قسمت پايان به جائي مي رسد که در آغاز بوده است و وجود قبل از نظام پردازي به رسميت شناخته شده است قبل از اينکه در نظام به نتيجه ائي در باب وجود برسيم
        هگل مي گويد سيستم با تفكر بي واسطه شروع مي شود بسيار خوب اما شروع سيستم با تفكر بي واسطه آيا بي درنگ وبي واسطه انجام ميگيرد؟ نه، زيرا با تفکربه بي واسطه مي رسد. پس بايد در يک جائي يعني در ابتداي سيستم تفکر را متوقف نمود زيرا تفکر هيچ گاه خودش متوقف نمي شود پس توقف دادن تفکردر آغاز سيستم، خود نوعي تصميم است نه تفکرواين امربا منطق مغايرت دارد
        يک سيستم هگلي يک سيستم مفهوم پردازي انتزاعي است که هيچ ارتباطي با زندگي ملموس آدمي ندارد
        سيستم هگل از فهم و درک فرد وجود يافته و ملموس تاريخي ناتوان است و تجربه زيست شده موجود را ناديده مي‌گيرد
        نزد هگل مفهوم صيرورت واسطه ائيست بين هستي و نيستي و گذريست و پل انتقاليست بين اين دو مفهوم
        خود بنيادي يک نظام هگلي مآبانه منجر به خدا بنيادي سيستم مي شود
        در سيستم هگلي فاصله بين خدا و انسان در درون نظام تمام يافته از بين مي رود و همه در يک وحدت ديالکتيک يگانه مي شوند
        مرد از زنش مي پرسد که آيا او يک مرد مسيحي است يا خيرو زن جواب مي دهد که تو يک دانمارکي هستي. اين کنايه و طنز بدين معناست که دين و مذهب شخص را در طبق تفکرهگلي ،جامعه و تاريخ آن مشخص مي کند و محيط جغرافيائي سهم زيادي در گرايش به يک مذهب خاص دارد
        زاويه تفكر هگلي از فهم ارتباط شخصي و فردي با خداوند ناتوان است
        در نظام پردازي هگلي خود خدا سازي عقل انسان صورت مي بندد و راهي را براي ايمان وجودي باز نمي‌گزارد
        سيستم‌ها فقط قادر به توضيح وجوه عقلاني جهان هستند. حقيقت در نظام عقلاني جائي ندارد حقيقت در ذهنيت فردي اگزيستانسيال است
        سوالهائي که در نظام هاي هگلي جواب داده مي شوند يک سوالهاي بريده از وجود و زندگي و فرد و شخص است و سوالهائي اصيل و واقعي نيستند
        هگل فرد و انسان را جزئي از يک کل قرار مي دهد واورا بازيچه دست تاريخ و مطلق قرار مي دهد و فرديت اورا به رسميت نمي‌شناسد
        نظام هگلي همه چيزرا تمام و کامل نشان مي دهد در حاليکه نه انسان و نه واقعيت هيچ کدام کامل و تمام نيستند
  منابع
    http://www.iran-doc.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86/130-%D9%86%D8%B8%D8%B1%D9%8A%D9%87-%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D9%87%D8%A7
      نظريه سيستمها در سال 1940 بوسيله برتالنفي Von Bertalanffy) (Ludwig مطرح شد. برتالنفي مخالف تقليل گرايي بود و نظريه خود را تحت عنوان نظريه سيستم هاي عام (General Systems theory ) منتشر کرد .
      نظريه سيستمها بر اين اصل استوار است که :
      در عمق تمام مسائل ، يک سري اصل و ضابطه موجود است که بطور افقي تمام نظام هاي علمي را قطع مي کند و رفتار عمومي سيستمها را کنترل مي نمايد . يعني مي توان به يک سري از اصول و ضوابط اوليه دست يافت که تعريف کننده رفتار عمومي سيستمها صرفنظر از نوع آنهاست. اين بدان معنا نيست که يک تئوري عمومي بتواند جايگزين تئوري هاي خاص نظامهاي علمي مختلف گردد ، بلکه فقط سعي دارد بصورت يک هدايت کننده (مانيتور) عمل نمايد. کوشش براي ديدن کل ، اصل ادعايي است که روش سيستمها در برخورد با مسائل براي خود قائل است .
      بيش از 100 نظام مختلف علمي (Discipline) وجود دارد که هر کدام دنيا را از ديد خود مي بينند. اما طبيعت ، مسائل را بنحوي که دانشگاهها خود را تقسيم کرده اند ، تقسيم بندي نکرده است . بلکه هر مسئله داراي ابعاد و جنبه هاي مختلفي است که درک آن احتياج به يک ديد چند بعدي دارد .
      ولي آنچه در واقعيت رخ داد ، کم شدن تدريجي ارتباط بين علوم مختلف در طول زمان بود . بنابراين ضرورت ايجاد رشته هايي که ماهيت ميان رشته اي داشته باشند ، حس شد . رشته هايي همچون مهندسي پزشکي( بيو الکتريک و بيومکانيک ) ، فيزيک پزشکي ، بيوشيمي و ... در اثر همين احساس ضرورت بوجود آمدند . در اين رشته ها ، جمع شدن ديدگاههاي مختلف ، باعث هم افزايي ( Synergy ) مي گردد .
      بعنوان مثال ، در بسياري از رشته ها مفهوم ارتباط يک چيز با محيطش وجود دارد . مثل الکترون ، اتم ، مولکول ، سلول ، گياه ، حيوان ، انسان ، خانواده ، قبيله ، شرکت، دانشگاه ، هر کدام از موارد فوق تحت تأثير محيط خود هستند و با آن ارتباط دارند.
      در جدول زير دو تفکر مکانيستي و سيستمي با هم مقايسه شده اند :
      تفکر مکانيستي تفکر سيستمي
      1. پديده مورد نظر را به اجزاء ان تجزيه کن
      2. رفتار و ويژگي هاي هر جزء را بطور جداگانه شناسايي کن
      3. تعاريفي را که از شناخت اجزاء بدست آورده اي ، با يکديگر ترکيب کن تا تعرف کل را بدست آوري 1. سيستم بزرگتري را که پديده مورد نظر تو جزئي از آن است ، شناسايي کن
      2. رفتار کل مجموعه را بشناس
      3. رفتار پديده مورد نظر را در مفهوم نقش يا کارکرد آن در قالب سيستم بزرگتر تعريف کن
      در تفکر مکانيستي در تفکر سيستمي
      1. سيستم را از پيرامونش جدا مي سازيم و تنها به شناسايي و تعريف عوامل و اجزاء آن مي پردازيم 1. سيستم را درون محيطش بررسي مي کنيم
      2. اهميت روابط متقابل اجزاء را بررسي مي کنيم 2. آثار ناشي از روابط متقابل اجزاء را مي بينيم
      3. هدف ما روشن ساختن جزئيات است 3. هدف اصلي ما درک کل سيستم است
      4. هر بار تنها يک متغير را تغيير مي دهيم 4. هر بار چند متغير مختلف را با هم تغيير مي دهيم
      5. سيستم را مجزا و مستقل از زمان مي بينيم 5. سيستم را در زمان واقعي بررسي مي نماييم
      6. نتيجه کار بررسي ما برنامه ريزي جزء به جزء فعاليت هاست 6. نتيجه کار ما برنامه ريزي مجموعه با در نظر گرفتن کل هدفهاست
      7. جزئيات را مي شناسيم ، هدفها کاملا روشن نيستند 7. هدفها کاملا روشنند و شناخت دقيق جزئيات مطرح نيست
      يکي از نکاتي که ماهيت نظريه سيستم ها را بهتر روشن مي کند ، وجود تنوع زياد در رشته و تخصص افراد موثر بر نظريه سيستمها است . اين موضوع بخوبي نشان مي دهد که نظريه سيستمها ، يک مبحث ميان رشته اي است . به عنوان مثال در جدول ذيل نام و تخصص چند تن از بزرگان مبحث سيستمها ارائه شده است :
      فرد تخصص
      Jay W. Forrester مهندسي برق ، ديناميک سيستم
      Kenneth E. Boulding اقتصاد
      Stafford Beer مديريت
      Lwdwig Von Bertalanffy بيولوژي ، نظريه سيستمهاي عام
      John Von Neuman رياضي
      Warren McCulloch فيزيولوژي اعصاب
      W. Ross Ashby بيولوژي ، سايبرنتيک
      Russel L. Ackoff معماري ، فلسفه علم ، تحقيق در عمليات ، سيستمها
      نظريه سيستمي
      نظريه سيستمي از جمله رهيافتهاي سيستمي و اقتضايي به مديريت محسوب مي گردد و مبتني بر اين تفکر است که بايد سازمان را به منزله يک کل نظام يافته در نظر گرفت. بر مبناي اين نظريه، از تحليل داده ها براي حل مسائل و اتخاذ تصميم استفاده مي شود. رهيافت سيستمي، با در نظر گرفتن چهارچوبي براي تجسم عوامل و متغيرهاي داخلي و خارجي سازمان در قالب يک مجموعه واحد، به شناخت "خرده سيستمها"، "سيستم اصلي"، و "ابر سيستم پيچيده محيط بر سازمان" کمک مي کند. بدين ترتيب مي توان با در نظر گرفتن کارهاي برنامه ريزي شده و کارهاي انجام شده توسط هر خرده سيستم از سيستم کلي سازمان، براي بهبود فعاليتهاي سازمان در مسير تحقق مأموريت آن اقدام کرد. به طور کلي تحليل هر پديده در نظريه سيستمي، با توجه به عناصر اصلي آن (داده ها، فراگرد، بازده ها) انجام مي پذيرد.
      سيستم مجموعه اي از اجزاي به هم پيوسته است که براي کسب هدف مشترک فعاليت مي کنند. معمولاً سيستمهاي بزرگ از تعدادي خرده سيستم يا اجزاي کوچکتر تشکيل مي شوند. بنابر اين هر سازمان به منزله يک سيستم باز در نظر گرفته مي شود که از تعدادي خرده سيستم تشکيل شده و ضمن فعاليت در يک فراگرد مستمر "تبديل منابع ورودي به محصولات خروجي" با محيط خود در تعامل است؛ بنابر اين نگرش "حفظ ارتباط با محيط خارجي" براي سازمان اهميت حياتي دارد؛ زيرا محيط خارجي هم منشاء تأمين منابع ورودي و هم مصرف کننده بازداده هاي خروجي سازمان است و ضمن ارائه بازخور از مشتريان، به اصلاح عمليات و بازنگري در فراگرد سيستم کمک مي کند و بر بهبود نتايج آن اثر مي گذارد؛ زيرا بدون دريافت نظر مشتريان امکان ارزيابي دقيق کيفيت عملکرد سازمان کاهش مي يابد. در واقع، در صورت کاهش تمايل مشتريان به استفاده از بازداده هاي سازمان، امکان تداوم فعاليت و بقاي بلند مدت سازمان در عرصه تجارت کاهش مي يابد. به اين ترتيب، بر مبناي نگرش "سازمان به مثابه يک سيستم باز"، مشتريان نقش تعيين کننده اي در تداوم حيات سازمان دارند.
      نظريه پردازان مکاتب مديريت علمي، اصول گرايي، و روابط انساني، هنگام مطالعه سازمان، اجزاي آن را در نظر مي گرفتند و بر اين باور بودند که "کل سازمان برابر است با مجموع اجزاي آن"؛ به همين دليل سازمان را بر حسب اجزاي آن تشريح مي کردند؛ در حالي که نظريه پردازان سيستمي بر اين باورند که "کل سازمان، چيزي متفاوت با مجموع اجزاي آن است"؛ و هنگام مطالعه سازمان، آن را به صورت کلي در نظر مي گيرند و ويژگيهاي اجزاي آن را تلفيق مي کنند. در واقع در مکاتب قبلي از نوعي تفکر تحليلي تجزيه مدار استفاده مي کردند؛ در حالي که نظريه پردازان سيستمي از نوعي تفکر ترکيبي بهره مي گيرند. به نظر يکي از کارشناسان مديريت سيستمها تفکر تحليلي بر "انديشيدن از خارج به داخل" است. البته هيچ کدام از اين دو شيوه، ارزش ديگري را نفي نمي کند؛ ولي شناختي که با استفاده از تفکر ترکيبي در مورد کليت يک پديده به دست مي آيد، از طريق تفکر تحليلي دست نايافتني است.
      نظريه پردازان سيستمي، بر ضرورت انخاذ شيوه تفکر ترکيبي اصرار دارند؛ زيرا بر اين باورند که مديريت در خلاء انجام نمي شود و مديران تحت تأثير متغيرهاي سازماني و محيطي قرار دارند و متقابلاً بر اين متغيرها اثر مي گذارند.
      به اين ترتيب، با مطرح شدن ضرورت نگرش سيستمي، يافته هاي دانش مديريت با چالش عظيمي مواجه گرديد؛ زيرا بر مبناي اين نگرش بايد براي مديريت يک سازمان، همه اجزاي آن شناسايي شوند و کليه فراگردها و فعاليتهاي منظم اجزاي مذکور و چگونگي تعامل آنها با يکديگر، مد نظر قرار گيرند. دو نفر از صاحب نظران مديريت پيش بيني کرده اند که "مباني شناسايي سازمانها و مسائل آنها در چهارچوب نگرش سيستمي، ممکن است در آينده به انقلابي در عرصه مديريت منجر شود؛ نظير آنچه با اشاعه مباني نظريه مديريت علمي تيلور حاصل شد".
      چستر بارنارد مانند فايول، بر اساس تجربه خودش در منصب مديريت عالي بنيانگذار رهيافت جديدي به مديريت محسوب مي شود؛ البته رهيافت بارنارد (رئيس سابق شعبه شرکت تلفن بل در نيوجرسي) با فايول متفاوت است. بارنارد به جاي تفکيک اصول و وظايف خاص مديريتي، به طراحي يک رهيافت سيستمي مجردتر پرداخت. وي در کتاب معروفش "وظايف مدير عالي اجرايي" سازمانها را به منزله مجموعه اي از خرده سيستمهاي همکاري کننده در نظر مي گيرد؛ يعني سازمان مجموعه پيچيده اي از خرده سيستمهاي اجتماعي، شخصي، زيستي، و فيزيکي است که در يک ارتباط منظم و خاص، نتايج فعاليت آنها براي دستيابي به حداقل يک هدف معين با هم تلفيق مي شود.
      بارنارد بر اين باور است که تحقق همکاري در سازمان، به وجود سه عامل "تمايل به خدمت"، "هدف مشترک"، و "ارتباطات" بستگي دارد. به نظر وي اگر اين سه عامل در يک سازمان وجود نداشته باشند يا مستقل از يکديگر عمل کنند، ديگر سازماني باقي نخواهد ماند. بر اساس نظر بارنارد، ارتباطات عاملي نيروبخش است که شکاف طبيعي ميان تمايل فرد به خدمت و هدف مشترک سازمان را پر مي کند.
      همانطور که ذکر شد، قبل از اين نظريه پردازان سازمان و مديريت آنها را به صورت مجموعه اي از اجزاي تفکييک و تجزيه شدني در نظر مي گرفتند تا اينکه ديدگاه سيستمي بارنارد نظريه پردازان سازمان و مديريت را تشويق کرد که سازمانها را به منزله "کلهايي پيچيده و پويا" مطالعه کنند. نکته حايز اهميت در سخنرانيها و نوشته هاي بارنارد، تأکيد شديد وي بر لزوم رعايت اخلاق در مديريت است.
      *** بنيانگذاران نگرش سيستمي
      ريشه هاي انديشه سيستمي در بلندي تاريخ بشري جاي دارد. ارسطو، افلاطون، ابن خلدون، مولانا، هگل، ازجمله دانشمنداني هستند كه به مفهوم سيستم توجه داشته اند.
      در اواخر قرن نوزدهم درپي تحولاتي كه در علوم فيزيك، شيمي، زيست شناسي به وجود آمد بشر توانست به كمك اين دانشها به قلمرو ناشناخته اي از اسرار جهان پاي گذارد كه كليت، نظام و پويايي در جهان مادي و پديده‌هاي آن از دستاوردهاي اين اكتشافات بود. در اين زمان به جاي تشريح يك كل براساس اجزاي تشكيل دهنده آن، نحوه قرارگرفتن اجزا در كل مطالعه مي شد. بدين ترتيب زمينه اي براي كل نگري فراهم شد. ولي اندكي پيش از آغاز جنگ جهاني دوم، علوم، حركت موضوعي خود را به سوي كليتي جديد در بستر جنبش ظهور علوم ميان رشته اي پيش گرفتند.
      در قرن 19 و اوايل قرن 20 نياز بسياري به امتزاج دو يا چند شاخه از علوم بشري، براي بررسي و حل مسائل پيچيده پديد آمد كه منجر به پيدايش علوم بين رشته اي شد و از علوم مختلف در قالبهاي به اصطلاح سيستماتيك براي حل مسائل پيچيده بهره گرفته شد. نگرش سيستمي به مسائل و پديده‌ها و همين طور نظريه عمومي سيستم‌ها را مي توان به اين تحولات و گرايشهاي نسبت داد.
      تفكر سيستمي، برخلاف برخي از جنبشهاي فكري كه دريك رشته علمي و در محدوده معيني نشو و نما كرده اند، در خارج از محدوده يك علم معين متولد شد و در محيطي ميان رشته اي رشد كرد. از آنجا كه اين شيوه تفكر، به طوركلي با مجموعه‌هايي متشكل از اجزا سروكار دارد، نه با خود اجزا، ضرورتا از مرزهاي سنتي علوم خاص فراتر رفته و عموميت يافته است. البته تفكر سيستمي در تضاد با تفكر تحليلي تجزيه مدار نيست. درواقع اين دو روش مكمل يكديگرند، نه جايگزين هم. از اين رهگذر گروهي از صاحبنظران عنوان مي كنند كه پيدايش نظريه عمومي سيستم ها محصول عمر انسان متمدن است كه مراحل تكامل خود را از دورانهاي قبل از ميلاد شروع كرده است. ما در اينجا گريزي مي زنيم به اين مراحل و تكامل آنها:
      الف – دوران منطق ارسطويي: منطق ارسطويي درواقع تركيب كاملي از منطق سقراط و افلاطون است كه كتاب جمهوري افلاطون و همين‌طور استدلال قياسي ارسطو، نمونه خوبي براي تفكر سيستم ارائه مي كنند.
      ب – دوران منطق تجربي: اين نحله فكري با كار فرانسيس بيكن در اوايل قرن 16 و با تكيه بر روش علمي مبتني بر مشاهده، تجربه و استقرار بنا شد و با افرادي چون دكارت، هگل، كانت، كنت، ميل و اسپنسر مسير خود را ادامه داد و منجر به پيدايش تفكر سيستمي شد.
      ج – دوران منطق سيستمي: جنبش واقعي مطالعات ميان رشته اي، هنگامي آغاز شد كه دانشمندان دريافتند «بيشتر پديده هاي موردنظر آنان از ويژگيهايي مشترك و نظام‌مند برخوردار است‌» و پيچيدگي روزافزون مسائل جهان و طرح مسائل جديد از يك طرف و عدم كفايت مدلهاي مكانيستي و تفرقه در پيكر معرفت ازجمله عواملي بود كه باعث به وجود آمدن سيستم‌ها شد و متفكراني چون «وايتهدر» به اين نتيجه رسانيد كه سرمايه فكري بشري كه از قرن هفدهم به بعد فراهم شده بود، روبه اتمام است و بايد منابع عقايد و افكار و بينشهاي جديدي كشف شوند.
      «لودويگ فون برتالانفي» زيست‌شناس و متفكر اتريشي از بنيان‌گذاران نظريه عمومي سيستم‌ها در اوايل قرن بيستم محسوب مي شود كه براي اولين بار مفهوم تفكري را ارائه داد كه تئوري عمومي سيستم‌ها شناخته شد و در طي سالهاي 1932 – 1930 ميلادي نظريه ارگانيستي را ارائه كرد و درگسترش و بسترسازي آن در ساير عرصه ها گامهاي بلندي برداشت. به عقيده وي يك ارگانيسم صرفا مجموع عناصر جداگانه نيست، بلكه سيستمي است داراي نظام و كليت. بدين ترتيب برتا لانفي و همفكران وي ازجمله بولدينگ، راپوپورت و آكوف در طي حدود نيم قرن مكتب ارگانيستي را در زيست شناسي و علوم ديگر پايه ريزي كردند. البته شايان ذكر است خود برتالانفي ريشه‌هاي رويكرد سيستمي را در بستر تاريخي به زمان ابن خلدون و نيكولاس كوسايي و در قرون جديد به تفكرات لايب نيتز در قرن 17 نسبت مي دهد و همين‌طور نامهاي افرادي چون هگل، لوتكا و وايتهد فيلسوف انگليسي در اين ميان ديده مي شود. با نگاه به متون علمي ديده مي شود كه بعد از وايتهد و به پيروي از او، «جي فورستر» نياز به كاربرد تفكر سيستمي را در جامعه و علوم اجتماعي موردمطالعه قرار داد. وي بر اين عقيده بود كه نگرش سيستمي را مي توان مثل علوم مهندسي در علوم اجتماعي نيز بكار برد. البته عده‌اي ديگر جستجو براي يافتن سرچشمه نگرش سيستمي را به جان ديويي استاد دانشگاه كلمبيا نسبت مي دهند. اين نگرش به عالم پيدا، زيربناي جهان‌بيني سيستمي را به عنوان يك نگرش وحدت‌بخش و جامع‌نگر فراهم آورده است.
      همانگونه كه از مطالعه متون علمي درمي يابيم نگرش سيستمي در يك شاخه خاصي از علوم ايجاد و متكامل نشده است، بلكه همه يا اكثر رشته هاي علمي تاحدودي از اين جامع‌نگري بهره برده اند براي نمونه از كمك كنندگان عمده به توسعه تئوري سيستم‌ها براي تمام علوم فون برتالانفي در سال 1951 باتوجه خاص به مديريت و بولدينگ در سال 1959 بود. افراد زياد ديگري كمكهاي مهمي به جنبه هاي مختلف تئوري سيستم كرده اند كه در مديريت قابل استفاده است. درميان آنها مي توان آثار كاتز و كان را در سيستم هاي اجتماعي، و فورستر را در سيستم هاي صنعتي و كمكهاي تحقيق در عمليات را به وسيله استافورد بير، چرچمن و همكارانش، هرتز، مك كلاسكي و مورس را ذكر كرد. همچنين هرگز نبايد تاثير نوربرت وينر را در توسعه و تاكيد بر تئوري بازخورد كه تاثير زيادي بر تئوري سيستم‌ها داشت، كم بها داد. همين طور كمكهاي جانسون وروز نزويگ كه از طريق كتاب درسي خود تئوري سيستم را با مديريت قويا مرتبط ساختند را نبايد فراموش كرد.
    http://pi.srbiau.ac.ir/article_6721_1288.html
      مقدمه
      نظريه‌ي سيستم­ها که مولود تفکر سيستمي و رويکرد سيستمي به مسائل و موضوعات گوناگون است، در جريان توسعه و تحول انديشه­ها به تدريج شکل گرفته و روش­شناسي علوم مختلف را دستخوش دگرگوني کرده است. به زعم اين رويکرد، رشته­هاي گوناگون علمي از روش­ها، واژه­ها، و اصطلاحات يکديگر بهره گرفتند. يکي از تبعات مهم اين نوع تفکر و رويکرد، اتخاذ رويکردي کلي نسبت به تمام علوم است.
      رويکرد مورد نظر، براي نگريستن به چيزهاي مختلف از منظري واحد، راه و روشي خاص را فراهم آورده است. مطالعه­ي انواع و اقسام مختلف سيستم­ها در رشته­هاي گوناگون علمي تغييرات مهمي در تفسير واقعيت مورد بررسي آن‌ها ايجاد کرده و شکل­گيري روش­شناسي جديدي را در آن‌ها نويد بخشيده است. همين امر باعث بکارگيري و رواج طيف وسيعي از مفاهيم و اصطلاحات متداول در رشته­هاي ديگر و کشيده شدن جهت مطالعات به سمت ايده­هاي جديد و مطالعات ميان­رشته­اي شده است.
      يکي از تحولات عظيم اين رويکرد، انديشه به هر سيستم با نظر به کل آن و با پيچيدگي خاص آن است، زيرا ديگر، رويکرد تحليلي به تنهايي نمي­توانست و نمي‌تواند در مورد سيستم­هايي با روابط متقابل پيچيده بکار گرفته شود. شبيه­سازي و پيدايش دانش­هاي جديد، مولود همين رويکرد است.
      مفهوم «سيستم» يکي از لوازمات و عوامل وحدت­بخش در ميان علوم، يا به تعبير ديگر، يکي از اصطلاحات و مفاهيم شناخته­شده­ براي افزايش ارتباط ميان رشته­هاي مختلف است. سيستم، مفهوم جديدي نبود، اما کاربرد مشابه آن در رشته­هاي گوناگون علمي، کاملاً نو و جديد بود. بکارگيري مفهوم جديد سيستم، نقاط اشتراک، اصول و مباني ثابت و همسان ميان سيستم­هاي گوناگون را آشکار ساخت و روابط ميان علوم مختلف را غني­تر ساخت. براي مثال، کل­گرايي در مکتب ساختارگرايي از ارکان تفکر سيستمي شد و باعث شد تا انديشمندان با روشي مشابهِ روش­شناسيِ ساختارگرا کار خود را پيش ببرند.
      درحقيقت، آشکار شدن برخي نارسائي­ها و بحران­ها در روش­شناسي­هاي کلاسيک، عامل استقبال دانشمندان علوم مختلف از پارادايم­هاي جديد شد. رويکرد مورد نظر در اوايل سده بيستم درصدد يافتن مفرّي، جهت گريز از بحران­هاي پيش آمده در شناخت علمي بود، بحران­هايي از قبيل عدم اعتماد به روش­شناسي متمايل به عنصرگرايي[4] که هر پيچيده­اي را با تقليل به ساده و هر کلي را با تقليل به اجزايش تعريف مي­کرد. در اين روش­شناسي تصور مي­شد با شناخت ويژگي­هاي عناصر و اجزاء هر شي‌ء يا پديده­اي، اعم از طبيعي و اجتماعي، مي­توان به خاصيت کلي آن پديده دست يافت. حتي در نگرش مکانيستي[5]که مبناي آن اصل عليت­گرايي محض بوده است با وجود تکيه بر اصل روابط علت و معلولي، دامنه­ي رابطه علّي به روابط ميان اجزا محدود بود و علت نهايي، کارکرد و ساختار کل پديده­ها در نظر گرفته نمي­شد. اما رفته­رفته با آشکار شدن ضعف و نارسايي اين نگرش­ها در تحليل پديده‌هاي پيچيده و جامعه، انديشمندان و دانشمندان تلاش کردند تا از طريق تجديد نظر در دستگاه مفهومي مربوط به رشته­هاي­ مختلف علمي، روش­شناسي نويني را بيابند. با چنين تلاشي اصول جديد دانش آرام­آرام در حال شکل­گيري بود و اين باعث افول دو نگرش ذکر شده گرديد. بر اين اساس، ديدگاهي که متمايل به جزءبيني بود و ارتباط چنداني ميان عرصه­هاي مختلف دانش بشري قائل نبود، کنار رفت؛ چراکه ديگر نگاه کلي به واقعيت­هاي زيست­شناختي، روان­شناختي، و اجتماعي جايي براي تبيين عنصرگرايانه و مکانيستي محض که، تمايلات تجزيه­گرايانه داشتند، باقي نمي­گذاشت.
      بدين­ترتيب، زماني که نگرش­هاي تجزيه­گرايانه و مکانيستي از تحليل پديده‌هاي پيچيده جوامع انساني بازماندند روش­هاي نوين علمي- از جمله کل‌گرايي يا نگرش سيستمي در جامعه­شناسي رواج پيدا کردند. برخي محققان، گسترش و رواج نگرش سيستمي به علوم اجتماعي را به انديشه­هاي وايتهد و پس از او به جي­فورستر[6] نسبت مي­دهند که نياز به کاربرد تفکر سيستمي را در معرفت به جامعه و علوم اجتماعي مورد مطالعه قرار داد. به هر تقدير، از نگرش جامع به پديده­هاي مختلف، از جمله پديده­هاي اجتماعي، نظريه سيستم­ها پديد آمد.
      نظريه سيستم­ها را انديشمندان قرن بيستم در اشکال مختلفي به‌کار بستند. مي­توان در قالب سه موج از ظهور تفکر سيستمي در عرصه­ي علوم اجتماعي و جامعه­شناسي نام برد. اولين موج، حاصل تلاش نظري تالکوت پارسونز، نماينده­ي نظريه کارکردگرايي بود. او نخستين کسي بود که نظريه سيستمي سايبرنتيک را وارد قلمرو مطالعات جامعه­شناختي کرد. موج دوم، از نظريه عمومي سيستم­ها و نظريه آشوب تأثير پذيرفت. موج سوم نيز، که بيشتر به مسأله­ي پيچيدگي و نوپيدايي پرداخت، از توسعه­هاي اخير در دانش کامپيوتر و نظريه اجتماعي تأثير پذيرفت. اين موج­ها با تأثيرپذيري از يکديگر تلاش داشتند تا نقاط ضعف يکديگر را پوشش دهند. بي­ترديد مباني نظري هر يک از آن‌ها جاي تأمل بسيار دارد.
      اکنون در مجال پيش آمده در نظر داريم با مرور مختصر تاريخچه­ و روند شکل­گيري رويکرد سيستمي و نظريه­ي سيستم­ها در علوم اجتماعي که در جريان سه موج متفاوت از تفکر سيستمي به وقوع پيوست، ضمن ارزيابي آن‌ها بر زمينه­ها و دلائل شکل­گيري پارادايم‌ها و روش­شناسي­هاي جديد آن‌ها بيشتر تأمل کنيم. نخست، زمينه­هاي ظهور کل‌نگري از نوع سيستمي را بيان مي­کنيم، سپس به شرح مباني نظري هر يک از سه موج متفاوت از نظريه سيستم­هاي اجتماعي مي­پردازيم.
      زمينه­هاي ظهور يک کل­نگري از نوع سيستمي
      انديشه به اين که هستي، ويژگي­هاي کلي مشترکي داشته و ميان بسياري از چيزهاي متفاوت، ارتباطي پنهان وجود دارد، همواره انسان را افسون کرده و از گذشته­هاي دور وجود داشته است. همين امر، باعث شکل­گيري طيف وسيعي از نظريه­هايي شده است که برخي از آن‌ها با عنوان بينش‌هاي فلسفي شناخته شده­اند.
      نظريه سيستم­ها نيز ناظر به نوعي کل­نگري است و نگرش کل­گرايانه ريشه­اي ديرينه و تاريخي در انديشه بشري دارد. حتي در فلسفه مي­توان ريشه­ي آن را تا تفکر هراکليتوس، افلاطون و ارسطو سراغ گرفت. براي مثال، ارسطو ضمن ارائه­ي بينشي فلسفي از نظم سلسله مراتبي در طبيعت، در فلسفه و در زمان خويش سنتي از انديشه به سيستم­هاي نسبتاً پيشرفته را ارائه داده است. قرن­ها پس از او هگل نيز عباراتي در مورد ماهيت سيستم­ها بيان کرده است که براي نمونه مي­توان به اين موارد اشاره کرد: کل، چيزي بيش از مجموعه­ي اجزايش است، کل، ماهيت اجزاء را مشخص مي­کند، اجزاء نمي­توانند از طريق مطالعه­ي کل درک شوند، اجزا داراي مناسبات مشترک يا وابستگي متقابل به يکديگر هستند.[7]
      گفتني است مفهوم کل­گرايي اولين ارزيابي مدرن خود را از طريق ساختارگرايي به­دست ­آورد، يعني مطالعه­ي کل­هايي که نمي­توانستند به اجزاء خويش فروکاسته شوند. در نگرش ساختارگرايانه، جامعه­ي مدرن به­مثابه­ي مجموعه­اي متشکل از ساختارهاي خود- سازمان[8] در نظر گرفته شده که با يکديگر همپوشاني و با قانون، سازگاري داشتند. در اين نگرش، کل، اراده فردي و جمعي را کنترل مي­کرد.[9] (اين نگرش در ميان متفکران موج دوم نظريه سيستمي ديده مي­شود) ساختارگرايان کل­ها را طوري در نظر گرفتند که نمي­توانستند آن‌ها را به اجزاءشان فروبکاهند. جهت­گيري ساختاري- سيستمي، امکان توسعه يک روش­شناسي مقايسه­اي کارآمد براي تجزيه و تحليل فرهنگ و طرز فکر تفکر ملت­ها، از جمله تجزيه و تحليل مقايسه­اي سنخ­شناسي را در مراحل اوليه تکامل اجتماعي- تکويني به­دست داد.[10] البته، تمايل ساختارگرايانه در افکار و انديشه‌هاي متفکران پيش از سوسور نيز ديده مي­شود؛ کساني مانند مارکس و دورکيم و حتي افرادي هم‌چون زيمل، افکار و ايده‌هاي خود را در قالب طرح ساختارگرايانه ارائه داده‌اند. در روان­شناسي گشتالت نيز نقش کل­هاي سازمند، يا به اصطلاح گشتالت در فرايندهاي رواني نشان داده شد و مطالعه­ي کليت واحدهاي رواني مورد توجه قرار گرفت، و گام­هاي اساسي به­سوي برداشت تازه­اي از ساختار سيستمي روان برداشته شد.[11] به نظر مي­رسد تخصصي شدن و رشد روزافزون علوم منجر به پيچيده­تر شدن موضوعات آن‌ها شده و اصل مراقبت در تحويل امر پيچيده به ساده، توجه انديشمندان حوزه­هاي مختلف را به «کليت» جلب کرد.
      اکنون در قرابت کل­نگري با رويکرد سيستمي هيچ جاي شکي نيست. اين به دليل نحوه­ي بودن و شکل­گيري سيستم به­منزله­ي يک کل است. از اين­رو، هر جا که واژه­ي سيستم به چشم مي­خورد بايد گونه­اي کل­نگري را نيز انتظار داشته باشيم.
      واژه­ي سيستم در مکاتب فکري، فلسفي، و علمي مختلف رواج داشته اما اين مکاتب در کاربرد اين واژه هر يک اختلافاتي با ديگري دارد که شمارش و شرح يکايک آن‌ها در اين مجال نمي­گنجد. قديمي­ترين برداشت از سيستم به عنوان رابطه اجزا با کل، به نظم دروني آن نظر داشت و توجهي به محيط پيراموني آن نداشت. به نظر برخي انديشمندان، در تعريف سنتي از کل (يعني، مجموعه­اي متشکل از اجزا)، مسأله وحدت سيستم به­مثابه کل و کثرت اجزاي آن حل ناشده باقي مي­ماند. اما با انديشه مدرن، تغيير مفهوم سيستم باعث شد تا نظريه سيستمي نيز از پارادايم فکري کل و اجزاء جدا شود، و نظريه سيستمي با يک پارادايم جديد شکل گيرد که مشخصه اساسي آن «تفکيک» و «تمايز» است. سپس­تر ملاحظه خواهيم کرد که در پارادايم جديد، اين­بار تفکيک و تمايز ميان سيستم و محيط است نه کل و اجزاء آن. در اين قسمت مبناي تفکر سيستمي در علوم اجتماعي را در ميان ساير نگرش­ها و علوم جويا مي­شويم.
      تفکر ارگانيستي پايه­ي نگرش سيستمي در علوم اجتماعي
      همواره باورها و هر گونه شناخت در هر حوزه­اي تحت نفوذ پارادايم­هايي قرار دارند، که در هر دوره بسته به شرايط تغيير مي­کنند. براي مثال، زماني فلسفه­ي اسکولاستيک به­عنوان پارادايم حاکم، سيستم­هاي اخلاقي، معنوي را با سيستم­هاي مادي و دنيايي درآميخته بود. اين آميختگي، بر اصول خاصي مبتني بود که اکنون معتبر نيستند. براي نمونه، در گذشته علوم طبيعي، تابع تئولوژي (الهيات) بودند. هدف علم نشان دادن هم‌بستگي ميان عالم و حقايق سرمدي بود. با وقوع رنسانس به تدريج واقعيت بيروني و زندگي دنيوي اهميت يافت و انسان ارزش مشاهدات دقيق، و تحليل روش­مند را درمي­يافت.[12] پارادايم­ها به سرعت در حال تغيير بودند پس از تأملات دکارتي و انقلاب کپرنيکي و تأثير آن بر کانت، سوژه­ي استعلايي بيش از هر زمان ديگر قدرت يافت؛ سوژه­اي که همه چيز را از ديدگاهي اومانيستي مي­نگريست، و پارادايم­هاي فکري پيشين را برنمي­تافت. تمايز يابي و جداشدن گستره­ها و قلمروهاي مختلف ارزش و دانش از يکديگر که پيامد مسلم مدرنيته بود، تغييراتي را براي علوم مختلف بهمراه داشت.
      در علوم طبيعي روند تغيير و تحولات با ظهور فيزيک آماري و با کاربرد اصول احتمالات آغاز شد که نسبت به اصل عليت محض در نگرش مکانيستي نتيجه­بخش­تر از کار درآمده بود. اين‌ها تمهيدات و گام­هايي مقدماتي بودند که در سده­ي نوزدهم برداشته شدند و زمينه­هاي لازم را براي ظهور روش­شناسي جديد و کل­نگري نوين در سده­ي بيستم فراهم آوردند. در اين قرن در زيست­شناسي، مفاهيم ارگانيسمي[13] در برابر مفاهيم مکانيستي بکار برده شدند. هم‌چنين، رواج انديشه­هاي ارگانيسمي به اين انديشه راه برد که سازمان طبيعت زنده به مثابه­ي چيزي دانسته شود که سازمان­بندي دارد و تکامل پذير است. ناگفته نبايد گذاشت آن چه به پيدايش گرايش «ارگانيسمي» انجاميد، توجه علوم به مفهوم «کليت» بود که از اصل عدم تحويل پيچيده به ساده، يا کل به اجزا ناشي مي­شد.[14] اين رويکرد نوين، کل را داراي ويژگي­ها و کيفياتي دانست که در اجزاء تشکيل‌دهنده­ي آن يافت نمي­شد. بدين ترتيب، نگرشي که در اوايل قرن بيستم شکل گرفت، ارگانيسم يا موجود زنده را «کلي يکپارچه» دانست که خاصيت اجزاي آن در تماميت و کليت آن نهفته است. اين تفکر ارگانيستي، پايه نگرش سيستمي قرار گرفت.[15]
      به­طور خاص ظهور تفکر ارگانيستي را مي­توان در انديشه­ي لودويگ برتالنفي سراغ گرفت. او که از ديدگاهي ارگانيستي به موجودات زنده مي­نگريست به‌تدريج دريافت که اين نظرگاه، ميداني بس وسيع را دربرمي‌گيرد و مفهوم ارگانيسم نيز خود مفهومي جهان‌شمول است. برتالنفي با تکيه بر اين که ارگانيسم‌ها، سيستم‌هاي باز هستند، يعني با محيط اطراف خود تبادل ماده‌اي دارند، خويشتن را از بستر علوم کلاسيک به مجراهاي نوين فکري سوق داد. به اين ترتيب نظريه سيستم‌هاي باز او، وسيله‌اي شد تا افکار خويش را اوج داده و محدوده آن را از زمينه علوم زيستي به شاخه‌هاي ديگر معرفت نيز گسترش دهد. ابداع «نظريه عمومي سيستم‌ها» از فراورده‌هاي گسترش چنين انديشه‌اي بود. [16]در ادامه ملاحظه خواهيم کرد که چگونه اين ديدگاه بر موج دوم نظريه سيستم­ها تأثير گذاشت.
      مباني نظري موج اول نظريه سيستم­ها
      موج اول نظريه سيستمي را به آراء تالکوت پارسونز نسبت مي­دهند. نظريه اجتماعي کارکردگراييِ ساختاري پارسونز بر مفاهيمي که از دانش سايبرنتيک اخذ شده، مبتني است. سايبرنتيک پروژه و تلاشي ميان­رشته­اي است که براي فهم «کنترل» و «ارتباط» در حيوان و ماشين شکل گرفت. اين دانش و نظريه اطلاعات به نحو خاصي پارسونز را تحت تأثير قرار دادند و او انديشيد که «کنترل» در سيستم­هاي اجتماعي نيز مي­تواند نوعي سايبرنتيک باشد. البته، سايبرنتيک، مدلي براي تمام نظريه­هاي سيستمي، حتي موج­هاي دوم و سوم شد.
      گفتني است پارسونز نظريه عمومي کنش را در ابعاد بسيار کلي و انتزاعي به گونه­اي که قابل تعميم به همه صورت­هاي کنش و نه فقط کنش اقتصادي يا کنش اجتماعي باشد در نظر گرفت. او عقيده داشت براي شناخت نظام(=سيستم) عالم و دنياي اجتماع بايد آن را در قالب يکسري مفاهيم انتزاعي درآورد. به نظر وي، «سيستم اجتماعي مفهومي به غايت کلي است و مصداق مستقيمي در دنياي واقعيت ندارد، زيرا اين مفهوم يک ابزار تحليلي با ميدان کاربرد بسيار گسترده است».[17] تلقي پارسونز از سيستم­ها به­مثابه ساختارهايي است که سلسله مراتبي و قابل تجزيه فرض شده بودند. او اين تلقي از سيستم را از سايبرنتيک وام گرفته بود. سيستم از نظر وي، کلي سازمان يافته است، اما سازمان محدوديتي براي کارکردهاي دروني اجزاء فراهم نمي­کند. نيز مي­توان ويژگي­هايي براي هر يک از آن‌ها جدا از ساير اجزاء در نظر گرفت. برداشت پارسونز از سيستم­هاي اجتماعي، مورد نقد نظريه‌پردازان نظريه پيچيدگي قرار گرفت. آن‌ها عقيده داشتند که سيستم­هاي تجزيه­پذير پارسونزي کمتر مي­توانند ويژگي­هاي «نوپيدايي» را در رفتارشان نشان دهند. در سيستم‌هاي تجزيه­ناپذير نقش سازمان در رابطه با کارکرد هر جزء، بااهميت­تر است.[18]
      نزد پارسونز، شاخصه سيستم­هاي اجتماعي کارکرد آن‌هاست. نظريه پيچيدگي معاصر مي­گويد در اين نوع سيستم­ها «نوپيدايي» کمتر رخ مي­دهد. سيستم­هايي که به لحاظ کارکردي مشخص نشده باشند، از روي مطالعه افراد و اجزاء آن‌ها نمي­توان به شناخت کارکرد آن‌ها دست يافت.[19]
      در توضيح اصطلاح «نوپيدايي» اين نکته را بيفزاييم که، اين اصطلاح در رويکردهاي مختلف به طرق گوناگون تفسير شده است. برخي از جامعه­شناسان، نوپيدايي را به­مثابه فرايندي درک کرده­اند که به موجب آن پديده­هاي اجتماعي کلان از دل کنش­هاي افراد يا اجزاء تشکيل‌دهنده­شان يکباره پديدار مي­شوند. اين گروه، نوپيداگرايان فردگرا، باور دارند که ويژگي­هاي اجتماعي کلان و قوانين، بر اساس رفتار و ارتباطات افراد تعيين مي­شود. در مقابل آنان، جمع­گرايان (نوپيداگرايان جمع­گرا) قرار دارند با اين باور که، پديده­هاي جمعي به کنش­هاي فردي قابل تحويل نيستند. غالب انديشمندان قرن نوزدهم بر اين پندار بودند که پديده­هاي جامعه­شناختي را مي­توان از روي مطالعه رفتار افراد و تعامل­هاي متقابل آنان تحليل کرد، مانند کساني از قبيل ميل، زيمل، وبر، مارکس و ديگران. کلمن هم باور داشت که رفتار سيستم پيامد نوپيدايِ کنش­هاي وابسته متقابل کنش‌گران سازنده‌ي سيستم است، و از آن جهت نوپيداست که حاصل سازماندهي اجتماعي است، نه صرفاً تجمع رفتارهاي فردي. در اين ميان کساني بودند که نظريه­هايشان معطوف به ساختاريابي[20] بود، از جمله آنتوني گيدنز. او مي­انديشيد: ساختار نسبت به افراد، «بيروني» نيست، بلکه امري «دروني» است. هم‌چنين وي با در نظر گرفتن دوگانگي ساختاري، بر نقش انسان در تعيين واقعيت اجتماعي تأکيد داشت.[21] در هر حال، يکي از انتقادهايي که بر نظريه پارسونز وارد آمده است، عدم توجه وي به «نوپيدايي» است. فرم­هاي جديد سازماني پديدار شده مخصوصاً به­واسطه تغيير و تحولات اقتصادي، ايجاب مي­کند که سيستم­هاي اجتماعي نيز مانند شبکه­هاي اجتماعي به­روز رساني شوند.
      والتر باکلي، که به موج دوم نظريه سيستمي تعلق دارد، در سال 1967، نظراتي انتقادي درباره نظريه­هاي کنش و سيستم­هاي اجتماعي پارسونز بيان کرده است. به نظر وي، اگر جامعه­شناسي بتواند از انديشه­هاي مکانيستي و ارگانيستي و انديشه­هاي پارسونز درباره چيستي سيستم­ها فراتر برود؛ آنگاه رويکرد سيستمي بيش از هر چيز ديگر مي­تواند براي جامعه­شناسي جذاب و فريبنده باشد. باکلي معتقد بود که حوزه­ي نوپيداي سايبرنتيک، نظريه اطلاعات، نظريه ارتباطات، و نظريه سيستم­هاي عمومي انتظاراتي را براي جامعه­شناسي به‌همراه خواهند داشت. با گرفتن ايده­هايي چند از اين علوم، براي جامعه­شناسان اين امکان فراهم مي­آيد تا علاوه بر گسترش واژگان مشترک، تکنيک پرداختن به پيچيدگي و ارتباطات سيستمي که براي تحليل­هاي تجزيه­اي مناسب هستند را دستور کار خود قرار دهند. هم‌چنين باعث مي­شود تا آن‌ها سيستم­هاي اجتماعي- فرهنگي را نه بر اساس هويت‌هايشان، بلکه بر اساس ارتباطات و مطالعه­ي مناسباتشان بررسي کنند و غايت‌مندي غيرانسان- محوري رفتار سيستم هدفدار، فرايندهاي شناختي نمادين، آگاهي و خود- آگاهي، نوپيدايي فرهنگي اجتماعي، و پويايي سيستم­ها را به­طورکلي تبيين کنند. او مي‌افزايد اين انتظارات بزرگ، کار جامعه­شناسان را سخت مي­کند.[22]
      به هر تقدير، تفکر سيستمي توسط پارسونز به قلمرو مطالعات علوم اجتماعي وارد شد و او موج اول نظريه سيستمي را به راه انداخت که بعدها توسط برخي از متفکران موج دوم اين نظر نقد شده و نيز برخي مفاهيم آن الهام‌بخش آنان واقع شد. اما در اين قسمت ببينيم پاراديم­هاي نوظهور چه نقشي در شکل­گيري موج دوم داشتند.
      موج دوم نظريه سيستمي: نظريه عمومي سيستم­ها و نظريه آشوب به­منزله­ي پارادايمي نوظهور
      متفکران موج دوم نظريه سيستمي در تدوين نظريه­هاي اجتماعي از «نظريه عمومي سيستم­ها» و «نظريه آشوب» بسيار تأثير پذيرفتند. «نظريه عمومي سيستم­ها» مسأله­ي نظم را از حاشيه پژوهش­هاي نظري متافيزيکي رانده و آن را محور بحث پژوهش­هاي علمي قرار داد. يکي از اولين تغيير پارادايم­ها توسط برتالنفي آغاز شد. او تمايز ميان جزء و کل را با تمايز ميان سيستم و محيط جابه‌جا کرد. در نتيجه اين تغيير پارادايم بسياري از رشته­ها و نظريه­هاي گوناگون، مانند نظريه ارگانيسم، ترموديناميک، نظريه تکامل، نظريه اطلاعات، دانش سايبرنتيک و کامپيوتر با يکديگر وارد تعامل شدند.[23]
      بنا بر نظر برتالنفي هدف از اين نگرش خاص در نظريه عمومي سيستم­ها «يافتن هم­شکلي­ها و همانندي­هاي واقعي است که ميان پديده­هاي مختلف جهان و درجات مختلف سيستم­ها وجود دارد و هدف آن‌ها ايجاد ارتباط ميان شعب معرفت و دست­يابي به عمق مفاهيم و پديده­ها و قانون­مندي­ها و تبيين جامعي از جهان و پديده­هاي آن است».[24]
      هم‌چنين، برتالنفي ميان دو نوع سيستم باز و بسته تمايز نهاد. سيستم بسته، سيستمي خودپايدار(ايستا)[25] است؛ زيرا هيچ تبادلي (دادوستدي) با محيط خويش ندارد، تغيير ناگهاني نمي­کند و به يک تعادل دروني رسيده است. در مقابل، سيستم باز، دائم با محيط خود در ارتباط است و در واکنش به آن وضعيت خويش را تغيير مي­دهد. بايد به خاطر داشت که هيچ رابطه­ي علت و معلولي ميان سيستم و محيط وجود ندارد، بلکه يک سيستم باز «جعبه­ي سياهي» است که در واکنش به تغييرات محيطي، سازمان­هاي دروني خود را تغيير مي­دهد. وقتي اين تغييرات به نوبه­ي خود بر محيط اثر کردند، يک جريان بازخورد شکل مي­گيرد. مکتب کلاسيک سايبرنتيک اين را به­مثابه­ي کنترل دوسويه­ي سيستم و محيط درک مي­کند.[26] سيستمي که به محيط خويش با تغيير دادن سازمان دروني­اش واکنش نشان مي­دهد سيستمي خود- سازمان ناميده مي­شود. چنين سيستمي به خود- گرابودن تمايل دارد. اين جنبه­ي خودشناسانه­ي سيستم­هاي خود- سازمان فراتر از عليت خطي فيزيک کلاسيک مي­رود.
      در نگرش استاتيک به سيستم که قانون عليت خطي حاکم است، سيستم­ها ساده، بسته، باثبات و تغييرناپذير تعريف مي­شوند و بنابراين اوضاع آن‌ها قابل پيش­بيني است. در اين نگرش، تصور واحدي از جهان برپايه‌ي تبديل همه‌ سطوح واقعيت به سطح فيزيک در نظر است. در اين نگرش هر پديده علت مشخصي دارد، يعني رابطه علت و معلول يک رابطه­ي خطي مشخص و قابل پيش­بيني (ضروري) است. رفتار هر سيستم علت مشخصي در محيط دارد. اما در نگرش ديناميک به سيستم که قانون عليت چرخه­اي (مداري) حاکم است، سيستم­ها باز بوده و ثبات ديناميکي دارند، يعني ضمن پويايي و تغيير کردن، اوضاع ثابت و متعادلي دارند، ولي غيرقابل پيش­بيني هستند. علت اين امر جز اين نيست که ساختار متغير سيستم به وجود آورنده­ي رفتار سيستم است. در اين ديدگاه روابط و تعاملات تعيين‌کننده هستند، نه يک رويداد، يا پديده خاص.
      پارادايم سيستم­هاي باز، پاي بحث سيستم­هاي اجتماعي را به نظريه عمومي سيستم‌هاي خود- ارجاع کشاند. اين نظريه ابتدا مفهوم خود- سازماني را بکار برد که متوجه ساختارها و تغييرات ساختاري يک سيستم بود. در اين نظريه، سيستم­ها در ساخت عناصر و انجام هر عملکردي تنها به عناصر و عملکردهاي پيشين خود رجوع مي­کنند. سيستم­ها براي حفظ اين خود- ارجاعي بايد قادر باشند تا تفاوت سيستم و محيط را درون خود به اجرا درآورند. «فروبستگي خود- ارجاع»[27] فقط با وجود يک محيط و فقط تحت شرايط اکولوژيکي ممکن است. محيط هم‌بسته­ي ضروري عملکردهاي خود-ارجاع است، زيرا هيچ عملکردي نمي­تواند با خودتک­انگاري انجام پذيرد».[28] در اين ميان، «سيستم­ها وقتي خود را بازتوليد مي­کنند بايد تفاوت ميان «اين هماني» و «اين نه آني» را در نظر بگيرند. به تعبيري مي‌توان گفت بازتوليد، مديريت اين تفاوت است».[29] در نظريه عمومي سيستم­ها اين تغيير پارادايم دوم به تغييراتي منجر مي­شود، براي مثال توجه را از تنظيم و کنترل به خودمختاري و حساسيت محيطي، از برنامه­ريزي به تکامل، و از ثبات ساختاري به ثبات پويا معطوف مي‌کند.
      مشخص­ترين ويژگي نظريه سيستم­هاي موج دوم تمرکز بر پويايي و تغيير است. در حالي که موج اول به­طور عمده با ساختار و ثبات سروکار داشت. اين تغيير جهتي است از مطالعه­ي سيستم­هاي بسته و نگرش استاتيک (ايستا) موج اول به مطالعات پيچيدگي سيستم­هاي باز در نگرشي ديناميک (پويا). پس سيستم باز يک سيستم پيچيده است. بي‌ترديد رفتار سيستم باز ساده به شمار نخواهد آمد، زيرا ديگر از روي مطالعه­ي اجزاء و عناصر نمي­توان رفتار يک سيستم را پيش‌بيني کرد. در اين‌جا پيچيده در مقابل ساده تعريف مي‌شود، نه دشوار.
      در تعريف سيستم پيچيده اين را بيفزاييم که، «به­طور معمول، امري پيچيده خوانده مي­شود که ترکيبي از عناصر گوناگون باشد. پيچيده، ترکيبي است که روابط ميان اجزاء آن چشم‌گير است. زيرا آن‌ها با اين ترکيب، کلي را ايجاد کرده­اند که به آن‌ها يکپارچگي و پيچيدگيِ تحليل اعطا کرده است».[30] در يک سيستم پيچيده، هر چند اجزاء به لحاظ تحليلي ساده هستند، اما با ترکيب خود چنان شبکه­ي پيچيده­اي از روابط ايجاد کرده­اند که به سادگي قابل پيش­بيني و برنامه­ريزي نيستند. البته، «در يک شبکه پيچيده ويژگي­هاي خاص و فردي از بين نمي­روند، بلکه هماهنگ مي­شوند».[31] انقلاب برآمده از سيستم­هاي پيچيده به همان اندازه انقلابي که در علم فيزيک رخ داد، عميق، اما گسترده­تر از آن است...».[32] همان‌طورکه ملاحظه مي­شود پيچيدگي يکي از عوامل و دلائل تغيير پارادايم­هاست.
      به­طور کلي براي مطالعه­ي يک سيستم پيچيده دانستن و شناختن اين موارد لازم است: عناصر، تعاملات، شکل و عملکرد، تنوع و تغيير، محيط و تأثيرات آن، فعاليت سيستم و اهداف آن. هم‌چنين گفتني است از يک سو، سيستم­هايي با اجزاء پيچيده وجود دارند که درنتيجه کل و رفتار کل را نيز پيچيده مي­سازند. از سوي ديگر، سيستم­هايي با اجزاء ساده وجود دارند که رفتار آن‌ها به طريقي است که رفتار کل را پيچيده مي­سازد، اين «پيچيدگي نوپيدا»[33] نام دارد. در مقابل اين سيستم­ها، سيستم­هايي وجود دارند که مرکب از اجزاء پيچيده هستند، اما رفتار کلي آن‌ها ساده است؛ مانند سياره زمين که با وجود پيچيدگي­هاي فراواني که در خود دارد بر گرد يک ستاره مي­چرخد، اين نيز «سادگي نوپيدا»[34] خوانده مي‌شود. پيچيدگي را مي­توان از روي ميزان اطلاعات لازم براي توصيف يک سيستم تشخيص داد. سيستم­هاي پيچيده، سيستم­هايي هستند متشکل از اجزاء گوناگون با رفتاري نوپيدا، يعني رفتاري که به سادگي از رفتار اجزاء سيستم استنباط نمي­شود. ميزان اطلاعات لازم جهت توصيف رفتار چنين سيستم­هايي همان ميزان پيچيدگي آن‌هاست. بنابراين، رفتار نوپيدا، رفتاري جمعي است که به راحتي از مطالعه­ي رفتار اجزاء حاصل نمي­شود.[35]
      در نظر متفکران نظريه سيستمي، جامعه پديده­اي است که پيچيده خوانده مي­شود به اين دليل که تعداد زيادي از متغيرهاي ناهمگن را دربردارد که با هر گونه توصيف و تبيين استاتيک، يا علّي ناسازگار است.[36] بي­ترديد چنين سيستم پيچيده­اي بيش از هر زمان با تغيير و پويايي و عدم تعادل صِرف مواجه است، پس ديگر جايي براي نگرش استاتيک به جامعه وجود نخواهد داشت.
      والتر باکلي، يکي از منتقدان نظريه پارسونز(موج اول)، ضمن انتقاد از پارسونز به دليل تمرکز بيش از اندازه بر تعادل و سکون، نسخه­اي پويا از نظريه­ي سيستم­ها ارائه کرد که با حفظ تعادل و تغييرات اساسي سازگار است. [37]نيکلاس لومان، يکي از انديشمندان متعلق به موج دوم، در نظريه سيستم­هاي خويش، که يکي از شناخته­شده­ترين نظريه­هاي سيستمي است، تلاش کرد تا تمام چيزهايي را که باکلي به آن‌ها اشاره کرده است، لحاظ کند. در نظريه او مي­توان مطالعه هر سيستم را به مطالعه يا خواندن يک متن تشبيه کرد که لازم است تا تمام واژه­ها و علائم آن و روابط آن‌ها را در نظر گرفت تا در نهايت به معناي کلي متن واقف شد. او در سراسر نظريه خويش با نگرشي پويا به سيستم­هاي اجتماعي، پيچيدگي، نوپيدايي و تغيير در رفتار انتخابي، پيش­بيني­ناپذيري آن‌ها را از نظر دور نداشته است. البته، گفتني است که در نظريه وي، تمام خرده­سيستم­ها از قبيل سياست، اقتصاد، دين، هنر، حقوق، آموزش و غيره نوعي جامعه در مقياس کوچک‌تر هستند که همانند جامعه عمل مي­کنند و هر يک مراتبي از پيچيدگي و پيش­بيني­ناپذيري را در خود دارند. اين ويژگي مشترک تمام متفکران موج دوم است که بر غير خطي بودن جريان امور تأکيده کرده و با هر گونه برنامه و طرح تحويل­گرايي علمي مخالفت ورزيده­اند. آنان اين خصوصيت را از «نظريه آشوب» وام گرفتند.
      نظريه آشوب هم تلاش داشت تا مدل­هاي کلي و قابل تعميمي را بسط بدهد که بر تمام تحليل­ها در هر سطح قابل اطلاق باشد. «نظريه آشوب و پيچيدگي هر دو حوزه­هاي جداگانه­اي از پژوهش و روش­شناسي هستند».[38] تفاوت در اين است که آشوب برخلاف پيچيدگي در سيستم­هايي با ابعادي کمتر، که رفتارشان کاملاً به­واسطه قوانين غير خطي تعيين مي­شود، رخ مي­دهد و رفتار سيستم را در عمل غيرقابل پيش­بيني مي­سازد. پيچيدگي نيز در پديده­ها و سيستم­هايي با ابعاد بزرگ‌تر رخ مي­دهد که آزادي بيشتري در آن جريان دارد و تعامل ميان اجزاء سهم ويژه­اي در شکل­گيري و تداوم آن سيستم دارد. موج دوم نظريه سيستم­ها به نظريه آشوب نزديک‌تر است. اين به دليل چنين باوري است که «روش­هاي تحويل­گرايانه سنتي براي شرح عملکرد چنين سيستم­هايي دشوار بکار مي­رود، زيرا برخي از ابزارهاي رياضي بکار رفته در دانش سنتي براي سيستم­هاي خطي توسعه يافته­اند و براي سيستم­هاي غيرخطي کاربرد ندارند».[39] اين بدان معناست که از نظر آنان حتي يک تغيير کوچک مي­تواند تغييرات بزرگي را به دنبال داشته باشد.
      به­طورکلي دانش سيستمي با پديده­هايي سروکار دارد که از فرايندهاي پويايي هم‌چون خود- سازماني، خود- ارجاعي و خودسازي برخوردارند. در حالي که دانش تحليلي سنتي، تمايل داشت تا بر روي مدل­هاي خطي با متغيرهاي نسبتاً کم که روابط علّي ساده داشتند، تمرکز کند. دانش سيستمي با خرده­سيستم­هاي تکين و با نظر به ميزان پيچيدگي آن‌ها عمل مي­کند.[40] البته، نظر به اين که روابط علّي غيرخطي عامل رفتار سيستم است، در توصيف اين نوع رفتار از «نوپيدايي» بهره گرفته­اند، هر چند موج دوم نظريه سيستمي توسط موج سوم متهم شده است به اين که مسأله­ي واقعيت اجتماعي و نوپيدايي اجتماعي را حل ناشده باقي گذاشته است.
      در کل، يک فرض اساسي درون هر دو پارادايم فکري نظريه عمومي سيستم­ها و نظريه آشوب وجود دارد که مي­گويد تمام سيستم­ها قوانين مشابهي از پيچيدگي را دنبال مي­کنند به عقيده­ي برخي «وحدت علوم طبيعي و علوم اجتماعي، بيش‌تر يک اميد است تا يک امر تحقق يافته...»،[41] اما به نظر نمي­رسد که مراد اين انديشمندان برداشتن مرزهاي علوم و يکسان­سازي آن‌ها باشد، بلکه قصد آنان بيشتر، مشخص ساختن شباهت­هاي ميان سيستم‌هاي اجتماعي و ساير سيستم­ها، حتي سيستم­هاي بيولوژيکي است تا از اين طريق ويژگي­هاي منحصربه‌فرد آن‌ها را آشکارتر سازند. در اين ميان کساني بودند که عقيده داشتند ساختار جامعه و نحوه­ي عملکرد آن مشابه يک ارگانيسم بيولوژيکي است (مانند هربرت اسپنسر).
      به هر تقدير، برخي نظريه­پردزان اين حوزه مدعيِ وجود قابليت­هاي مشترکي ميان سيستم­ها هستند. براي نمونه، لومان سيستم­هاي اجتماعي را براي نخستين بار با انسان به­مثابه‌ي سيستم رواني مقايسه کرده و از اين طريق قابليت­هايي براي آن‌ها برشمرده است که تا پيش از وي کسي به آن‌ها اشاره نکرده است (مانند مشاهده و خود-توصيفي). متهم کردن متفکران موج دوم به بي­توجهي به امر پيچيدگي نيز با توجه به برداشت لومان از سيستم چندان واقعي به نظر نمي­رسد. زيرا رابطه‌ي سيستم و محيط برحسب تفاوت در ميزان پيچيدگي ادراک مي­شود و کارکرد عمده سيستم اجتماعي فروکاستن آن پيچيدگي است. در هر حال، موج سومي­ها بيشتر به مسأله‌ي پيچيدگي و نوپيدايي پرداخته­اند که در مباني نظري آنان بايد آن را بررسي کنيم.
      مباني نظري موج سوم نظريه سيستمي
      موج سوم، بيشتر از توسعه­هاي اخير در دانش کامپيوتر و نظريه اجتماعي تأثير پذيرفت، اما از مفاهيمي مثل غير خطي بودن روابط و فرايند پوياي موج دومي­ها نيز بهره گرفته است. انديشمندان موج سومِ نظريه سيستمي، به­طور اساسي به مفهوم «نوپيدايي»، تعاملات ميان اجزاء، ارتباط ميان مراحل تحليل، ويژگي­هاي منحصربفرد سيستم اجتماعيِ انسان پرداخته­اند. نظريه­هاي اين موج با عناوين «نظريه سيستم­هاي پيچيده­ي پويا»، «نظريه سيستم­هاي پيچيده­ي تطبيقي»، و «نظريه پيچيدگي» شناخته شده­اند. البته، نظريه پيچيدگي مي­تواند باعث خلط ميان موج دوم و سوم شود و تفاوت­هاي مهم آن‌ها مثل معادلات پوياي غير خطي و سيستم­هاي چند عامل را ناديده بگيرد، از اين­رو کمتر از آن استفاده مي­شود.[42]
      به نظر جامعه­شناسان، مطالعه­ي تجربي فرايندهاي اجتماعي دشوار است، زيرا آن‌ها به آسانيِ پديده­هاي طبيعي قابل مشاهده و آزمون نيستند. بر اين اساس، «نظريه سيستم­هاي پيچيده­ي تطبيقي» ابزارهايي را براي کاوش اين فرايندها فراهم مي­سازد. از آن‌جا که فرايندها به­طور دائم در حال تغيير هستند، سيستم ناگزير است که واکنش مناسب را نسبت به محيط خود نشان دهد. به نظر مي­رسد که واژه­ي «تطبيقي» مي­خواهد همين خصلت سازگاريِ سيستم­ها را گوشزد کند. نقد موج سومي­ها بر نظريه­هاي موج دوم اين است که در آن‌ها کمتر ديده مي­شود از قابليت تطبيق به حدّ کافي سخني به ميان آمده باشد، يا روند تغيير و تکامل فرايندها و نوپيدايي به­طور دقيق توضيح داده شده باشد.
      کاربردهاي اجتماعي مفهوم پيچيدگي نزد بيشتر انديشمندان از طريق ارجاع به اقتصاد کلان نوکلاسيک بوده است. به تصور آنان دانش پيچيدگي، يک روش­شناسي جديد را با نظر به برنامه­ي روش­شناختي فردگرا فراهم مي­سازد. اقتصادانان به اين باور تمايل دارند که علت پديدار شدن پديده­هاي اجتماعي از کنش فردي، يا جمعي، با مطالعه­ي سطح پايين­تري از کنش­هاي فردي برملا مي­شود. البته، جامعه­شناسان اين را نمي­پذيرند، به اين دليل که واقعيت پديده­ي اجتماعي، مانند شبکه­ها، تعاملات نمادين، و مؤسسات را ناديده مي­گيرد. آنان بر اين باورند که ويژگي­هاي نوپيداي اجتماعي نمي­توانند بر اساس تحليل عملکرد افراد سازنده­ي جامعه بيان شوند. به نظر مي­رسد که موج سوم نظريه سيستمي با تأمل بر نوپيدايي، فرصتي فراهم مي­سازد براي اقتصاددانان و جامعه­شناسان تا زمينه­هاي مشترکي بيابند.[43]
      موج سوم مجالي براي ادغام نظريه­هاي ارتباطات نمادين و سيستم­هاي چند عامل است. در سيستم­هاي چند عامل با انتخاب افرادي که با يک زبان در ارتباطند و از طريق شبيه‌سازي، زمينه­ي شکل­گيري يک جامعه تصنعي فراهم مي­آيد. اين امر،روشي را براي آزمودن مفاهيم گوناگون ارتباطات نمادين فراهم مي­کند و نشان مي­دهد چگونه اين مفاهيم، ارتباطات خرد و کلان را تغيير مي­دهند. به نظر مي­رسد در جستجوي راهي هستند براي فائق آمدن بر معضلات و مشکلات مطالعه­ي تعاملات و روابط متقابل ميان افراد که برخلاف سيستم­هاي طبيعي قابل مشاهده نيست. هم‌چنان­که ماهيت اطلاعات ردوبدل شده ميان افراد نيز به­راحتي قابل فهم نيست. در هر حال، يک سيستم اجتماعي پيچيده­تر از يک ارگانيسم يا پديده­ي طبيعي است، زيرا در آن‌ها معنا، تفسير، روابط بين­الاذهاني و اعمال ارادي مطرح نيست.
      نتيجه
      در مجموع، تصور اين که امروزه رشته­هاي علمي بدون ايجاد اتصلات و پيوندهايي با ساير علوم بتوانند کار خود را پيش ببرند دشوار است. يکي از عوامل مؤثر در توليد نظريه و پيشرفت هر علم، نقد نظريه­هاي پيشين و پيدا کردن نقاط ضعف و قوت آن‌هاست. اين سه موج نظريه سيستمي به خوبي روندِ پيوسته­ي شکل­گيري و توليد نظريه­ها را در جامعه‌شناسي و علوم اجتماعي نشان مي­دهند. عوامل و هم‌چنين طبقات و مراتب مختلف علوم و نظريه­ها به انواع و اشکال گوناگوني با هم پيوند و رابطه دارند و اين آن چيزي است که رويکرد سيستمي را در ايجاد دانش­هاي جديد و مطالعات ميان­رشته­اي به توفيق رسانيده است. آن­چه به يُمن گسترش رويکرد سيستمي پديد آمد مقايسه­ي پديده­هاي گوناگون با يکديگر است. براي مثال، مي­توان به انواع مدرنِ ارگانيسم­گرايي اشاره کرد، با اين باور که جامعه مثل يک ارگانيسم بيولوژيکي مي­تواند لحاظ شود و سيستم­هاي اجتماعي به طريقي مشابه سيستم­هاي طبيعي مي­توانند مطالعه شوند. اين شيوه و نگرش بدين­سبب که در سيستم طبيعي، معنا، تفسير، و اعمال ارادي جايي ندارند در ميان متفکران موج سوم نظريه سيستمي منتقداني داشته است.
      آن­چه ميان هر سه موج نظريه سيستمي مشترک است در نظر گرفتن جامعه به­مثابه‌ي يک سيستم اجتماعي است و اختلاف نظر آنان بيشتر در موضع­گيري نسبت به سيستم اجتماعي است. نظريه­ سيستمي يک برساخت اجتماعي در حال رشد و تکامل به نظر مي‌رسد. يکي از علت­هاي شکل­گيريِ باورها، شناخت­ها و نظريه­ها نوع پارادايمي است که متفکران در چهارچوب آن به تحليل مسائل مي­پردازند. پارادايمي که موج اول نظريه سيستم­هاي اجتماعي و به­طور مشخص تالکوت پارسونز را متأثر کرده بود، برآمده از دانش سايبرنتيک و نظريه­ي کنترل بود. البته هر سه موج از اين دانش الهام گرفته­اند، اما اين پارسونز بود که براي نخستين­بار آن را وارد مطالعات جامعه­شناختي کرد و از اين جهت، نقش او حائز اهميت است. اما نگرش او به جامعه هم‌چنان نگرشي ايستاست، زيرا وضعيت تعادل را همواره براي آن فرض مي­گيرد. در بيشتر موارد نظريه پارسونز به دليل فقدان توجه و عنايت به تغيير و تحولات و پويايي جامعه مدرن با انتقاد مواجه شده است. اما همين انتقاد، زمينه­ي بروز و ظهور نظريه­هاي موج دوم شد. به هر تقدير، موج اول با اين انتقاد روبروست که مسأله­ي «نوپيدايي»، «پيچيدگي»، «پويايي» سيستم­ها را ناديده گرفته و بيش از حد بر نيازهاي کنش‌گران اجتماعي، و حفظ وضع موجود تمرکز کرده است.
      آن­چه که به شکل­گيري موج دوم انجاميد، پارادايمي جديد بود که با شکل­گيري «نظريه عمومي سيستم­ها» و «نظريه آشوب» جاي خود را در ميان نظريه­هاي اجتماعي باز کرد. نظريه عمومي سيستم­ها با متمايز ساختن سيستم­هاي باز و بسته که توسط برتالنفي انجام گرفت. توجه متفکران را به سيستم­هاي باز سوق داد و بدين­سبب پاي پارادايم سيستم­هاي باز به مبحث سيستم­هاي خود- ارجاع کشيده شد. نظر به اين که سيستم به لحاظ ساختاري گشوده يا باز است، نياز به محيط و تعامل با آن بيش از هر زمان براي سيستم ضروري مي‌نمايد. اين پارادايمي اساسي و تأثيرگزار بود که توسط تمايز هدايت‌گر سيستم/محيط معرفي مي­شد. اهميت اين تمايز در اين است که به جاي پارادايم قديمي، يا برداشت سنتي از رابطه جزء و کل قرار گرفت و تمام محاسبات پيشين در مورد اين رابطه را بر هم زد. زيرا ديگر، کل آن چيزي نبود که بتوان از روي مطالعه­ي اجزايش به شناخت آن نائل آمد.
      اما پارادايم ديگري نيز وجود داشت که بر مباني نظري نظريه­هاي موج دوم تأثيرگذار بود. اين پارادايم برگرفته از نظريه آشوب بود که مدل عليت خطي فيزيک کلاسيک را به چالش خواند. موج دوم بر غير خطي بودن روابط علّي تأکيد کرده و مخالف هر گونه تحويل‌گرايي علمي است. يکي از ويژگي­هاي مسلم آن‌ها در نظر گرفتن سيستم­هاي اجتماعي به­مثابه‌ي سيستم­هاي باز است. سيستم باز ناگزير است تا ضمن واکنش نشان دادن به محيط خويش ساختار دروني خود را تغيير داده و مجدداً سازمان­دهي کند. اين همان نگرشي پويا به سيستم است و در نگرش پويا به سيستم، قانون عليت چرخه­اي (مداري) حاکم است، سيستم­ها باز بوده و ثباتي پويا دارند، يعني با وجود پويا بودن و تغيير کردن اوضاع ثابت و متعادلي دارند ولي در عين حال، غيرقابل پيش­بيني هستند. چنين شرايطي سيستم را مهياي پيچيده­تر شدن مي­کند. نظر به اين که گذر از آستانه­ي پيچيدگي از شرايط مدرن شدن سيستم­هاست، در نظر نگرفتن آن در مطالعه­ي رفتار سيستم­ها امري محال است.
      بر اين اساس، متفکران موج دوم نظريه سيستمي بيشتر بر مسأله­ي «پويايي» و «پيچيدگي» سيستم­ها تأمل کردند. سيستم پيچيده تشکلي از ارتباطات تنگاتنگ يا اجزاء «درهم­تنيده» است. در حالي که سيستم­هاي ساده و پيچيده هر دو اجزايي دارند، اما براي مطالعه رفتار يک سيستم پيچيده علاوه بر مطالعه رفتار اجزاء، ضروري است درک اين که اجزاء چگونه با يکديگر تعامل مي­کنند و رفتار کل را شکل مي­دهند. اين از يک سو، به معناي اهميت يافتن ارتباطات و مناسبات است و از سوي ديگر، تأييد آن است که توصيف کل بدون توصيف هر جزء محال است، و توصيف هر جزء نيز بايد در ارتباط با ساير اجزاء صورت پذيرد. از حيث توجه به مسأله­­ي پيچيدگي موج دوم و سوم به يکديگر نزديک‌تر هستند. اما موج دوم همواره با اين انتقاد از جانب موج سومي­ها مواجه است که کمتر به مسأله­ي پيچيدگي پرداخته و نتوانسته تا آن طور که بايد و شايد به نوپيدايي بپردازد و نيز مسأله­ي تطبيق و سازگاري ميان سيستم و محيط را در هاله­اي از ابهام فروگذاشته است.
      موج سوم ويژگي غير خطي بودن و فرايندهاي پويا را از موج دوم گرفت، اما به­طور خاص از دانش کامپيوتر و نظريه اجتماعي تأثير پذيرفت. قصد آنان بيشتر فهم و دريافت نوپيداييِ رفتار سيستم­ها، تعاملات کلان اجتماعي، و بيان دقيق تکامل فرايندهاي پوياست که از طريق مطالعات تجربي، مشاهده، و آزمون ممکن نيست. آنان بيشتر، ويژگي­هاي منحصربفرد سيستم­هاي اجتماعيِ انساني را بررسي کردند. با پديدار شدن تکنولوژي سيستم­هاي چند عامل از اواخر دهه 1990، به شبيه­سازيِ اجتماعي مبادرت ورزيدند. شبيه­سازي با انتخاب عوامل يا افرادي صورت مي­پذيرد که با يک «زبان» با يکديگر در ارتباطند. اين ارتباطات نمادين فرصتي است تا يک جامعه­ي ساختگي پديدار شود. شبيه‌سازي از جامعه در يک مقياس کوچک، مجالي فراهم مي­سازد براي فهم اين که چگونه و تحت تأثير چه عواملي ارتباطات خرد و کلان شکل مي­گيرند. در هر حال، دانش سيستمي در هر سه موج در دريافت فهم انسان و محيط او به منزله­ي اجزايي از سيستم­هاي متعامل، نقطه نظر خاص خود را دارد که وجوه اشتراک و افتراق برجسته­اي دارند و بنابراين تأمل بر آن‌ها مي­تواند بحث­هاي جدي و مفيدي به راه انداخته و به توليد نظريه­هاي جديدي بينجامد. به نظر مي­رسد در زمانه­اي که با گسترش کمّي و کيفي سيستم­هاي اجتماعي روبه‌رو هستيم و پديده­هاي اجتماعي هر روز پيچيده­تر شده و امکان هر گونه پيش­بيني و برنامه­ريزي را دشوار مي­سازند، اين فلسفه­ي پيچيدگي است که ماهيت نظريه­هاي اجتماعي را تعيين مي­کند.
    http://www.papyrus.ir/Wikies/499/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D9%87%D8%A7-System-Theory
      واژه "System" در لغت به‌معناي دستگاه، سيستم، نظام، قاعده، دستگاه حکومت و ... مي‌باشد (حق شناس، 1387). سيستم مجموعه‌اي از اجزا و روابط ميان ‌آن‌هاست که توسط ويژگي‌هاي معين، به هم وابسته يا مرتبط مي‌شوند و اين اجزا با محيط‌شان يک کل را تشکيل مي‌دهند(رضائيان، 1383). مانند يک کارخانه يا بدن انسان. اين اجزاء در راه تحقق يک هدف حرکت مي‌کنند و يکديگر را در جهت تحقق اين هدف کامل مي‌نمايند. البته در فارسي معمولا از واژه نظام به‌عنوان معادل سيستم استفاده مي‌شود.
      1. سيستم و تفکر سيستمي
      درباره سيستم تعاريف گوناگوني وجود دارد از نظر برتالانفي سيستم عبارتند از تعدادي عنصر که با يکديگر ارتباط دارند. برخي سيستم را مجموعه اي از اجزاء به هم پيوسته مي دانند که بين آنها ارتباطي منظم وجود دارد , از يکديگر تاثير مي پذيرند , برهم اثر مي گذارند , به صورت کل عمل مي کنند و هدف دار هستند . کليت که از ويژگي هاي هر سيستم است از سلسله مراتب تبعيت مي کند , به طوري که هر سيستم در درون سيستم ديگر عمل مي کند و به يکديگر بستگي دارند .در واقع سيستم در سيستم کار مي کند و تمام سيستم ها در درون يکديگر و به صورت کل وجود دارند و سيستم نسبت به مرتبه پايين تر از خود عمل مي کند .
      2. ** نگرش سيستمي**
      نگرش سيستمي ديدگاهي است که به ما اجازه مي دهد تا نيروها و متغيرهايي که در محيط خارج و داخل سازمان تاثير اساسي دارند بشناسيم و به عملکرد و جايگاه آنها در سازمان پي ببريم . نگرش سيستمي در اداره سازمانها موجب آسان نمودن و يکپارچگي در ايجاد يک چارچوب کلي مي شود و جنبه هاي گوناگون شناخت سازمانها را عملي مي سازد . اين شيوه نگرش به سازمان به عنوان مجموعه يا سيستم واحد هدفمندي مي نگرد که از اجزا مرتبط به يکديگر تشکيل شده است . از نظر مديريتي , نگرش سيستمي موجب مي شود تا مديران به سازمان به صورت يک کل و بخشي از يک محيط بزرگتر توجه کنند .
      3. نظريه سيستم ها
      نظريه سيستم‌ها به‌عنوان نوعي روش‌شناسي علمي و نگرش به جهان مي‌باشد که بر پايه به‌کارگيري رويکرد سيستمي انجام مي‌گيرد. اين نظريه به ما مي گويد که فعاليت هر جزء از سازمان بر فعاليت ساير اجزاء آن اثر مي گذارد . بنابراين , نگرش سيستمي موجب ميشود که مديران به سازمان بصورت کل و بخشي از يک سيستم بزرگتر و متاثر از محيط توجه کنند اين نظريه از آنجا که بر نظريات مديريت سازماني و انساني مبتني است از نوع نظريات ادغامي مي باشد . کاتز و کان در مدلهاي عمومي سيستم ها ، سازمان اداري را بعنوان يک سيستم باز معرفي مي کنند .
      4. مکتب سيستمي سازمان
      سازمان را همچون سيستمي با متغيرهاي وابسته به محيط توصيف مي کند و روابط بين تفکر سيستمي،نظريه عمومي سيستمها،علم کنترل و ارتباطات و رويکردسيستمي را به شرح زيربيان مي کند.
      تفکر سيستمي:نحوه ي نگرش جديدي براي مطالعه پديده هاي طبيعي به مثابه يک سيستم ،بشمار مي آيد.
      نظريه عمومي سيستمها:بر به کارگيري تفکر سيستمي با توجه به مسائل رشد و تکامل تاکيد دارد.
      علم کنترل و ارتباطات:بر به کارگيري تفکر سيستمي با توجهبه مسائل کنترل و ارتباطات تاکيد دارد.
      رويکرد سيستمي: بر نحو ه ي به کارگيري نظريه عمومي سيستمها و علم کنترل و ارتباطات در مسائل صنعتي و اجتماعي دلالت دارد.
      در تفکر سيستمي سازمان بصورت يک منظومه ي واحد که متشکل از اجزاي مرتبط و متعادل است در نظر گرفته مي شود و اصل وابستگي متقابل،مهمترين خاصيت آنرا تشکيل مي دهد .
      هدف نظريه عمومي سيستمها عبارت است از کشف قوانين و نظم ذاتي انواع پديده ها.
      نگرش سيستمي،چارچوبي را براي تجسم عوامل محيطي داخلي وخارجي به عنوان يک مجموعه ي متحد ارائه مي دهد وشناخت وظيفه نظامهاي کوچک ونظام بزرگ وپيچيده اي راکه سازمان بايد در ان فعاليت کند ممکن مي سازد.
      سيستم:يک مجموعه بهم پيوسته اي که از حداقل دو جزء يا بيشتر که با يکديگر در جهت رسيدن به اهداف همکاري مي کنند تشکيل شده باشد،گفته مي شود.
      5. ويژگيهاي سيستم
      حداقل از دو جزءتشکيل شده است
      اجزاء با يکديگر در ارتباطند.
      اين اجزاء روي سيستم اثر مي گذارند
      هميشه خصوصيت سيستم متفاوت از اجزاء ان است
      6. انواع تقسيم بندي سيستم ها
      ساده و پيچيده
      باز وبسته
      اصلي و فرعي
      قطعي و احتمالي
      طبيعي و مصنوعي
      6-1 سيستم هاي ساده و پيچيده
      براي يافتن ضوابط عمومي سيستم ها و دسته بندي آنها بر اساس پيچيدگي کوشش زيادي شده است، معروفترين طبقه بندي سيستم ها در اين زمينه توسط بولدينگ انجام شده است بولدينگ سيستم ها را به نه طبقه يا سطح تقسيم مي کند.اين طبقه بندي به صورت سلسله مراتب بوده و طوري است که قوانين سطوح يا طبقات پايين ،در سطوح يا طبقات با لا صدق مي کنند،در حالي که هر يک از طبقات بالا خصوصيات خاصي دارند که طبقات پايين فاقد انها است. طبقه بندي سيستم ها طبق نظر بولدينگ اينگونه است (الواني، 1386):
      طبقه اول يا سطح اول را ساخت يا چارچوب مي نامندکه در حقيقت به جغرافيايا کالبدشناسي جهان مربوط است.به عنوان مثال،نقشه هاي زمين،منظومه شمسي و دياگرامهاي مربوط به درجه حرارت يانمودار سازماني را مي توان نام برد . اين سطوح قوانين استاتيک را در بر مي گيريد که در سطوح بالا نيز مثل حيوان و انسان (سطوح 6و7)صدق مي کند.بولدينگ از اين طبقه به عنوان قالبهاي داراي ساخت استاتيک نام مي برد.
      طبقه دوم،سيستمهاي متحرک وساده هستند که در بر گيرنده قوانين ديناميک مي باشد،مثل دوچرخه،ماشين و...چرخش منظومه شمسي نيز در اين سطح قرار مي گيريند.اين طبقه را طبقه چرخش ساعتي اجسام وستارگان مي نامند.
      طبقه سوم،سيستمهاي سايبرنتيک يا سيستمهايي است که توسط مکانيزم بازخورد کنترل مي شوند.اين سطح را سطح سيستم سايبرنتيکس يا مکانيزم کنترل مي نامند.ترموستات نوع ساده و کامپيوتر نوع پيشرفته اين طبقه است.در اين سيستمها،ارتباط و کنترل لازمه تعادل سيستم به شکلي که قبلا تنظيم شده مي باشد.
      طبقه چهارم،ياخته يا سلول است که در حقيقت مرز جدايي موجود زنده از جمات مي باشد و گاهي انرا طبقه سلول نيز مي نامند .
      طبقه پنجم،سطح روييدني يا گياه ناميده مي شود اين سطح مربوط به زندگي گياهي است که در ان ساده ترين مرحله تقسيم کار بين سلولها انجام مي گيريد و مجموعه از سلولها تشکيل برگ،تخم،ريشه را مي دهند و هر يک وظيفه خاصي را عهده دار مي شوند.
      طبقه ششم،زندگي حيواني است که داراي گيرندهاي اطلاعاتي مخصوصي همچون چشم وگوش است وسيستم اعصاب،مغز که حيوان را قادر مي سازد تا اطلاعات گرفته شده را تنظيم کند و نسبت به ان عکس العمل مناسب نشان دهد .اين طبقه را سطح حيواني يا خود وقوفي و رفتار هدف دار مي نامند. طبقه هفتم،انسان است که داراي خود اگاهي است وشايد تنها موجودي باشد که مي داند که مي داند.حافظه انسان نسبت به حيوانات بسيار تکامل يافته است مطالعه تاريخ کذشته و کاربرد نتايج ان،براي پيش بيني و ساختن اينده مختص اوست.
      طبقه هشتم ،سيستم سازمان اجتمعي است که پيچيده ترين سيستمهاي موجود و بالاترين طبقه است که تاکنون تجزيه تحليل عملي شده است واحد تشکيل دهنده اين سيستم نه خود انسان،بلکه نقشي است که اودر جامعه به عهده مي گيريد.
      طبقه نهم،مربوط به دنياي ناشناخته ها است که گيرنده هاي اطلاعاتي بشر قادر به گرفتن اطلاعات از آنها نيست و هنوز انسان از طريق علم و دانش نتوانسته است به آن راه پيدا کند.
      6-2 سيستمهاي باز و بسته
      سيستم بسته سيستمي است که با محيط خود به تعادل ثابت رسيده باشد.اين سيستم که با استفاده از فيزيک کلاسيک طرح شده است،به صورت تئوريک ودر حالت مطلق خود منحصر به دنياي بسته هسته ي اتم هااست که با محيط خارج خود رابطهاي ندارند و در صورت ارتباط متلاشي و منفجر مي گردند.در مديريت سيستم بسته شامل مکتب کلاسيک مي شود واز انجا که سازمانهاي مبتني بر اصول (مديريت علمي)بيش از انکه در ارتباط با محيط خود و عوامل انساني باشند،به عوامل فيزيکي و انهم عوامل فيزيکي داخل سازمان توجه دارند و نيز از انجايي که شروع و خاتمه ي فعاليت هاي افراد،نوع،تعداد و ساعات کار انها در شرح وظائف به صورت خشک و انعطاف ناپذير طبقه بندي و تنظيم شده است،واژه سيستمهاي بسته در مورد انها بکار مي رود.هرچند اين واژه به صورت نسبي در اين سازمان ها مفهوم پيدا مي کند و مفهوم مطلق ان در مديريت و به طور کلي در علوم انساني مصداق ندارد.سيستم باز سيستمي است که با محيط خود به يک تعادل پويا (ديناميک) رسيده باشد. بدين ترتيب که از تغيييرات محيط متاثر شده و خود نيز روي محيط اثر مي گذارد و تعادل ان پيوسته در حال تغيير است واز يک تعادل به تعادل جديدي ميرسد.در سيستمهاي باز به دليل ارتباط دائم با محيط خود تمايل به نظم وجود دارد و سيستم در حال رشد است که علت ان جذب انتروپي منفي از محيط از طريق تبادل ماده،انرژي،و اطلاعات مي باشد
      6-3 سيستمهاي اصلي و فرعي
      محدوده و مرزهاي يک سيستم،قراردادي است،زيرا هر سيستم مي تواند جزئي از يک سيستم بزرگتر باشد در اين صورتسيستم بزرگتر را سيستم اصلي و سيستمهاي تشکيل دهنده ي انرا سيسم هاي فرعي مي نامند.به همين ترتيب سيستمهاي فرعي نيز مي توانند از سيستم هاي کوچکتر بوجود امده باشند.مثلا انسان خود يک سيستم است که از سيستمهاي فرعي زيادي تشکيل يافته است مانندسيستم گوارش،سيستم اعصاب،سيستم گردش خون،سيستم...حال اين سيستم اصلي که انسان است ممکن است جزئي از يک سيستم اموزشي بنام مدرسه باشد.
      6-4 سيستمهاي قطعي و احتمالي
      اين تقسيم بندي توسط استافورد بير انجام شده است و به موجب ان در سيستم هاي قطعي نتايج کار يک سيستم را مي توان کاملا پيش بيني کرد در حالي که در سيستمهاي احتمالي،پيش بيني دقيق و قطعي نتايج امکان پذير نيست.
      بعنوان مثال در يک کارخانه که داراي چندين ماشين ي باشد،مي توان با در دست داشتن اطلاعات کافي از مواد موجود و مشخصات ماشين،مقدار و نوع محصول توليد شده را پيش بيني کرد،اما هر اندازه اين کارخانه پيچيده تر شود ميزان يش بيني محصولات ان مشکل تر مي شود.
      6-5 سيستم هاي طبيعي و مصنوعي(تقسيم لازلو)
      يکي از طبقه بنديهاي ديگر سيستم ها ،طبقه بندي آنها به سيستمهاي طبيعي و مصنوعي مي باشد که توسط اروين لازلو ارائه شده است.لازلو واژه طبيعي را در مقابل واژه مصنوعي (نه واژه اجتماعي) برگزيده است و منظور نامبرده از سيستم طبيعي ،سيستمي است که بر خلاف سيستم مصنوعي ،موجوديت ان مديون برنامه ريزي و عملکرد اگاهانه آدمي نيست.اين سيستم شامل خود انسان و بسياري از سيستم هاي گروهي است که انسان در ان شرکت دارد.لازلو براي توضيح سيستم طبيعي ،به دنبال نا متغيرهايي مي گردد که اين سيستم را از ساير سيستم ها جدا مي کند.منظور از نا متغير ها وجوه ثابت و لايتغير پديده ها است.براي پيدا کردن اين نامتغيرها بايد جنبه هاي تکراري پديده ها را شناخت و آنها رابعنوان نامتغيرهاي اساسي از ساير جنبه هايديده جدا کرد.اين نامتغيرها را که نامتغير هاي سيستم هستند بعنوان (نامتغيرهاي سازماني)مي شناسند.
      لازلو ،چهار نامتغير سازماني را بعنوان مشخص کننده نظامهاي طبيعي مورد بررسي قرار مي دهد.اما قبل از اينکه به وضيح اين نامتغيرها بپردازد،سيستمهاي طبيعي را به سه مقوله دون اورگانيک ،ارگانيک ،فوق اورگانيک تقسيم مي نمايد .اين تقسيم بندي بيشتر جنبه سازماني دارد تا جنبه برسي ماهيت وجوهر پديده.سطح دون ارگانيک شامل قلمرو علوم فيزيکي است که از اتم شروع مي شود و به ويروس منتهي مي گردد.سطح ارگانيک،شامل قلمرو علوم زيستي است که از ياخته اغاز مي شود وبه پستانداران ختم مي گردد.سطح فوق ارگانيک،که شامل قلمرو علوم اجتماعي است که از اکولوژي (بوم شناسي)شروع مي شود و جامعه جهاني را در بر مي گيريد
      7. نامتغيرهاي سازماني در سيستم طبيعي
      خاصيت تقليل نا پذيري سيستمهاي طبيعي
      خاصيت حفظ خويشتن در محيط متغير
      خاصيت خود آفريني در مقابله با هماورد طلبي
      خاصيت واسط و هماهنگ کننده بودن در سلسله مراتب طبيعت
      8. خصوصيات مشترک و مهم سيستمها
      الف-داده ها ب-فرآيندها ج-بازداده ها د-باخورد
      9. مشخصات عمومي سيستمهاي باز
      1-وارد کردن انرژي 2-عمليات 3-بازداده ها 4-سيستم بعنوان چرخش رويدادها 5-انتروپي منفي 6-داده اطلاعاتي،بازخور منفي و فرايند کد گذاري 7-حالت پايدار و تعادل دروني پويا 8-تفکيک وظايف يا تخصص گرايي 9-يک پارچگي و هماهنگي 10- هم پاياني
      10. **تفاوت سه نظريه در مورد سازمان به عنوان سيستم**
      نظريه گونه اول،سازمان به صورت سيستمي بسته در نظر گرفته شده و رفتار انسان منطقي قلمداد مي گردد نظريات علمايي چون تيلور ،فايول،گليوئک در اين گونه قرار مي گيرد. در اين ديدگاه سازمان ابزاري جهت نيل به اهداف از قبل تعيين شده است و روابط سازمان با محيط بيروني مد نظر نيست .اهداف روشن ،وظائف مشخص ،سلسله مراتب دقيق،قانون مداري و ساير اصول مديريت ،ارکان اصلي تفکرات اين طبقه از نظريات را تشکيل مي دهند. تيلور با تخصصي کردن کارها ،جدا نمودن برنامه ريزي از اجرا و استاندارد کردن فعاليتها به کمک روشهاي مطالعه کار کوسيد تا کارائي را در سازمانها به حداکثر ممکن ارتقاءدهد.موني و رايلي با مطرح کردن اصل هماهنگي بعنوان اصل اساسي در عملکرد متوازن و موزون سازمان،و فايول با اصول 14 گانه کوشيدن براي مديريت موفق در سازمان ضوابط مطلقي را مطرح سازند که ارتباط چنداني با محيط بيرون سازمان نداشت و صرفا در درون سازمان قابل تحقق بود
      گونه دوم،سازمان به صورت سيستمي بسته در نظر گرفته شده و رفتار سازمان اجتماعي قلمداد مي گردد.نظرات روابط انساني در اين طبقه اند. در اين گونه از نظريات ارضاء نيازهاي اجتماعي و رواني، اساسي براي عملکرد بالاي اعضاء سازمان است.التون مايم پايه گذار و چهره شاخص در اين گونه از نظريه ها است وي در مطالعاتش دريافت که انسانها علاوه بر نيازهاي فيزيولوژيکي نياز به احساس شخصيت در محيط کار ،روابط اجتماعي مطلوب و حرمت و صميميت در سازمان دارند.
      گونه سوم،سازمان به صورت سيستمي باز در نظر گرفته مي شود و رفتارها در سازمان منطقي فرض گرديده.در اين تئوريها کوششش شده تا ساختار سازماني با در نظر گرفتن نيازهاي محيطي شکل گيرد(جيمز تامپسون)با بهره گيري از طبقه بندي (پارسونز) که سه سطح را براي هر سازماني قائل است،براي هر سطح نوعي سيستم را مطلوب مي داند.
      سطح فني:سيستم عقلايي
      سطح مديريت:سيستم اجتماعي
      سطح نهادي:سيستم باز
      سطح فني:سيستم عقلايي نظام مناسب و مطلوبي به شمار مي رود.سطح فني سطحي است که در ان وارده ها به کالا يا خدمات تبديل مي شوند و متختصصان و کارشناسان فني در ان مشغول بکار هستند.
      سطح مديريت:ارتباط بين سطح اول و مشتريان(ارباب رجوع) را بوجود مي اورد و وارده مورد نياز از سازمان را تهيه و تدارک مي بيند. سيستم اجتماعي نظام مطلوبي براي اين سطح در نظر گرفته مي شود
      سطح نهادي:سازمان را با محيط فراکير خارجي پيوند مي دهد، ارتباط سازمان با جامعه،فرهنگ وسياست در اين سطح برقرار است وسيستم باز نظام متناسب اين سطح به شمار مي رود.
      11. انواع سيستم از ديدگاه برنز و استالکر
      برنز و استالکر به دو نوع سيستم مديريت اشاره دارند :
      سيستم مکانستيک ( ماشين گونه )
      سيستم ارگانيک ( زنده ، انعطاف پذير و انساني )
      12. مقايسه سيستمهاي مکانستيک و ارگانيک
      سيستم هاي ارگانيک بر خلاف سيستم ماشيني داراي انعطاف پذيري بيشتر و ساختار نرم تر هستند و به کارکنان در اتخاذ تصميمات اجازه مشارکت و اعمال نظر بيشتري مي دهند .
      برنز و استالکر سيستم هاي مکانستيک را براي شرايط محيطي ثابت و کم تغيير و سيستم هاي ارگانيک را براي شرايط محيطي متغير و پويا مناسب تر مي دانند.
    http://www.kar-online.com/node/8968
      " فلسفۀ هگل، اوج سيستم سازي فلسفي"
      هگل را پدرخوانده جهانبيني مارکسيسم نيز مي نامند چون ديالکتيک پوياي او مورد استفاده مارکس و انگلس قرار گرفت. مارکسيستها ديالکتيک هگل را موتور سيستم فکري رهايي بخش خود قرار دادند. فلسفه هگل آنزمان اهميت خاصي در کشورهايي که در جستجوي هويت ملي - تاريخي بودند، يافت. هگل به جانبداري از انقلاب فرانسه در آغاز نوشت که آن انقلاب احساس هيجان انگيز طلوع آفتاب را در انسان زنده ميکند.
      نصرت شاد
      اغلب اشاره ميشود که فلسفه هگل(1831- 1770) جمعبندي و آينه تمام عيار کل تاريخ فلسفه در غرب است. هدف او از آغاز، ساختن يک سيستم فلسفي بود. اين سيستم فلسفي را بعدها ايده آليسم مطلق يا ايده آليسم عيني ناميدند. ايده آليسم مطلق هگل نقطه اوج ايده آليسم آلماني است. هرتسن؛ انقلابي روس گفته بود که فلسفه هگل الفبا و رياضيات انقلاب است. هگل هيچگونه اتوپي را تبليغ و مطرح نکرد چون امکان عملي شدن هر فلسفه اي را که وراي واقعيات زمان خود باشد غير قابل تصور ميدانست.
      او از سه نوع دولت نام ميبرد - دولت مستبد شرقي آسيايي، دولت رومي- يوناني؛ که فقط اشراف و برده داران در آن آزادند، و دولت مسيحي-اروپايي؛ که تمام مردم در آن صاحب راي هستند. هگل دوره دمکراسي غربي را مديون مسيحيت ميدانست که انسان را بعنوان موجودي آزاد قبول دارد. ديالکتيک و سيستم هگلي هنگامي مورد استفاده قرار ميگيرد که بحث روي کسب قدرت سياسي باشد و نه روي کشف حقيقت فلسفي.
      هگل بعدها نوشت که انقلاب کبير فرانسه يک بن بست ديالکتيکي بود. او اهميتي به سعادت شخصي انسان نميداد و ميگفت زندگي براي سعادت نيست بلکه براي خلاقيت است. هگل سيستماتيک بودن فلسفه خود را به جهان کائنات تشبيه ميکرد، که گرد و دايره وار است و آغاز و پاياني نمي شناسد. او خلاف يونانيان،عقلگرايي را فقط در ماهيت جهان نمي ديد بلکه آنرا نيروي محرک جامعه و تاريخ انساني نيز ميدانست. وي را به اين دليل، راديکال ترين فيلسوف يوناني غرب نام نهاده اند.
      شوپنهاور ميگفت فلسفه هگل يک مسيحيت مستور و او يک فيلسوف دولتي است. راسل در قرن 20 فلسفه هگل را سفسطه گري مدرن ناميد. ليبرالها مدعي شدند که مارکسيسم در قرن بيستم با روش ژورناليستي به ديالکتيک هگلي از جنبه تئوري تکيه زده بود. آنان ديالکتيک هگلي را علم استتار واقعيات و نه هنر حقيقت شناسي ميدانند. کارل پوپر مدعي شد که هگل موجب بدنامي عقلگرايي شد چون او فاقد هرگونه استعداد فلسفي است. قضاوت پيرامون هگل متنوع تر و بيشتر از کانت است. بعضي ها او را حتا مهمتر از کانت ميدانند. جنبش ضد فاشيسم، هگل را متهم به خفه نمودن اخلاق در فلسفه کرد. تئوري دولت و تئوري تکامل تاريخ هگل از جمله مقوله هايي بودند که مورد استفاده فاشيسم و استالينيسم قرار گرفتند.
      گرچه هگل فلسفه کانت را جزم گرايي ذهني و تنبلي عقل ناميد ولي خلاف کانت ادعا نمود که ذات اشياء را ميتوان با کمک فلسفه و علم منطق شناخت، با اين وجود او احترام خاصي براي افکار کانت قائل بود. هگل پيش از نيچه مرگ خدا را اعلان کرد ولي طبق ديالکتيک خود اميد به زنده شدن مجدد آن داشت.
      هگل را پدرخوانده جهانبيني مارکسيسم نيز مي نامند چون ديالکتيک پوياي او مورد استفاده مارکس و انگلس قرار گرفت. مارکسيستها ديالکتيک هگل را موتور سيستم فکري رهايي بخش خود قرار دادند. فلسفه هگل آنزمان اهميت خاصي در کشورهايي که در جستجوي هويت ملي - تاريخي بودند، يافت. هگل به جانبداري از انقلاب فرانسه در آغاز نوشت که آن انقلاب احساس هيجان انگيز طلوع آفتاب را در انسان زنده ميکند.
      هگل در کنار فيشته و شلينگ يکي از نمايندگان مهم ايده اليسم آلماني است. فلسفه ايده آليسم مطلق او ترکيبي است از ايده آليسم عيني شلينگ و ايده آليسم ذهني فيشته. هگل را پدر فلسفه تاريخ نيز ميدانند. در نظر او آخرين هدف تاريخ بشر واقعيت دادن به آزادي انسان است. هگل طراح يک سيستم ايده آليسم عيني است که براي شناخت تفکر و هستي کوشش نمود. او ديالکتيک ايده آليستي پيش از خود را به نقطه اوج رساند. وي مهمترين نماينده فلسفه کلاسيک آلمان با يک دانش جهان شمول و دائرت المعارفي است.
      هگل بار ديگر به مقوله هايي مانند - ابديت، بي نهايت، هويت، ماده، و واقعيت پرداخت و موضوعاتي مانند روح، جهان، و خدا را که کانت به کنار زده بود، مورد بحث قرار داد. او در آثار عظيم خود نه تنها پيرامون تاريخ جهان، فلسفه حقوق، دين، پديده شناسي روح، هستي شناسي، متافيزيک، الهيات، و دولت سخن ميگويد بلکه به موضوعات نيک و بد، منطق، طبيعت، دين، ديالکتيک و غيره نيز ميپردازد. اهميت و تاثيرات بعدي هگل چنان عظيم بود که او علومي مانند فلسفه، دين، فلسفه تاريخ، فلسفه اجتماع، و علوم اجتماعي را تحت تاثير خود قرار داد.
      از جمله آثار هگل - پديد ه شناسي روح، علم منطق، دايرت المعارف دانش فلسفي، مقدمه اي بر فلسفه حقوق، و اختلاف ميان سيستم فلسفي فيشته و شلينگ هستند. اثر مهم هگل " پديده شناسي روح " نام دارد که معروف به مشکل ترين کتاب تاريخ فلسفه در غرب است. اين کتاب را سفري به عالم روح و تفکر انسان ميدانند. هگل در کتاب " دايرت المعارف دانش فلسفي " اعتراف نمود که او حامي و فيلسوف دولت پرويس آلمان است. او در اين کتاب به انتقاد از رمانتيک فلسفي و احساسات سعادت جويانه انسان ميپردازد.
      دو مشخصه مهم فلسفه هگل؛ متد ديالکتيکي و وابستگي تاريخي آنست. هگل ميگفت، هنر، دين و فلسفه هر کدام با ابزاري، جوياي حقيقت خاص و موعود خود هستند. او فلسفه را به سه بخش تقسيم ميکرد - فلسفه طبيعت، فلسفه روح، و علم منطق؛ ولي جنبه قوي فلسفه او فلسفه تاريخ است. در نظر او تاريخ جهان همزمان دادگاه جهان نيز است. هگل نه تنها خود را با فلسفه بلکه با علوم تجربي، علم تاريخ، علم حقوق، هنر، ادبيات، و الهيات مشغول نمود.
      به نظر هگل ديالکتيک، هستي ناآرام است که هميشه بسوي کيفيتي عاليتر در حال حرکت است. معلمان هگل-هراکليت، افلاتون، ارسطو، آوگوستين مسيحي و اسپينوزا بودند. او کوشيد از متافيزيک هستي شناسي يوناني، عقايد خدا شناسي مسيحي، و فلسفه مادي اين جهاني عصر نو، فلسفه سيستماتيکي بسازد تا آنرا در دانشگاهها دولت پرويس تدريس کند.
      هگل عقايد رواقي و شکاکي در غرب را فرم هايي از مسيحيت ميدانست که زندگي از آغاز همراه خود طرح کرده بود. او ميگويد که واقعيات از تضاد تشکيل شده اند مانند تضادهاي - انسان - طبيعت، انسان- تاريخ، انسان - جامعه ، ذهن - عين، خاص-عام، و غيره. هگل روح مطلق را به صورت هنر، وحي ديني، و مفاهيم فلسفي، تقسيم ميکرد. گروهي هم فلسفه هگل را پانته ايستي - طبيعت خدايي ميدانند. براي او تفکر و هستي يکي بودند.
    http://hadgarie.blogspot.com/2012/11/9_29.html
      در تفکر هگل سيستم ـ مفهوم مقام برجسته اي کسب مي کند.
      الف
      · هگل در دايرة المعارف علوم فلسفي مي نويسد:
      · «فلسفيدن عاري از سيستم نمي تواند علمي باشد.
      · علاوه بر اين چنين فلسفيدني اغلب حاکي از نوعي سوبژکتيويسم خواهد بود که بنا بر محتواي خود تصادفي است.
      ب
      · هرمحتوائي تنها ببرکت گشتاور کل حقانيت کسب مي کند وگرنه به پيش شرطي بيدليل و يا به يقين سوبژکتيف بدل مي شود.
      ت
      · بسياري از آثار فلسفي خود را بدان محدود مي سازند تا به تبيين نظرات و نيات خود بپردازند.
      پ
      · آنها بغلط، سيستم را به غلط بمثابه فلسفه اي تلقي مي کنند که اصولا محدود و متفاوت از بقيه است.
      ث
      · ولي درست برعکس، اصل فلسفه اصيل عبارت است از در بر داشتن کليه اصول خاص.»
      7
      · سيستم فلسفي بنظر هگل (برعکس کانت) با منطق دروني و با ساختار ديالک تيکي خود، وابسته به تفکر بشري نيست و عيني است، اما فکري (ايده اي) است.
      · (هگل ايدئاليست عيني بوده است. مترجم)
      8
      · لنظر هگل، سيستم هاي واقعي جهان مادي، بازسازي هاي زشت و نارساي اين سيستم هاي فکري بمعني عيني ـ ايده اي اند.
      9
      · هگل کل طبيعت، جامعه و تفکر را در سيستم فلسفي خود وارد مي سازد.
      10
      · اين سيستم سازي هگل مي بايستي بدو دليل زير ناکام بماند:
      الف
      · اولا در دوره هگل امکان آن وجود نداشت که متفکر منفردي بتواند به کسب بينش کلي نسبت به شناخت بشري در باره عرصه هاي مختلف واقعيت عيني و تفکر نايل آيد.
      ب
      · ثانيا هگل وسايل کمکي رياضي و منطقي لازم براي تشکيل چنين سيستمي را در اختيار نداشت.
      11
      · از اين رو ست که سيستم هگل بلحاظ انتقادي و سيستم ـ تئوريکي حاوي اشتباهات، استنباطات غلط، استنتاجلت کاذب و غيره است.
      12
      · نقد مارکس و انگلس اشتباهات مهم سيستم سازي هگلي را برملا ساخت.
      13
      · ناکامي تلاش هگل در تشکيل سيستم فلسفي عام سبب بد نامي سيستم ـ مفهوم در فلسفه شد.
      14
      مارکسيسم ـ لنينيسم
      · مارکسيسم ـ لنينيسم شالوده هاي لازم را براي سيستم ـ مفهوم فلسفي نوين فراهم آورده است.
      · سيستمتئوري هاي مدرن با وسايل کمکي منطقي، رياضي، سيبرنتيکي و غيره اصولا امکان تشکيل سيستم فلسفي ئي را فراهم آورده اند، سيستم فلسفي ئي که بتواند درجوار تئوري هاي سيستماتيزه شده علوم منفرد، مقام و منزلت شايسته خود را احراز کند.
      پروفسور دکتر گئورگ کلاوس
      پروفسور دکتر هانس ليبشر
      برگردان شين ميم شين
      · سيستم واژه اي يوناني است.
      · معني تحت اللفظي سيستم عبارت است از مرکب.
      · سيستم ها بدو دسته تقسيم مي شوند:
      الف
      سيستم هاي مادي
      · سيستم هاي مادي به تنوعي ازچيزها، روندها وغيره مادي اطلاق مي شود که بر مبناي اصول انتظامي عضوبندي شده اند.
      ب
      سيستم هاي فکري
      · سيستم هاي فکري به تنوعي ازمفاهيم، احکام وغيره اطلاق مي شود که بر مبناي اصول انتظامي عضوبندي شده اند.
      1
      · واژه يوناني «سيستم» در آغاز به معني ترکيب، اتحاد و کل بطور کلي بوده است.
      2
      · تصور مربوط به نظام و انتظام اين ترکيب بعدها بدان افزوده شده است.
      3
      · اما حتي در فلسفه يونان باستان تصورات تمايزمند شگفت انگيزي در باره ارگانيسم به مثابه سيستم وجود داشته اند.
      4
      · در اين ايام حتي تفاوت گذاري ميان مقولات زير رايج بوده است:
      الف
      · ميان جزء و کل
      ب
      · ميان سيستم کلي و زيرسيستم
      ت
      · ميان ساختارمندي سيستم ها و انتظام سلسله مرتبي سيستم ها.
      5
      · سيستم ـ مفهوم ها در کليه علوم و در مراحل مختلف توسعه آنها نقش مهمي بازي کرده اند.
      · (اصطلاح «سيستم ـ مفهوم» را بکار مي بريم، تا با اصطلاح «مفهوم سيستم» مرزبندي کرده باشيم. مترجم.)
      6
      · اين امر دلالت بر آن دارد که جهان واقعي، سيستمي از سيستم ها ست که خود را به نحوي از انحاء و با وسايل کم و بيش کامل در سيستم هاي علمي منعکس مي کند.
      7
      · سيستم ـ مفهوم ها و سيستم ـ انديشي از مشخصات دوره کلاسيک طبقه بندي علوم بوده اند.
      · (اصطلاح «سيستم ـ انديشي» را بکار مي بريم، چرا که منظور نه انديشيدن در باره سيستم، بلکه انديشيدن در سيستم ـ مفهوم ها مورد نظر است. مترجم)
      · طبقه بندي يعني منظم کردن مواد و مدارک مربوط به حقايق امور در سيستم انتظامي معين.
      8
      · سيستم هاي انتظامي بلحاظ تاريخي ـ علمي مهم (يعني مهم از نقطه نظر علم تاريخ) دراين دوره به شرح زير بوده اند:
      الف
      کارل فون لينه (1707 ـ 1778)
      طبيعت پژوه سوئدي
      مؤسس سيستم گياهان و جانوران
      · سيستم گياهان و جانوران لينه (1735 ميلادي)
      ب
      دميتري ايوانويچ مِندِليف (1834 ـ 1907 )
      شيميدان روس
      بنيادنگذار جدول تناوبي عناصر شيميائي
      موسوم به «جدول مندليف»
      · سيستم عناصر شيميائي مندليف (1871 ميلادي)
      9
      · سيستم ـ نگري ها نه تنها در علوم طبيعي، بلکه همچنين در رشته هاي مختلف علوم اجتماعي از دير باز نقش مهمي بازي کرده اند.
      10
      · همه جانبه ترين سيستم ـ تحليل جامعه که ما تا کنون مي شناسيم، در فرم آثار کلاسيک هاي مارکسيسم ـ لنينيسم وجود دارد.
      11
      · وقتي مارکس در مقدمه چاپ اول اثر خود تحت عنوان «سرمايه» خاطرنشان مي شود که هدف نهائي اين کتاب «افشاي قانون حرکتي ـ اقتصادي جامعه مدرن است»، منظورش قانوني است که بر حرکت سيستم پوياي بسيار بغرنجي مبتني است.
      12
      · اگر امروز تفکر درسيستم ـ مفهوم ها توصيه مي شود، هدف پيوستن به سنت ديرمان و درخشان کلاسيک هاي مارکسيسم است.
      13
      · در قرن بيستم فرمولبندي سيستم ـ مفهوم ها و توسعه سيستم ـ تئوري ها از توسعه و تکامل بي سابقه اي برخوردار گشته است.
      · براي مثال مي توان از تشکيل سيستم ـ تئوري هاي نسبتا رشد يافته در رشته هاي علمي زير نام برد:
      الف
      · سيستمتئوري بيولوژي از برتالانفي)
      ب
      · سيستمتئوري فن خبرنگاري از کوپف مولر)
      ت
      · سيستمتئوري سيبرنتيک از وينر
      14
      · در عرصه علوم اجتماعي مي توان به عمليات پژوهي اشاره کرد.
      سيستم ـ مفهوم ها که در اين زمينه ها توسعه داده شده اند، برخلاف اکثريت سيستم ـ مفهوم هاي سابق، بواسطه تعاريف دقيق رياضي مطرح مي شوند و هرچه بيشتر در چارچوب تئوري هاي رياضي قوام مي يابند.
      الف
      · عاميت نسبتا بزرگ مفهوم سازي سيستمتئوريکي با اين خصوصيت پيوند تنگاتنگ دارد.
      ب
      کارل لودويگ برتالانفي (1901 ـ 1972)
      از بيولوگ هاي نظري و سيستمتئوريسين هاي برجسته
      از اعضاي آکادمي علوم امريکا و آکادمي طبيعت پژوهي آلمان
      آثار :
      بيولوژي نظري (1932)
      جهانتصوير بيولوژيکي (1949)
      · اين امررا مي توان هم در سيستم ـ مفهوم هائي که در حوزه سيبرنتيک ساخته شده اند، بوضوح ديد و هم درتشکيل سيستمتئوري عام بر مبناي مسائل بيولوژيکي.
      · (برتالانفي، هال، فاگن، مزاروويچ)
      ت
      · اين حقايق امور از گرايش جاري در همپيوندي علوم مدرن حکايت مي کنند که با توسعه غول آساي نيروهاي مولده در قرن حاضر در پيوند متقابل قرار دارد.
      پ
      · بدين طريق اولا در عرصه هاي مختلف، سيستم ـ مفهوم هاي نسبتا عام ساخته مي شوند که در عرصه هاي ديگر نيز اعتبار دارند.
      ث
      · ثانيا علوم مدرن خود به سيستم بهم پيوسته اي از معارف بشري راجع به واقعيت عيني ارتقا مي يابند و ضمنا وحدت مادي جهان را بوضوح بي سابقه اي عيان مي سازند.
      17
      · بلحاظ فلسفي مي توان سه عرصه مهم گوناگون زير را نام برد که در رابطه با موضوعات شان مي توان سيستم ـ مفهوم هاي علمي معنامند درست کرد:
      الف
      · عرصه واقعيت عيني
      ب
      · حوزه شعور
      ت
      · عرصه سيستم هاي نظري ـ فکري
      سيستم در عرصه واقعيت عيني
      · ما اينجا با تنوع بي پايان سيستم هائي مواجه مي شويم که در فرم هاي مختلف حرکت ماده وجود دارند:
      1
      · سيستم هائي از اتم ها تا موجودات زنده
      2
      · سيستم هائي از انسان ها
      3
      · سيستم هائي از جامعه بشري
      · اين عرصه علاوه بر سيستم هاي طبيعي شامل سيستم هاي مصنوعي ـ فني نيز مي شود:
      · دستگاه ها، مکانيسم ها و اوتومات هائي که بطور بيواسطه و يا با واسطه توسط انسان ها ساخته مي شوند.
      · در کليه اين سيستم ها ما با آنچه که در زبان فلسفي تحت عنوان «چيزها»، «پديده ها»، «جريانات» و غيره مطرح مي شوند، روبرو مي شويم.
      ب
      سيستم در حوزه شعور
      · در اين عرصه ما با سيستم ـ مفهوم هاي مختلف بيشماري مواجه مي شويم.
      1
      مرکز ثقل (سنتروئيد)
      · نخست با سيستم هائي از واقعيت عيني مواجه مي شويم که چهره عوض کرده اند.
      · مثلا سيستمي از «مراکز ثقل» و فرم هاي همانندي که مدل سيستم هاي واقعي اند.
      2
      · علاوه بر اين، مفاهيم، احکام و غيره مربوط به ابژکت هاي (سيستم هاي) واقعي معيني که بنوبه خود سيستم فکري ئي تشکيل مي دهند.
      · مثلا مکانيک مراکز ثقل را مي توان سيستمي به اين معنا تلقي کرد.
      ت
      سيستم در عرصه سيستم هاي نظري ـ فکري
      جبر بولي
      · اگرچه سيستم هاي اين عرصه به سيستم هاي فکري تعلق دارند، ولي آنها هم با سيستم هائي که بمثابه مدل سيستم هاي واقعي تلقي مي شوند و هم با سيستم هائي که تشکيل دهنده سيستمي از مفاهيم، احکام و غيره اند، تفاوت ماهوي دارند.
      · خودويژگي عمده اين سيستم ـ مفهوم ها عبارت از اين است که آنها بيشتر از يک تفسير دارند، تفسيري که مي تواند هم با سيستم هاي واقعي مطابقت داشته باشد و هم با سيستم هاي فکري.
      · مثال براي اين سيستم ها جبر بولي است.
      · جبر بولي حاوي تفاسيري در رشته هاي زير است:
      1
      · در هيئت
      2
      · در منطق حکمي
      3
      جبر اتصالي
      · در جبر اتصالي
      4
      · در تئوري مجموعه ها
      5
      · در محاسبه احتمالات
      6
      شبکه نويروني
      · در تئوري شبکه هاي نويروني
      بسياري از تدقيق هاي سيستم ـ مفهوم ها که امروزه انجام مي يابند، يادآور نوعي از سيستم ـ مفهومي اند که به عنوان مثال کلينه توسعه داده است.
      1
      · بر طبق سيستم ـ مفهوم کلينه، سيستمي از ابژکت ها به مجموعه اي محتوامند، به طبقه اي و يا عرصه اي (و يا مجموعه هائي چند و غيره) از ابژکت ها اطلاق مي شود که روابط معيني ميان آنها برقرار باشد.
      2
      · اين سيستم ـ مفهوم فرمولبندي رياضي (نظري ـ مجموعه اي) دقيق را مجاز مي دارد و در عين حال از عاميت بزرگتري برخوردار است.
      3
      · چون آموزش مجموعه اي نه براي «ابژکت ها» پيش شرط خاصي قائل مي شود و نه براي «روابط».
      4
      · علاوه بر اين در نظر گرفتن روابط چند عضوي و يا چند مرحله اي نيز امکان پذير مي گردد.
      5
      · اين برخورد انتزاعي سبب مي شود (و اين در اکثر موارد يکي از فوايد آن است) که کليه اين نوع کليت ها را که نسبت بهم همگون اند، بتوان بمثابه سيستم واحدي تلقي کرد.
      · مراجعه کنيد به ايزومورفي (همگوني) در تارنماي ديارة المعارف روشنگري
      ث
      · مجموعه روابط چنين سيستمي را معمولا «ساختار» مي نامند.
      ج
      · سيستم ـ مفهوم بخصوص مهم براي علوم و پراتيک عبارت است از سيستم ـ مفهوم موسوم به سيستم مادي پويا.
      1
      · کل کاينات عبارت از سيستمي از چنين سيستم هائي.
      2
      · از اين رو تعجبي ندارد که در رشته هاي مختلف علوم (از آنجمله در فيزيک) مفاهيم متنوع متعددي براي انواع خاص سيستم هاي مادي پويا ساخته شده اند.
      3
      · سيستم ـ مفهوم ساخته شده براي سيستم هاي مادي پويا در سيبرنتيک نسبتا عام است.
      · مراجعه کنيد به سيبرنتيک در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      4
      هنريک گرن يفسکي (1903 ـ 1972)
      رياضيدان، منطقدان، انفرماتيک دان و سيبرنتيک دان لهستاني
      · مثال هاي بارز در اين مورد عبارتند از سيستم ـ مفهوم هائي که توسط گرن يفسکي و لانگه ساخته شده اند.
      5
      · اين سيستم ـ مفهوم ها را مي توان هم از طريق انتزاع از سيستم هاي واقعي استخراج کرد.
      6
      · و هم از طريق مشخص سازي (کنکرتيزاسيون) از سيستم ـ مفهوم هاي مطروحه، بر مبناي نظري ـ مجموعه اي استخراج نمود.
      ح
      · برطبق تعريف کلينه بايد به نکات زير توجه داشت:
      1
      · فقط عناصر فعال (و يا فونکسيون مند) را مجازيم، بمثابه ابژکت هاي سيستم تلقي کنيم.
      2
      · فقط پيوندهاي مادي (انرژتيکي، شيئي، اطلاعاتي) اين عناصر را مجازيم، بمثابه روابط محسوب داريم.
      بلحاظ فلسفي، کليه سيستم هاي مادي پويا در نظر گرفته مي شوند، اگرچه در سيستم هاي مادي مي توان ميان سيستم هاي پويا و سيستم هاي ايستا تفاوت قائل شد.
      1
      · براي اينکه سيستم هاي ايستا بمعني قطعي کلمه وجود ندارند، بلکه به معني مراحل مرزي ايدئاليزه شده ميان سيستم هاي پويا محسوب مي شوند.
      · مراجعه کنيد به ايدئاليزاسيون در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      2
      · سيستم هاي مادي پويا را مي توان نه فقط بنا برساختار آنها، بلکه همچنين با اشاره به فونکسيون آنها مشخص کرد.
      · مراجعه کنيد به ديالک تيک ساختار و فونکسيون، ساختار، فونکسيون در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      3
      · منظور از فونکسيون هر سيستم عبارت است از نحوه و نوعي که سيستم مربوطه، تأثيرات وارده از خارج را حلاجي مي کند و تأثيرات معين آنها را براي تأثيرگذاري بر محيط تغيير فرم مي دهد.
      4
      · ساختار و فونکسيون يکديگر را ـ هرچند نه بطور واضح و روشن ـ مشروط مي سازند.
      5
      · فونکسيون واحدي مي تواند بوسيله ساختارهاي مختلفي تحقق يابد.
      6
      · اين حقيقت امر بنيان اسلوبي (متدي) است که فونکسيون هاي سيستم هاي بيولوژيکي را بوسيله سيستم هاي فني مدل سازي مي کند، سيستم هائي که تحت شرايطي، ساختار بکلي ديگري دارند و طبيعت عناصرشان کاملا متفاوت است.
      · مراجعه کنيد به مدل در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      7
      · ديالک تيک رابطه ساختار و فونکسيون هرسيستم را مي توان فرم مدرني از ديالک تيک فرم و محتوا دانست.
      8
      · مفاهيم سيستم، زيرسيستم و عنصرسيستمي نسبي اند.
      9
      · آنچه در سيستمي بمثابه عنصر (يعني واحد غيرقابل تجزيه) مطرح مي شود، مي تواند در سيستم ديگري خصلت زيرسيستم بسيار بغرنجي را داشته باشد.
      10
      · مثلا در شيمي، هر اتم بمثابه عناصر به معناي سيستم ـ مفهومي آن تلقي مي شود.
      11
      · اتم اما در فيزيک اتمي بمثابه سيستم بغرنجي در نظر گرفته مي شود.
      12
      · اين مورد خاصي است از ديالک تيک جزء و کل
      ·
      · مراجعه کنيد به ديالک تيک جزء و کل در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      13
      · سيستم ـ مفهوم ها بلحاظ هاي زيرين نيز نسبي اند:
      الف
      · سيستم ـ مفهوم ها تنها بمثابه جنبه هاي معيني از عناصر سيستمي مي توانند در نظر گرفته شوند.
      ب
      · سيستم ـ مفهوم ها تنها بمثابه جنبه هاي معيني از روابطي مي توانند در نظر گرفته شوند که اين عناصر را بهم پيوند مي دهند.
      ت
      · مثلا منظومه شمسي ما را مي توان بمثابه سيستم جاذبه مکانيکي ئي در نظر گرفت.
      پ
      · اينجا جنبه هاي ديگر (مثلا جنبه هاي الکترومغناطيسي و امثالهم) مورد صرفنظر قرار مي گيرند.
      ث
      · اين اما بدان معني نيست که سيستم ـ مفهوم يک مفهوم سوبژکتيف فاقد شالوده عيني خاص خويش است.
      ج
      · ميان عناصر بطور عيني ـ واقعي، روابطي وجود دارند و به معناي لنيني ماده، مادي اند.
      انواع خاص بيشماري از سيستم هاي مادي پويا وجود دارد که از نقطه نظرهاي مختلف زير قابل طبقه بندي اند:
      1
      سيستم هاي باز و بسته
      · اين يکي از طبقه بندي هاي مهم سيستم ها ست.
      1
      · در سيستم بسته هر عنصر و يا زيرسيستم صرفا بر عناصر و زيرسيستم هاي همان سيستم تأثير مي گذارد و هر تأثيري که عنصري و يا زيرسيستمي بر مي دارد، بوسيله عنصر و يا زيرسيستم همان سيستم اعمال مي شود.
      2
      · درهر سيستم باز همواره عناصر و زيرسيستم هائي وجود دارند که بر محيط تأثير مي گذارند و از محيط تأثير مي گيرند.
      3
      · اينگونه عناصر سيستم هاي باز را عناصر جانبي سيستم مي نامند.
      4
      · مجموعه عناصر جانبي هر سيستم (باز) را «سطح خارجي» آن سيستم مي نامند.
      5
      · از اين رو مي توان گفت که سيستم هاي بسته فاقد «سطح خارجي» اند.
      6
      · مفاهيم سيستم هاي باز و بسته نيز نسبي اند و صرفا بر مبناي فرم هاي معين پيوند عناصر با يکديگر تعريف مي شوند.
      7
      · در سرتاسر کاينات سيستم مادي ئي وجود ندارد که از لحاظ کليه پيوندهاي عيني موجود سيستم بسته اي باشد.
      8
      · به عبارت ديگر، هر سيستم مادي فقط بطور نسبي مجزا از محيط پيرامون خويش است و نه بطور مطلق.
      9
      · با سيستم هاي نسبتا بسته آسانتر مي توان کار کرد، تا با سيستم هاي باز.
      10
      · از اين رو ست که آزمايشگر هنگام انجام آزمايش، مي کوشد تا روند آزمايشي خود را نسبت به محيط ايزوله کند.
      11
      · او بدين طريق، سيستم بسته اي بوجود مي آورد، هرچند که اين امر فقط بطور تقريبي امکان پذير است.
      12
      · پژوهشگر نظري نيز مي کوشد تا تعاريف سيستم علمي خود را چنان تدوين کند که حتي الامکان با سيستم هاي بسته سر و کار داشته باشد.
      13
      · از اين رو ست که حتي در فيزيک که در سطح بمراتب عالي تر توسعه قرار دارد، تئوري هاي مربوط به سيستم هاي باز نسبتا ديرتر تدوين شده اند.
      14
      پريگوگين (1917 ـ 2003)
      فيزکوشيميست، فيلسوف روسي
      برنده جايزه نوبل
      موضوع پژوهش:
      ساختارهاي ديسي پاتيو (مربوط به سيستم هاي غيرخطي)
      خودسازماندهي
      بي برگشتي
      · اين امر هم در مورد کارهاي پري گوگين راجع به ترموديناميک سيستم هاي بازصادق است و هم درمورد بررسي هاي فون برتالانفي راجع به تعادل سيال در مسائل بيولوژيکي. (زيست شناسي)
      II
      · مفهوم قرينه براي مفهوم سيستم عبارت است از محيط.
      1
      · محيط هر سيستم معين موجود عبارت نيست از مجموعه سيستم ها و روابط ميان سيستم هاي خارج از آن.
      2
      · محيط هر سيستم معين فقط عبارت است از مجموعه سيستم ها و روابط ميان اين سيستم ها که بر سيستم مورد نظر تأثيراتي از آن نوع اعمال مي کنند که ميان عناصر سيستم و يا ميان زيرسيستم هاي آن وجود دارند.
      3
      · مثلا وقتي ما منظومه شمسي را بمثابه سيستم جاذبه در نظر مي گيريم، آنگاه محيط آن نه منابعي از تشعشعات راديوئي و امثالهم، بلکه فقط مجموعه اي از کليه سيستم ها خواهد بود که قادرند تأثيرات جاذبه بر منظومه شمسي اعمال کنند.
      4
      · برخي اوقات، محيط سيستم معيني را کل کاينات فرض مي کنند.
      · اين امر اما به معضلات فلسفي منجر مي شود.
      5
      · بر طبق اين نظر، سيستم و محيط در پيوند با هم قرار دهند و به اين دليل، سيستمي را تشکيل مي دهند.
      ·
      · (مي توان گفت که ما همواره با ديالک تيک سيستم و محيط از سوئي و با ديالک تيک عنصر ـ ساختار ـ سيستم از سوي ديگر سر و کار داريم. مترجم)
      6
      · تئوري خاص نسبيت ناگزير به جفت هائي از سيستم ها ختم مي شود که يکي محيط ديگري نيست و يا نمي تواند به محيط آن تعلق داشته باشد.
      7
      · فرض کنيم که سيستم (1) نه در باصطلاح پيشمخروط سيستم (2) قرار دارد و نه در پسمخروط آن.
      الف
      · در اين صورت سيستم (1) نمي تواند سيستم (2) را تحت تأثير قرارد هد و يا تحت تأثير آن قرار گيرد و لذا بنا بر نظريه فوق الذکر به محيط آن تعلق ندارد.
      ب
      · حتي اگر فرض کنيم که پيشمخروط دو سيستم در آينده اي دور با هم تقاطع پيدا مي کنند، مي توان هم در نظر گرفت که در آن موقع يکي از دو سيستم ديگر وجود ندارد.
      سيستم هاي سيبرنتيکي در پيشرفت نوين علم و فن هرچه بيشتر کسب اهميت مي کنند.
      ·
      · مراجعه کنيد به سيبرنتيک در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      1
      · هر سيستم مادي پويا تنها زماني مي تواند سيستم سيبرنتيکي ئي محسوب شود که حداقل حاوي يک زنجيره تأثيري بسته باشد.
      · به عبارت ديگر، زماني که ساختار سيستم حاوي حداقل يک پيوند برگشتي باشد.
      · مراجعه کنيد به پيوند برگشتي در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      2
      · اگر پيوندهاي برگشتي سيستمي از آن چنان کيفيتي برخوردار باشند که بتوانند ثبات سيستم را حفظ کنند، آنگاه ما آن را سيستم تنظيمي مي ناميم
      · مراجعه کنيد به دايره تنظيم، تنظيم در تارنماي دايرة المعارف روشنگري
      2
      سيستم هاي ثباتمند و بي ثبات
      · سيستم هاي ثباتمند مي توانند در مقابل طبقه معيني از اختلالات خارجي، وضع داخلي خود را حفظ کنند.
      · سيستم هاي بي ثبات اما برعکس، نمي توانند از عهده اختلالات خارجي بر آيند.
      1
      · مفهوم سيستم ثباتمند نيز نسبي است.
      2
      · هر سيستم تنها نسبت به انواع معيني از اختلالات وارده ثباتمند است، ولي نسبت به انواع ديگري از اختلالات مي تواند بي ثبات تلقي شود.
      3
      · نسبيت سيستم هاي ثباتمند دليل ديگري هم دارد و آن اينکه اين سيستم ها هرگز نمي نوانند ثبات خود را براي هميشه حفظ کنند.
      4
      · انواع مختلف سيستم هاي ثباتمند به شرح زيرند:
      الف
      · دواير تنظيمي ساده، بطور کلي مي توانند ثبات خود را تنها در مقابل اختلالات معيني حفظ کنند.
      ب
      سيستم هاي اولترا ثباتمند (ثباتمند افراطي)
      · سيستم هاي اولترا ثباتمند (ثباتمند افراطي) برعکس، مي توانند از عهده انواع مختلف اختلالات بر آيند و ثبات خود را حفظ کنند.
      · اين سيستم ها به انواع بيشماري از شيوه هاي رفتاري مجهزند و مي توانند با تغيير ارزش پارامتري خود از شيوه رفتاري به شيوه رفتار ديگر بگذرند.
      ت
      سيستم هاي چندباره ثباتمند (مولتي ثباتمند)
      · سيستم هاي چندباره ثباتمند (مولتي ثباتمند) از فرم هاي عالي تر سيستم هاي تنظيمي اند.
      · اين سيستم ها از زيرسيستم هاي اولترا ثباتمند تشکيل يافته اند که مي توانند براي مدتي و يا تحت شرايطي، مستقل از سيستم کلي کار کنند.
      · اين امر امکان آن را پديد مي آورد که اين سيستم ها بتوانند در صورت لزوم بکمک يکي از اين زيرسيستم هاي نسبتا مستقل، نسبت به اختلالات وارده از محيط، واکنش نشان دهند (حتي اگر مدت لازم براي اين واکنش طولاني باشد)، بدون اينکه کل سيستم مجبور باشد کليه زيرسيستم هاي خود را بکار گيرد.
      پ
      سيستم هاي حاوي مدل داخلي از جهان خارج
      · سيستم هاي حاوي مدل داخلي از جهان خارج از عالي ترين فرم هاي سيستم هاي تنظيمي سيبرنتيکي اند.
      · اين سيستم ها مي توانند واکنش لازم نسبت به تأثيرات وارده از محيط زيست را نخست روي اين مدل هاي داخلي امتحان کنند.
      ث
      سيستم هاي آموزنده
      · سيستم هاي آموزنده، سيستم هاي حاوي مدل داخلي از جهان خارج اند، که مي توانند مدل هاي داخلي خود را مرتب تکميل کنند.
      ج
      انسان و جامعه بشري
      · انسان و جامعه بشري را مي توان از عالي ترين سيستم هاي سيبرنتيکي محسوب داشت که داراي خصوصيات زير است:
      1
      · استعداد خود مطلوب سازي (خودبهينه سازي) دارد.
      2
      · استعداد آموزش (يادگيري) دارد.
      3
      · استعداد مدل داخلي سازي از جهان خارج را بنحوي کامل دارد.
      ح
      کاينات
      · اگر ما کل کاينات را بمثابه سيستمي از سيستم ها تلقي کنيم، آنگاه بايد به برخي از خودويژگي هاي بلحاظ فلسفي مهم توجه داشته باشيم.
      1
      · کاينات بي ترديد سيستم بسته اي است.
      2
      · زيرا کاينات فاقد عناصر جانبي است.
      3
      · کاينات اما داراي خواص ديگري نير است.
      · کاينات سيستم مبتني بر هيرارشي (سلسله مراتبي) است.
      4
      · براي تشکيل چنين سيستمي در عالم واقعي ـ عيني بايد سيستم هاي مادي پوياي معيني با هم ترکيب شوند و سيستم نظام عالي تري از اين نوع را بوجود آورند و خود بمثابه زيرسيستم هاي آن محسوب شوند.
      مثال ساده
      · منظومه شمسي ـ جاده شيري ـ سيستم جاده هاي شيري ـ سحابي ها
      سيستم هاي اجتماعي سيبرنتيکي
      · سيستم هاي اجتماعي سيبرنتيکي نيز بطور کلي خصلت سلسله مراتبي دارند.
      · به عنوان مثال:
      · کارخانه خلقي ـ مجموعه کارخانجات خلقي ـ وزارت صنايع و غيره.
      ح
      ايزومورف (همگون)
      اثري از ريچارد روبينسون
      · سيستم هاي مفهومي، منطقي، علمي و غيره نوع ديگري از سيستم هاي مادي پويا را تشکيل مي دهند.
      · اگر قرار باشد که اين گونه سيستم ها تصاوير سيستم هاي مادي باشند، آنگاه بايد ايزومورف و يا حداقل هومومورف با آنها باشند.
      هومومورف
      · (هومومورف در رياضيات (جبر) به تصويربرداري ساختارنگهدار اطلاق مي شود. مترجم)
      خ
      · اما سيستم هاي مصنوعي نيز وجود دارند که بنا بر امکان مي توانند تصاوير سيستم هاي واقعي محسوب شوند.
      د
      · عالي ترين فرم سيستم هاي روحي (معنوي) را سيستم هاي استقرائي و يا سيستم هاي اصول بديهي تشکيل مي دهند:
      1
      · سيستم هاي اصول بديهي مي توانند ازسيستماتيزاسيون رشته موجودي پديد آيند.
      2
      · سيستم هاي اصول بديهي مي توانند از بازسازي فکري آزاد تفکر بشري نيز پديد آيند:
      · مثلا سيستم علامتي انتزاعي
      ذ
      · سيستم هاي فلسفي از مهمترين سيستم هاي فکري محسوب مي شوند.
      1
      · اکثريت قريب باتفاق فلاسفه کوشيده اند تا فلسفه خود را بصورت سيستمي در آورند و لذا تاريخ فلسفه به تعبيري تاريخ سيستم ـ مفهوم فلسفي است.
      2
      · هولباخ مي کوشد تا «سيستم طبيعت» رامورد بحث فلسفي قرار دهد.
      3
      · او درکتاب اصلي اش بنام «سيستم طبيعت» و يا راجع به قوانين فيزيکي و معنوي جهان مي نويسد:
      · «اشياء متنوع که به انحاي مختلف بهم پيوند دارند، حاوي حرکات متفاوت لاينقطع اند و باعث حرکات متقاوت لاينقطع اند.
      · خودويژگي هاي گوناگون اين اشياء، پيوندهاي مختلف آنها و نحوه و نوع تأثيرگذاري آنها به ما از ماهيت چيزها خبر مي دهند.
      · و از اين ماهيت هاي متفاوت است که نظام ها، مراحل و سيستم هاي متفاوت حاصل مي آيند که اين چيزها بخود مي گيرند و مجموعه آنها را ما طبيعت مي ناميم.»
      4
      · سيستم هولباخ از جهان بيني ماترياليستي او حکايت مي کند.
      ر
      مفهوم سيستم در فلسفه کلاسيک آلمان
      · در فلسفه کلاسيک بورژوائي آلمان ما با درک ايدئاليستي از سيستم ـ مفهوم مواجه مي شويم.
      1
      · اينجا سيستم در وهله اول بمثابه نظام معيني در تفکر و بمثابه سيستم شناخت در نظر گرفته مي شود.
      2
      کانت
      · کانت سيستم را در جائي «وحدت معارف متنوع در ايده اي واحد»مي داند.
      · (کانت، «نقد خرد محض»)
      3
      · کانت سيستم را در جاي ديگر بمثابه «کل شناخت مي داند که بنا بر اصول معيني تنظيم شده باشد.»
      · (کانت، «دلايل متافيزيکي آغازين علوم طبيعي»، مقدمه)
      4
      · رابطه فکري ـ مفهومي سيستم نسبت به سيستم هاي واقعي واقعيت عيني در اينجا وارونه نمودار مي گردد:
      5
      · نظام سيستماتيک فکري به جهان آشفته پرهرج و مرج امتداد داده مي شود و ببرکت اين پروژکسيون فکري در عالم واقع نظام سيستماتيکي پديد مي آيد که محصول تفکر بشري است.
    http://parizi.blog.ir/1393/01/15/%D9%85%D8%AF%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%87%DA%AF%D9%84
      مدخلي بر فلسفه هگل
      جمعه, ۱۵ فروردين ۱۳۹۳، ۰۲:۴۶ ب.ظ
      بنا به دلايلي که مختصرا اشاره مي کنم هگل براي ما مهم است:
      1. هگل فيلسوف سيستم ساز است. اين مدل سيستم سازي و تفکر ساختارمند فلسفي و انسجام تحسين برانگيز سيستم فلسفي اش در شکل دهي به چارچوب هاي ذهني خواننده بسيار موثر است.
      2. وي سعي کرده مسيحيت را به طور فلسفي تفسير کند. اين براي ما که در نسبت دين و فلسفه تامل مي کنيم مي تواند شايان توجه باشد.
      3. تاثير زياد هگل بر معاصرين خود و بر نسل هاي بعد انکارناپذير است. تاثير وي بر مارکس و انگلس و جريان چپ. تاثير وي بر مکتب فرانکفورت، تاثير وي بر سارتر و کيرکگارد اگزيستانسياليست، تاثير وي بر هرمنوتيکي هايي چون گادامر و ديلتاي.... و به طور کلي بعد از هگل کمتر فيلسوفي را مي توان يافت که له يا عليه هگل موضعي نگرفته باشد و از وي متاثر نباشد.
      4 هگل به دليل سيستم فلسفي که ارايه مي کند معلم خوبي است براي اينکه چگونه ميتوان از دل مباني فلسفي، مسايل سياسي و اجتماعي و تربيتي و... را استخراج کرد.
      5. هگل را پيامبر مدرنيته ناميده اند. اشراف بر فلسفه وي مي تواند اشراف بر يکي از مسايل مهم جمهوري اسلامي را تقريب کند.
      و...
      براي شروع به مطالعه جدي و حرفه اي فلسفه هگل کتاب هگل اثر فردريک بيزر پيشنهاد مي شود. نويسنده انگليسي تبار کتابٰ، در دانشگاه آکسفورد و زير نظر چارلز تيلور رساله دکتري اش را در موضوع خاستگاه هاي پديدار شناسي هگل نوشته استٰ‌ و از نتايج رساله اش در نگارش کتاب بهره فراوان برده است.
      در مقدمه اين کتاب که به قول نويسنده مقدمه اي جامع بر فلسفه هگل است و اکثر جنبه هاي عمده تفکر هگل را پوشش مي دهد و پس از ذکر سالشماري از زندگي هگل و زندگي نامه ي مختصرشٰ‌ٰ‌، مناسبت خوانش هگل و چرايي اهميت هگل خواني و روش مراجعه به متون هگل مورد توجه واقع شده است.
      در بخش اول با عنوان « زمينه و ايدئال هاي نخستين» فصل اول آن با عنوان «زمينه فرهنگي» نخست به طرح مسائل و زمينه هايي که هگل با آن روبرو بوده است همچون افول نهضت روشنگريٰ‌، مناقشه وحدت وجودٰ‌ٰ‌ٰ‌ٰٰ، تولد نيهيليسم و... مي پردازد و در فصل دوم با عنوان «ايدئال هاي نخستين» به ارزش هاي بنيادي و اصيلي همچون خير اعلي و ايدئال هايي در اخلاق و دين و سياست که هگل بدان پايبند بوده است اشاره مي شود.
      بخش دوم «مابعدالطبيعه» است که در فصل «ايدئاليسم مطلق» تمرکزش بر بحث مطلق و همانستي ذهن و عين و همنهادي ايدئاليسم و رئاليسم مي باشد و فصل دوم «جهان بيني ارگانيک» است که خاستگاه هاي باستاني،‌ فلسفي و ديني اين نوع جهان بيني را مطرح مي کند. فصل سوم «سپهر روح» به تمايز فلسفه هگل و شيلينگ مي پردازد و در ادامه به روح عشق و تفسيرش از آن مي پردازد. و درفصل چهارم اين بخش که «بعد ديني» است به هويت ديني هگل و نگاه وي به مفهوم دين اشاره مي کند.
      در بخش سوم با عنوان «بنيان هاي معرفت شناسيک» هگل، در فصل هاي «ديالکتيک» و «خودباوري و بين الاذهانيت» اصول تفکر خويش را مطرح مي کند و در اين بخش است که طرح خدايگان و بنده که موقعيتي کانوني در کتاب پديدارشناسي روح دارد مطرح شده و ديدگاه کوژو‌ٰ،‌ نويسنده فرانسوي روس تبار مورد نقد و مداقه قرار مي گيرد.
      در دو بخش نهايي نيز به ترتيب «فلسفه اجتماعي و سياسي» وي با فصول «آزادي و بنيان حق» و «نظريه دولت هگل» و «فلسفه فرهنگ» وي با فصول «فلسفه تاريخ» و «زيباشناسي» مورد طرح و بررسي قرار مي گيرد.
      در پايان به طور مختصر وضعيت فلسفه هگل و انديشه وي در جهان معاصر طرح شده و کتابنامه اي مفصل به خواننده معرفي مي شود.
    http://www.bashgah.net/fa/content/show/14751
      سيستم سازي هگل نه در مفاهيم انتزاعي، بلکه درچگونگي تسري آنها در وقايع و حوادث مثلا تعيين مراحل تاريخي در ملت ها و دولت هاي واقعي يا سير روح در تثليث مسيحي مورد انتقاد قرار گرفته است. اگر راسل و کي ير که گور تنها يک نقطه مشترک داشته باشند، در همين انتقاد از کل نگري و سيستم سازي هگل است. آن يک با شوخ طبعي انگليسي ها مي گويد: کيهان اعظم، خرده خرده دارد فلسفه هگل را ياد مي گيرد و اين يک کنايه مي زند که: اين سيستم مي خواهد به ما نشان بدهد که جهان چون چيزي تام و کاملا معقول در پايان تحول خويش همان ايده است. در اين سيستم، فردي به نام هگل به حساب نيامده .
      نکته ديگر آن است که برخلاف نظر فروغي در مخالفت يا موافقت با هگل نمي توان افراط و تفريط را کنار نهاد و چنين گفت که تحقيقات هگل بسيار پرمعني و قابل توجه است، وليکن نقص و خطا هم فراوان دارد . متاسفانه اين اندرزگونه در مورد سيستم کل نگري که در آن هرچيز با همه چيز ارتباطي غايتمند دارد، پذيرفتني نيست. در اين سيستم اگر چيزي خراب شود، همه چيز خراب مي شود و اگر کل درست باشد، همه چيز درست است.
    http://manorchi.blogfa.com/post/46
      يشينه تاريخي اتميسم منطقي
      راسل به سنتي در فلسفه معاصر متعلق بود که فلسفه آنالتيک يا تحليل منطقي خوانده ميشود. اين سنت بمثابه چالشي در برابر سيستم هگلي که در دانشگاه هاي بريتانيا و آمريکا در آغاز قرن بيستم سنت فلسفي غالب بود، برخاست. تحليل منطقي يک رقيب تجربه گرائي يا امپريسيسم انگليس جان استوارت ميل و پيشينيان وي بود. فلاسفه آنالتيک خوب ميدانستند که شکست امپريسيسم بوسيله سيستم هگلي اساساً بخاطر ناتواني امپريسيسم محض در پايه گذاري اصول مختص خود است که بيش از پيش باعث ميشد که تجربه گرايان از رئاليسم (واقع گرائي) دور شوند و به سوليپسيسم (( نفس گرائي سقوط کنند (مثلاً ديدگاه اسقف برکلي )) . در واقع ناهمگوني هاي امپريسيسم محض را که قبلاً کانت و هيوم نشان دادند که راه را براي غلبه هگل بر انديشه فلسفي قرن نوزدهم هموار کرد. دو نقد فلسفي اصلي در قرن نوزدهم در چالش فلسفه هگل ارائه شدند، يکي مارکسيسم و ديگري آنارشيسم. مارکس ايده آليسم هگل را نقد کرد، معهذا، وي مونيسم هگلي را حفظ کرد و فقط ماده مطلق را بجاي روح مطلق هگل نشاند. با وجود مونيستي بودن ماترياليسم ديالکتيک مارکس، قبول پراتيک بمثابه اصل در تئوري شناخت، مارکس را قادر کرد که ديالکتيک هگل را در قالب رئاليستي تري تجديد بنا کند. از سوي ديگر پير ژوزف پرودن پدر آنارشيسم در نقد خود از فلسفه هگلي مونيسم آنرا مستقيماً هدف نقد خود قرار ميداد. پرودن مونيسم را به دور ريخته و پلوراليسمي را ميپذيرفت که در آن ديدگاه موجويت هاي مشخص بدون مناسبات لازم قبول ميشد. فلسفه پرودن اساساً يک فلسفه اجتماعي-سياسي بود، که در آن افراد هيچ مناسباتي را از روي ضرورت با يکديگر نداشته، و همه مناسبات اجتماعي نظير دولت، خانواده، مذهب، و غيره اجباري تلقي ميشدند. در نتيجه نقد آنارشيستها از هگل بخاطر بالا بردن درک مناسبات عيني (چه مناسبات خارجي چه دروني) نبود، چرا که آنها ترجيح ميدادند که همه اين روابط را با هم به دور بريزند، چه در علم چه در جامعه، و نه آنکه آن مناسبات را درک کنند، و بخواهند کمبود هاي آن را بهبود بخشند. خود پرودن متعجب شده بود وقتي که خود را در نقش رهبري حزب آنارشيستي ديد چرا که ايده داشتن حزب، که خود يک نوع مناسبات و آنهم رابطه اي محکم را تداعي ميکند، با اصول بنياني آموزش هاي وي در تضاد بود.. مارکسيسم و آنارشيسم نتوانستند به غلبه هگليسم بر دانشگاه هاي اروپائي پايان دهند.
      مور و برتراند راسل در ميان پيشقراولان نفد جديد سيسم هگلي بودند و از همان ابتدا قلب مونيستي آن را هدف گرفتند. نقد مور از هگل هم به مونيسم وي بود و هم به کوشش هگل براي سيستم سازي . از سوي ديگر برتراند راسل نيز مونيسم هگلي را قوياً به نقد ميکشيد وليکن بر عکس مور، ميخواست که يک سيستم فلسفي آلترناتيو (البته يک سيستم پلوراليستي) تکامل دهد. اين امر دليل توجه ويژه راسل در تاريخ فلسفه به لايبنيتس است که هدف مشابهي را دو و نيم قرن پيش از او دنبال کرده بود. تفاوت بين مور و راسل در ارتباط با پلوراليسم، حتي در کارهاي اوليه آنها آشکار است، گرچه اين اختلاف در حوالي سال 1924 به اوج خود رسيد، وقتي که راسل نوشتار "اتميسم منطقي" خود را منتشر کرد، و يک سال بعد مور کتاب "در دفاع از عقل سليم" را منتشر نمود. در واقع اين دو رساله دو موضع متضاد را بيان ميکردند. تمايل راسل بسوي سيسم سازي در واقع يک ربع قرن پيش از وي در کار مشترک او با ا.ن. وايت هد A. N. Whitehead تحت عنوان اصول رياضيات Principia Mathematica آشکار است که حتي عنوان کتاب ياد آور کتاب نيوتون درباره فيزيک مکانيک تحت عنوان اصول Principia بود. هم مور و هم راسل بخاطر ضديتشان با مونيسم با مارکسيستها اختلاف داشتند. آنها از آنارشيستها نيز بخاطر پذيرش مناسبات پديده ها متفاوت بودند، گرچه آنها برعکس ديدگاه هگلي اعتقاد به روابط دروني نداشتند اما به وجود روابط بيروني پديده ها اذعان داشتند. آنها هم با مارکسيستها و هم با آنارشيستها بخاطر رد کردن منطق ديالکتيک اختلاف داشتند، منطقي که از نظر آنها به نتايج بي معني منتج ميشد، و آنها منطق نوين آنالتيک را ترجيح ميدادند. هدف آنها زنده کردن دوباره آنگونه انديشه و دانش فلسفي بود که در کليت خود از علم بمثابه مقياس سنجش بهره ميجست. در سياست، آنها سيستم دموکراتيک پلوراليستي را ارج ميگذاشتند و ميخواستند که دستاوردهاي آنرا بسط دهند و نه آنکه نظير مارکسيستها آنرا با يک سيسم متمرکز مونيستي جايگزين کنند يا که نظير آنارشيستها براي بهبود معايب جامعه کل آن را نابود کنند. گرچه "مور" و راسل پيش کسوتان پلوراليسم علمي بودند، معهذا راسل معتقد بود که ويليام جيمز "بزرگترين نقاد مونيسم" بوده است
      پراگماتيسم ويليام جيمز آلترناتيو ديگري در برابر مونيسم هگلي بود و فلسفه وي نيز در زمينه روحي اي که فلسفه تحليل منطقي در آن رشد و نما يافت، رشد کرد. جيمز با راسل در پلوراليسم اشتراک نظر داشت، وليکن جيمز هيچگاه نظير راسل براي منطق و خردگرائي چندان اهميتي قائل نبود. نقد جيمز از هگل بيشتر همراه نقد عمومي از راسيوناليسم بطور کلي بود، در صورتيکه راسل از سوي ديگر، نقد منحرف شدن هگل از راسيوناليسم را نقد ميکرد، و در واقع نقد راسل از هگل در دفاع از راسيوناليسم بود و نه در نفي آن. با وجود اين اختلاف بسيار مهم بين جيمز و راسل، جيمز بيش از هر فيلسوف ديگري که به اين چالش پرداخته است، به معرفي و دفاع پلوراليسم همت کرده است.
      راسل در سعي براي ارائه يک سيستم فلسفي پلوراليستي يعني اتميسم منطقي، با موانع ديگري مواجه شد. متأسفانه اتميسم منطقي در دستيابي به اهداف دور دست خود موفق نبود و تنها عناصر تکه تکه شده اي از جزئيات منطقي-زبانشناسي آن باقي مانده است. فلاسفه بعدي سنت آنالتيک اکثراً از هر گونه کوششي براي ساختن يک سيستم پلوراليستي دست شستند و شايد اين امر دليل توجه آنها به کارهاي فاقد جهانشمولي ad hoc-ness در تأمل فلسفي است. از سوي ديگر شايد دشمني اکثر فلاسفه آنالتيک با سيستم سازي بتواند عدم جذابيت نظرات فلسفي آنها را در ميان مردم عادي، توضيح دهد. امروز غير قابل انکار است که بسياري روشنفکران غرب نوعي مونيسم موسوم به فنومنولوژي را که در راستاي نئو- هگليسم مرلوپونتي و هايدگر است، به فلسفه آنالتيک ترجيح ميدهند. بنظر ميرسد که با نوعي طنز تاريخ روبرو هستيم که بازگشت به آنچيزي اتفاق افتاده است که همه مأموريت فلسفه آنالتيک بخاطر تقبيح آن بود، يعني رد کردن مونيسم! هدف کوشش هاي راسل براي خلق يک سيستم پلوراليستي امروز پس از اين سالها بيشتر قابل درک است و ناکامي هاي کوشش پيشگامانه وي ميتواند سرمشق خوبي براي تأمل هاي فلسفي زمان حاضر باشد.
      خصلت جهان
      راسل پيش فرض هاي متافيزيکي را بعنوان پيش شرطي براي دکترين منطقي خود نميديد. اولين جائي که اتميسم منطقي را طرح ميکند ميگويد "من سعي ميکنم که ...نوع معيني دکترين منطقي را ارائه کنم و بر مبناي آن نوع معيني از متافيزيک را تعريف کنم . .راسل اين برخورد به متافيزيک را در آخرين کار مهم خود درباره اين گفتمان تحت عنوان "اتميسم منطقي" در سال 1924 به اين شرح تعميم ميدهد: ".. منطق آن چيزي است که در فلسفه بنياني است، و اينکه مکاتيب فلسفي بايستي بوسيله منطق آنها مشخص شوند و نه بوسيله متافيزيک آنها . معهذا پس از بررسي کار راسل درباره اتميسم منطقي، ما ميتوانيم متافيزيک بنياني آنرا (يعني پلوراليسم را) پيدا کنيم که به منطق آن تقدم دارد. اگر اينچنين باشد ، اين امر ممکن است نشان دهنده اهميت متافيزيک در فرموله کردن يک سيستم پلوراليستي باشد. از راسل در ابتداي سخنراني خود در سال 1918 تحت عنوان "فلسفه اتميسم منطقي" درباره اثبات پلوراليسم در سيستم وي سؤال ميشود و وي کوشش ميکند که آنرا بر مبناي تجربي و نه بشکل يک پيش فرض اپريوري a priori ارائه دهد. وي ميگويد: "يک انسان تجربه کننده بطور طبيعي ميگويد که چيزهاي بسياري هستند و اثبات ضد آن که ارائه شود اپريوري (از پيش) است. پيشنهاد من رد آن استدلالات اپريوري است...
      برتراند راسل در سال 1924 در رساله " اتميسم منطقي " حتي صريح تر از اين موضع دفاع ميکند و مينويسد: "..اگر من درست بگويم در آنصورت چيزي در منطق نيست که بتواند بما کمک کند که بين مونيسم و پلوراليسم را انتخاب کنيم، يا بين ديدگاهي که معتقد است حقايق خردمندانه نهائي وجود دارند و ديدگاهي که فکر ميکند چنين حقايقي وجود ندارند. تصميم خود من براي ترجيح پلوراليسم و روابط پديده ها بر مبناي زمينه هاي تجربي گرفته شده است ، پس از آنکه خود را قانع کرده ام که استدلالات اپريوري در تقابل با آن ها، معتبر نيستند بنابراين به اذعان خود راسل بنياني ترين پيش فرض (يعني پلوراليسم) نميتواند از طريق منطق تبيين شود و اين خود در تضاد با ادعاي راسل است که منطق بنيان فلسفه است. مضافاً آنکه وي نميخواهد اين نگرش را برمبناي متافيزيکي هم بپذيرد. وي مباني تجربي را بعنوان دليل گزينش خود ذکر ميکند. معهذا پذيرش اين اصل اساسي بر مبناي زمينه هاي تجربي کم درد سر تر نيست.
      در آغاز نوشتار "منطق بمثابه اساس فلسفه" راسل نشان ميدهد که استقراء نميشود بر مبناي تجربي پذيرفته شود و نيازمند يک اصل منطقي اپريوري است. اگر استقراء درباره يک رابطه علت و معلولي در جهان است، پلوراليسم درباره همه چيزها و روابط در جهان است، گذشته و آينده، و بنابراين از استقراء بسيار عمومي تر است. چگونه ميتوان با همان استدلال، پذيرش پلوراليسم را بر مبناي زمينه هاي تجربي قبول کرد؟ راسل آگاه است که وي نميتواند بگويد پلوراليسم بر مبناي منطق پذيرفته شده است، چرا که چنين استدلالي دايره وار است، چرا که منطق او از قبل پلوراليسم را پيش فرض خود دارد. مضافاً آنکه ادعاي آنکه پلوراليسم ميتواند بر مبناي تجربي پذيرفته شود، در آثار وي در مورد اتميسم منطقي برايش استدلالي نميشود، و بمثابه يک حقيقت بديهي طرح ميگردد. من نتيجه ميگيرم که پلوراليسم براي راسل يک اعتقاد متافيزيکي است که هم از طريق حقائق تجربي ميتواند تبيين شود و هم بوسيله استدلال هاي منطقي درباره موضع متقابل آن يعني مونيسم. به عبارت ديگر ادعاهاي وي که "منطق در فلسفه بنيادي است" و اشتقاق "متافيزيک از منطق،" حتي با استدلالات خود وي هم در تطابق نيستند.
      بيشتر اينکه براي اثبات متافيزيک ضمني خود، راسل بيشتر نگران نتايج (( عملي )) اين اعتقاد (پلوراليسم) است تا استدلالات فرضي براي تبيين آن بصورت پيشفرضانه (اپريوري). اين موضوع بيشتر آشکار ميشود وقتي که وي کار خود را در نوشتار ديگرش "فلسفه اتميسم منطقي" به اين شرح خلاصه ميکند: "يک هدف که نظير شرياني در ميان هر آنچه من گفته ام جريان يافته است ،مستدل کردن اين تحليل بوده است، يعني مستدل کردن اتميسم منطقي، ديدگاهي که که ميتوان در تئوري به منبع آن رجوع کرد، اگر نه در عمل، به نهايت غائي بسيط، که از آن جهان ساخته شده است، و آنکه آن عناصر ساده يک واقعيتي دارند که به هيچ چيز ديگري تعلق ندارد بنابراين راسل فکر ميکند که پلوراليسم را در کارهاي خود مستدل کرده است. معهذا اگر اين يک حقيقت بديهي بود و نه يک اعتقاد متافيزيکي، هيچ دليلي نداشت که کل کار او بمثابه استدلالاتي براي اثبات اين ديدگاه در نظر گرفته شوند. بنظر من اين تصور غير قابل اجتناب است که پلوراليسم، متافيزيک اتميسم منطقي راسل است . در واقع اين برخورد، متدولوژي يک فيلسوف آنالتيک را براي بنيانگذاري يک اعتقاد متافيزيکي برجسته ميکند، در مقايسه با فيلسوفاني که به انديشه منطقي تعلقي ندارند. بنابراين بنظر من، برعکس ادعاي راسل، متافيزيک و نه منطق بنياني است، حتي براي توصيف فلسفه اتميسم منطقي خود او، اگر نه براي مکاتيب ديگر فلسفي. از مورد راسل ميتوان آموخت که دور ريختن شفاهي متافيزيک باز پس گرفتن آن از در پشت است. مارکسيستها به همين سان ديالکتيک را در جهان بمثابه يک حقيقت بديهي و نه يک اعتقاد متافيزيکي تلقي ميکردند. به همين شکل پوزيتويستها اعتقاد به تجربه مستقيم را بمثابه حقيقت بديهي تلقي ميکردند و نه بمثابه يک اعتقاد متافيزيکي. آنان هر دو ادعا ميکردند که از متافيزيک خود را خلاص کرده اند، وليکن اگر واقعاً متافيزيک را به دور ريخته بودند، چرا هميشه مجبور بودند حقايق عيني را تعديل کنند، تا که در طرح هاي باصطلاح "حقايق بديهي" آنها بگنجند!؟ به نظر من صريح بودن درباره پيشفرض هاي متافيزيکي، و مطالعه همگوني آنها با حقايق علمي، بهتر است تا ادعاهاي شبه علمي که گوئي متافيزيک را به دور ميريزد. اين موضوع ممکن است که براي کوشش هاي آينده جهت توسعه سيستم پلوراليستي بسيار قابل تأمل باشد. ديديم که خصلت جهان در فلسفه اتميسم منطقي پلوراليستي است و نه مونيستي. اعتقاد به پلوراليسم بي ارزش است مگر آنکه بتواند توصيف بهتري از حقيقت در جهان به بار آورد و پيش بيني هاي بيشتري از آينده را در عرصه هاي مختلف زندگي ممکن کند. بنابراين براي تبيين پلوراليسم بايستي نشان داد که تفاوت آن با مونيسم در ارتباط با تفکر درباره موضوع تحقيق عرصه هاي مختلف علمي چيست.
      استتار اهميت متافيزيک و ارائه تجريدي پلوراليسم بدون آنکه اختلاف آن با مونيسم بطور مشخص در عرصه هاي مختلف زندگي توضيح داده شود، ميتوانند دو علت مهم شکست توسعه سيستم در فلسفه اتميسم منطقي تلقي شوند. بيشتر آنکه هر گونه کوشش هاي در آينده براي توسعه سيستم پلوراليستي ممکن است که نياز به چيره شدن بر موانع مشابهي را در نظر بگيرد.
      ساختار جهان
      در پي تبيين پلوراليسم بمثابه ديدگاه عمومي از خصلت جهان، گام بعدي براي يک سيسم فلسفي کشف ساختار جهان است. اينکه اتميسم منطقي چگونه با اين مسأله دست و پنجه نرم کرده است. طبق نظريه اتميسم منطقي، بنياني ترين عناصر جهان عبارتند از اشياء، مناسبات، کيفيات و فاکتهاي اتمي (حقايق مسلم). راسل منظور خود از حقايق را اينگونه توضيح ميدهد: "اشياء در جهان خواص مختلفي دارند و در برابر يکديگر در مناسبات متفاوتي قرار دارند. اينکه اين خواص و مناسبات را دارند فاکتها facts است و اشياء و کيفيات يا روابط آنها به روشني به يک معني يا معناي ديگر اجزاء اين فاکتها که داراي اين کيفيات و روابط هستند، محسوب ميشوند . مضافاً آنکه وي فکر ميکند که "فاکتها به جهان عيني تعلق دارندگرچه فاکتها مرکب هستند وليکن همانها نهائي تلقي ميشوند [برتراند راسل، اتميسم منطقي، LK، ص 338-339] و نميـتوانند به اجزاء ساده تري تقسيم شوند. وي مينويسد: "...بسيط ها، همانگونه که سعي کردم توضيح دهم، تعداد بينهايتي هستند. آنها شامل مشخص ها و کيفيات و روابط در درجات مختلف ميشوند، يک سلسله مراتب (هيرارشي) کامل از بسيط هاي گوناگون، اما همه آنها، اگر ما درست بگوئيم، به طرق گوناگونشان يک شکلي از واقعيت را در خود دارند که به هيچ چيز ديگري متعلق نيستند. تنها نوع عينيت ديگري که در جهان پيدا ميکنيد آن چيزي است که ما آن را *فاکتها* ميناميم و فاکتها آن نوع چيزهائي هستند که از طريق عبارات منطقي بيان يا نفي ميشوند، و به شکل متعارف به همان معنائي که اجزاء آنها وجود دارند، ابداً وجود ندارند. آنهم از طريق اين واقعيت نشان داده ميشود که نميتوانيد بر آنها نامي بگذاريد. فقط ميتوانيد آنها را نفي يا بيان کنيد يا در نظر بگيريد وليکن نميتوانيد به آنها نامي گذاريد چرا که آنها در جائي نيستند که ناميده شوند، هر چند بمعناي ديگري اين درست است که شما نميتوانيد جهان را بشناسيد مگر آنکه فاکت هائي که تشکيل دهنده حقايق جهان هستند را بشناسيد. به عبارت ديگر، تصور ذهني از حقيقت به اينگونه عينيت مييابد وقتي که راسل مدعي ميشود حقيقت جهان قابل تقليل به "فاکتهائي است که تشکيل دهنده *حقايق* truths جهان هستند." اين ادعا خيلي شبيه مونادولوژي لايبنيتس است که در آن تصور ذهني از تفکر توسط موناد ها *عينيت* مييابند طبق فلسفه اتميسم منطقي، اتمهاي مرتبط به حقيقت در جهان عيني چيزهاي مشخص يا روابط يا کيفيت ها نيستند، بلکه يک يگانگي ويژه آنها است که در تطابق با حقيقت ميباشد، يعني در تطابق با فاکتهاي اتمي. بنابراين اين فاکتهاي اتمي هرچند مرکب هستند، قابل تقليل به اجزاء خود نيستند، گوئي که عينيت يافتن حقيقت، مثل روحي است که از گسستن آنها ممانعت ميکند. اگر يگانگي هاي غير قابل تقليل فاکتهاي اتمي بشکل بالا پذيرفته شوند، در آنصورت ديگر دليلي براي ترجيح در نظر گرفتن روابط بمثابه روابط خارجي بين اشياء، بجاي روابط دروني فاکتهاي اتمي نيست. در واقع دومي مناسب تر است، چرا که حقيقت و روابط را از هم جدا نميکند. مضافاً آنکه نيازي نيست که مشخص ها را جدا از فاکتهاي اتمي موضوع شناخت بدانيم ،چرا که حقيقت آنها نميتواند مستقل از فاکتهاي اتمي تبيين شود. به عبارت ديگر به اين طريق، فقط فاکتهاي اتمي نهائي تلقي شده و اشياء، روابط، و کيفيات جنبه هائي از فاکتها خواهند بود. راسل چنين نتيجه اي را از تشبيه خود نميگيرد،
      اتميسم منطقي به اين شکل به پيش رفت يعني در جهت پوزيتويسم زبانشناسي. و به اين طريق مطالعه منطق و زبان جايگزين مطالعه جهان شد. اين مدل جديد تأمل فلسفي، فلاسفه آنالتيک را با ريزه بيني هاي زبانشناسي آن، شيفته خود کرد، و ديگر مسائل واقعي درباره جهان و جامعه براي اين مدل درک جهان، غير لازم مينمودند! اين سرنوشت شايد نتيجه اشتباه "عينيت دادن " يک مفهوم ذهني حقيقت بمثابه فاکتهاي اتمي که منعکس کننده عبارات اتمي فرض ميشدند، بود. اما در واقع تفاوتي بين آن عينيت و مفهوم ذهني نبود. تفاوت واقعي بين طبقه بندي هاي بيان و موضوعات سخن بود که هميشه ارتباط متقابل با جهان را لازم ميکند تا که محتواي اين طبقه بندي ها درک شوند. اين طبقه بندي شبه عيني حقيقت راه ساده اي بود که جهان را در کتب زبانشناسي مطالعه کنند. فاکتهاي اتمي در واقع بي مصرف بودند و عبارات اتمي جايگاه افضل را در تأمل فلسفي يافتند.
      تعداد محدود طبقه بندي هاي موضوعات انديشه، "عيني کردن" مفهوم حقيقت، در شرايط فقدان شفافيت درباره مهمترين طبقه بندي ها در سيستم فلسفي، کمبود بنياني طرح راسل براي درک ساختار جهان را باعث شدند. در نتيجه در متافيزيک وي، پلوراليسم بوسيله يگانگي هاي مرکب تحليل نشده، يعني به فاکتهاي اتمي تنزل کرد. همچنين در علم شناخت وي، رئاليسم بوسيله عبارات اتمي، که موقعيت افضل را در سيسم فلسفي او کسب کرده بودند، به تحليل رفت.
      منشاء و آينده جهان
      مدل راسل از جهان (اتميسم منطقي) براي موضوعات وابسته به زمان خيلي ضعيف بود. همانگونه که قبلاً توضيح دادم هيچ ذکري از زمان در طبقه بندي هاي ارائه شده در سيستم راسل وجود ندارد. اشياء در مدل وي براي مدت کوتاهي که درباره آنها حرف زده ميشد دوام داشتند. بنابراين، سيستم او، از موضوعات تجربه فوري جندان فراتر نميرفت، و از اين نظر سوليپسيست (نفس گرا) بود. وي در "فلسفه اتميسم منطقي" مينويسد: "...مشخص ها اين ويژگي خاص را دارند که در ميان آنگونه چيزهائي که بايستي در جهان سياهه برداري کنيد، هرکدم از آنها قائم به ذات هستند و کاملاً خود کفا ميباشند. اينگونه خود کفائي است که قبلاً متعلق به جوهر بود، با اين تفاوت که در گذشته تا آنجا که به تجربه ما مربوط ميشد در لحظه کوتاهي دوام داشت
      راسل حتي در بخش سؤال و جواب سخنراني خود صريح تر اين مطلب را بيان ميکند: "...من آن نقطه را گذاشتم و درباره اش لحظه کوتاهي حرف زدم. منظورم اين است که اکثر اوقات خيلي تغيير ميکند. اگر سريع بحث کنيد، طولي نميکشد که تمام شود. من فکر ميکنم که چيزها براي مدت محدودي دوام مياورند، چند ثانيه يا دقيقه يا هر آنقدر که باشد بنابراين اگر چيزها آنقدر سريع عوض ميشوند مطمئن ترين ارزيابي جهان، برداشت زبانشناسانه جهان خواهد بود، که دست نخورده ميماند، و دوباره ما بر ميگرديم به آنچه در بخش قبل ديديم، هر چند اين بار بخاطر "زمان".معضلات راسل با طبقه بنديcategory زمان، فقط بخاطر سيستم پيشنهادي وي نبودند، بلکه تفسير هاي وي از فيزيک مدرن نيز بر اغتشاش مسأله افزوده بودند. راسل در پايان نوشتار "اتميسم منطقي " در سال 1924 طبقه بندي هاي خود را روان تر ميکند. اينجا است که ميتوانيم گره خوردگي هاي سيستم وي با فيزيک مدرن را ببينيم.
      نفوذ تئوري نسبيت باعث شده است که وي از طبقه بندي هاي جداگانه زمان و مکان دست بشويد در صورتيکه در زندگي روزمره اين طبقه بندي ها غير قابل چشم پوشي هستند. فاکتهاي اتمي راسل آنچنان چيزهائي هستند که از طريق عبارات اتميatomic prepositions قابل استناد هستند، آنها اساساً موضوعات انديشه هستند که برايشان زمان و مکان جداگانه قابل تميز است. موضوعات فيزيک در سرعت زياد، نظير ذرات زير اتمي، بوسيله زبان عادي بيان نميشوند، و فرمول هاي رياضي براي توصيف خواص آنها به کار ميرود. در عين حال تئوري نسبيت نشان داده است که براي سرعت هاي عادي بهتر است که ما طبقه بندي هاي جداگانه زمان و مکان را حفظ کنيم. حتي انشتين پس از طرح رويدادهاي مکاني-زماني، در تئوري نسبيت خاص، از طبقه بندي هاي جداگانه براي توضيح تئوري نسبيت عمومي و مطالعات خود درباره فيزيک کوانتا در کتاب "تکامل فيزيک" استفاده ميکند. اين نشان ميدهد که اين طبقه بندي ها براي مطالعه جهان غير ضروري نيستند. چگونه ما ميتوانيم از تغييرات زمين شناسي، تکامل، و تغييرات اجتماعي بدون استفاده از مفهوم زمان سخني بگوئيم. بهر حال بنظر من راسل در آنزمان بخاطر قواعد کلي فيزيک نو سردر گم شده است تا حدي که زمان را "زمان خصوصي" يا بمثابه چيزي ذهني و وابسته به مشاهده کننده فرض ميکند که دوباره بسط فيزيک کوانتا براي اندازه ها و سرعت هائي است که لزوماً معتبر نيستند.
      آشکار است که سيستم بالا تاريخ را بمثابه تاريخ خصوصي افراد تفسير ميکند، بنابراين اين سوليپسيسم نميتوانست به موضوع منشاء و آينده جهان پاسخي ارائه کند. بطور خلاصه اتميسم منطقي بمثابه يک سيستم قادر نبود با اينگونه سؤالات درباره جهان دست و پنجه نرم کند. يک سيسم فلسفي بدون طبقه بندي هاي مناسب مکاني و زماني نميتواند با موضوعات مهم تفکر فلسفي نظير تغيير، مواجه شود. بنظر من هر سيستم فلسفي پلوراليستي بايستي آنگونه عناصر مکاني و زماني را ارائه کند که انعطاف کافي براي مطالعه سطوح مختلف علوم و عرصه هاي مختلف تأمل فلسفي را داشته باشند، تا قادر باشند گذشته را مطالعه کنند، و ارائه پيش بيني را درباره آينده در عرصه هاي مختلف زندگي، ممکن سازند.
      نتيجه
      فلسفه اتميسم منطقي اولين کوشش براي ساختن يک سيسم فلسفي پلوراليستي بر مبناي علم معاصر بود. جاي تعجب نيست که ضعف هاي زيادي داشت و نتوانست به اهداف خود دست يابد. فلسفه يونان باستان شاهد شکست دموکريتوس و لوسيپوس بود پيش از آنکه به اوج سيستم فلسفي ارسطوئي نائل آيد. اتميسم منطقي به همين سان ميتواند بمثابه اولين کوششهاي قرن بيستم براي بناي يک سيستم فلسفي نو که قادر باشد در پرتو تحولات جديدعلم، تکنولوژي، و جامعه، جهان را آنگونه که ما امروز ميشناسيم، مورد تأمل قرار دهد. آنچه را فهرست وار از اين کوشش جسورانه براي چالش هاي آينده جهت توسعه سيستم هاي فلسفي پلورالستي ميشود آموخت، شايد به شرح زير بتوان خلاصه کرد:
      1 -معرفي طرح يک متافيزيک صريح براي سيستمي پلوراليستي که فاصله خود را با سيستم هاي مختلف مونيستي در عرصه هاي مختلف انديشه به روشني ترسيم کند.
      2- کار بردن سيستم فلسفي ارائه شده در عرصه هاي مختلف علوم و غيره و تبيين ارزش آن براي حل مسائل مختلف.
      3- تصريح طبقه بندي هاي جديد براي موضوعات انديشه که در تطابق با سطح علوم باشند و در عين حال براي پروژه هاي مختلف مطالعه جهان کفايت کنند. بويژه نياز به معرفي طبقه بندي هاي جديد زمان و مکان که از انعطاف لازم برخوردار بوده و از عهده بر آوردن نيازهاي مطالعه در عرصه هاي علوم مختلف بر آيند.
      -4براي اجتناب از درهم و برهم شدن مفاهيم ذهني و عيني، بر عکس تيغ اوخام (نگاه کنيد به رساله پلوراليسم ارسطو براي توضيحات درباره تيغ اوكام)، بر تعداد مسائلي که در مقابل خود قرار ميدهيم بيافزائيم و نه آنکه از آنها بکاهيم.
      -5فرم هاي تازه منطق را که قابل تطابق با ديناميسم و تغييرات زماني جهان هستند، مطالعه کنيم. کوششهاي بولBoole، فرگه Frege، پيانو Peano، و راسل Russell ما را از محدوديت هاي مدل موضوع-خبر در منطق آزاد کرد. گام بعدي چيره شدن بر سکون گرائي (staticism) در منطق از نظر زماني است. منطق هگل با وجود همه اشکالات آن، شايد از اين نظر استحقاق توجه ما را داشته باشد.
      توسعه سيستم فلسفي پلوراليستي قادر به پاسخ گوئي به نيازهاي تحولات علم و تکنولوژي، يک پروژه سريع نيست، و شايد زمان طولاني بطول انجامد، با بسيار نااميدي ها، قبل از آنکه به نقطه اوجي نظير سيستم هاي ارسطوئي و هگلي فلسفه برسد.
    http://www.barnameriziamoozeshi.blogfa.com/post/20
      بر طبق تعريف سيستم عبارتست از مجموعه اي از عناصر (elements) که بر روي يکديگر تعامل دارند. مشکل از جايي شروع مي شود که ما سيستم را به عوامل اول تجزيه مي کنيم و با تمرکز بر جزئيات در پي حل مشکل سيستم برمي آئيم.
      سيستم، مجموعه اي از دو يا چند عنصر (element) است که سه شرط زير را داشته باشد: 1-هر عنصر سيستم بر رفتار و يا ويژگيهاي کل سيستم، موثر است.
      به عنوان مثال رفتار هر عضو از بدن انسان مانند قلب يا مغز مي تواند عملکرد بدن انسان را به عنوان يک کل تحت تاثير قرار دهد.
      2- بين عنصر سيستم از نظر رفتاري و نوع تاثير بر کل سيستم، وابستگي متقابل وجود دارد. يعني نحوه رفتار هر عنصر و نيز نحوه تاثير هر عنصر بر کل سيستم، بستگي به چگونگي رفتار حداقل يک عنصر ديگر از سيستم دارد. به عنوان مثال در بدن انسان، نحوه رفتار چشم بستگي به نحوه رفتار مغز دارد.
      -3 هر زير مجموعه اي از عناصر تشکيل شود، بر رفتار کل سيستم موثر است و اين تاثير بستگي به حداقل يک زير مجموعه ديگر از سيستم دارد. به عبارت ديگر اجزاي يک سيستم چنان به هم مرتبط اند که هيچ زير گروه مستقلي از آنها نمي توان تشکيل داد.
      محيط سيستم (system environment)
      طبق تعريف چرچمن , محيط عوامل و اشيايي را شامل ميشود که در رابطه خود با سيستم موثر و غير قابل تغييرند.
      وي توصيه ميکند براي شناسايي عوامل محيطي دو سوال مطرح شود؛
      1- آيا عوامل مورد نظر سيستم را متاثر ميسازد؟
      اگر جواب مثبت بود...
      2- آيا سيستم قادر به تغيير آن عامل است؟
      اگر خير آن عامل محيطي است.
      عقب تر بايستيد
      يکي از خطاهاي ما در بررسي مسائل نگاه به موضوع از فاصله ي خيلي نزديک است.از نظر مکاني يک محدوده کوچک و از نظر زماني مقطعي کوتاه را درنظر ميگيريم.
      از نظر زماني بايد آنقدر به گذشته برگرديم که درک کنيم مسئله چگونه بوجود آمده و چگونه گسترش يافته و بايد آنقدر آينده را ببينيم که درک کنيم با روند فعلي وضعيت سيستم چگونه خواهد شد؟
      گاهي راه حل هاي اساسي در کوتاه مدت وضعيت سيستم را بدتر ميکند و پس از مدتي اثرات بهبودي ظاهر ميشود.
      مانند ترک اعتياد
      راه حل هاي مقطعي به عکس عمل ميکنند.
      مانند تزريق نقدينگي به جامعه
      توسعه ي مرز سيستم
      تعيين مرز مطالعه؛در بررسي موضوعات مرز بررسي و مطالعه را کجا بايد درنظر گرفت؟
      بطور مثال اگر قصد رفتن به سمت شمال را داريم
      در يک نگاه بهترين گزينه ميتواند به صورت شکل 3 باشد
      اما اگر ديد بازتري داشته باشيم ممکن است نظرمان عوض شود مانند آنچه در شکل 4 ميبينيم
      يا معماي معروف 9 نقطه و 4 پاره خط بدون بلند کردن قلم
      در نگاه اول شايد راه حل هاي زير به ذهنمان خطور کند
      درصورتي که جواب درست به شکل زير است
      ساختار سيستم بوجود آورنده رفتار آن است
      يکي از تاکيد هاي تفکر سيستمي توجه به رابطه علت و معلولي بين پديده هاست.
      در اين مورد دو خطا ممکن است رخ دهد
      1- به جاي توجه به علت ها و ريشه ها به معلول ها بپردازيم.
      2- در شناسايي علت پديده ها دچار خطا شويم.
      چرا سيستم ها اينگونه عمل ميکنند؟
      علت ايجاد کننده رفتار سيستم ها چيست؟
      خود را دهيل در عملکرد سيستم نميدانيم و علت را در بيرون جستجو ميکنيم, دنبال فردي ميگرديم که آنرا عامل ايجاد اشکال در عملکرد سيستم بدانيم.
      پاسخ درست اين است , ساختار سيستم علت است و رفتار سيستم معلول آن
      تفکر ما نيز جزئي از ساختار سيستم است.
      راه حل بنيادي
      يک شروع غلط و پيامدهاي غير قابل باور آن در ضرب المثل ژاپني!!!!
      سيستم بسته و باز
      سيستم بسته : سيستم بسته ، سيستمي است که با محيط خود به تعادل ايستا رسيده است .
      سيستم باز : سيستمي است که با محيط خود به تعادل پويا رسيده است
      يک سيستم کاملاً بسته سيستمي است که هيچ نوع انرژي از منابع خارجي دريافت نکرده و هيچ نوع انرژي را به خارج از خود ساطع نمي کند.
      سيستم باز، تعامل پوياي سيستم را با محيطش نشان مي دهد.
      باز و بسته بودن سيستم را بجاي اينکه دو مقولة جداگانه، مجزا نمائيم آنرا روي يک دامنه اي مشخص سازيم.
      ويژگي هاي يک سيستم باز:
      1- آگاهي از محيط: يکي از ويژگي هاي روشن و واضح يک سيستم باز، آگاهي آن از روابط بين خود و محيطش است.
      2- بازخور: يعني فرايندي که بخشي از ستاده هاي سازمان را به عنوان داده جديد به سازمان برگشت مي دهد تا ستاده هاي حاصل از سيستم را اصلاح کند.
      3- ويژگي دوراني: سيستم هاي باز چرخه اي از حوادثند. ستاده هاي سيستم، امکاناتي را براي نهاده هاي جديدي که چرخه سيستم را تکرار مي کنند، فراهم مي سازند.
      4- آنتروپي منفي: اصطلاح آنتروپي به گرايش سيستم به زوال (ميل به فنا) يا فروپاشي اشاره دارد. يک سيستم بسته چون انرژي و داده هاي جديدي را از محيط خود دريافت نمي کند به مرور زمان به ضعف مي گرايد. برعکس، يک سيستم باز آنتروپي منفي دارد لذا مي تواند خود را تجديد قوا نموده و ساختارش را حفظ کند، از مرگ رهايي يابد و حتي رشد کند، زيرا توانائي ورود انرژي بيش از آنچه را که صرف توليد ستاده هايش مي کند، داراست.
      5- وضعيت ثبات: ورود انرژي به سيستم براي جلوگيري از آنتروپي، ميزاني از ثبات در تبادل انرژي را موجب شده که اين امر خود منجر به پايداري در سيستم مي گردد.
      هر سال که مي­گذرد بدن شما سلولهاي جديدي را جايگزين سلولهاي مرده مي سازد، امّا ظاهر فيزيکي بدن شما، خيلي کم، حتي بسيار جزئي تغيير مي کند.
      6- حرکت به سوي رشد و توسعه: نتيجه آنکه ثبات نسبي در مورد سيستم هاي ساده کاربرد دارد در حاليکه در سطوح پيچيده اين ويژگي بصورت فرايند رشد و توسعه براي حفظ سيستم نمود پيدا مي کند.
      7- تعادل بين فعاليت هاي نگهدارنده و انطباقي: فعاليتهاي نگهدارنده اطمينان مي­دهد که سيستم هاي فرعي گوناگون با هم در تعاملند، اينکه کل سيستم با محيطش سازگاري دارد. در حقيقت اين نوع فعاليت ها از تغييرات سريع که ممکن است سيستم را از حالت تعادل خارج کند، جلوگيري مي نمايد. بر عکس فعاليت هاي انطباقي از اين جهت ضروريند که سيستم بتواند در طي زمان، تغييرات در خواسته هاي داخلي و خارجي سيستم را جرح و تعديل کند.
      اگر سازماني خواهان ادامه حيات خود است، ضرورت هر دو فعاليت اجتياب ناپذير است.
      8- همپاياني: مفهوم همپايي تصريح مي کند که براي انجام يک کار راههاي متعددي وجود دارد. بطور دقيق تر همپاياني بيان مي دارد که يک سيستم مي تواند از شرايط اوليه مختلف بوسيله راههاي متعدد به يک هدف نهائي نائل آيد.
      تفکر سيستمي مجموعه مطالبي در مورد روش تفکر بر مبناي درک روابط علت و معلولي مابين پديده هاي اطراف ما مي باشد.
      1- مقدمه
      در تفکر سيستمي ابتدا سيستم بزرگتري را که پديده مورد نظر جزئي از آن است شناسايي مي کنيم و سپس رفتار کل مجموعه را مورد بررسي قرار مي دهيم. در نهايت رفتار پديده مورد نظر در مفهوم نقش يا کارکرد آن در قالب سيستم بزرگتر معني پيدا مي کند.
      تفكر سيستمي بر اين پايه استوار است كه سيستم، مجموعه‌اي از دو يا چند جزء است كه حائز سه شرط است:
      1. رفتار هر جزء به رفتار هر كل بستگي دارد.
      2. رفتار اجزاء و تاثير آنها بر كل، به‌هم وابسته ‌است.
      3. هر يك از گروه‌هاي فرعي بر رفتار كل تاثير دارند و تاثير هيچكدام از آنها مستقل نيست.
      بنابراين سيستم، مجموعه عناصري است كه نمي‌توان آن را به اجزاء مستقل از هم تفكيك كرد. هيچكدام از اجزاء انسان، انسان نيست، فقط كل آن انسان است.
      2- جزء‌نگري
      جزء‌نگري محصول فرو رفتن در علوم تجربي است، تكيه صرف بر جزءنگري، امكان فهم الگوهاي حاكم بر پديده و سيستم را از بين مي‌برد.
      جزءنگري بايد با كل‌نگري همراه باشد. ديدن درختان از پايين بايد با ديدن جنگل از بالا همراه باشد. هنر تفكر سيستمي، ديدن توام جنگل و درختان است
      3- تمركز بر وقايع
      تمركز بر روي وقايع، ما را از يافتن الگوي تغييرات درازمدت كه در پشت رخدادها نهفته است محروم مي‌سازد.
      4- فرافكني
      يكي از موانع تفكر سيستمي نوعي منفي‌نگري و سرزنش كردن شرايط محيطي است. تفكر سيستمي به ما مي‌آموزد كه چيزي در بيرون از سيستم كه مسبب بروز مشكلات باشد وجود ندارد.
      5- دام تفكر دوگانه
      سياه يا سفيد ديدن پديده‌ها مانع تفكر سيستمي است. نگرش «صفر و يك » و تفكر «يا اين يا آن» به ايستائي تفكر مي‌انجامد.
      6- تفكر قالبي
      گفته شده است كه كودكان پيشرفت قابل ملاحظه‌اي در درك تفكر سيستمي دارند. بزرگسالان از طريق سيستم‌هاي رسمي آموزش، با تفكر خطي و قالبي خوگرفته‌اند و رهايي از اين روش تفكر براي آنان دشوار است (3).
      معماي وصل كردن 9 نقطه با چهارخط بدون اين‌كه قلم خود را از روي كاغذ برداريم نمونه اي از اين نوع تفکر است
      7- توجه به علائم به جاي علل
      ريشه بسياري از ناتوانائي‌هاي ما در شرايط پيچيده، گم كردن حلقه عليت و ديدن فقط قسمتي از آن است. سيستم‌هاي پيچيده انساني دو مشخصه بسيار مهم دارند: علائم و علل. منظور از علائم، نشانه‌ها و شاخص‌هايي است كه نشان‌دهنده مسئله و مشكلي در سيستم است. علل و اسباب، آن زيرساختي در سيستم است
      8- تفكر تحليلي
      جنبه منفي تفكر تحليلي آن است كه وقتي سيستم را تجزيه مي‌كنيم ويژگي‌هاي مهم خود را از دست مي‌دهد. سيستم، يك كل است كه با تحليل قابل درك نيست.
      اصول تفكر در عصر ماشين، آنگونه كه «رنه دكارت »تشريح كرده ، عمدتا بر اين پايه بود كه هر مشكل يا موضوعي را تا حد امكان بايد به اجزاء كوچكتر تجزيه كرد. اين روش تفكر، «روش تحليلي »است، كه تنها يك نوع روش تفكر محسوب مي‌شود. تفكر فقط تحليل نيست. در تفكر سيستمي از روش «تركيبي »استفاده مي‌شود. به عبارت ديگر، تفكر سيستمي چرخه‌اي از تجزيه و تركيب است. استفاده و اتكاء صرف به روش و تفكر تحليلي مانع بزرگ تفكر تركيبي و سيستمي است.
      9- توجه به كميت
      توجه صرف به عدد و رقم از موانع تفكر سيستمي است. توجه به اندازه يا تعداد، مقوله‌اي است كه به تعبير «راسل ايكاف»، به «رشد» مرتبط است نه «توسعه"» در حالي كه تفكر سيستمي يك تفكر توسعه‌گرا است.
      رشد، افزايش در تعداد يا اندازه است اما توسعه، افزايش در شايستگي است
      تمرينهاي قوانين تفکر سيستمي
      1- هرگز نبايد شرايط محيطي را سرزنش کرد:
      به اين معني که مشکلات را به محيط نسبت ندهيم.
      مثال: مشکل ترافيک، اينکه مردم، مشکلات ترافيک را مربوط به معابر و اتوبان‌ها و ... مي‌دانند و مسئولين، مشکل ترافيک را ننتيجه ازدياد وسيله نقليه شخصي مي‌دانند.
      2- دريافتن الگوي تغييرات بجاي تمرکز بر روي وقايع
      به اين معني که ما تغييرات ناگهاني اطرافمان را به راحتي متوجه مي‌شويم، در صورتي که اگر متوجه تغييرات تدريجي اطراف شويم، بهتر مي‌توانيم علت آنها را بياييم و به حل مشکلات بپردازيم.
      مثال: اينکه روز به شب و شب به روز تبديل مي شود نوعي تغيير تدريجي است، در صورتي که تغيير ناگهاني آن را حس مي‌کنيم، و اگر به جزئيات آن دقيق شويم، مي‌توانيم علت آن بيابيم.
      3- تفکر بر اساس رابطه علت و معلولي به جاي رابطه همبستگي
      به اين معني که اشتباه بين همبستگي و روابط علت و معلولي ممکن است به قضاوتها و سياستهاي اشتباه منجر شود.
      مثال: در يک سازمان، ممکن است روابط عمومي افراد با يکديگر عاملي مؤثر بر پيشبرد کارها باشد، اما نمي‌توان ادعا کرد که علت موفقيت سازمان، اين روابط است.
      4- تعيين صحيح مرز سيستم (نحوه تعيين مرز مطالعه)
      به اين معني که اگر مرز را بزرگتر در نظر بگيريم، واقعيات را بسيار روشن تر و بهتر درک کنيم.
      مثال: واحد رفاه و واحد مالي در يک سازمان را در نظر مي‌گيريم، اگر در واحد رفاه، مشکلي پيش آيد و ما بخواهيم آن مشکل را بررسي کنيم، بايستي محدوده مورد مطالعه را به دقت انتخاب کنيم، زيرا ممکن است مشکلي که براي اين واحد بوجود آمده است، به عنوان مثال مربوط به واحد مالي باشد.
      5- تفکر ديناميک به جاي تفکر استاتيک
      به اين معني که بين عوامل مختلف در يک سيستم، روابط متقابل وجود دارد.
      مثال: در يک سازمان، اگر دستمزد به ميزان کافي نباشد، باعث کم انگيزه شدن کارمند خواهد شد و بالعکس.
      6- سيستمهاي اجتماعي در برابر سياستها مقاومت مي‌کنند.
      به اين معني که در بسياري از موارد، تلاش براي حل يک مشکل در يک سيستم اجتماعي، آنرا بدتر مي‌کند.
      مثال: در يک سازمان، اگر افراد را در سمتي منصوب کنند که مناسب آنها نيست، اين افراد به تدريج انگيزه کار را از دست داده و سعي در فرار از کار به طرق مختلف مي‌نمايند.
      7- تفکر ترکيبي بايد به عنوان مکمل تفکر تحليلي مورد توجه قرار گيرد.
      به اين معني که تحليل، دانش(knowledge) ايجاد مي کند و ترکيب، درک(understanding) را افزايش مي دهد (درک از کل به جزء جريان دارد و دانش از جزء به کل).
      مثال: اگر يک مدرسه را بخواهيم به روش تحليلي بررسي کنيم بايد اجزاء آن را که شامل محيط مدرسه، دانش‌آموزان، مدير و ... است، مورد تحليل قرار دهيم، در صورتي که در تفکر ترکيبي، ابتدا سيستم آموزش و پرورش در نظر گرفته و مدرسه را به عنوان جزئي از کل سيستم آموزش و پرورش بررسي مي‌کنيم.
      8- همبستگي عملکرد سيستم به چگونگي تعامل بين اجزا (اصل تضاد)
      به اين معني که اجزاء سيستم را بايد بگونه اي طراحي کرد که با يکديگر (متناسب) شده و هماهنگ با هم بطور موثر و کارا عمل کنند.
      مثال: اگر در يک سازمان، از ميان واحدهاي مختلف، بهترين کارمندان را انتخاب و در يک واحد خاص جايگزين کنيم، کار صحيحي نيست، زيرا ممکن است که تخصص هر کدام از اين کارمندان در کاري خاص باشد و بنابراين براي پيشبرد آن واحد مشخص، مناسب نباشند و کار آن واحد را مختل کنند.
      9- ساختار سيستم بوجود آورنده رفتار آن است.
      به اين معني که افراد مختلف، زماني که در يک سيستم ثابت قرار مي گيرند، نتايج يکساني از خود بروز مي‌دهند و در صورتي که شرايط سيستم تغيير کنند، رفتار افراد نيز تغيير خواهد کرد.
      مثال: در يک سازمان، اگر کارمندي پس از ورود به سازمان متوجه شود که مدير ارشد او به کندي کار را پيش مي‌برد و در زمان حضور در سازمان بيشتر به کارهاي شخصي خود مي‌پردازد، اين کارمند نيز از او تأثير خواهد پذيرفت و به همان صورت کار خود را به کندي انجام خواهد داد.
      10- بايد به مهلتي که براي دريافت پاسخ ضروري است توجه نمود (تأخير سيستم‌ها در پاسخ):
      مسئله آغاز کردن بموقع هر فعاليت – يعني نه زودتر و نه ديرتر از هنگامي که لازم است- نکته مهمي است، در غير اينصورت سيستم براي کار و فعاليتي که از آن خواسته شده است واکنش درست نشان نمي دهد.
      مثال: در واحد تايپ در يک سازمان، در صورتي که از اپراتوري خواسته شود که جدولي که در طول 20 دقيقه آماده خواهد شد، در طول 5 دقيقه آماده کند، نتيجه مورد انتظار را نخواهد داشت، به اين علت که زمان لازم براي انجام کار 20 دقيقه خواهد بود و چون زمان، کافي نبوده، باعث مي‌شود که اين جدول طي چند مرحله اصلاح گردد و بنابراين باز هم به نتيجه مطلوب دست نخواهيم يافت.
      11- بايد به دنبال نقاط حساس و مؤثر گشت.
      به اين معني که يک اقدام کوچک اگر بخوبي و با قدرت کافي در محل مناسب صورت گيرد، مي تواند پيشرفتي قابل ملاحظه و بزرگ در رفتار سيستم خلق کند.
      مثال: در يک سازمان، که کارمندان آن به دليل نبود امکانات کافي، انگيزه کافي براي کار کردن ندارند، مسئولين مي‌توانند با تأمين برخي امکانات، انگيزه کارمندان را افزايش دهند.
      «نگرش عبارت است ازيک حالت عاطفى مثبت يا منفى نسبت به يک موضوع»
      نگرش يک حالت درونى است که آمادگى براى عمل ايجاد مى کند. در يک نتيجه گيرى کلى مى توان گفت نگرش يک مفهوم چند بعدى شامل عناصر شناختى، عاطفى و رفتارى است که نحوه رفتار افراد را تعيين مى کند. و هر نگرشى داراى موضوع خاصى است که اين موضوع مى تواند افراد، اشياء رويدادها و حتى خود فرد باشد.
      عناصر نگرش
      نگرش از سه عنصر شناختى، عاطفى و رفتارى تشکيل مى شود عنصر شناختى به اطلاعات و دانسته هاى فرد در مورد يک موضوع، رويداد يا عمل اطلاق مى گردد. بعد عاطفى به احساس خوب يا بد، مثبت يا منفى، مفيد يا غير مفيد بودن شخص اشاره دارد. بعد رفتارى نگرش آمادگى شخص براى عمل را در نظر دارد. اين سه عنصر مؤلفه هاى تشکيل دهنده حالتى به نام نگرش است.
      يک رابطه تعاملى عميق بين مؤلفه هاى نگرش وجود دارد. که نه تنها هرکدام در پيدايش و شکل گيرى نگرش اثر گذار است بلکه هر کدام از آنها ديگر را نيز متأثر مى سازد. سازه نگرش نه تنها از اجزاء و عناصر خويش اثر مى پذيرد بلکه هر نگرش تحت تأثير نگرش هاى گوناگونى ديگر نيز قرار مى گيرد.
      شناخت ها يکى از عناصر نگرش است. انسان شناخت هاى خود را عمدتا از سه منبع دريافت مى کند:
      1) يا خود شخصا موضوعى را تجربه يا لمس مى نمايد و درباره آن شناختى حاصل مى کند، مثل اينکه کسى شخصا به انجام نماز مبادرت ورزيده و احساسى از آن در ذهنش نقش مى بندد.
      2) اطلاعات خود را از تبيين مستقيم ديگران بدست مى آورد مثلا ديگران در مورد نماز با او صحبت کرده باشند.
      3) از استنباط شخصى خود به شناختى دست پيداکرده باشد. مثلا کسى را در حال نماز خواند ديده و چون از شخصيت آن فرد آگاهى دارد تصورى نسبت به نماز در او پديد مى آيد. توجه به سه فاکتور فوق بازهم ما را به شبکه به هم پيوسته از عوامل اثر گذار درونى و بيرونى رهنمون مى سازد. يعنى در شکل گيرى يک نگرش وراثت يعنى ژن هاى حامل ويژگى هاى اخلاقى پدر و مادر، نحوه ارتباط والدين با يکديگر، چگونگى ارتباط آنان با فرزند شان، کشورى که فرد درآن زندگى مىکند، هنجارهاى اجتماعى، مدرسه، برخورد معلمان، نحوه ارتباط فرد با همسالان، نحوه برخورد او با همگروهان، حالت هاى درونى از قبيل خوشحال يا ناراحت بودن در زمان برخورد با موضوع نگرش، تمايلات قلبى، و انواع عوامل ديگر مى تواند نگرش انسان را نسبت به موضوعى شکل يا تغيير دهد.
      نکته قابل توجه ديگر در مورد نگرش حالت پايدارى آن است.
      نخست اينکه نگرش با حالت هيجانى متفاوت است. هيجان امرى گذرا و ناپايداراست.
      استلزام دوم در پايدارى نگرش دشوارى تغيير آن است امر پايدار به آسانى قابل تغيير نخواهد بود.
      تغيير نگرش از چه مکانيزمى تبعيت مى کند؟
      «فيستينگير»(1957) است. وى معتقد است که انسان بطور طبيعى به دنبال برقرارى تعادل درونى است يعنى همواره مى خواهد ميان نگرش ها و رفتار او هماهنگى برقرار باشد، مى خواهد آنچه را مى شناسد و باور دارد انجام دهد. مى خواهد بين انواع نگرش او نيز هماهنگى باشد، نگرش ها با هم تعارض نداشته باشد. مى خواهد بين نظرات او و ديگران نيز توافق وجود داشته باشد. اگر چنين همسويى برقرار نباشد و رفتار او با نگرش‌هايش در تعارض باشد، در درون شخص تعارض و تنش ايجاد مى گردد و باعث مى شود که شخص يا رفتار يا نگرش خود را تغيير دهد. مثلا اگر به نظر شخصى کشيدن سيگار کار مضرى باشد ولى خود به کشيدن آن معتاد باشد، يا رفتار خود را تغيير داده و کشيدن سيگار را رها مى کند يا نسبت به نگرش خود تجديد نظر مى کند و مى گويد کشيدن سيگار آنقدرها هم که مى گويند مضر نيست.
      اين نظريه ما را به اين نتيجه مى رساند که بسيارى از نگرشهاى منفى نسبت به دين در اثر اعمال نادرست پيروان دين پديد مى آيد زيرا نگرش دينى آنان با عملکردشان توافق ندارد و از سويى حالت تعارض دايمى را نمى توانند تحمل کنند لذا نگرش خود را تغيير مى دهند
      تعارض در نگرش ها به حذف نگرشى منتهى مي‌گردد که از قدرت، اقناع کنندگى، وضوح، معقوليت و مفيد بودن کمترى برخوردار باشد.
      نگرش يا Attitude يعني ارزيابي عمومي شما از يک رفتار يا يک واقعيت يا يک چيز. مثلا نگرش شما نسبت به پول دادن به متکديان خياباني ممکن است اين باشد که شما اين عمل را عملي با ارزش بدانيد و يا ديگري ممکن است اين عمل را عملي بي ارزش بداند.
      ولي سوال اين است که چه چيزي اين نگرش ها را شکل مي دهد و مي سازد؟
      چطور شده است که يک نفر نگرش منفي نسبت به يک عمل دارد و فرد ديگري نگرش مثبت به آن عمل دارد؟
      پاسخ اين است: باور ( Belief )
      يعني اين باورهاي ما هستند که باعث شکل گيري نگرش ما نسبت به يک موضوع مي گردند.
      اگر شما مثلا باور داشته باشيد که پول دادن به متکديان باعث زشت شدن چهره شهر مي شود، اين باور مي تواند در ايجاد نگرش منفي در شمانسبت به پول دادن به متکديان موثر باشد.
      برعکس، اگر شما باور داشته باشيد که پول دادن به متکديان باعث حل مشکل يک عده بدبخت مي شود، بنابراين اين باور ممکن است باعث ايجاد نگرش مثبت در شمانسبت به پول دادن به متکديان بشود.
      امام صادق(ع) در مورد ستون هاي اسلام فرموده‌اند که: اسلام بر سه پايه‌استوار گرديده‌است: بر نماز، زکات و ولايت; به طوريکه هيچيک از آنها بدون آن دوي ديگر درست نيست.
      خود ايمان نيز يک مجموعه‌است، بله يک مجموعه و متشکل از سه جزء عمده که عبارت از: قول، باور و عمل باشد. يا به عبارتي ديگر، مرکب از: اقرار زباني، پذيرش قلبي و اقدام عملي باشد. و يا به اعتبار ديگر، متشکل از: دانستن، شناختن و قيام کردن باشد. و در همين معناست که قرآن موضوع «نومن ببعض و نکفر ببعض» را مطرح کرده و ما را از گرايش به آن نهي نموده و يه ايمان کامل و همه جانبه فرا خوانده‌است.
      دنيا و آخرت به مثابه اهداف زود بازده و دم دستي و آخرت به مثابه اهداف بلند مدت و سرمايه گذاري ديده شده
    http://new-philosophy.ir/?p=768
      چکيده
      در اين مقال به يکي از مهمترين ابعاد تفکر کي ير کگور يعني قيام عليه هگل و هر گونه سيستم پردازي فلسفي مي پردازيم.ديالکتيک کي ير کگوري را در جدال با ديالکتيک عقلي هگلي قرار مي نهيم. تا جائيکه امکان دارد آن قسمت از ابعاد فکري او که به طرد مفهوم پردازي سيستماتيک فلسفي مي پردازد را واکاوي خواهيم نمود و نشان مي دهيم که چگونه بدون اعتقاد و بنا کردن يک سيستم فلسفي به کنکاش در مورد معناي جهان، زندگي و انسان مي پردازد و او را يکي از پيشگامان نقد مدرنيته و مبشر پست مدرنيسم قرار مي دهد و خواستگاهاي تفکر انضمامي و وجودي را در تفکر کي ير کگور نشان مي دهيم و به بديل هاي فکري عليه دستگاه هگلي در متون کي ير کگور در حد توان خود اشاره خواهيم نمود اميد است اين مقال راهي را به سوي شاناسائي هر چه بيشتر فرهنگ مغرب زمين براي مباحثات تطبيقي و انتقادي بگشايد.
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7
      مهندسي سامانه‌ها يا مهندسي سيستم‌ها (به انگليسي: Systems engineering) يکي از شاخه‌هاي مهندسي صنايع است که بر اين نکته تمرکز دارد که پروژه‌هاي پيچيده مهندسي در طول چرخه زندگي خود چگونه بايد طراحي و مديريت شوند. مسائلي از جمله تدارکات، هماهنگي تيم‌هاي مختلف و کنترل اتوماتيک ماشين آلات در هنگام برخورد با پروژه‌هاي پيچيده و بزرگ، سخت‌تر مي‌شوند. مهندسي سيستم عبارت از روش شناسي تخصصي مبتني بر رويکرد سيستمي بوده و داراي ماهيت ميان رشته اي و چند تخصصي است که به يکپارچه سازي هدفمند مجموعه اي از اجزا و عناصر و شکل دهي يک مجموعه کامل و ايجاد يک محصول مشخص با قابليت ها و کارامدي هاي تعيين شده مي پردازد. مهندسي سيستم دانش و روش شناسي چند رشته اي و چند تخصصي طراحي و يکپارچه سازي و خلق سيستم هاي فني مهندسي پيچيده ( محصولات پيچيده مانند يک فضا پيما) مي باشد . مهندسي سيستم به عنوان سيستم مهندسي نوآوري محصولات پيچيده از زير نظام هاي نظام مديريت نوآوري جامع و نظام مديريت جامع خلق ارزش در سازمان هاي دانش بنيان و نوآور و مبتني برانواع فناوري هاي پيشرفته و محصولات پيچيده محسوب مي گردد ( [۱] .
      مهندسي سيستم در يک تعريف کلي عبارت از روش شناسي تخصصي انسجام بخشي و يکپارچه سازي هدفمند مجموعه اي از اجزا و عناصر و شکل دهي يک سيستم کامل با ويژگي ها و قابليت هاي کارکردي مشخص مي باشد. به بيان ديگر مهندسي سيستم دانش و روش شناسي در کنار هم قرار دادن اصولي کليه اجزا و عناصر زير مجموعه يک سيستم ( محصول ) و برقراري روابط تعاملي هدفمند و هم افزاينده ميان آنها به بهترين شيوه ممکن است که در نهايت منجر به ايجاد يک مجموعه يا سيستم کلان ( محصول ) با قابليت و توانمندي مشخص به منظور پاسخگويي به نيازهايي خاص مي باشد . مهندسي سيستم بر اساس رويکرد سيستمي استوار بوده و داراي ماهيت ميان رشته اي و چند تخصصي است و بيشترين کاربرد را در ايجاد سيستم هاي پيچيده و داراي تنوعي از انواع فناوري ها دارد . مهندسي سيستم به معاني مهندسي طراحي سيستم هاي پيچيده ، مهندسي نوآوري محصولات پيچيده ، سيستم مديريت مهندسي نوآوري محصول پيچيده و به عبارتي سيستم ايجاد سيستم هاي پيچيده مي باشد .
      براي مهندسي سيستم تعاريف متعدد و متنوعي ارائه شده است که البته اکثر آنها اشتراک مفهومي بالايي دارند. انجمن بين‌المللي مهندسي سيستم(INCOSE)مهندسي سيستم را چنين تعريف نموده است : مهندسي سيستم يک رويکرد ميان رشته اي براي تحقق بخشيدن به سيستم هاي موفق( Successful Systems) مي باشد.در اين راستا بر فرايندهاي تعريف نيازهاي مشتري و تعريف قابليت هاي اوليه مورد نياز در چرخه ي توسعه،الزامات مستند سازي ، طراحي و اعتبارسنجي سيستم معطوف است.هدف مهندسي سيستم برآورده شدن حداکثري نيازهاي مشتريان و ذينفعان سازمان باحداکثر کيفيت و اعتمادپذيري و حداقل هزينه هاو طبق برنامه از پيش تعيين شده مي باشد[۲] .
      واژه ي سيستم (System) از واژه لاتين سيستما به معاني کل ، ترکيب يا مجموعه حاصل از ترکيب چند جزء مي باشد.در زبان فارسي واژه ي سيستم به دليل کثرت استفاده متداول شده است . واژه هاي سامانه و نظام برابرهاي فارسي متداول براي واژه ي سيستم مي باشند .
      سيستم مجموعه اي هماهنگ از عناصر و اجزاء مختلف است که در طي رابطه هاي تعاملي هدفمند با يکديگر نتايج مشخصي را محقق مي نمايند.اين نتايج توسط هريک از عناصر به تنهايي قابل تحقق نمي‌باشد(حميدي زاده ، 1379)[۳] .
      هر سيستم عناصر زير را شامل مي گردد:ورودي ها يا منابع ، خروجي ها يا نتايج ، عمليات يا پردازش ها، بازخورد،ارتباطات ، کنترل،محيط سيستم و مرزهاي سيستم (گلستان هاشمي به نقل از INCOS).
      راهنماي پيکره دانش مهندسي سيستم ( SEBok )توسط انجمن بين‌المللي مهندسي سيستم (INCOSE)ارائه گرديده است .[۲][۴]
    http://farafarsystem.blogfa.com/post-8.aspx
      سيستم كليتي است كه حداقل دو جزء داشته باشد. به صورتي كه (1) هريك از آنها بتواند بر روي عملكرد يا خصوصيات كل سيستم اثر بگذارد، (2) هيچ كدام از آنها نتواند اثر مستقلي بر روي كل سيستم داشته باشد و (3) هيچ زيرگروهي از آنها نتواند اثر مستقلي بر روي سيستم (كل) بگذارد. پس به طور خلاصه مي توان گفت كه سيستم كليتي است كه نتوان آن را به اجزاي مستقل يا زيرگروههاي مستقلي از اجزا تقسيم كرد.[[1]]
      سيستم مجموعه اي از دو يا بيشتر از اجزا که براي رسيدن به هدفي سازماندهي و هماهنگ شده اند.
      خصوصيات سيستم:سيستم داراي حداقل سه خصوصيت است.
      ۱- رفتار هر جز بر کل مجموعه اثر مي گذارد.براي مثال بدن انسان سيستمي متشکل از قلب و ريه و کبدو..... است که همه بر هم اثر گذارند.
      ۲- رفتار اجزا و اثر آنها بر هم موثر است.
      ۳- بدون توجه به نحوه تشکيل سيستمهاي فرعي عمل آنها بر رفتار کل مجموعه اثر مي گذارد يعني اجزا چنان بهم وابسته اند که گروههاي فرعي مستقل در آنها شکل نمي گيرد.[[2]]
      سيستم ، مجموعه اي از اجزاء است که در يک رابطه منظم با يکديگر فعاليت مي کنند .
      سيستم ، مجموعه اي از اجزاء مرتبط است که در راستاي دستيابي به مأموريت خاصي ، نوع و نحوه ارتباط بين آنها بوجود آمده باشد .
      سيستم ، مجموعه اي است از متغيرها که بوسيله يک ناظر (Observer) انتخاب شده اند . اين متغيرها ممکن است اجزاء يک ماشين پيچيده ، يک ارگانيسم يا يک موسسه اجتماعي باشند .
      طبق تعريف فوق که توسط اشبي در سال 1960 ارائه شده ، سه موضوع متفاوت وجود دارد :
      · يک واقعيت (شئ مشاهده شده )
      · يک برداشت (درک) از واقعيت
      · يک بيان (نمايش) از برداشت صورت گرفته
      اشبي ، اولي را Machine ، دومي را System و سومي را Model مي ناميد .
      سيستم ، بخشي از جهان واقعي است که ما انتخاب و آنرا در ذهن خود به منظور در نظر گرفتن و بحث و بررسي تغييرات مختلفي که تحت شرايط متفاوت ممکن است در آن رخ دهد ، از بقيه جهان جدا مي کنيم . ( اين تعريف از J.W. Gibbs است)
      تعريف راسل ايکاف از سيستم :
      سيستم مجموعه اي از دو يا چند عنصر(element) است که سه شرط زير را داشته باشد :
      ·هر عنصر سيستم بر رفتار و يا ويژگيهاي کل(whole) سيستم ، موثر است .
      به عنوان مثال رفتار اجزايي از بدن انسان مثل قلب و مغز و شش مي توانند عملکرد و ويژگيهاي بدن انسان را به عنوان يک کل تحت تاثير قرار دهند .
      ·بين عناصر سيستم از نظر رفتاري و نوع تاثير بر کل سيستم ، وابستگي متقابل وجود دارد .
      يعني نحوه رفتار هر عنصر و نيز نحوه تاثير هر عنصر بر کل سيستم ، بستگي به چگونگي رفتار حداقل يک عنصر ديگر از سيستم دارد . به عنوان مثال در بدن انسان ، نحوه رفتار چشم بستگي به نحوه رفتار مغز دارد
      ·هر زير مجموعه اي از عناصر تشکيل شود ، بر رفتار کل سيستم موثر است و اين تاثير بستگي به حداقل يک زير مجموعه ديگر از سيستم دارد . به عبارت ديگر اجزاي يک سيستم چنان به هم مرتبط اند که هيچ زير گروه مستقلي از آنها نمي توان تشکيل داد .
      تعريف فوق ، يکي از تعاريف عميق و دقيق سيستم است که درک آن نياز به تعمق دارد . نتايجي که از تعريف فوق در مورد سيستم مي توان گرفت :
      1.هر سيستم ، يک کل است که نمي توان آنرا به اجزاء مستقل تقسيم نمود .
      2.هر جزء سيستم ، ويژگيهايي دارد که اگر از سيستم جدا شود ، آنها را از دست مي دهد . به عنوان مثال چشم به عنوان جزئي از سيستم بدن انسان ، اگر از بدن جدا باشد ، نخواهد ديد .
      3.هر سيستم ، ويژگيهايي دارد که در هيچ يک از اجزاء ، بطور مستقل وجود ندارد . به عنوان مثال ، انسان به عنوان يک سيستم مي تواند بخواند و بنويسد که هيچ يک از اجزاء بدن ، به تنهايي قادر به اين کار نيستند .
      4. وقتي سيستم به اجزاء مستقلي تقسيم شود ، برخي از ويژگيهاي ضروري خود را از دست مي دهد .
      5. اگر اجزاء يک موجوديت (entity) با يکديگر تعامل نداشته باشند ، تشکيل يک مجموعه مي دهند نه يک سيستم . به عبارت ديگر ، مشخصه مهم يک سيستم ، تعامل و ارتباط است و ويژگيهاي اصلي سيستم از تعامل اجزاء بدست مي آيد نه از رفتار مستقل اجزاء . به عنوان مثال اگر قطعات يک خودرو را به صورت منفک در يک مکان کنار يکديگر قرار دهيم ، تشکيل خودرو نخواهند داد.[[3]]
    https://motamem.org/%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/
      تعاريف مختلفي از سيستم و تفکر سيستمي وجود دارد. اما شايد بهتر باشد به جاي تلاش براي دست‌يابي به يک تعريف جامع و مانع از سيستم و تفکر سيستمي، بکوشيم برخي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي يک سيستم را که مورد اتفاق نظر عموم نويسندگان و تحليل‌گران است، با هم مرور کنيم:
      icon-1 سيستم از اجزاي مختلف تشکيل مي‌شود. به عبارت ديگر يک قطعه به تنهايي سيستم نيست.
      icon-1 اجزاي سيستم با هم در ارتباط و تعامل هستند. تا وقتي تعامل وجود ندارد صرفاً يک مجموعه داريم و نه يک سيستم. بسياري از شرکتها و سازمانها، مجموعه‌اي از آدمها هستند نه يک سيستم انساني. شايد شما هم ديده باشيد که در برخي سازمانها، کارکنان پس از مدت طولاني کار کردن در آنجا هنوز نمي‌دانند که همکاران ديگر آنها چه کاره هستند و چه مي‌کنند.
      icon-1 سيستم ها عموماً مرز دارند (مگر اينکه تمام عالم هستي را يک سيستم بگيريد). مرز سيستم يک واقعيت بيروني نيست. بلکه ما انسانها مرزها را تعريف مي‌کنيم. ممکن است پدر يک خانواده، مرزهاي سيستم خانواده‌ي خود را، چارديواري خانه تعيين کند و به فرزندان خود هم بياموزد که آنچه بيرون از اين خانه مي‌بينيد محيط است و چنين شود که فرزندان، وقتي زباله‌ها را از خانه بيرون بردند، احساس مي‌کنند «مشکل زباله‌ها، در سيستم خانواده حل شده است».
      چنين است که شايد در برخي مجتمع‌ها ديده باشيد که ساکنان براي تزيينات خانه‌ي خود، بي حد و حصر هزينه مي‌کنند اما براي گلکاري حياط، حاضر به پرداخت کمترين هزينه نيستند.
      خانواده‌ي ديگري را هم ممکن است بيابيد که مرزهاي سيستم خود را مرزهاي استان خود بداند و يا مرزهاي سياسي کشور خود يا کره‌ي زمين يا …
      تفکر سيستمي
      icon-1 بعضي سيستم ها با دنياي اطراف خود در ارتباط هستند و يک سيستم باز را شکل مي‌دهند. در حالي که ممکن است سيستم هايي را ببينيم که بسته هستند و هيچ رابطه‌اي با دنياي اطراف خود ندارند.
      بررسي نمونه‌هايي از سيستم‌ها
      با ويژگي‌هايي که از يک سيستم شرح داده شد، موارد زير را مي‌توان به عنوان نمونه‌هايي از سيستم‌ها در نظر گرفت:
      icon-1 سيستم اقتصادي يک کشور: اجزاي اين سيستم بانکها، موسسات مالي، بورس، دولت، خانواده ها، بخش خصوصي، منابع زيرزميني، منابع انساني و … هستند که در شرايط عادي همگي با هم در حال تعامل بوده و روي يکديگر تاثير مي‌گذارند.
      تفکر سيستمي
      در صورتي که يک کشور ايزوله نبوده و با ساير کشورها در ارتباط باشد، سيستم اقتصادي عملاً يک سيستم «باز» محسوب مي‌شود. زماني که کشورهاي اتحاديه‌ي اروپا، پول واحد يورو را براي خود برگزيدند و مفهوم Eurozone شکل گرفت، از لحاظ سيستمي مي‌توان گفت که مرزهاي سيستم اقتصادي در بخش قابل توجهي از اروپا، گسترده تر شد و از مرزهاي ملي عبور کرد.
      icon-1 سيستم آموزش و پرورش در يک کشور: اجزاي اين سيستم مي‌توانند «مدارس»، «رسانه‌ها»، «خانواده»، «مذهب»، «سنت» و … باشند. اين اجزا نيز با يکديگر در ارتباط هستند و از يکديگر تاثير مي‌پذيرند.
      تفکر سيستمي
      مجدداً در اين حوزه نيز مي‌توان راجع به باز بودن و بسته بودن سيستم آموزش و پرورش فکر کرد و نظر داد. طبيعي است که به وجود آمدن ابزارهاي نوين ارتباطي نظير اينترنت، خواسته يا ناخواسته، مرزهاي سيستم آموزش و پرورش را در کشورهاي مختلف جهان توسعه داده است. به عبارت ديگر، اين روزها با محدود کردن نگاهمان به «مرزهاي سيستم آموزش و پرورش»، احتمالاً مسئله‌ي آموزش را به شکل نادرست يا ناقصي تحليل خواهيم کرد.
      icon-1 سيستم بدن انسان: بدن انسان هم يک سيستم است که از اعضاي مختلفي تشکيل شده و همه‌ي آنها با يکديگر در تعامل هستند و روي يکديگر تاثير مي‌گذارند. مرزهاي اين سيستم کاملاً مشخص است و تصور آن براي ما چندان دشوار نيست.
      icon-1 اکوسيستم طبيعي
      تفکر سيستمي
      مرزهاي اکوسيستم ها را مي توان به شکل‌هاي مختلف تعريف کرد. يکي از مثال‌هاي کلاسيک در اين حوزه آن است که شما مي‌توانيد تمام «شکار»ها را يک «سيستم» بگيريد. اما شايد شکل درست تر اين باشد که «شکار و شکارچي» را يک سيستم در نظر بگيريد. واقعيت اين است که «محيط و شرايط محيطي» نيز المان ديگري هستند که براي تحليل درست يک اکوسيستم، بايد آنها را لحاظ نمود. هر چه مرزهاي اکوسيستم را بازتر کنيم، بهتر مي‌توانيم آن را بشناسيم و تحليل کنيم.
    http://mianreshteh1.persianblog.ir/post/252/
      پيش از بررسي يکايک مفاهيم اين نظريه، بايد دانست که اين مفاهيم جز در تقابل و مقايسه با همديگر نمي­توانند دقيقاً شناخته شوند. مثلاً براي آنکه با طرز کار (کارکرد) يک سيستم آشنا شويم لزوماً بايد ساختار آن را بشناسيم و بر عکس شناسايي ساختار آن بستگي به مشاهده دقيق طرز کارش دارد. همچنين است در مورد محيط و عنصر، کل و جزء، پيچيدگي­ و اطلاّعات و ساير مفاهيم متقابل. اين وابستگي معنايي از حالت دوتايي نيز فراتر مي­رود. همه مفاهيم در کنار همديگر به روشن شدن معناي سيستم[1] و نيز به روشن شدن متقابل همديگر کمک مي­کنند. به عبارت ديگر، اين مفاهيم با همديگر وابستگي دوري[2] دارند و همديگر را تعريف مي­کنند.
      مخرج مشترک همه تعاريفي که از سيستم شده است بطور خلاصه مي­تواند چنين باشد: «مجموعه­ اي از اجزاء بهم پيوسته و هماهنگ در راستاي يک هدف» . هر کدام از کلمات اين تعريف نماينده کثيري از عبارات و اصطلاحاًتي است که در رشته­هاي مختلف علمي به کار مي­روند و مصاديق بي­شماري دارند:
      مجموعه (گروه، تعداد، شماري، تجمعي، ترکيبي، جمعيّتي و ...)
      اجزاء (عناصر، موجوديّت ­ها، عوامل، پديده­ها، سازه­ها، اعضاء و...)
      بهم پيوسته (مرتبط، پيوند يافته، وابسته به هم، مجتمع و ...)
      هماهنگ (همگرا، همکار، هم جهت، سازمان يافته، متحد و ...)
      هدف (وظيفه، کارکرد، مقصد، غايت، شاخص کارايي و ...)
      1- عنصر ( جزء)[3]
      «عنصر، کوچکترين واحد سيستم که قادر به اجراي يک کارکرد نسبتاً مستقل است تعريف مي­شود[4]». عبارت کوچکترين ، تاکيدي است بر تجزيه پذيري بخشهاي کوچکتر سيستم (زير سيستم­ها). عنصر يعني پاره اي از سيستم که در عين سادگي داراي فعاليّت باشد. فعال بودن و کارکرد داشتن اصلي­ترين ويژگي يک عنصر است. عنصر نيز همانند سيستم بايد از فضاي پيرامون خود تا اندازه­اي مستقل باشد. اجزاء از لحاظ مادي ممکن است بهم پيوسته يا از هم گسسته باشند (مثلاً اعضاي يک جمعيت). چند نکته را در مورد عنصر يا جزء بايد به ذهن سپرد تا در بحث سازمان سيستم مجدداً به آنها بپردازيم.
      1- اجزاء لزوماً هم اندازه و داراي وظايف مشابه نيستند.
      2- اجزاء اغلب متنوع متفاوتند .
      3- اجزاء هميشه ملموس و ماد.ي نيستند.
      بهر حال ، هر آنچه در فضاي دروني سيستم، وظيفه يا کارکردي را به انجام رساند جزء سيستم است و جزء محيط نيست. شناسايي و تعيين دقيق اجزاء و عناصر سيستم بستگي بدان دارد که مرز آنرا از محيط پيرامون مشخص نماييم.
      الف) محيط، پيرامون[5] - منظور از محيط همان دنيايي است که در خارج از سيستم ساير پديده­ها در آن شناورند. اين فضا با محيط احاطه کننده[6] يا محيط دروني سيستم که عناصر و اجزاء در آن شناورند تفاوت دارد.
      «محيط عبارت است از عواملي که در خارج از سيستم قرار گرفته­اند،
      - چيزي خارج از سيستم قرار دارد که رابطه سيستم يا خصوصيت و کارکرد آن بسيار ناچيز است.
      - محيط در واقع افراد و اشيايي را شامل مي­شود که در رابطه با خود سيستم معلوم و غير قابل تغييرند.
      - محيط شامل عواملي مي­گردد که در کار سيستم موثرند ولي خارج از کنترل آن قرار دارند. فقط بعضي از موانع محيط معناي عرفي خود را دارند».[7]
      در اينجا نفي معناي عرفي محيط بدان معناست که فاصله زماني و مکاني در ارتباط چند عنصر و کارکرد هماهنگ آنها چندان مطرح نيست. بلکه مهم آن است که ساير اجزاء و عناصري که با اين گروه از عناصر (سيستم مورد نظر) همراهي نمي­کنند از آن متمايز شوند. هر چه درجه همکاري و همگرايي يک عنصر با ساير اعضا مجموعه بيشتر باشد، با جدّيت بيشتري مي­توان آن را جزء سيستم دانست . و هر چه کنترل و تسلط يک سيستم بر عنصري کاسته شود آن عنصر غير سيستم يعني جزء محيط است. شعبه­اي از يک شرکت حتي اگر در دورترين نقاط دنيا باشد از اجزاء شرکت مي­شود، امّا يک فرد مهمان حتي اگر در ساختمان مرکزي شرکت باشد، عنصري از شرکت نمي­ شود.
      ب) مرز [8] - «مرز، مجموعه­اي از عناصر سيستم است که علاوه بر عناصر دروني سيستم عوامل ديگري نيز در تعيين رفتار آن موثر است».[9]
      مرز نيز (براي هر دسته اي از سيستم­ها که در نظر گيريم) خطي نيست که همچون دايره­اي گرداگرد سيستم ترسيم شده باشد. بلکه هر چه برد تاثيرات سيستم بيشتر باشد همانجا مرز سيستم است. اگر درون يک سيستم را فضاي فعاليّت چند عنصر همبسته فرض کنيم، مرز آن همچون اتمسفر اطراف کره زمين، آنرا در بر گرفته است.
      مثال : مرز يک موجوديّت سياسي بنام کشور x (شامل ملت، سرزمين، ...) تنها در مرزهاي خاکي و دريايي آن خلاصه نمي­شود. زيرا ممکن است برخي از شهروندان آن در ديگر کشورها فعاليّت داشته باشند، سفارتخانه­هاي آن کشور يا شرکتهاي خدماتي بين المللي آن در همه دنيا فعاليّت کنند. يعني اجزاي آن در نقاط مختلفي پراکنده اند.
      مثال: مرز يک درخت از محيط ، در پوسته و تنه آن تعيين نمي­شود بلکه دامنه فتوسنتز آن در اطراف برگها و شاخه­ها و دامنه جذب ريشه آن از زيرزمين بطور کامل مرز آنرا تشکيل مي­دهند.
      «مطالعه رابطه بين سيستم با دور و بر خود مفهوم ديگري را ظاهر کرده و عموميت داده است. اين مفهوم «رابط»[10] يا محلّ مبادلات سيستم­هاي مشخص است. [11]
      منظور از رابط همان لايه يا طيف عناصري است که عوامل ديگري نيز در تعريف رفتار آنها موثر است. محلّ مبادلات سيستمها با همديگر گاهي در نقطه مشخصّي است. و گاهي در يک سطح يا فضاي مشخص که بيشتر تحت عنوان اتصال يا پيوند از آن ياد مي­شود.
      ج) نقاط پيوند[12] – گاهي با تسامح، روابط دروني عناصر را نيز پيوند و اتصال مي­خوانند. امّا بهتر است اين دو نوع رابطه که ماهيّتا متفاوتند حدّاقل با دو لفظ متفاوت شناخته مي­شوند. زيرا شدت ارتباطات بيروني يک سيستم واقعا به اندازه ارتباط اجزاء آن نيست. اجزاء لزوماً با هم رابطه دارند. در حاليکه سيستم­ها فقط گهگاه بدلايلي به هم اتصال مي­خورند (مثلاً بر رابطه کنترل، رقابت و غيره).
      «بين عناصر هر سيستم و بين سيستمها به طور کلي پيوندهايي وجود دارد که از طريق آنها بر هم اثر مي­گذارند. اين همبستگي ممکن است به شکل مبادله انرژي يا ماده بين اشيايي باشد که بر هم اثر مي­گذارند. پيوند ديگري نيز ممکن است وجود داشته باشد که عامل مسلط در آنها مقدار اطلاّعات مربوط به همبستگي­هاست. يعني اطلاّعاتي که در رابطه با حالات يک شيء به شيء ديگري فرستاده مي­شود». [13]
      انواع مختلفي از رابطه­ها يا همان پيوندهاي مواصلاتي از لحاظ مکاني، زماني،‌ و علّي ميان سيستمها برقرار مي­شود.
      - پيوند توارث يا زايشي[14] - پيوند کنترل يا تسلط[15]
      - پيوند تقابل يا اندرکنشي[16] - پيوند کارکردي[17]
      - پيوند تحول يا دگرگوني[18] - پيوند ساختاري[19]
      - پيوند تبديلي يا تکاملي[20]
      اين پيوندها در پديده ها و موجوديت هاي مختلف فيزيکي، زيستي و اجتماعي قابل مشاهده است. برخي از اين گونه پيوندها ممکن است مشابه باشند[21].
      2- روابط (وابستگي اجزاء)[22]
      اجزاء و عناصر يک موضوع موکب با همديگر پيوند يافته و با هم ارتباط دارند. اين ارتباط بر اساس ضرورتي که آن اجزاء را گرد هم آورده شکل خاصي بخود گرفته است. همه اجزاء لزوماً با هم رابطه مستقيم ندارند و کيفيّت و نوع رابطه­هاي موجود نيز يکسان نيست. رابطه­ها در اصل روابط کارکردي است. مثلاً از يک عنصر يا بخش ، انرژي يا ماده­اي به بخش ديگر منتقل مي­شود. گاهي نيز انتقال اطلاّعات صورت مي­گيرد. به هر شکل، رابطه­ها ميان اجزاء کمابيش برقرارند.
      «مجموعه روابط» مشخصه ذاتي موضوعات مرکّب (سيستمها) است. و با در نظر گرفتن منطق و جهت گيري اين روابط در سيستمهاي پيچيده بايد از «منظومه روابط» سخن گفت:
      «در حالي که رابطه­ ها يا نشانگر رابطه­ هاي دوتايي ]زوجي[اند يا مي­ توانند به آنها تقليل يابند، سيستم به عنوان يک سازمان کلي (همبسته) که شمار نامعيني از عناصر را دربردارد نمي­ تواند به رابطه ­هاي دوتايي تقليل داده شود. بدون اتصالات واسطه­ اي (رابطه مستقيم AÛB) عناصر يک سيستم فقط از طريق پيوندشان با کل به يکديگر متصل­ اند».[23]
      اگر در يک سيستم، هر عنصر بتواند با تک تک اجزاء ديگر رابطه داشته باشد آنرا سيستم زوجي شديد و اگر اين امر ميسّر نباشد آنرا زوجي ضعيف مي­خوانند. کمتر سيستمي يافت مي­شود که زوجي شديد باشد. زيرا رابطه­ها بر اساس ضرورت کارکردي برقرار مي­شود، نه بر اساس خواست و علاقه عناصر.
      مثال: در يک ساعت کوکي روميزي، رابطه عقربک ساعت شمار با عقربک دقيقه شمار مستقيم امّا با ثانيه شمار غير مستقيم و با واسطه دقيقه شمار است. نسبت و رابطه اول 60/1 است در حاليکه نسبت دوم 3600/1 است.
      مثال: در سيستم بازي شطرنج، رابطه ميان مهره­هاي يک بازيگر اشکال معين و تعريف شده­اي دارد. مثلاً پياده­ها به شکل مورب و از پشت سر مي­تواند از ساير مهره­ها حمايت کنند. مهره­هايي مثل رخ و فيل از راه دور و به شکل خط مستقيم کمک مي کنند.
      الف) تعامل (اندرکنش يا بر هم کنش)[24]- «سيستم مجموعه ­اي از عناصر در حال تعامل پوياست که در راستاي هدفي سازمان يافته ­اند». تعامل همان داد و ستد و تاثير و تاثر متقابل است. که ميان اجزاء و عناصر يک «مجموعه روابط» (سيستم) برقرار مي­شود. اين دادوستدها باعث ايجاد رابطه­ها مي­شوند. تعامل­ها باعث مي­شوند که سيستم داراي جنب و جوش و فعاليّتي باشد که به شکل تغييرات نمايان مي­شود. سيستم­هاي پيچيده که در دستور کار نظريّه عمومي سيستم­ها قرار مي­گيرند تحققي از فعاليّتهاي همبافته­اند. بقول برتالنفي «همبافتي از اندرکنش» است. ميزان اندرکنش­ها به ميزان رابطه­ها بستگي دارد. ترکيب رابطه­هاي وابستگي که موجب داد و ستد (اندرکنش) اجزاي سيستم­اند را مي­توان در سه شکل کلي قابل تصوّر دانست: وابستگي تبعي، وابستگي قطبي، وابستگي متقابل[25]
      1- وابستگي تبعي
      2- وابستگي قطبي
      3- وابستگي متقابل
      البته در سيستم­هاي قراردادي و مصنوعي ساخته انسان، وابستگي اجزاء به اندازه سيستم­هاي طبيعي نيست و تفاوتهايي نيز وجود دارد؛ مثلاً تنظيم کننده لازم دارد. وابستگي­ها و اندرکنش­ها موجب مي­شود سيستم جان بگيرد و به تمام معنايي (که در مفهوم سيستم نهفته است)، دستگاهي عمل کند.
      مثال: اتومبيل در حالت خاموشي يک توده آهن آلات بيش نيست. امّا هنگامي که سوخت (بنزين) و انرژي (برق) در ميان عناصر آن به جريان افتد، يکباره جان مي­گيرد و بصورت يک موجود فعال درمي­آيد.
      رابطه­هاي غير مستقيم در سيستهاي پيچيده، گاهي چنان گسترده است که سلسله طولاني از چرخه علت و معلولي در درون آن شکل مي­گيرد. مثلاً در سيستم بزرگ طبيعت، چرخه حيات بصورت تجزيه، تبخير، از هم پاشي برخي مواد، بازگشت آنان (بعد از مصرف) و مشارکت مجدد در ساخت مواد جديد شامل اندرکنش­هاي علي فراوان است. اين شکل از عليت را عليت دوراني[26] گويند:
      «در موضوعات پيچيده ]...[ وابستگي اجزاء آنچنان است که نه به عنوان يک زنجيره عليت خطي، بلکه به عنوان نوعي دايره مسدود ظاهر مي­شود که هر عنصرش شرطي براي موجوديّت عنصر ديگر و خود مقيد بر آنست». [27]
      مهمترين نکته درباره اندرکنشهايي که از طريق رابطه­ها جريان دارند اين است که مجموع فعاليّت دو يا چند عنصر، هرگز مساوي همان جمع تک تک فعاليّتهايشان نيست. اين يک اصل اساسي است که تحت عنوان اصل سينرژي[28] يا اصل هم نيروزائي معروف است: «کل بزرگتر از مجموع اجزاست».
      به عبارت در نظريّه سيستم: 4<2+2.
      مثال: نيروي پنجه يک انسان را هرگز نمي­توان برابر قدرت يک انگشت ضرب در پنج دانست و بالعکس اگر يکي از انگشتان قطع شود نمي­توان گفت که به اندازه قدرت يک انگشت از کارايي پنجه دست کاسته شده است.
      مثال: بدن انسان نمي­تواند بر سطح آب بايستد. امّا مجموع حرکات هماهنگ و متناسب اندامها، «شناکردن» موجب تحقق اين کار مي­شود. اين کار نتيجه اندرکنش کليت جسم است. هيچيک از اندامها به تنهايي يا حتي دو اندام نيز توانايي چنين کاري ندارند. همچنين است در مورد هم نيروزايي اندامهاي پرندگان در هنگام پرواز.
      بحث اندرکنش و هم نيروزايي در روابط ميان سيستمها نيز (همچون روابط دروني عناصر) صدق مي­کند. اين موضوع در بحث تعامل سيستم بررسي خواهد شد.
      3) سازمان ( سامان مندي)[29]
      «سيستم مجموعه­اي از اجزاء بهم پيوسته است که در راه نيل به هدفهاي معين با هم هماهنگي دارند» سازمان يافتگي، همانا جهت يافتگي و هماهنگي اندرکنش­هاست. اين همسويي و هماهنگي بايد به گونه­اي باشد که هر يک از عناصر با انجام نقش و فعاليّت خود کمکي در نيل به هدف بنمايند. به طوريکه هيچ کاري بر زمين نماند. براي توضيح چگونگي همراهي عناصر با کليت سيستم، مفهوم سازمان از سه منظر مورد بحث قرار مي­گيرد:
      - جامعيت يا يکپارچگي[30] سيستم.
      - ترکيب يا پيچيدگي[31] سيستم.
      - ترتيب يا رده بندي[32] عناصر سيستم.
      الف) جامعيت يا يکپارچگي - ساده ­ترين شکل قابل تصوّر در سيستم­ها (بعنوان موضوعات مرکّب) تجمع عناصر ساده­اي مثل قطعات سنگ، فلز، ... در کنار همديگر، يا مثلاً در پديده هاي ذهني اعداد و ارقام، يا حروف الفبا و غيره است. صرف تجمع باعث نمي­شود که آنها را سيستم به معناي دقيق آن بدانيم، امّا همبستگي آنها به اندازه­اي هست که تصوير يک کل يا يک واحد را در نظر مجسم کند. فرضاً چند نفر که با هم خصومت نيز دارند اگر در يک محوطه، ناخواسته در کنار هم نشسته باشند شما بعنوان ناظر آن را يک جمعيّت مي­خوانيد؛ توده­اي از مردم، تجمع عناصر در يک محدوده بنحوي که در يک دايره مشخص اندراج[33] يافته و خود را از محيط جدا کرده باشند داراي يکپارچگي، همگرايي و وحدت­اند. اين همگرايي[34] با آنکه شرط پيش پا افتاده­اي است، امّا بهر حال اولين شرط سازمان يافتگي است. براي مثال، يک دانه شن يا سنگ که در درون توده­اي از خاک نرم (يک خشت خام) قرار گرفته باشد، در فرآيند پخته شدن درون کوره، برعکس خاک به آهک تبديل خواهد شد. از همينجا با عناصر درون آجر ناهمگرايي[35] داشته و مدتي بعد در اثر رطوبت، آجر را از هم خواهد پاشيد. تازه اين ساده­ترين سيستم­هاي فيزيکي طبيعت­اند. در سيستم­هاي پيچيده، موضوع به مراتب مهمتر است و فقدان يکپارچگي و همگرايي خطر بزرگ است. يک عنصر وقتي مي­تواند با بقيه عناصر جمع شود که کمترين اخلال و بيشترين همکاري و همراهي را با آنها داشته باشد.
      ب) پيچيدگي (ترکيب، نظم منطقي) - «واژه پيچيدگي نبايد با واژه ساده بغرنج[36] اشتباه شود. بغرنج بودن عبارت است از ويژگي موضوع يا سيستمي که براي فهم آن تنها کافي است زمان زيادي صرف شود. در حالي که، براي فهم پيچيدگي يک سيستم غير از زمان، روش و دقت نظر کافي نيز لازم است».[37]
      از آنجا که تمام عناصر و اجزاء، بصورت جدول ماتريس با هم رابطه ندارند، کار شناسايي ترکيب سيستم چندان هم مشکل نيست. اغلب بر اساس تجربه، ترکيبات احتمالي عناصر را مي­توان حدس زد. يعني تحليل ساختاري و کارکردي انجام داد. وانگهي، در هر زمان مشخص تنها يکي از آن اشکال و ترکيبات مي­تواند متحقق شود.
      مثال: يازده نفر اعضاي يک تيم فوتبال با آرايش­هاي مختلفي مي­توانند در زمين بازي استقرار يابند تا از دروازه خود محافظت (بصورت يک سيستم)به عمل آورند. ترکيبات 3-3-4 ، 4-3-3 ، 2-4-4 ، 4-4-2 ، 3-5-2 احتمالات معقولي هستند که ممکن است انتخاب شوند، امّا هرگز ترکيب 1-1-8 شکل نمي­گيرند، زيرا در آنصورت سيستم درستي نيست.
      پيچيدگي همان نحوه رابطه عناصر و اجزاء با همديگر است. مفهوم پيچيدگي (ترکيب) در ارتباط تنگاتنگ با مفهوم اطلاّعات است. ميزان اطلاّعات يک فرد از سيستم همان ميزان آشنايي او با ترکيب و آرايش اجزاء آن سيستم است.
      در دسته بندي پديده­هاي دنياي ما، درجه پيچيدگي يکي از مهمترين معيارها براي تمايز آنها از همديگر است. درجه پيچيدگي سيستم چگونه مشخص مي­شود؟
      «پيچيدگي را کيفيت يا خاصيتي براي سيستم تلقي مي­کنند که در اثر تلفيق چهار عامل ذيل به وجود مي­آيد:
      1) تعداد عناصر ، 2) ويژگيهاي هر يک از عناصر، 3 ) ميزان و نحوه تعامل ، 4) درجه نظام يافتگي سيستم».[38]
      مثال: کارخانه­ هاي اتومبيل سازي، مدلي از يک اتومبيل را طراحي و وارد بازار مي­کنند. به مرور زمان و با افزايش اجزاء ديگري کارايي آن را بالا برده و مدل (يا به اصطلاح سيستم) جديدي از آن اتومبيل به بازار مي ­آيد. اتومبيلهاي آخرين سيستم، هميشه از تعداد عناصر، ترکيب اجزاء و درجه پيچيدگي بيشتري برخوردارند.
      در ميان گونه ­هاي گياهي (از بوته ساده تا درختان بزرگ)، گونه­ هاي جانوري (از تک سلولي تا حشرات و حيوانات ...) عناصر (از اتم تا مولکول و بلور ...) تجمع انسانها (از خانواده دو نفره تا گروه، سازمان، شهر، کشور ..) و ساير هسته هاي بشري همين درجات پيچيدگي به چشم مي خورد. در دنياي صنعت، دنياي ذهنيّات انسان و ... نيز همچنين است.
      ج) ترتيب، رده بندي (سلسله مراتب)- درباره عنصر گفته شد که همه عناصر داراي شکل و ميزان کارآيي يکسان نيستند. وقتي از پيچيدگي سيستمها سخن گفتيم، منظور چگونگي و شکل استقرار بود. وقتي از ترتيب يا سلسله مراتب بحث مي­شود. منظور آنست که طرز کارکرد سيستم را شرح دهيم. کارکرد برخي از عناصر کم اهميّت­تر و برخي از آنها در حفظ سيستم پر اهميّت­تر است.
      عناصر سيستم به ترتيب خاصي انجام وظيفه مي­کنند. برخي عناصر در مرز سيستم قرار دارند و بعضي ديگر در مراکز کنترل و هسته سيستم جاي دارند. برخي نقش اجرايي و کنشگر دارند و برخي نقش تنظيم کننده ايفا مي­کنند.
      بدين ترتيب مجموعه عناصر که همراه همديگر در فعاليّتند رتبه يکساني ندارند. تصوّر ما از سلسله مراتب معمولا به همان شکلي است که در سازمانهاي انساني مي­بينيم؛ يعني بصورت وابستگي قطبي. امّا با تامل در سيستم­هاي ديگر مشاهده مي­کنيم که تفاوتهايي وجود دارد. رتبه بندي (رده بندي) عناصر يک سيستم يعني تعيين جايگاه و اهميّت کارکردي آنها. بالاترين رتبه لزوماً در بالاترين نقطه نيست.
      مثال: در يک درخت به عنوان يک سيستم، پراهميّت­ترين قسمت ريشه است که آبرساني به ساير قسمتها را بر عهده دارد. اگر چه در پائين­ترين قسمت دارد.
      مثال: تخم مرغ بعنوان يک سلول هسته­اي دارد که در فعاليّتهاي درون آن و شکل گيري جوجه نقش تنظيم کننده دارد. بنابر اين مهمترين قسمت اين سلول هسته است و درجه سلسله مراتبي آن بالاست.
      گاهي در عناصر يک سيستم گسسته، از لحاظ سطوح تفکيک (رتبه­ها) تغيير و جابجايي ايجاد مي­شود. مثلاً در يک خانواده، از کار افتادگي پدر موجب مي­شود فرزند ارشد خانواده در رتبه اول اهميّت قرار گيرد . حتي پدر (که زماني در رتبه و سطح اهميّت درجه اول بوده است) به مراتب بسيار پائين و در حدّ يک کودک ناتوان تنزل کند.
      درجه سلسله مراتبي يعني رتبه عنصر در کارکرد سيستم را با يک فرمول ساده تعيين کنند: ميزان تاثير گذاري آن نسبت به ميزان تاثير پذيري­اش از عناصر ديگر.
      2= 1-3 مرتبه سيستمي عنصر = تعداد ورودي­ها - تعداد خروجي­ها
      بنابر آنچه تاکنون گفته شد، سيستم عبارت است از مجموعه معيني از اجزاء (عناصر) که داراي مرز مشخصي با فعاليّت محيط هستند و ميان خود برهم کنش دارند. فعاليّت دروني اين مجموعه داراي ترکيب و ترتيب خاصي است که حداقل يکپارچگي و انسجام آنرا حفظ مي­کند. ترکيب و ترتيب سيستم، بوجود آورنده ساختمان و عمل سيستم­اند. يکي از اصول مهم نگرش سيستمي اصل وحدت ساختمان و عمل است. در اين اصل گفته مي­شود که ترکيب ساختمان يک سيستم مطابق با همان ترتيب طرز کار و عمل آنست. اين تناسب در طبيعت خود بخود بوجود مي­آيد و در سيستمهاي دنياي انساني به تشخيص عقل شکل گرفته است. نظام يافتگي يک موضوع شامل هماهنگي رفتارها و جريانها به واسطه همنشيني منظم عناصر و رابطه­ هاست.
      ساختمان يا ساختار[39] يک سيستم (فيزيکي، زيستي ، اجتماعي) چنين تعريف مي­شود. «مجموعه مناسبات تقربياً ثابتي که بخشهاي يک موجوديّت مستقل را بهم مرتبط مي­ سازند[40]».
      در سيستمهاي پيچيده و ملموس اين ساختار شامل چند جزء است: عناصر، مرز، شبکه روابط و منابع يا مخازن.
      عمل يا طرزکار[41] يا کارکرد يک سيستم نيز تعريفي دارد:
      «فعاليّت يا مجموعه ­اي از فعاليّتهاي سيستم که نتوان آنرا به هيچيک از اجزاء به تنهايي نسبت داد[42]».
      کارکرد، واقعيّت واحد و ثابتي نيست. بلکه محتوايي است که با پيدايش ظرف ساختار مي­تواند تحقق يابد؛ يعني فعاليّت سيستم در طول زمان. پس، کارکرد را نيز واقعياتي چند پديد مي­آورند:
      - جريانها (مواد، انرژي، اطلاّعات) ،
      کنترل کننده­ ها،
      حلّقه­ هاي بازخوردي (مدار اطلاّعات)،
      فرصتهاي زماني (تدريج زمان)
      تبديلات و تحولات جريانها (ماده، انرژي يا اطلاّعات) موجب فعاليّت سيستم است. اين فعاليّت در طول زماني (هر چند کوتاه و لحظه­اي ) صورت مي­گيرد و با عوامل کنترلگر کنترل و تنظيم مي­شود. در حقيقت کارکرد برآيندي از چهار مؤلفه فوق الذکر است.
      مثال: وقتي که چند دقيقه با قيچي در حال برش مقداري پارچه باشيد. عملا يک سيستم کامل برش راه اندازي و برقرار کرده­ايد. ساختار سيستم شامل:‌
      عناصر( انگشتان و تيغه­هاي قيچي ، )
      روابط (انتقال انرژي از انگشتان به تيغه­هاي قيچي)
      منبع انرژي (پنجه دست)
      مرز (محدوده برش)
      کارکرد (عمليات برش) شامل: جريانها (جريان انرژي که وارد تيغه­ ها مي­شود و پارچه­ اي که به خورد تيغه ­ها داده مي­شود)
      کنترل کننده ­ها ( پنچه دست و انگشتان)
      حلّقه بازخورد (مشاهده مستقيم برش)
      براي تحلّيل يک موضوع (از ديدگاه سيستمي) توجه به همين دو جنبه يعني ساختار و کارکرد کافي است. امّا مفهوم ديگري نيز قابل يادآوري است و آن خرده سيستم يا زير سيستم[43] است: «مجموعه يکساني از عناصر گاهي اوقات به عنوان يک سيستم تلقي مي­شوند. در حاليکه در موارد ديگري فقط بعنوان (جزئي از يک سيستم) زير سيستم در نظر گرفته مي­شوند».[44]
      براي شناخت سلسله مراتب (ترتيب کارکردها) سيستم، تشخيص و تميز زيرسيستم­ها و روابط ميان آنها اهميّت دارد. تنها وجه تمايز يک زير سيستم از يک سيستم مستقل، همان وابستگي زير سيستمها به سيستم مادر يا سيستم شامل و در برگيرنده­شان است. زيرسيستمها، اندامهاي يک پيکرند. زيرسيستمها بيشتر در سيستمهاي پيچيده­ قابل شناسائي­اند.
      مثال: تيمهاي نوجوانان، جوانان، اميد و بزرگسالان يک باشگاه ورزشي همگي زير سيستم­هايي از سيستم کلي باشگاهند.
      مثال: سيستم برق و سيستم سوخت رساني ماشين، دو سيستم کوچک اند که درون سيستم بزرگ اتومبيل در لابلاي هم تنيده شده­اند. پس در بررسي سيستم اتومبيل آنها را زير سيستم مي­خوانيم.
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87
      سامانه يا به انگليسي سيستم (به انگليسي: System) مجموعه يا گروهي از اشياء مرتبط يا غير مرتبط است که هدف يا اهدافي خاص را دنبال مي‌کنند، به گونه‌اي که واحدي پيچيده را تشکيل دهند.
      سامانه مجموعه‌اي از اجزايي است که با هم کار مي‌کنند و هدف معيني را دنبال مي‌کنند. سامانه تنها به نوع فيزيکي آن محدود نمي‌شود. مفهوم سامانه را در مورد پديده‌هاي مجرد پويا نظير اقتصاد نيز به کار گرفته مي‌شود.
      اصطلاح «سيستم» ريشه در واژه يوناني syst¯ema دارد که به معني «باهم جاي دادن» است. سيستم مجموعه‌اي است از عناصر بهم مرتبط که براي نيل به هدف مشترک باهم در تعامل هستند. در زبان فارسي واژهٔ سيستم به دليل کثرت استفاده متداول شده است. واژه‌هاي سامانه و نظام برابرهاي فارسي متداول براي واژهٔ سيستم مي‌باشند.
      سامانه يا سامانه (منظومه، و دستگاه هم گفته شده است؛ مانند: منظومهٔ شمسي - Solar system، و دستگاه معادلات خطّي - System of linear equations) همچيده‌اي از عناصر همپيوسته‌اي است که يک تماميت يگانه را تشکيل مي‌دهند. چنين ترکيب و همچيده‌اي معمولاً مجموعه‌اي سامانمند و منظم را درست مي‌کند و به همين رو به آن سامانه مي‌گويند که از واژه پارسي سامان به معني نظم و ترتيب گرفته شده‌است. به بخشي از يک سامانه که خود جزئي از يک سامانه ديگر باشد زيرسامانه مي‌گويند. يک سامانه معمولاً دربرگيرنده بخش‌ها و عناصري است که بهم پيوسته شده‌اند تا جريان و روند داده‌ها، ماده يا انرژي را آسانتر سازند. يک سامانه معمولاً واحدهايي داراي برهمکنش دارد که براي آنها مي‌توان الگوهاي رياضي تشکيل داد.
    https://en.wikipedia.org/wiki/System
      According to Marshall McLuhan,
      "System" means "something to look at". You must have a very high visual gradient to have systematization. In philosophy, prior to Descartes, there was no "system". Plato had no "system". Aristotle had no "system".[3][4]
      In the 19th century the French physicist Nicolas Léonard Sadi Carnot, who studied thermodynamics, pioneered the development of the concept of a "system" in the natural sciences. In 1824 he studied the system which he called the working substance (typically a body of water vapor) in steam engines, in regards to the system's ability to do work when heat is applied to it. The working substance could be put in contact with either a boiler, a cold reservoir (a stream of cold water), or a piston (to which the working body could do work by pushing on it). In 1850, the German physicist Rudolf Clausius generalized this picture to include the concept of the surroundings and began to use the term "working body" when referring to the system.
      The biologist Ludwig von Bertalanffy (1901-1972) became one of the pioneers of the general systems theory. In 1945 he introduced models, principles, and laws that apply to generalized systems or their subclasses, irrespective of their particular kind, the nature of their component elements, and the relation or 'forces' between them.[5]
      Norbert Wiener (1894-1964) and Ross Ashby (1903-1972), who pioneered the use of mathematics to study systems, carried out significant development in the concept of a system.[6][7]
      In the 1980s John H. Holland (1929- ), Murray Gell-Mann (1929- ) and others coined the term "complex adaptive system" at the interdisciplinary Santa Fe Institute.
    http://hosinhatami.blogfa.com/post-338.aspx
      تعريف سيستم
      اصطلاح سيستم در آثارافرادي همچون لايب نيتس، نيكلادوكوزا، پاراسلسوس، ويكو، ديالكتيك ماركس وهگل ديده شده است
درميان آثار ادبي، بازي جهاني اثرنيكلادوكوزا و اثر هرمان هسه به نام مرواريدهاي شيشه اي وگشتالتهاي فيزيكي اثر كهلركه به بررسي گشتالتها در فيزيك محدود شده(1924)، اثر كلاسيك لوتكا به بررسي سيستمها پرداخته وچون يك آماردان بوده توجه خود را به مسائل جمعيتي معطوف نموده واجتماعات را به عنوان سيستم در نظر گرفته است.(1925)
      واژه ي سيسستم از كلمه يوناني systema مركب از(syn) به معناي با هم و histanai به معناي «سبب براي» مشتق شده است .(بهرنگي ،1382،ص195).
      مفهوم سيستم بازتوسط ديفاي ( defay) پيشنهاد شد.كه برتالنفي آن را وارد زيست شناسي مي كند.( فون برتالنفي ،1370،ص50).
      از ديدگاه رابينز سيستم عبارت است از اجزا پيوسته ومرتبط به هم كه به نحوي تنظيم گرديده اند كه يك كل متشكل از تك تك اجزا را به وجود مي آورند.(رابينز،1376،ص29).
      كافمن سيستم را اين گونه تعريف مي كند:مجموعه اي از بخشها كه به طورمستقل با يكديگر براي رسيدن به نتايج مورد انتظار بر اساس نيازها كار مي كنند.(رئوفي، 1381،ص104).
      هال وفاگن :مجموعه اي از موضوعها همراه با روابط بين اين موضوعها وروابط بين نسبتهايشان.( فون برتالنفي ،1370،ص130).
      مشتركات يك سيستم
      ايمگارت مشتركات سيستمها را به صورت زير مدون كرده است .
      1. سيستمها همگي در زمان ومكان وجود دارند.
      2. سيستمها همگي به سمت موقعيت تصادفي وبي نظمي كه سرانجام آن آنتروپي وايستائي است ميل دارند.
      3. مرزي فرضي عناصر دروني همه ي سيستمها را از عناصر خارج سيستم محسوب مي شود.
      4. همه ي سيستمها داراي محيطي هستند كه عناصر آن عناصر خارج سيستم محسوب مي شوند.
      5. همه ي سيستمها عواملي دارند كه بر ساخت وعملكرد سيستم اثر مي گذارند.
      6. عوامل درون سيستمي را متغير وعوامل درون محط آن را پارامتر مي خوانند.
      7. باستثناي كوچكترين سيستم بقيه سيستمها زير سيستم مي باشد.(بهرنگي ،1382،ص194) .
      ويژگي يك سيستم
      حد ومرز:سيستم را از پيرامونش جدا و در عين حال آنرا با محيط مرتبط مي سازد.نقاطي كه فراتراز آن ويژگي هاي خاص سيستم ديگر قابل تشخيص نيست. بر اساس اين نفوذ پذيري حد و مرز است كه سيستمها را به باز و بسته تقسيم مي كنند.(علاقه بند«الف» ،1381،ص122)
      درونداد: عناصري كه وارد سيستم مي شوندكه 3 نوع مي تواند باشد. زنجيره اي ،تصادفي،بازخورد.(رئوفي،1381،ص106)
      فرايند:جريان عمليات يك سيستم كه بر روي درونداد صورت مي گيرد و بر ارزش و سودمندي آنها افزوده مي شود.(علاقه بند«الف»،1381،ص124)
      برونداد:چيزهاي كه يك سيستم به محيط خود يا سيستمهاي مجاور خود صادر مي كند. آنچه كه يك سيستم با هدف قبلي (طبق انتظار)و يا اتفاقي(غير منتظره)توليد مي كند. (علاقه بند«الف» ،1381،ص124)
      بازخورد:كسب اطلاعات لازم در باره عملكرد خود .به دو صورت مثبت ومنفي است كه منفي از اطلاعاتي حاكي ميشود كه تفاوت و انحرافي از هدف سيستم وجود دارد كه نياز به تصحيح دارد وسيستم را در راستاي اهداف ومواضع پيشين نگه مي دارد.بازخورد مثبت نشان دهنده اين است كه انحرافي در برونداد نيست وپيشنهاد ي براي تغيير وتوسعه سازمان تلقي ميشود.( علاقه بند «الف»،1381،ص127)
      چرخه فعاليت:بروندادهاي سيستم به محيط زمينه تكرار فعاليت سيستم را فراهم ميكند و الگوي فعاليت سيستم چرخشي است.( علاقه بند«الف» ،1381،ص124)
      آنتروپي:قانون عمومي طبيعت است كه سيستمها بر اثر گذشت زمان ميل به بي نظمي و فروپاشي دارندوهر شكل سازمانداري به سوي بي سازماني حركت مي كند. سيستمها براي مقابله با آن واكنش هاي را نشان مي دهند تا زنده بمانند و آنگاه آنتروپي منفي مطرح مي شود. (علاقه بند«الف» ،1381،ص126)
      كدگزاري:به مكانيسم گزينش دروندادها كه براي سيستم معنا دارد .يعني سيستم هر دروندادي را نمي پذيرد. ( علاقه بند«الف» ،1381،ص128)
      محيط:همه چيزهايي كه خارج از حدود سيستم قرار دارد .محيط سيستم به تعريف آن سيستم بستگي دارد.(علاقه بند«ب»،1381.ص 150)
      10. همپاياني وچند پاياني:با شرايط متفاوت اوليه به نتايج يكسان رسيدن(همپاياني)وبا شرايط اوليه يكسان به نتايج متفاوت رسيدن(چند پاياني).اين دو مفهوم مي رساند كه سيستمها لزوما ً از يك عامل جبري پيروي نمي كند ورفتار آنها تابع علتهاي مختلف است. (علاقه بند«الف» ،1381،ص130).
      11. متغيرهاو پارامترها:ساختار وكاركرد سستم تحت تاثير عوامل دروني و بيروني قرار مي گيرند.به عوامل درون سيستم متغير وعوامل بيرون سيستم پارامتر گويند.( علاقه بند«ب» ،1381،ص151)
      12. يكپارچگي وهماهنگي:درنتيجه تفكيك و تخصصي شدن كاركرد ها ،فراگردهاي نياز است كه فعاليت ها را يكپارچه وهماهنگ سازد .( علاقه بند«الف» ،1381،ص130)
      13. حالت پابرجاوتعادل پويا:حفظ نسبت مبادلات انرژي ومواد با محيط وروابط ميان اجزاي خود سيستم كه در امتداد يك پيوستار حفظ ميشودحالت پابرجا گفته ميشود.رشد وتوسعه و تكامل سيستم كه تعادل پويا است. (علاقه بند«الف» ،1381،ص129).
      محيط
      يكي از تعاريف عمومي ،محيط را به عنوان تركيبي از موسسات يا نيروهاي كه بر عملكرد سازمان تاثير گذاشته وسازمان كنترل كمي بر آنها دارد ويا اينكه اصلاً بر آنها كنترلي ندارد تعريف كرده است.( رابينز،1376،ص178).
      تحقيقات عمده اي كه در رابطه با محيط صورت گرفته از قرار زير است.
      برنز واستاكر:در مورد چگونه ساختار واعمال مديريت سازمانها ممكن است بر اساس شرايط محيطي متفاوت باشد(ساختارهاي زيستي وماشيني).(رابينز،1376،ص182)
      امري و تريست :چهار نوع محيط را بيان كرده اند الف.محيط ثابت با اجزاي غير مرتبط با هم. ب.محيط ثابت با اجزاي مرتبط با هم.ج.محيط متغير واكنشي .د.محيط با عناصر كاملاً متغير. (رابينز،1376،ص182).
      لارنس ولورش : در جسجوي اطلاعاتي در موردرابطه ي بين تفاوتهاي محيطي وساختارهاي سازماني اثر بخش بودند دست به تحقيقاتي زده ونسبت به نظريه هاي برنر واستاكر گامي فراتر نهادند.وبه بررسي دو مفهوم تفكيك وادغام پرداخته اند .( (رابينز،1376،ص184).
      عوامل محيطي از دو راه اساسي بر سازمان اثر مي گذارند1.نياز سازمان به به اطلاعات محيط 2.نياز سازمان به منابع موجود در محيط.( دفت ريچارد،1377).
      طبقه بندي سيستمها:
      طبقه بندي سيستمها (پيچيدگي) بولد ينگ
      سيستمهاي استاتيک يا چارچوبها (Frameworks)
      سطح چرخشي ساعت يا سيستم هاي متحرك ساده (Clockworks)گردش منظومه شمسي
      سطح سيستمهاي سايبرنتيک ، خود تنظيم (Cybernetic)
      سطح سيستمهاي باز (Open Systems)حيات ، ياخته ها
      سطح گياهان .تقسيم کاربين ياخته ها
      سطح حيوان (Animal Level System)، آگاهي نسبت به خود
      سطح موجودات انساني (Human Being Level System)،
      سيستمهاي اجتماعي (Social System)،
      سيستمهاي ،ناشناخته ها ومطلق ها (Transcendental)،مافوق اجتماعات انساني(تدبيري ورزقي،1384 ،صص 81_83).
      سيستمهاي ذهني و عيني
      سيستمهاي ذهني سيستمهاي هستند كه بشر تصوري از آنها را در ذهن خود به وجود مي آورد ودر خلال فعاليت هاي وجود آنها را تداعي مي كند.هر گونه پروژه اجتماعي و ايده الي كه به واقعيت نپيوندد واز عالم تخيل خارج نشود.
      سيستمهاي عيني يا واقعي از مواد مادي و ملموس تشكيل شده وبه سه دسته تقسيم ميشوند:
      1. طبيعي يابيولوژيكي از كاملترين نوع سيستمها است وساخته بشر نيستند وطبق نظام طبيعت آفريده شده اند.
      2. .مكانيكي يا فيزيكي:ساخته دست بشر و بنا بر احتياجات خود آنها را اختراع كرده است.
      3. .سيستمهاي تركيبي يا اجتماعي كه از تركيب سيستمهاي طبيعي و مكانيكي به وجود آمده اند .
      سيستمهاي قطعي واحتمالي (استافوردبير)بر اساس پيش بيني نتايج كار يك سسيستم يا يك حالته(قطعي)ويا چند حالته(چند حالته).(تدبيري ورزقي،1384،ص80).
      طبقه بندي سيستمها به سيستمهاي باز وبسته، مبتني بر مفاهيم ((مرز)) و((منابع)) سيستم است . در واقع ، همه آن چيزهايي که براي اجراي فعاليت ها و تحقق اهداف سيستم در دسترس آن قرار مي گيرند ، جزئي از منابع سيستم هستند .بنابراين ،مفهوم منابع علاوه بر نيروي انساني ،پول وتجهيزات ،مصاديق ديگري نظير فرصت هاي موجود براي ترفيع و توسعه قابليت هاي انساني و غير انساني سيستم را نيز در بر مي گيرد .در سيستم هاي بسته ،ميزان منابع ثابت است و همه منابع يکباره عرضه مي شوند ; يعني ورود منابع اضافي يا نفوذ انرژي جديد از محيط به مرز سيستم و درون آن امکان پذير نيست ; در حالي که سيستم هاي باز مي توانند به تبادل منابع و انرژي اضافي خود بپردازند.( ايران نژاد پاريزي،1383)
      مروري برظهورجريان سيستمي
      براي پي بردن به چرايي پيدايش نظريه سيستمها ابتدا بايد روش شناخت در علوم را در قبل از آن بررسي كنيم .الگوي مكانيكي الگوي بود كه در علوم استفاده مي شد .روش اين الگو به اين صورت بود كه همه پديده ها در نهايت مجموعه اي از كنشهاي اتفاقي واحدهاي بنيادي فيزيكي اند كه مطيع قوانين كور طبيعت هستند وبراي شناخت يك چيز آنرا به اجزاي تشكيل دهنده آن تقسيم مي كردند و به سازمان دهي اين اجزا وبه نظم وتنظيماتي كه پس از اغتشاشات صورت مي گرفت توجه نمي شد . با توجه به وقوع انقلاب علمي (اطلاعات) اين روش ديگر جوابگوي نيازهاي علوم مختلف نبود وعلوم در شناخت به يك بحران برخورد كردند و به اصطلاح يك ورشكستگي در آنها ايجاد شد و به طرح مدلهاي مفهومي جديد منجر شد تا آنكه امكان كشف قوانين حاكم بر زمينه هاي كه كاربرد روش مكانيكي در آن كافي يا ممكن نبود حاصل آيد .زيست شناسي كه نسبت به ديگر پيشگام بود متوجه تعدد روابط ميان موضوعهاي مورد مطالعه شد. سرچشمه اصلي مفاهيم سيستمي در زيست شناسي درك ناتواني در برخورد با پديده هاي همچون رشد ونوزايي بود.پس در مقابل مفهوم مكانيكي مفهوم ارگانيستي مطرح شد.(سادو سكي و.ن،1361،صص:35-48).
      تنوع وتعدد حوزه هاي علمي در علوم طبيعي ،از ديدگاه دانشمندان نشات مي گرفت كه باور داشتند مسائل موجود در قلمرو مورد نظرآنان ،از نظر تقسيم وتجزيه قابل حل هستند .به اين ترتيب به زعم آنها شناخت ودرك پديده هاي جهان واقعي ،وامدار اين تقسيمات كم وبيش قرار دادي است.با وجود اين برخي از پژوهشگران ژرف انديش وموشكاف متوجه شدند كه مسائل مورد نظر دانشمندان حوزه هاي گوناگون دانش بشري ،از حيث ماهيت ،مشابه همديگرند.تلاش براي ظاهر ساختن زمينه هاي مشترك علوم به شكل گيري حوزه هاي ميان رشته اي معيني مانند بيوفيزيك وبيو شيمي انجاميد.(رضائيان ،1384،ص9).
      اكنون اين سوال پيش مي آيد كه انقلاب آرام وبي سروصداي سيستم چه زماني به وقوع پيوست؟بهترين پاسخ آن است كه بگوئيم از اين انقلاب ديري نمي گذرد .در واقع قسمت اعظم آن در قرن حاضر پديد آمده ودر طول جنگ جهاني ودوران بعد از آن به سرعت تحول وتكامل يافته است .از آنجا كه اينگونه نگرش در انديشيدن به جهان هستي ،شيوه ي متفاوتي را به كار مي گيرد نظم تازه اي محسوب مي شود..پيدايش رشته ي سيستمي ،نتيجه طبيعي رشته هاي متداول موجود از قبيل فيزيك ،مهندسي، مديريت وزيست شناسي است كه از طريق فرايند استنتاج وشناسايي هماننديهاي ظاهري آنها پديد آمده است .اگر بخواهيم سيستم را با زباني علمي بيان كنيم بايد عبارت «فرا_رشته» را براي آن به كار بريم زيرا بالاتر از همه ي رشته ها قرار گرفته ومانند چتري بر سر آنها گسترده شده است وهدف آن نظم بخشيدن به مجموعه اي از اصول جامع وهمگاني است(هيچينز،1376،ص13).
      طرز تفكر سيستماتيك به منظور مختلف از جمله به صورت عملي ،علمي وفلسفي در زندگي انسان ظاهر شده است .جنبه عملي آن محصول تجربيات دو جنگ جهاني به ويژه جنگ جهاني دوم است كه مبناي طرح ريزي وايجاد سيستمهاي مختلف سلاح وابزار جنگي گرديد .در قلمروعلمي اين طرز فكر حداقل به سه صورت عمده تجلي كرده است.1. مجموعه نگري والگو سازي كه نمونه هاي بارز آن در دانش رياضيات جديد ،فيزيك ،زيست شناسي وبعضي از رشته هاي علوم اجتماعي مانند جامعه شناسي ،روان شناسي و... به خوبي مشهود است 2.در آميختن ديسيپلين هاي مختلف علمي به منظور شناخت بهتر پديده ها .ايجاد رشته هايي نظير سايبرناتيكس كه از رشته هاي برق ،فيزيك_فيولوژي اعصاب و... كمك گرفته ،پژوهش عمليات كه از آمار در رياضيات اقتصاد ومهندسي برق وجامه شناسي ،روانشناسي استفاده كرده وايجاد رشته هاي مركب علمي نظير روان شناسي اجتماعي وبيوشيمي ونمونه هايي از اينگونه در آميختگي رشته هاي مختلف علمي مي باشد.3.كاهش اهميت رابطه ي زنجيري علت ومعلول وافزايش اهميت رابطه متقابل ومتعامل اجزا در شناخت رفتار يك سيستم كه البته اين ويژگي در هر دو مورد ذكر شده فوق نيز مستتر است.اصيل ترين چهره سيستم در قالب فلسفي وعقلي خود نمايي مي كند.به اعتقاد نظريه پردازان پيچيدگي يا سادگي هر نظام به ميزان تعامل يا ارتباط با محيط اطرافش بستگي دارد .هر قدر يك سيستم نسبت به محيط بازتر وبا عوامل محيطي بيشتر ومتفاوت تر ومتغيرتر سروكار داشته باشد در سطح پيچيده تري قرار خواهد داشت.(ميرسپاسي،1381،ص14).
      ديدگاه سيستمها به سرعت به ساير زمينه هاي علمي نيز راه يافت .راپاپورت وروزن در رياضيات ، بولدينگ در اقتصاد، زربست در فيزيولوژي ، ليوسي وکلارک در تعليم وتربيت، گري وريزو در روانشناسي، پتي در زيست شناسي وتاير در نظريه ارتباطات از اين ديدگاه استفاده کردند.رويکرد سيستمي نهايتاً به جهان مديريت تحت راهنمايي وهدايت صاحب نظراني چون ترس رود، تريست ، چرچمن، امري، بير، شون وايکاف راه يافت.(راث، 1384،ص 205).
      رابطه نگرش سيستمي با نگرش هاي پيشين خود
      بايد دانست نگرش سيستمي با نگرش هاي كلاسيك و نئوكلاسيك تعارض ندارد بلكه تكاملي است از مجموع دو نگرش فوق به عبارت ديگر نوعي تركيب وكل نگري است كه شناخت اجزا را نيز ضروري مي داند.(مير سپاسي،1381،ص15).
      در واقع اين طور نيست كه هر كدام نظريه هاي كاملاًجداگانه وبه طور كلي تفاوت داشته باشند زيرا اولاًمشخص است كه در همه درباره ي سازمان يعني شرايط كار جمعي ،چيزي كه متشكل از انسان وابزار ووسائل است وبراي رسيدن به اهدافي صورت مي گيرد ،نگرش خاص خود را دارند يعني عنصر اصلي مطالعه در واقع يكي است فقط نوع نگرش ها متفاوتند ثانياً هريك از نظريه پردازان سازماني در بسياري از موارد تحت تاثير محققين ودانشمندان سلف خود بوده اند واز نظريه ها وماهيم وعقايد آنها استفاده كرده اند.ثالثاً جامعه شناسي وفن مديريت سازمان هر كدام مفاهيم واصطلاحات وروش دسته بندي امور مخصوص به خود دارند كه نظريه پردازان سازماني از هر دو شاخه ي اين علوم در تبيين سازمان وساخت واهداف آن استفاده كرده اند كه بالطبع مشابهي در انواع نظريه ها را موجب گرديده اند.(گلشني فومني،1376،ص98).
      نگرش سيستمي فون برتالنفي يک نظريه برتر ارائه داد که مامي تئوري هاي ديگر را با هم تلفيق کرد ونظريه اي که با قوانين واصول مربوط در تمام علوم تکميل شد ونظريه اي که با حرکت بيروني ودروني ، يک منطق کاملاً قابل قبول براي دخالت ارزشهاي انساني در کار علمي را ارائه نمود.ارزش ها شايد هميشه اجزاء خاص يک سيستم را تحت تاثير قرار ندهند ، به ويژه زماني که سيستم هيچ جز انساني نداشته باشد و به ويژه موقعي که مثلاً سيستم يک ماشين باشد ، ولي ارزشها مسلماً بر روابط متقابل سيستم با محيط خارجي که خود بخشي از آن محيط است ، تاثير مي گذارد. محيط خارجي که در حال حاضر بايد مد نظرگرفته شود(راث، 1384،ص204)
      اهميت نگرش سيستمي
      نگرش سيستمي از آن جهت توصيه شده است كه براي درك پيچيدگي هاي سازمان هاي زنده به صورت بالقوه مفيد واقع مي شود.(شفريتزوجي استيون اوت،1381،ص569).
      نقطه نظرات ديدگاه سيستمي ،چهارچوب مفيدي ارائه مي دهدكه به مدد آن دانشجويان مي توانند مفهوم سازمان را درك كنند .ديدگاه سيستمي به مديران حال وآينده اجازه مي دهد كه سازمان رابه عنوان يك كل مشتمل به سيستم هاي فرعي متعدد واجزا مرتبط بهم است مورد توجه قرار دهند.ديدگاه سيستمي ايده برخي مديران سطوح پائين سازمان را كه مشاغل خود را عناصر مجزا ،ايستا وفاقد نقش در حيات سازمان مي پندارد رد مي كند .ديدگاه سيستمي همه مديران را ترغيب مي كند تا محيطي را كه بر فعاليت هاي سيستم آنها تاثيري مي گذارد مشخص نموده وآنرا بشناسد .همچنين به مديران كمك مي كند تا سازمانها را به عنوان الگو هاي با ثبات همراه با مرزهاي مشخص ببينند ودر خصوص اينكه چرا سازمانها در برابر تغييرات از خود مقاومت نشان مي دهند اطلاعاتي رابه دست آورندنهايتاًاينكه توجه مديران را به داده هاي مختلف پردازش داده ها به صورتي گوناگون به منظور نائل شدن به اهداف هدايت مي كند.(رابينز،1376،ص36).
      رويكرد سيستمي نسبت به اثر بخشي چنين اظهار مي دارد كه سازمان ها متشكل از قسمتهاي فرعي مرتبط بهم هستند اگر قسمتي از اين سيستم ضعيف عمل كند ،اثر عملكرد آن بر عملكرد كل سيستم موثر واقع مي شود .اثربخشي مستلزم آگاهي وتعاملات موثر با عوامل محيطي است(.(رابينز،1376،ص59).
      نظريه سيستمها بر اين اصل استوار است که :
      در عمق تمام مسائل ، يک سري اصل و ضابطه موجود است که بطور افقي تمام نظام هاي علمي را قطع مي کند و رفتار عمومي سيستمها را کنترل مي نمايد . يعني مي توان به يک سري از اصول و ضوابط اوليه دست يافت که تعريف کننده رفتار عمومي سيستمها صرفنظر از نوع آنهاست. اين بدان معنا نيست که يک تئوري عمومي بتواند جايگزين تئوري هاي خاص نظامهاي علمي مختلف گردد ، بلکه فقط سعي دارد بصورت يک هدايت کننده (مانيتور) عمل نمايد. کوشش براي ديدن کل ، اصل ادعايي است که روش سيستمها در برخورد با مسائل براي خود قائل است .نگرش سيستمي ( Systems Approach) را با هر هدف و در هر كجا كه به كار گيريم ،از پديده ها در كليتي نظام مند با ارتباطات متقابل عوامل و اجزاي تشكيل دهنده ،به همراه محيط پيراموني و بازخوردهاي آن صحبت به ميان مي آورد و اين ناشي از اتفاق نظري است كه درباره تعريف سيستم به شكل اعم وجود دارد و آن عبارتست از : " سيستم مجموعه اي از اجزا مرتبط با هم است كه در رابطه اي تعريف پذير،هدف خاصي را دنبال مي كنند ." مطابق اين نگرش براي هر موضوع مورد مطالعه به روش سيستمي ،حداقل مواردي همچون محيط (Invironment)، درون داد ( In put) ،فرايند (Process) ، برون داد ( Out Put) ، و باز خورد ( Feed back) در ارتباط با هم ديده مي شوند ( وست چرچمن ،1369 )
      مشخصات مهم تئوري هاي مدرن.
      بينش سيستمي
      پويايي
      سطوح وابعاد چندگانه ومتقابل
      تعدد انگيزش
      احتمال پذيري
      تعدد ريشه هاي علمي
      توصيفي بودن
      تعدد متغيرها
      وفاق وسازواري(هيكس وگولت،1381،ص195).
      دو جنبش نگرش سيستم
      نگرش سيستمي با رشد وتوسعه دو جنبش جداگانه _كه تقريباً هدف واحدي را دنبال مي كردند_ هويت مستقل پيدا كرد 1.نظري عمومي سيستمها 2. علم كنتنرل وارتباطات(سابيرنتيك).(رضائيان،1384،ص12).
      تالكوت پارسونز با استفاده از مفاهيم سيستمي «نظريه عمومي سيستمي » رابيان مي كند.(بهرنگي 1382،ص192).
      هدف نظريه ي عمومي سيستمها ،كشف قوانين ونظم ذاتي انواع پديده هاست از اين رو مي توان آن را سيال ترين نظريه ي سيستمي به شمار آورد زيرا در چارچوب نظري آن هيچ نظريه ي قاطعي ارائه نشده است (رضائيان،1384،ص15).
      علم كنترل واتباطات در حيوان وماشين اندكي بيش از نظريه عمومي سيستمها مطرح شده است .اين علم ماهيتي ميان رشته اي دارد واز علوم مهندسي ،كامپيوتر،رياضيات و... بهره وافر برده است تا اصول وقوانيني كلي رل تنظيم كند كه بتوان بر اساس آنها پديده ي كنترل وارتباطات را خواه در موجودات زنده وخواه در سيستمهاي بي جان بررسي ومطالعه كند.نوربرت وينراز پايه گذلران اصلي اين علم آنرا علم كنترل وارتباطات در حيوان وماشين ناميده است(همان،صص17.18).
      ويژگي هاي منسوب به سيستمهاي سايبرنتيك عبارتند از:پيچيدگي،پويايي،احتمال گرا بودن،وابسته به يكديگر بودن وباز بودن(هيچينز ،1376،ص24).
      انواع نظريه سيستمي
      چالز وست چرچمن در بحث از نظريه ي سيستمي معتقد است كه فقط يك نظريه سيستمي وجود ندارد بلكه نظريه ها متعددند.4 نوع انديشه ي مختلف را مطرح مي كند كه در واقع مباني سيستمي را ارائه مي دهند.
      الف:نظريه طرفداران كارايي در بررسي سيستم.طرفداران اين نظريه معتقدند بهترين طريقه بررسي سيستم سازماني آن است كه ابتدا نقاط مسئله خيز آن را شناسايي كنيم وبعد از شناسايي قدم پيش گذاشته عوامل مسبب عدم كارايي را از ميان برداريم.
      ب.نظريه طرفداران كاربرد دانش در بررسي سيستم ها. طرفداران اين نوع نظريه ادعا دارند كه براي بررسسي وتوصيف كار يك روش علمي واصولي استفاده كرد و«مدل» ويژه ي آن سيستم را ارائه داد.دانشي كه در اين راه به كار مي گيرند گاهي رياضيات ، زماني اقتصاد وزماني علم رفتار از قبيل روانشناسي وجامعه شناسي است .
      ج.نظريه نوع دوستان (تنوجه به عواطف واحساسات انساني).اين دسته را عقيده بر اين است كه سيستم ها همان انسان ها هستند واصولي ترين نظريه ي سيستمي ،آن نظريه اي است كه در وهله اول به ارزش هاي انساني يعني آزادي ،حرمت،شان ومقام انسان توجه بيشتري مبذول دارد.علاوه بر آن نظريه ي سيستمها بايد از تحميل هر نوع طرح وهر نوع مداخله خودداري كند.
      د.نظريه مخالفين طرح (ضد طرح ها).ارائه دهندگان اين نظريه معتقدند تهيه هر نوع طرح شخصي يا به اصطلاح منطقي ،كاري بي معنا ،خطرناك ونادرست است.از نظر آنها نظريه ي صحيح سيستمها زندگي در آنها وعمل بر اساس تجربه ي شخصي است به شرط آنكه نخواهيم با طرح هاي رياضي تغييري در آنها به وجود آوريم.مخالفان طرح را دسته هاي مختلفي تشكيل مي دهند ولي اكثريت با كساني است كه معتقد ند تنها نشان مديريت واقعي در سازمان تجربه وزيركي مديراست.(گلشني فومني،1382،ص116).
      سازمان ها به عنوان سيستم
      كليد درك سازمان به عنوان سيستمهاي باز شناخت اين موضوع است كه سازمانها با محيط خود در تعاملند موضوع متداولي كه در تئوري سازمان وجود داشته اين است كه اكر سازمان خواهان بقا وافزايش اثر خود است بايد خودرا با محيط تطبيق دهد.يكي از تعاريف عمومي محيط را به عنوان تركيبي از موسسات يا نيروهايي كه بر عملكرد سازمان تاثير گذاشته وسازمان كنترلي كمي بر آنها دارد ويا اينكه اصلاً كنترلي بر آنها ندارد تعريف كرده اند.(رابينز،1376،ص178).
      اختصاصات سازمان اداري در تحليل سيستمي به شرح زير است.
      1. سازمان سيستمي است مركب از تعدادي زير سيستمهاي بهم وابسته مرتبط.
      2. سازمان يك سيستم باز وپويا است.
      3. سازمان در جهت تعادل راه مي پويد.
      4. سازمان سيستمي است با هدفها،مقاد وكاركردهاي متعدد كه بعضاً با هم در تعارضند.(بهرنگي،1382،ص172).
      ويلفرد براون وانواع نظريه هاي سيستم سازماني .
      ويلفرد براون پژوهشگر علوم اجتماعي كه داراي تجربيات فراوان در سازمانهاي صنعتي است معتقد است كه اصول تشكيلات اجتماعي يك سازمان حاصل تلفيق سه سيستم اجتماعي با يكديگر است كه عبارتند از سيستم اجرايي ،سيستم نمايندگي وسيستم قانوني.
      سيستم اجرايي نمايانگر تشككيلات سازماني است با نمودار وچارت سازماني ،سلسله مراتب ونقش ها ومقام هاي آن مشخص مي گردد.نظريات شخصي دخالتي در سازمان ندارد.سيستم نمايندگي. وقتي سيستم اجرايي پياده شد در بطن اين سيستم ،سيستم نمايندگي به وجود مي آيد.سيستم نمايندگي انتقال انتقال دهنده ي نظريات اعضاي سازمان به كادر رهبري است.
      سيستم قانوني.در اين سيستم از چهار گروه سازماني تشكيل شده :سهامداران ،مديران،مشتريان ونمايندگي كاركنان.براثر تركيبي از اقتدار واختيارات چهار گروه فوق شركت ،موسسه يا كارخانه اي به وجود مي آيد وشروع به كار مي كند.تدوين مقررات وآئين نامه هاي سازماني بستگي مستقيمي به نظرات چهارم گروه دارد. (گلشني فومني،1382،ص117).
      سازمان ها به مثابه سيستمهاي حقوقي(منطقي)-rational. سازمان ازآن نوع مشاركت بين انسانها بوجود مي آيد كه هوشيارانه وبا قصدوهدفمند است(بارنارد).سازمان ها واحدهاي اجتماعي(گروه هاي انساني )هستندكه با قصد خاص بنا شده تا به هدفهاي معيني نايل آيند(اتزيوني).( اسكات،1373،صص,47.48).سازمان ها جمع هاي هستند كه در جهت نيل به هدفهاي نسبتاً مشخص ونشان دادن ساختارهاي اجتماعي كه از ميزان نسبتاًزيادي ازرسمي بودن برخوردارندهدايت ميشوند(اسكات،1373،ص49)..سازمانها ابزاري هستندكه براي رسيدن به هدفهاي خاص طراحي شده اند.( اسكات،1373،ص 59).
      واژه منطقي به معناي محدود منطقي بودن فني وعملكردي به كار ميرودوبه حد سازمان يابي يك سري عمليات به نحوي كه با حداكثر كارايي به هدفهاي ازپيش تعيين شده هدايت شوند اشاره دارد.( اسكات،1373،ص,60)
      در اين نوع از سيستمها دو ويژگي براي سازمانها وجود دارندكه آنها را با ديگر انواع جمعها متمايز مي سازد.
      1.هدفمندبودن :هدفمندي كه فعاليت هاوتعامل ميان افراد سازمان را جهت حصول به هدفهاي مشخص هماهنگ مي سازد هدفها آنقدر مشخص مي شوندكه بتوانند تعريفي روشن ،خوب وشاخصي بدون ابهام براي انتخاب فعاليت ها فراهم مي كند. .( اسكات،1373،ص,60)
      2.شكل رسمي داشتن :همكاري افراد آگاهانه واز روي قصد است .نقشها وروابط آنها مستقل از ارزشهاي شخصي صاحبان مشاغل درون آن ساختار توصيف مي شوندوشكل رسمي به خود مي گيرد.قوانين ناظر بر رفتار ميشود.رسمي شدن را ميتوان كوششي در نظر آورد كه به قصد قابل پيشگويي كردن رفتار توسط معياربندي وتنظيم آن انجام ميگيرد. .( اسكات،1373،ص,62)
      مكاتبي كه در اين طبقه جاي ميگيرند:مديريت علمي،مديريت اداري،بوروكراسي ومباحثات سايمون درباره رفتار اداري.( اسكات،1373،ص,66)
      سازمان ها به مثابه سيستمهاي حقيقي(طبيعي)-natural.سازمان جمعهايي هستند كه افرادشان در يك گرايش مشترك براي بقاي سيستم مشاركت دارندواين اعضا در فعاليت هاي جمعي كه به طور غير رسمي به وجود مي آيندبراي تامين بقاي سيستم دست اندركار مي باشند.وتوجه به ساختار رفتاري دارند.سازمان ها به عنوان سيستمهاي پويايي هستند كه در وجودشان، تلاش براي بقا وحفظ خود به عنوان يك سيستم عجين گشته است.توسعه ساختارهاي غير رسمي از ابزارلازم براي حصول به چنين هدفي است.جمع را قادر ميسازد تا از منابع انساني اعضاي خود بهره مند شود. .( اسكات،1373،ص51)
      نكات بارز سيستمهاي حقيقي
      1.پيچيدگي هدف:توجه به هدفهاي سازماني ورابطه آنها با رفتار اعضاي سازمان.توجه به اين رابطه بيشتر از روست كه تحليل گران سيستم حقيقي بيشتر توجه خود را بر رفتار سازماني متمركز ميسازند وبه رابطه بين ساختارهاي رسمي رفتارسازماني اهميت ميدهند.نظر كلي آنها در مورد اهداف سازماني اين است كه الف:بين اهداف بيان شده رسمي و هدفهاي عملياتي تفاوت وجود دارد.ب:تاكيد بر اينكه اگر هدفهاي بيان شده واقعاًدنبال دنبال شوند آنها هرگز تنها هدفهايي نخواهند بود كه بررفتار افرادسازمان حاكم باشند.به اين نكته توجه دارند كه سازمان ها را نمي توان صرفاً تنها ابزار حصول به هدفهاي مشخص دانست.سازمان ها متشكل از گروههاي اجتماعي هستند كه ميكوشند خودرا با شرايط ويژه اي كه در آن به سر مي برند، وفق دهند وحفظ كنند.حفظ بقا هدف عمده اي است كه بر سازمان ها حاكم هستند. ( اسكات،1373،صص92_95)
      2.ساختار غير رسمي:تاكيد دارند كه تاثير ساختار سازماني بر رفتار افراد آن بيش از قوانين ومقررات جاري است.آنها معتقدند كه ساختارهاي به شدت متمركز ورسمي شدن غير موثر است.وحجم بسياري از گرانبهاترين استعداد سازمان يعني هوش وابتكار عمل اعضاي خود را به تباهي مي كشند.ساختارهاي غير رسمي عملكردهاي مثبت دارند وبه اصلاح نارسايهاي سيستمهاي رسمي كمك مي كند.( اسكات،1373،صص,95_97).
      3.تحليل وظيفه اي:اين الگوفرض مي كند كه يك واحد اجتماعي (سازمان)نيازها وپيش نيازهاي دارد كه اگر بخواهد در حفظ موجوديت خودبه شكل موجود راسخ باشد بايد آنها را برطرف كند. .( اسكات،1373،ص,97)هر ساختاري دامنه اي از وظايفرا انجام مي دهد وقتي يك ساختار معين بتواند عملكردي را مناسب با وظيفه انجام دهد مي توان گفت براي آن وظيفه متناسب است.( اسكات،1373،ص,98)
      مكاتب برگزيده :مكتب روابط انساني ،بارنارد،سلزنيك، سيستم اجتماعي پارسونز.( اسكات،1373,ص98)
      سازمان ها به مثابه سيستمهاي باز. تعريفهاي پيشين سازمان را به شكل يك سيستم بسته يا يك سيستم جدا از محيط خود ومتشكل از مجموعه اي از افراد ثابت وكاملاًمشخص مورد توجه قرار ميدهد.ولي سازمانها سيستمهايي بازند وبه جريان افراد افراد ،اطلاعات ومنابع از خارج وابسته اند.محيط به سازمان شكل ميدهدواز آنها حمايت ويا تهديدودر آنها نفوذ ميكند.ديدگاه سيستم باز به سازمان نه به عنوان ساختار رسمي ونه به عنوان موجوديتي پويا بلكه به به عنوان سيستمي مركب از فعاليت هاي مرتبط مي نگرد.سازمان ها سيستمهاي از فعاليت هاي مرتبط هستند كه ائتلافهاي در حال تغيير از يك موقعيت به موقعيت ديگر را كه توسط افرادبه وجود مي آيد پيوند ميدهند.سيستمها در محيط دائم در حال مبادله با آن قرار دارند ودر آن كار مي كند. .( اسكات،1373،ص,52)
      از الگوي سيستم باز اين بينش اساسي حاصل مي شود كه سازمان ها كامل نيستند وهمگي متكي به تبادلات با ديگر سيستمها هستند همگي در برابر تاثيرات محيطي به عنوان شرطي براي بقاي خود باز هستند.چشم انداز سيستمهاي باز درباره ساختار سازماني بر پيچيدگي وتغيير پذيري هر يك از اجزا وهمچنين بر ضعيف بودن پيوندهاي ميان آنها تاكيد داردنگرش به اجزا بر اين اساس است كه آنها مي توانندبه طور نيمه مستقل عمل كنند.محيظ به عنوان منبع نهايي براي مواد وانرژي واطلاعات درك ميشودكه همگي براي دوام سيستم ضروري است. .( اسكات،1373،ص,154)
      مكاتب برگزيده:طراحي سيستمها،نظريه اقتضا،الگوي ويك در سازمان دهي. ( اسكات،1373،ص144 ).
      انتقادات وارده بر نظريه سيستمها
      اگر چه مديريت سيستمي ديد مدير را وسيع تر مي كند ولي انتقاد مهمي كه از اين نظريه به عمل آمده است آن است كه اعمال اين گونه نگرش فهرست نمودن كليه عوامل مرتبط وآثار آنها را نسبت به يكديگر سنجيدن كار مشكلي است وامكان عملي آن به ويژه در جوامع در حال توسعه بسيار كم است. انتقاد ديگر انكه نظريه ي مديريت سيستمي نوعي روش ديريت نبوده وتنها يك نگرش كلي است .اين نظريه در زمينه روش هيچ چيز تازه اي عنوان نمي كند يعني مديريت سيستمي چهارچوب انديشيدن را به مديران اراته مي كند ولي روش انجام دادن كار را به دست نمي دهدبه عبارت ديگر شعار مديريت سيستمي اين است :به محيط اطراف نگاه كن وسپس به مدد گروه هاي مختلف متخصصان وبا بهره گيري از مديريت علمي ومديريت علمي ومديريت روابط انساني مديريت كن.
      نگرش سيستمي چشم اندازي بسيار وسيع رادر بر مي گيرد .چشم اندازي كه نه تنها علوم فيزيكي ، زيستي ، رواني واجتماعي ،بلكه مسائل متافيزيكي را نيز شامل مي شود ولي گاهي وسعت نظر،ذهن انسان را دچار ابهامات ومعضلاتي ميسازد.( تدبيري و رزقي ،1384،ص84) دونقص عمده در رويكرد سيستمي وجود دارد يكي موضوع سنجش اهداف است وديگري اين است كه آيا وسائل وامكانات نيل به هدف مهم هستند يا خير.(رابينز،1376،ص62).
      بهرحال ديدگاه سيستمي نبايد به عنوان تنها داروي درد مد نظر قرار گيرد .چهارچوب سيستمي محدوديت هايي دارد .مهمترين محدوديت آن انتزاعي بودن آن است وديدگاه سيستمي هر چيزي رابه چيز ديگر وابسته ومتكي مي داند در حالي كه شايد لازم است تا بصورتي دقيق به مديران طرق ارائه شود كه گوياي تغيير، ميزان .حدود تغيير اقداماتشان باشد .ارزش مفهوم سيستمي قبل از آنكه درباره ي مستقيم آن براي حل مشكلات سازماني مديران باشد بيشتر در چهارچوب مفهومي آن نهفته است(رابينز،1376،ص37).
      نتيجه
      نظريه سيستمي توجه خودرا به عواملي از قبيل روابط با محيط براي حصول اطمينان ازدريافت مداوم داده ها وتوليد ستاده هاي قابل قبول ،انعطاف پذيري در پاسخ به تغييرات محيطي ،كارايي سازمان در تبديل داده ها به ستاده ها ،وضوح در ارتباطات داخلي، سطح تعارض در بين گروه هاي سازماني وميزان رضامندي شغلي كا ركنان معطوف ميدارد.(رابينز،1376،ص60).
      چنين به نظر مي رسد كه تئوري عمومي سيستمها ما را از قيد وبند يا محدوديت هاي روش مكانيكي رها مي سازد ودليل هاي به دست مي دهد تا بتوان بر آن اساس «اصول »مبتني بر انديشه «سيستم بسته» رانفي ورد كرد.اين تئوري براي نظريه پردازان مديريت وسازمان يك حوزه تفكر غالب ارائه مي كند تا انها بتوانند تمام دانش هاي مختلف متعلق به رشته هاي علمي ذي رشته هاي علمي ذي ربط را در الگوي سيستمهاي خود بگنجانند.(شفريتزوجي استيون اوت،1381،ص567).
      تفكر با ديدگاهي كلي ماهيت روابط اجزا يك كل رابررسي نموده هر مورد رابر حسب شرايط محيطي آن بيان مي كند ،كل را فراتر ازمجموع اجزا آن مي داند ،روش ان در تحليل امور داراي نظم وقاعده است ،هر مورد را با توجه به ارتباط آن با هدف مي سنجد، در بررسي هر مورد آينده آنرا در نظر دارد وبه بازگشت ناپذيري زمان، رعايت مكان وارتباط مداوم با محيط توجه مي كند.از همجواري عناصر براي تحليل ساختار بوجود آمده استفاده مي كند.حالات مجسم موارد وتاثير پارامترها و وجنبه ها ي عملي متغيرها را از زمينه هاي پيچيده نمايان مي سازد وبالاخره بازدهي نهايي حاصل از تركيب عامل در شرايط محيطي را پيش بيني مي كند.(بهرنگي،1382،ص194).
      مدير با استفاده از الگوئي جديد از تفكر با عنوان تفكر سيستمي مي تواند به اتكا مفهوم وموقعيت مكاني خودش به بررسي بپردازد.آثار ناشي از وجود يا عدم وجود آن جز را در روابط بين عناصر همجوار وغير همجوارش بررسي كند وبه تاثير مقام وموقعيت آن جز در تشكيك مفهوم كل از سازمان و امور مربوط به آن در جهت حصول به اهداف پي برد.(بهرنگي،1382،ص175).
    http://pajoohe.ir/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D9%87%D8%A7-System-Theory__a-43106.aspx
      واژه "System" در لغت به‌معناي دستگاه، سيستم، نظام، قاعده، دستگاه حکومت و ... مي‌باشد.[1] سيستم مجموعه‌اي از اجزا و روابط ميان ‌آن‌هاست که توسط ويژگي‌هاي معين، به هم وابسته يا مرتبط مي‌شوند و اين اجزا با محيط‌شان يک کل را تشکيل مي‌دهند[2] مانند يک کارخانه يا بدن انسان. اين اجزاء در راه تحقق يک هدف حرکت مي‌کنند و يکديگر را در جهت تحقق اين هدف کامل مي‌نمايند. البته در فارسي معمولا از واژه نظام به‌عنوان معادل سيستم استفاده مي‌شود.[3]
      نظريه سيستم‌ها به‌عنوان نوعي روش‌شناسي علمي و نگرش به جهان مي‌باشد که بر پايه به‌کارگيري رويکرد سيستمي انجام مي‌گيرد. لذا لازم است تا مراحل مختلف روش‌شناسي علمي که منجر به ظهور تفکر سيستمي شده مورد بررسي قرار گيرد تا به فهم دقيق‌تر نظريه سيستم‌ها نايل شد.
      تحولات متدولوژي (روش‌شناسي) علم در تاريخ
      در بررسي روند تاريخي تحول در شيوه‌هاي نگرش به جهان و متدولوژي علم در سطح جهان مي‌توان به سه رويکرد عمده اشاره کرد:
      الف) کل‌گرايي اوليه؛ در اين مرحله دانشمندان پديده‌هاي مورد مطالعه خود را با يک کل‌نگري تقريبي مورد مطالعه قرار داده و به طبقه‌بندي علوم پرداخته‌اند و کمتر توانسته‌اند اجزا و کليت‌ها را مورد مطالعه قرار دهند. به همين دليل نظريات آنان بيشتر جنبه ذهني داشته است تا عيني. اين روش تا قرون وسطي روش غالبي بوده است.[4]
      ب) جزء‌گرايي (منطق تجربي)؛ جزءگرايي، تقسيم هر پديده به اجزاي مختلف و بررسي جداگانه اين اجزاء را تنها شيوه مطلوب علمي در رابطه با درک و شناخت طبيعت اشيا و امور موجود مي‌انگاشت. پايه‌هاي اين نحله فکري در آراء و نظريات فلاسفه يونان و برخي کشورهاي شرقي است. اين تفکر با رنسانس علمي مجددا ترويج يافت. از قرن 16 تا قرن 19 ميلادي با تحقيقات و نظريات انديشمنداني چون فرانسيس بيکن، برونو، رنه دکارت، نيوتن و ديگر متفکران، مکتب اتميسم (ذره‌گرايي) به‌عنوان مکتب جديدي غالب شد.[5]
      به طور کلي تفکر تحليلي تجزيه‌مدار را مي‌توان بر مباني جهارگانه ذيل استوار دانست:
      1- معطوف شدن ذهنيت غالب محقق به بخش فيزيکي يا جهان خارجي جهان؛
      2- تاکيد بر اينکه هر پديده‌اي حاصل تجزيه يا ترکيب ساير پديده‌هاست؛
      3- تاکيد بر کمّي کردن روابط علي؛
      4- افزايش دقت.[6]
      ج) منطق سيستمي؛ سومين مرحله کل‌نگري نوين است، منتهي نه کل‌نگري ذهني و تقريبي بلکه کل‌نگري دقيق و هندسي. کل‌نگري در اين مرحله جنبه کشف قانونمندي‌هاي کلي را دارد که نقطه اوج ‌آن کشف قوانين سيستم‌ها يا نظريه عمومي سيستم‌ها است.[7] تفکر سيستمي بر تغيير از نگرش مبتني‌بر تفکيک علوم به حوزه‌هاي تخصصي و ريز، به نگرش مبتني‌بر ترکيب يافته‌هاي رشته‌هاي گوناگون علمي تاکيد دارد.[8]
      اسلوب تجزيه‌گرايي و مکانيستي تا اوايل قرن بيستم به مدت چند قرن تفکر غالب بود و علي‌رغم کاستي‌هايش در گسترش دامنه علوم در جامعه بشري نقش مثبت و ارزنده‌اي داشته است. ليکن ضعف اين نگرش وقتي عيان شد که اين روش در تحليل پديده‌هاي پيچيده جوامع انساني عاجز و درمانده شد و به همين خاطر اسلوب‌هاي نوين علمي از جمله کل‌گرايي يا نگرش سيستمي به‌وجود آمد. پيچيدگي روزافزون مسايل جهان و طرح مسايل جديد از يک طرف و عدم کفايت مدل‌هاي مکانيستي و تفرقه در پيکر معرفت از جمله عواملي بود که باعث به وجود آمدن نظريه سيستم‌ها شد. به زعم پيروان اين نحله فکري جهان و همه موجودات و پديده‌هاي ‌آن مرتبط به هم هستند و از يک روند کلي و عمومي حاکم پيروي مي‌کنند. نگرش کل‌گرايي در چين، هند، ايران و يونان ريشه‌اي تاريخي و ديرينه دارد. تفکر ارگانيستي که در اوايل قرن بيستم شکل گرفت، ارگانيسم يا موجود زنده را کلي يکپارچه مي‌داند که خاصيت اجزاي ‌آن در تماميت و کليت ‌آن نهفته است. اين تفکر ارگانيستي، پايه نگرش سيستمي قرار گرفت.[9] در واقع نگرش متفکران سيستمي به جهان، بر مباني چهارگانه ذيل استوار است:
      1- تصور ارگانيک؛ يعني تصوري که ارگانيسم[10] را در مرکز طرح ادراک آدمي قرار مي‌دهد.
      2- کل‌نگري؛ يعني هر پديده به‌منزله موجودي زنده، داراي نظم، داراي روابط باز با محيط، خودتنظيم و هدفمند در نظر گرفته مي‌شود و به‌جاي توجه به اجزاي پديده‌ها بر کليت ‌آن‌ها تاکيد دارد و بر ‌آن متمرکز مي‌شود.
      3- مدل‌سازي؛ يعني متفکر سيستمي سعي مي‌کند که به‌جاي شکستن کل به اجزاي قراردادي، ادراک خود از پديده‌هاي واقعي را بر پديده‌هاي واقعي منطبق کند.
      4- بهبود شناخت؛ به طوري که يک متفکر و پژوهشگر نظام‌گرا درک کند که؛
      الف) زندگي در يک سيستم ارگانيک و در فراگردي پيوسته، استمرار دارد.
      ب) شناخت آدمي از يک کل، از طريق مشاهده فراگرد‌هايي که درون ‌آن به وقوع مي‌پيوندند، به‌دست مي‌آيد نه از طريق مشاهده اجزاي ‌آن کل.
      ج) آنچه که فرد مشاهده مي‌کند، خود واقعيت نيست، بلکه ادراک وي از واقعيت است.
      البته تفکر سيستمي در تضاد با تفکر تحليلي نيست، در واقع اين دو روش مکمل يکديگرند، نه جايگزين هم. با وجود اين، همان‌گونه که متفکران سيستمي دريافته‌اند مطالعه فراگردهاي به‌هم پيوسته اجزاي يک سيستم مفيدتر از تحليل ريز ‌آن‌هاست.[11] نگرش سيستمي در عين حال در درون خود نگرش تجزيه‌گرايي را نيز جاي داده است ليکن از ديدگاه سيستمي تجزيه عناصر هر پديده و تحليل ويژگي‌هاي ‌آن‌ها در کليت و يکپارچگي سيستم و بررسي روابط پايدارشان با يکديگر و با کل سيستم مورد نظر است نه جداي از کل پديده‌ها و به‌طور انتزاعي.[12] بنابراين هسته اصلي نگرش سيستمي اين است که براي مطالعه هر پديده بايد کليت ‌آن را به مانند يک سيستم در نظر گرفت و مورد مطالعه قرار داد.
      مفهوم نظريه عمومي سيستم‌ها
      لودويک فون برتالنفي، زيست‌شناس و متفکر اتريشي، مفهوم نظريه عمومي سيستم‌ها را در طي سال‌هاي 1930 و 1940 مدون کرد. وي که ازديدگاه ارگانيستي به موجودات زنده مي‌نگريست به‌تدريج دريافت که اين نظرگاه ميداني بس وسيع را دربر مي‌گيرد و مفهوم ارگانيسم نيز خود مفهومي جهان‌شمول است. برتالنفي با تکيه بر آنکه ارگانيسم‌ها، سيستم‌هاي بازي[13] هستند، يعني با محيط اطراف خود تبادل ماده‌اي دارند، خويشتن را از بستر علوم کلاسيک به مجراهاي نوين فکري سوق داد. به اين ترتيب نظريه سيستم‌هاي باز وي وسيله‌اي شد تا وي افکار خويش را اوج داده و محدوده آن را از زمينه علوم زيستي به شاخه‌هاي ديگر معرفت نيز گسترش دهد. ابداع نظريه عمومي سيستم‌ها از فراورده‌هاي گسترش چنين انديشه‌اي بوده است. رويکرد سيستمي که مکتب ارگانيستي و کلي‌گرايي را شامل مي‌شده، نگرشي جامع به موجوديت‌ها بوده و برعکس شيوه‌هاي فکري تجزيه‌گرايانه و اتمي جوينده حقيقت را از غرق شدن در بطن جنبه يا هسته‌اي خاص از موجوديت‌ها و پديده‌ها به دور مي‌داشته است.[14] بنابراين نگرش سيستمي مي‌تواند در همه شاخه‌هاي علوم گسترش يابد.
      هدف نظريه عمومي سيستم‌ها کشف قوانين و نظم ذاتي پديده‌هاست، از اين‌رو مي‌توان ‌آن را سيال‌ترين نظريه سيستمي به‌شمار آورد، زيرا در چهارچوب نظري ‌آن هيچ نظريه قاطعي ارايه نشده است.[15] بنابراين انديشمندان معمولا به‌جاي تعريف مستقيم اين نظريه، اصولي عمومي را که هر سيستم به‌عنوان پديده مورد مطالعه نظريه سيستم‌ها دارد را ذکر کرده‌اند. انديشمندان درباره اصول و ويژگي‌هاي کلي زير در مورد سيستم‌ها اتفاق نظر دارند:
      1- ارتباط و وابستگي متقابل؛ عناصر مستقل و غيرمرتبط هرگز نمي‌توانند يک سيستم را به‌وجود آورند.
      2- کل‌گرايي؛ کليت‌هاي نظام‌مند را نمي‌توان با تجزيه شناخت، بلکه ‌آن‌ها را به‌عنوان يک سيستم مي‌توان شناخت.
      3- هدفمندي؛ تعامل سيستمي بايد نتيجتا به هدف يا اهدافي منتهي شود و نهايتا تعادل نويني را به وجود آورد.
      4- فرايند؛ همه سيستم‌ها براي تحقق اهدافشان درون‌دادهاي خود را تحت يک فرايند مشخص و معين به برون‌داد مبدل مي‌سازند.
      5- درون‌داد و برون‌داد؛ همه سيستم‌ها داراي ورودي و خروجي‌اند. در سيستم‌هاي بسته مثلا يکبار ورودي براي هميشه وارد سيستم مي‌شود ولي در سيستم‌هاي باز ورودي‌هاي اضافي به‌طور منظم از محيط دريافت مي‌گردد.
      6- فرسايش؛ در داخل همه سيستم‌ها مقداري بي نظمي و تصادف وجود دارد که سبب فرسايش دروني ‌آن‌ها مي‌شود.
      7- قانونمندي و نظم؛ عناصر تشکيل دهنده يک سيستم به‌گونه‌اي منظم و قانونمند با يکديگر در ارتباطند که اهداف ‌آن‌ها قابل تشخيص و تميز است.
      8- سلسله‌مراتب؛ هر سيستم پيچيده از سيستم‌هاي ساده‌تر تشکيل شده و خود جزيي از يک سيستم پيچيده‌تر است (اين سلسله‌مراتب از دوسوي تا بي‌نهايت ادامه مي‌يابد).
      9-تفکيک و تمايز؛ در سيستم‌هاي پيچيده واحدهاي تخصصي براي نقش‌هاي ويژه وجود دارند و اين ويژگي همه سيستم‌هاي پيچيده است.
      10- هم‌پاياني و چندپاياني؛ سيستم‌هاي باز راه‌هاي متفاوت و جانشيني براي تحقق اهداف خود در فرايند تبديل درون‌داد به برون‌داد، فراروي خود دارند تا به اهداف خود جامه عمل بپوشانند. با توجه به ويژگي‌هاي فوق مي‌توان يک شرکت، بيمارستان يا يک دانشگاه را به‌عنوان سيستم در نظر گرفت و آن را از ابعاد متعدد بررسي کرد.[16]
      ورود انديشه سيستمي به حوزه علوم اجتماعي و جامعه‌شناسي
      در ابتدا نظريات کلاسيک در جامعه‌شناسي بر انديشه‌هاي مکانيستي و قالب‌هاي فکري متداول در علوم فيزيک کلاسيک متکي بود، چنانکه مفاهيمي چون تعادل، توازن قوا، سکون اجتماعي و قانون سکون يا اينرسي که در علم فيزيک براي اجسام مادي وجود داشتند، در جامعه‌شناسي نيز راه يافته بودند. در نتيجه دانش اجتماعي کلاسيک، چهره فيزيکي به خود گرفته، در واقع نوعي جامعه‌شناسي فيزيکي و علم فيزيک اجتماع پديد آمده بود. با پيشرفت علومي چون زيست‌شناسي و تفکر اجتماعي، مسلم شد که پديده‌هاي اجتماعي از قوانين فيزيک پيروي نکرده و سيستم‌هاي بسته‌اي نيستند. چنان‌که متفکران اوليه جامعه‌شناسي همچون اسپنسر جامعه را شبيه ارگانيسم زنده قلمداد کردند.‌[17] با نگرش به متون علمي ديده مي‌شود که بعد از وايتهد و به پيروي از او جي فورستر (Jay Forrester) نياز به کاربرد تفکر سيستمي را در جامعه و علوم اجتماعي مورد مطالعه قرار داد. وي بر اين عقيده بود که نگرش سيستمي را مي‌توان مثل علوم مهندسي در علوم اجتماعي نيز به‌کار برد. طيف گسترده نظريه‌هاي جامعه‌شناسي معاصر همراه با آشفتگي و تضادهاي دامن‌گيرش انسان را به اين نتيجه مي‌رساند که پديده‌هاي اجتماعي را به‌عنوان سيستم‌ها در نظر آورد. اگر علوم اجتماعي را شامل جامعه‌شناسي، اقتصاد، علم سياست، روا‌ن‌شناسي اجتماعي، مردم‌شناسي فرهنگي، زبان‌شناسي و بخش بزرگي از تاريخ قلمداد کنيم و علم را کوششي مبتني‌بر قانون تعريف کنيم (ترتيبي از واقعيت‌ها و تدويني از تعميم‌ها) پس با اطمينان مي‌توانيم بگوييم که علوم اجتماعي، علم سيستم‌هاي اجتماعي است و بنابراين به يمن پيدايش وجوه مشترک بسيار از قبيل تجزيه‌گرايي، ذره‌گرايي و کل‌گرايي در علوم مختلف، اعم از فيزيک و زيست‌شناسي و روان‌شناسي و علوم اجتماعي، يک تفکر همه‌جانبه و سيستمي ضروري مي‌نمود.[18]
      جامعه‌شناسي با رشته‌هاي پيوسته‌اش اساسا مطالعه گروه‌ها يا سيستم‌هاي اجتماعي است. از گروه‌هاي کوچک مانند خانواده يا گروه کارکنان سازمان‌هاي رسمي و غيررسمي گرفته تا بزرگ‌ترين واحدهايي چون ملت‌ها، بلوک‌هاي قدرت و روابط بين‌المللي.[19] جامعه‌شناسي مبتني‌بر نگرش سيستمي به کليه عناصر و اجزاءجامعه (نظير گروه‌ها، اقشار و طبقات اجتماعي، نهادها و سازمان‌هاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي و فرهنگي) به‌عنوان عناصر سيستم‌هاي باز اجتماعي که با محيط پيرامون خود در يک سلسله‌روابط متقابل‌اند، مي‌نگرد و در نهايت در پي کشف قانونمندي حاکم بر ‌آن‌ها از طريق يک تحليل جامع و کلي مجموعه عناصر ياد شده و تاثيرات متقابل آنان با بهره‌گيري از مجموع روش‌هاي تحقيق است.[20]
      محققان در سده بيستم، اشکال مختلف نظريه سيستم‌ها را به‌کار بستند، و در اين ميان نظريه کارکردگرايي ديرپاترين و نيرومندترين ‌آن‌ها بود.[21] مهم‌ترين انديشمنداني که در حوزه جامعه‌شناسي نگرش سيستمي را به خدمت گرفتند تالکوت پارسونز امريکايي و شاگرد آلماني وي نيکلاس لومان بود.
      تالکوت پارسونز؛کارکردگرايي پارادايم مسلط جامعه‌شناسي در نيمه اول قرن بيستم بود. کارکردگرايي مي‌کوشد تا هر نهاد مشخص اجتماعي و فرهنگي را در قالب پيامد‌هايي که براي جامعه به‌مثابه کل دارد، تبيين کند. پيچيده‌ترين تفسيري که از کارکردگرايي در دست است حاصل کار تالکوت پارسونز است. وي از رويکرد سيستمي سود جسته و جامعه را به‌عنوان يک سيستم در نظر مي‌گرفت که داراي چهار پيش‌نياز کارکردي است که براي بقاء به انجام ‌آن‌ها نياز است. اول سازگاري با محيط بيروني که وظيفه خرده‌سيستم اقتصاد است. دوم هدف‌جويي که به عهده خرده‌سيستم (نهاد) سياسي است. سوم يکپارچگي که نظم دروني سيستم را حفظ مي‌کند و به عهده قانون است. چهارمين نياز حفظ الگو است که متضمن انگيزش اعضاي سيستم براي انجام کارهايي است که از ‌آن‌ها خواسته مي‌شود و به عهده خرده‌سيستم فرهنگي است.[22] انتقاد اصلي از کارکردگرايي، به‌ويژه در تفسير پارسونز، اين است که بر حفظ و وجود تعادل، همسازي، هم‌ايستايي، ساختارهاي نهادي پويا و غيره بيش از حد تاکيد مي‌کند و نتيجه اينکه تاريخ، فرايند، تغيير اجتماعي، تکامل هدايت‌شده دروني و غيره دست‌کم گرفته مي‌شوند و دست‌بالا به عنوان (مفاهيم) انحرافي با ارزش منفي ضمني ظاهر مي‌گردند. بنابراين به نظر مي‌رسد که اين نظريه (کارکردگرايي) از نوع نظريه‌هاي محافظه‌کارانه و همنواگرانه‌اي باشد که از سيستم (مثلا جامعه) به‌گونه‌اي که هست دفاع مي‌کند و به‌طور مفهومي تغيير اجتماعي را ناديده انگاشته و مانع ‌آن مي‌شوند. در حالي‌که نظريه عمومي سيستم‌ها، حفظ و وجود تغيير، نگهداري از سيستم و کشمکش دروني را به يکسان در هم مي‌آميزد و بنابراين مي‌توان ‌آن را به‌‌عنوان چارچوب منطقي مناسب در نظريه پيشرفته جامعه‌شناسي به‌کار برد.‌[23]
      نيکلاس لومان (1988-1927)؛انتقاد اصلي برتالنفي بر نظريه پارسونز، وجود درجه‌هاي متفاوت يکپارچگي بود (نه يکپارچگي دايمي بلکه يکپارچگي ضعيف يا قوي) که هسته اصلي تفکر نوکارگردگراياني چون نيکلاس لومان شد. لومان يکپارچگي را فرايندي با ثبات دايمي نمي‌دانست تفاوت‌هاي فردي منبعي دايمي براي ايجاد بي‌نظمي در سيستم مي‌باشد. يکپارچگي از طريق تعيين و بستن مرز بين سيستم و محيط آشفته‌اي که سيستم در ‌آن قرار دارد به‌دست مي‌آيد. لومان تعداد خرده‌سيستم‌ها را بسيار بيشتر از چهار خرده‌سيستم پارسونزي مي‌دانست. به‌ نظر وي جامعه از تعداد بي‌شماري خرده‌سيستم‌هاي کوچک‌تر مانند گروه، قشر و طبقه تشکيل شده است. لومان با ارايه مفهوم خودمرجعي معتقد است که سيستم‌ها براي انجام وظايف و کارکرد‌هايشان نيازي به مرجع و ابزاري بيرون از خود ندارند. هر سيستمي در درون خودش و بر اساس منطق دروني ارتباطي‌اش بي‌نياز به ديگر سيستم‌ها قادر به ادامه حيات است و اين مساله باعث تفکيک سيستم‌ها از يکديگر مي‌شود. پيوند ميان خرده‌سيستم‌ها به‌وسيله رسانه‌هاي نمادين حفظ مي‌شود که در کل، انسجام سيستم را تامين مي‌کنند، مثلا رسانه نمادين ماليات رابطه خرده‌سيستم‌هاي اقتصاد و سياست را برقرار مي‌کند.[24]
    http://pajoohe.ir/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C-System-Theory__a-46498.aspx
      از زمان‌هاي قديم مفهوم سيستم مورد توجه انديشمندان و فلاسفه قرار داشته است؛ ارسطو، ابن خلدون، مولوي، لايپ نيتز، هگل و هرمان هسه از جمله دانشمنداني هستند که به مفهوم سيستم توجه داشته‌اند. در قرن حاضر نيز هنري کندال از نخستين افرادي است که به مفهوم سيستم و طرز کار آن اشاراتي داشته است.[1]
      لودويگ فون برتالانفي (1901 تا 1972) از جمله متفکراني است که کمک شاياني به شناخت و ارائه نظريه سيستمي کرده است. در واقع مي‌توان گفت وي واضع نظريه عمومي سيستم‌ها به صورت مدون و علمي است؛ برتالانفي در اواخر 1920 نظريه ارگانيسمي را مطرح کرده است. وي مي‌گويد: از آن‌جا که اساسي‌ترين ويژگي‌هاي موجودات، در سازمان تشکيل دهنده آنان است، روش بررسي مرسوم که فقط به بررسي يک جزء يا يک فرآيند از آن‌ها مي‌پردازد، نمي‌تواند تشريح کاملي از آن موجود انجام دهد. همچنين نگرش تک‌ بعدي نيز نمي‌تواند اطلاعات جامعي درباره نحوه هماهنگي اجزاء و فرآيندهاي گوناگون ارگانيسم‌ها در اختيار ما بگذارد.[2] هدف نظريه عمومي سيستم‌ها کشف قوانين و نظم ذاتي پديده‌هاست، از اين‌رو مي‌توان ‌آن را سيال‌ترين نظريه سيستمي به‌شمار آورد، زيرا در چهارچوب نظري ‌آن هيچ نظريه قاطعي ارايه نشده است.[3]
      برتالنفي با تکيه بر آنکه ارگانيسم‌ها، سيستم‌هاي بازي هستند، يعني با محيط اطراف خود تبادل ماده‌اي دارند، خويشتن را از بستر علوم کلاسيک به مجراهاي نوين فکري سوق داد. به اين ترتيب نظريه سيستم‌هاي باز وي وسيله‌اي شد تا وي افکار خويش را اوج داده و محدوده آن را از زمينه علوم زيستي به شاخه‌هاي ديگر معرفت نيز گسترش دهد. ابداع نظريه عمومي سيستم‌ها از فراورده‌هاي گسترش چنين انديشه‌اي بوده است. رويکرد سيستمي که مکتب ارگانيستي و کلي‌گرايي را شامل مي‌شده، نگرشي جامع به موجوديت‌ها بوده و برعکس شيوه‌هاي فکري تجزيه‌گرايانه و اتمي جوينده حقيقت را از غرق شدن در بطن جنبه يا هسته‌اي خاص از موجوديت‌ها و پديده‌ها به دور مي‌داشته است.[4]
      ويژگي خاص اين نگرش توجه به کل يا کل گرايي است؛ قسمت اعظم مفاهيم مرتبط با آن در شناخت سازمان‌ها و درک صحيح موقعيت، و نيز اداره‌ي امور پديده‌هاي مرکب و پيچيده مورد استفاده قرار گرفته است.[5]
      تفکر سيستمي بر خلاف برخي از جنبش‌هاي فکري که در يک رشته‌ي علمي و در محدوده‌ي معيني نشو و نما کرده‌اند در خارج از محدوده‌ي يک علم معين متولد شد ودر محيطي ميان رشته‌اي رشد کرد. شايد تاثير تفکر سيستمي بيشتر برحوزه‌ي ابعاد انساني سازمان بوده است.[6]
      به نظر برتالانفي يک ارگانيسم صرفا مجموعه عناصر جداگانه نيست، بلکه سيستمي است داراي نظام و کليت. اين سيستم، به جاي آنکه مانند جامدات، به طور ظاهري متشکل از تعدادي اتم باشد، بيشتر موجوديتي شبيه شعله يا بلور دارد که به طور مرتب در حال تغيير و تبديل است. وي بر اين باور است که ارگانيسم را نمي‌توان با شيوه تفکر و روش‌هاي معمول در مکاتب مکانيستي شناخت و بايستي طرز تفکر نويني را براي شناخت موجودات ارگانيک ابداع کرد.[7]
      مباني چهارگانه تفکر سيستمي
      نگرش متفکران سيستمي به جهان، بر مباني چهارگانه ذيل استوار است:
      1- تصور ارگانيک؛ يعني تصوري که ارگانيسم را در مرکز طرح ادراک آدمي قرار مي‌دهد.
      2- کل‌نگري؛ يعني هر پديده به‌منزله موجودي زنده، داراي نظم، داراي روابط باز با محيط، خودتنظيم و هدفمند در نظر گرفته مي‌شود و به‌جاي توجه به اجزاي پديده‌ها بر کليت ‌آن‌ها تاکيد دارد و بر ‌آن متمرکز مي‌شود.
      3- مدل‌سازي؛ يعني متفکر سيستمي سعي مي‌کند که به‌جاي شکستن کل به اجزاي قراردادي، ادراک خود از پديده‌هاي واقعي را بر پديده‌هاي واقعي منطبق کند.
      4- بهبود شناخت؛ به طوري که يک متفکر و پژوهشگر نظام‌گرا درک کند که؛
      الف) زندگي در يک سيستم ارگانيک و در فراگردي پيوسته، استمرار دارد.
      ب) شناخت آدمي از يک کل، از طريق مشاهده فراگرد‌هايي که درون ‌آن به وقوع مي‌پيوندند، به‌دست مي‌آيد نه از طريق مشاهده اجزاي ‌آن کل.
      ج) آنچه که فرد مشاهده مي‌کند، خود واقعيت نيست، بلکه ادراک وي از واقعيت است.
      البته تفکر سيستمي در تضاد با تفکر تحليلي نيست، در واقع اين دو روش مکمل يکديگرند، نه جايگزين هم. با وجود اين، همان‌گونه که متفکران سيستمي دريافته‌اند مطالعه فراگردهاي به‌هم پيوسته اجزاي يک سيستم مفيدتر از تحليل ريز ‌آن‌هاست.[8]
      اهميت و کاربرد نگرش سيستمي در مطالعات سازمان و مديريت
      نظريه سيستمي از جمله رهيافت‌هاي سيستمي و اقتضايي به مديريت محسوب مي گردد و مبتني بر اين تفکر است که بايد سازمان را به منزله يک کل نظام يافته در نظر گرفت. بر مبناي اين نظريه، از تحليل داده‌ها براي حل مسائل و اتخاذ تصميم استفاده مي‌شود.[9]
      رهيافت سيستمي، با در نظر گرفتن چهارچوبي براي تجسم عوامل و متغيرهاي داخلي و خارجي سازمان در قالب يک مجموعه واحد، به شناخت «خرده سيستم‌ها»، «سيستم اصلي» و «ابر سيستم پيچيده محيط بر سازمان» کمک مي‌کند. بدين ترتيب مي‌توان با در نظر گرفتن کارهاي برنامه‌ريزي شده و کارهاي انجام شده توسط هر خرده سيستم از سيستم کلي سازمان، براي بهبود فعاليت سازمان در مسير تحقق ماموريت آن اقدام کرد. به طور کلي مي‌توان گفت تحليل هر پديده‌اي در نظريه سيستمي، با توجه به عناصر اصلي آن (داده‌ها، فراگرد، بازداده‌ها) انجام مي‌پذيرد.[10]
      نگرش سيستمي از آن جهت توصيه شده است که براي درک پيچيدگي‌هاي سازمان زنده به صورت بالقوه مفيد واقع مي شود.[11]
      ديدگاه سيستمي همه مديران را ترغيب مي‌کند تا محيطي را که بر فعاليت‌هاي سيستم آنها تاثير مي‌گذارد، مشخص نموده و آنرا بشناسند. همچنين به مديران کمک مي‌کند تا سازمانها را به عنوان الگو‌هاي با ثبات همراه با مرزهاي مشخص ببينند و در خصوص اينکه چرا سازمانها در برابر تغييرات از خود مقاومت نشان مي‌دهند اطلاعاتي را به دست آورند؛ نهايتاً اينکه توجه مديران را به داده‌هاي مختلف پردازش داده‌ها به صورتي گوناگون به منظور نائل شدن به اهداف هدايت مي‌کند.[12]
      رويکرد سيستمي نسبت به اثر‌بخشي چنين اظهار مي‌دارد که سازمان‌ها متشکل از قسمت‌هاي فرعي مرتبط بهم هستند اگر قسمتي از اين سيستم ضعيف عمل کند، اثر عملکرد آن بر عملکرد کل سيستم موثر واقع مي‌شود؛ اثربخشي مستلزم آگاهي و تعاملات موثر با عوامل محيطي است.[13]
      بنابراين، فردي که جهان بيني و نحوه تفکر خود را بر نگرش سيستمي استوار مي‌سازد نه تنها از يک بعدي بودن و قشري فکر کردن مبري است و از تعصب ناآگاهانه و يک‌سونگري دوري مي‌جويد، بلکه با بررسي کامل درباره کليت يک موضوع و در نظر گرفتن کليه ارتباطات، در حد امکان مي‌کوشد تا به شناخت کاملتري از موضوعات و سيستم‌هاي محيطي خويش دست يابد و در موقعيت شناخته شده‌اي وظايف خويش را انجام دهد.[14]
      اجزاي سيستم
      اجزاي يک سيستم عبارتند از:
      درونداد: عناصري که وارد سيستم مي شوند که سه نوع مي‌تواند باشد. زنجيره‌اي، تصادفي و بازخورد.[15]
      فرايند: جريان عمليات يک سيستم که بر روي درونداد صورت مي‌گيرد و بر ارزش و سودمندي آن‌ها افزوده مي‌شود.[16]
      برونداد: چيزهايي که يک سيستم به محيط خود يا سيستم‌هاي مجاور خود صادر مي‌کند. آنچه که يک سيستم با هدف قبلي (طبق انتظار) و يا اتفاقي (غير منتظره) توليد مي‌کند.[17]
      بازخور: کسب اطلاعات لازم درباره عملکرد خود. بازخور به دو صورت مثبت و منفي است که نوع منفي از اطلاعاتي حاکي مي‌شود که تفاوت و انحرافي از هدف سيستم وجود دارد که نياز به تصحيح دارد و سيستم را در راستاي اهداف و مواضع پيشين نگه مي‌دارد. بازخورد مثبت نشان دهنده اين است که انحرافي در برونداد نيست و پيشنهادي براي تغيير و توسعه سازمان تلقي مي‌شود.[18] به عبارت ديگر، بازخور فرآيندي است که در آن بخشي از ستاده‌ها به عنوان اطلاعات به درونداد بازخورانده مي‌شود و به اين ترتيب، سيستم را خود کنترل مي‌سازد؛ مانند ترموستات که وظيفه حفظ دماي ثابت را بر عهده دارد.[19]
      محيط سيستم: سيستم از عوامل محيطي تاثير مي‌پذيرد و بر آن اثر مي‌گذارد. به عبارت ديگر، سيستم و عوامل محيطي (مانند عوامل طبيعي، فرهنگي، ايدئولوژيکي، اجتماعي،سياسي، اقتصادي و...) بر هم کنش و واکنش متقابل دارند. به اين ترتيب محيط سيستم را عواملي تشکيل مي‌دهند که اگرچه جزء سيستم نيستند، اما با تغيير در هر يک از آن‌ها مي‌تواند موجب تغييراتي در سيستم شود. بنابراين محيط سيستم شامل کليه متغيرهايي است که مي‌توانند در وضع سيستم موثر باشند و يا از سيستم تاثير پذيرند.[20]
      ويژگي‌هاي سيستم[21]
      براي يک سيستم ويژگي‌هايي بيان شده است که عبارتند از:
      چرخه فعاليت: بروندادهاي سيستم به محيط، زمينه تکرار فعاليت سيستم را فراهم مي‌کند و الگوي فعاليت سيستم چرخشي است.
      آنتروپي: قانون عمومي طبيعت است که سيستم‌ها بر اثر گذشت زمان ميل به بي‌نظمي و فروپاشي دارند و هر شکل سازمانداري به سوي بي‌سازماني حرکت مي‌کند. سيستم‌ها براي مقابله با آن واکنش‌هايي را نشان مي‌دهند تا زنده بمانند و آنگاه آنتروپي منفي مطرح مي‌شود.
      کدگزاري: به مکانيسم گزينش دروندادها که براي سيستم معنا دارد، کدگذاري گفته مي‌شود. يعني سيستم هر دروندادي را نمي‌پذيرد.
      همپاياني و چندپاياني: همپاياني يعني با شرايط متفاوت اوليه به نتايج يکسان رسيدن. چندپاياني يعني با شرايط اوليه يکسان، به نتايج متفاوت رسيدن. اين دو مفهوم مي‌رساند که سيستم‌ها لزوما ً از يک عامل جبري پيروي نمي‌کنند و رفتار آن‌ها تابع علت‌هاي مختلف است.
      متغيرها و پارامترها: ساختار و کارکرد سيستم تحت تاثير عوامل دروني و بيروني قرار مي‌گيرند. به عوامل درون سيستم، متغير و عوامل بيرون سيستم، پارامتر گويند.
      حالت پابرجا و تعادل پويا: حفظ نسبت مبادلات انرژي و مواد با محيط و روابط ميان اجزاي خود سيستم که در امتداد يک پيوستار حفظ مي‌شود، حالت پابرجا گفته مي‌شود. رشد و توسعه و تکامل سيستم که تعادل پويا است.
      يکپارچگي و هماهنگي: در نتيجه تفکيک و تخصصي شدن کارکرد‌ها، فراگردهاي نياز است که فعاليت ها را يکپارچه و هماهنگ سازد.
      طبقه‌بندي سيستم‌ها[22]
      طبقه‌بندي‌هاي مختلفي از سيستم‌ها وجود دارد که در اينجا پنج نمونه از آن ذکر مي شود:
      الف. طبقه‌بندي رفتاري
      در اين طبقه‌بندي از دو معيار هدف و روش رسيدن به هدف، استفاده مي‌گردد. بر اين اساس، چهار نوع مشهور از سيستمها تعريف مي گردد:
      1. سيستم حافظ حالت (State-Maintaining System). سيستمي است که هدف و روش رسيدن به هدف را خودش انتخاب نمي‌کند بلکه از قبل در ساختار آن گنجانيده شده است. اين سيستم فقط در برابر تغييرات عکس العمل نشان مي‌دهد. آنچه اين سيستم انجام مي‌دهد بطور کامل بستگي به رويداد علت رفتار و ساختار آن دارد. به عنوان مثال، سيستم حرارتي يک ساختمان را در نظر بگيريد که بطور خودکار دماي ساختمان را در مقدار مشخصي نگه مي‌دارد. مثال ديگر قطب نماست که همواره به جهت مشخصي اشاره دارد. سيستمهاي حافظ حالت قادر به يادگيري نيستند چون خودشان رفتارشان را انتخاب نمي‌کنند. به عبارت ديگر، اين سيستم‌ها با تجربه بهبود نمي‌يابند.
      يک سيستم حافظ حالت، بايد قادر باشد بين تغييرات حالتي که در سيستم يا محيط رخ مي‌دهد تشخيص و تميز قائل شود.
      2. سيستم هدف‌جو (Goal-Seeking System). سيستمي است که هدف را خودش انتخاب نمي‌کند اما روش رسيدن به هدف را خود انتخاب مي‌نمايد. هدف اين سيستم رسيدن به حالت مشخص است و قادر به انتخاب رفتار است. اين نوع سيستمها اگر حافظه داشته باشند، مي‌توانند در طول زمان کارايي خود را افزايش دهند. به عنوان مثال، سيستمهاي با راننده خودکار از اين قبيل هستند.
      وجودي که بتواند رفتارهاي مختلف داشته باشد (راههاي مختلف را برگزيند)، اما در محيط‌هاي گوناگون فقط يک نتيجه را حاصل نمايد، سيستمي هدف‌جو است.
      3. سيستم هدفمند (Purposeful System). اين نوع سيستم، هم هدف و هم روش رسيدن به هدف را خودش انتخاب مي‌نمايد. انسانها مشهورترين مثال براي اين نوع سيستم هستند. رفتار يک موجود هدفمند، هرگز تماما از بيرون تعيين نمي‌شود و حداقل بخشي از آن ناشي از انتخاب و تصميم خود موجود است. سيستم هدفمند حتي تحت شرايط ثابت محيطي نيز مي‌تواند هدفش را تغيير دهد.
      4. سيستم آرمان‌مند (Ideal-Seeking System). سيستمي است که به جاي هدف، يک آرمان را دنبال مي کند.
      ب. طبقه‌بندي بولدينگ
      بولدينگ، سيستمها را به 9 سطح تقسيم مي‌کند بنحوي ‌که قوانين سطوح پايين‌تر در سطوح بالاتر نيز صادق است. ولي سطوح بالاتر، هريک داراي خصوصيات خاصي است که آنرا از سطوح قبلي متمايز مي‌کند:
      1. ساخت (structure): قوانين استاتيک، توجيه کننده رفتار اين سطح است. مثال آن، صندلي است.
      2. سيستم‌هاي متحرک يا بطور کلي حرکت (motion): قوانين ديناميک، توجيه کننده خصوصيات اصلي اين سطح است. حرکات و تغييرات اين سيستمها از پيش شناخته شده و معلوم است.
      3. سايبرنتيک (cybernetic): سيستمهايي هستند که توسط مکانيزم بازخور کنترل مي‌شوند. ترموستات ساده‌ترين، و کامپيوتر جالب‌ترين پديده اين سطح است. فهم سايبرنتيک، قدم اول در بررسي رفتار سيستم‌هاي سطح بالاتر است.
      4. تک ياخته يا سلول (cell): پديده حيات در اين سطح ظاهر مي شود.
      5. گياهان: کار گروهي بين سلولها، تقسيم کار و اجتماع سلولي مربوط به اين سطح است.
      6. حيوانات: در اين سطح، گيرنده‌هاي اطلاعاتي براي تشخيص علامات بوجود مي‌آيد. حيوانات کوشا براي حفظ و بقاي خويش هستند.
      7. انسان: شايد انسان تنها موجودي است که مي‌داند که مي‌ميرد. گيرنده‌هاي اطلاعاتي در اين سطح به تکامل خود مي‌رسند و با درک بعد زمان و قدرت تشخيص و تحليل علامات و اطلاعات و ربط آنها به يکديگر، انسان تصويري از محيط براي خود مي‌سازد و مداخله آن تصوير بين محرک و عکس‌العمل، شناخت و پيش‌بيني عکس‌العمل را مشکل مي‌سازد.
      انسان قدرت اداره کردن اطلاعات نمادي را دارد. زبان انساني ويژگي‌هايي دارد که در هيچ موجود ديگري وجود ندارد.
      8. نظام اجتماعي (social system): پيچيده‌ترين سطح سيستم‌هاي باز است. واحد اين سيستم‌ها انسان نيست بلکه نقشي است که به وي واگذار شده است. مديريت را مهندسي سطح هشتم سيستم‌ها دانسته‌اند.
      9. سيستم‌هاي ناشناخته
      ج. طبقه بندي بر اساس هدفمندي سيستم و اجزاء:
      بر اساس هدفمند بودن سيستم و اجزاء تشکيل دهنده آن، سيستم‌ها را به صورت زير تقسيم مي‌کنند:
      1. سيستم‌هاي جبري: سيستم‌هايي که نه خودشان به عنوان يک کل و نه اجزايشان از خود هدفي دارند. سيستم‌هايي هستند که رفتارشان جبري است. ماشين‌ها نمونه کامل اين گونه سيستم‌ها هستند. مثلا اتومبيل، بادبزن برقي و ساعت، نمونه‌هايي از سيستم‌هاي جبري محسوب مي‌شوند. اگر چه سيستم‌هاي جبري از خود هدف و مقصودي ندارند اما غالبا در خدمت اهداف يک و يا چند وجود خارج از خودشان مانند سازندگان، کنترل کنندگان و يا استفاده کنندگان‌شان هستند.
      2. سيستم‌هاي جاندار: سيستم‌هاي جاندار از خود هدف دارند اما اجزاي آن‌ها چنين نيستند. آشناترين مثال براي اين دسته از سيستم‌ها، حيوانات و از جمله انسان‌ها هستند. امروزه حيات با مفهوم "خود تجديد شوندگي" تعريف مي شود که اين مفهوم عبارت است از نگاهداشت واحدها و کليت در حالي که اجزاء پيوسته و يا به صورت ادواري از هم جدا و بازسازي شوند، به وجود آيند و نابود شوند، توليد شده و به مصرف برسند.
      3. سيستم‌‌هاي اجتماعي: سيستم‌هاي اجتماعي از قبيل شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و انجمن‌ها اهدافي براي خود دارند و دربردارنده اجزايي هستند که آنها نيز براي خود اهدافي را دارا هستند.
      4. سيستم‌هاي زيست محيطي: اين گونه سيستم‌ها بر خلاف سيستم‌هاي اجتماعي از خود هدفي ندارند، در عين حال به اهداف اجزاي خود از جمله ارگانيسم‌ها و سيستم‌هاي اجتماعي خدمت مي‌کنند.
      د. طبقه‌بندي بر اساس رابطه با محيط
      سيسم‌ها را بر اساس رابطه با محيط به دو نوع باز و بسته تقسيم مي‌کنند:
      1. سيستم باز (open system): سيستمي که با محيط خود به يک تعادل پويا رسيده باشد.
      2.سيستم بسته (closed system): سيستمي که با محيط خود به يک تعادل ثابت رسيده باشد.
      ه. طبقه بندي بر اساس مکانيک يا ارگانيک بودن
      1. سيستم مکانيکي: سيستمي که براساس قانون‌مندي تحميل شده توسط ساختار دروني و قوانين علي ذاتي‌اش عمل مي‌کند. مثل يک ساعت يا يک اتومبيل.
      2. سيستم ارگانيکي: سيستمي که حداقل يک هدف يا مقصود خودشان دارند. مثل حفظ بقا، که رشد براي آن عاملي ضروري تلقي مي‌شود.
    http://new-philosophy.ir/wp-content/uploads/2015/12/K-I1094.pdf
      فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      1
      نقد کي ير کگور عليه سيستم پردازي هگل
      امير دل زنده نژاد
      دانشجوي دکتري فلسفه و کالم
      يداله رستمي
      عضو هيأت علمي دانشگاه پيام نور ايالم
      چکيده :
      در اين مقال به يکي از مهمترين ابعاد تفکر کي ير کگور يعني قيام عليه هگل و هر گونه سيستم پردازي فلسفي
      مي پردازيم.ديالکتيک کي ير کگوري را در جدال با ديالکتيک عقلي هگلي قرار مي نهيم .تا جائيکه امکان
      دارد آن قسمت از ابعاد فکري او که به طرد مفهوم پردازي سيستماتيک فلسفي مي پردازد راواکاوي خواهيم
      نمود و نشان مي دهيم که چگونه بدون اعتقاد و بنا کردن يک سيستم فلسفي به کنکاش در مورد معناي جهان ،
      زندگي و انسان مي پردازد واو را يکي از پيشگامان نقد مدرنيته و مبشرپست مدرنيسم قرار مي دهد و
      خواستگاهاي تفکر انضمامي و وجودي را در تفکر کي ير کگور نشان مي دهيم و به بديل هاي فکري عليه
      دستگاه هگلي در متون کي ير کگور در حد توان خود اشاره خواهيم نمود اميد است اين مقال راهي را به
      سوي شاناسائي هر چه بيشتر فرهنگ مغرب زمين براي مباحثات تطبيقي و انتقادي بگشايد .
      مفاهيم کليدي: سيستم پردازي ، ترس اگاهي ،هگل ،انضماميت ،ايمان و ديالکتيکفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      2
      وقتي به خوانش کي يرکگور)8111-8181( از هگل مي پردازيم بايستي در نظر داشته باشيم که منظور هگل در
      نوشته هاي او کيست؟به اعتقاد برخي از کي يرکگور شناسان ،در زمان اين فيلسوف دانمارکي ،فضاي
      دانشگاهي افکار هگل را مغلوب خود کرده بود وحتي حيطه فرهنگ هم متاثر از هگل شده بود .) clare .
      pg. 46 carlile)بسياري از اساتيد دانشگاهي و فيلسوفان دانمارکي به دفاع و تفسير از سيستم هگل مشغول
      بودند .البته نبايد فراموش کرد که خوانش کي يرکگور از هگل نيازمند سنجش و ارزيابي است چون مواجه او
      با نوشته هاي هگل مستقيم از متن نبوده و خوانش هاي دست دوم و تفاسير هگلي از متون هگل بيشتر مورد
      توجه او بوده است)همان ص 64( بخصوص که او متاثر از برداشت هاي شلينگ از هگل است Tom (0
      pg.146,Rockmore(آشنائي کي ير کگور با شلينگ در برلين ،نقش موثري در گريش ضد هگلي او
      داشت. همانطور که ذکر نموديم بيشتر نقدش متوجه هگليان دانمارکيست .او هگل را مستقيما" مورد نقد قرار
      نمي دهد بلکه به طور غير مستقيم و و استعاره ائي به صورت کنايه آميز از زبان شخصيتهاي کتابهايش استفاده
      مي کند تا يک فضاي دراماتيک بين تفکر هگلي و تفکر شخص موجود و فرديت يافته در متن آثار ش توليد
      نمايد )pg.48.clare carlile( به هر حال وقتي کي ير کگور از مفاهيمي مثل "سيستم" "فلسفه انتزاعي"
      "ايده ها "و "واسطه" استفاده مي کند منظورش فلسفه هگليست.
      به اعتقاد بر خي از متفکران ،کتاب دستنوشته هاي متاخرعلمي کي ير کگور يک نقطه عطفي در طول تاريخ
      فلسفه غرب محسوب مي شود)pg.72، Shelly O Hara Wiley( بيشترمطالب اين کتاب به مباحثي ضد
      هگلي مي پردازد و اين نقد نه تنها هگل را مورد توجه قرار مي دهد بلکه هر گونه سيستم فلسفي را بهعنوان يک
      نظام مورد هدف و حمله خودش قرار مي دهد.فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      3
      از ديد کي ير کگور فلسفه هگل رو به گذشته و تاريخ داردو عالوه براينها شخص را محصور در جبرتاريخ
      مي نهد و نه تنها راهي را براي اختيار فردي باز نمي گزارد بلکه هيچ راهنماي اخالقي را نمي تواند بدست دهد
      چون فردي وجود ندارد وهمه اش جبر است واين تاريخ مطلق است که اراده اش را به اراده افراد تحميل مي
      کند)pg.53 ، glenn kirkonnell(.بهتر است کالم خود کي ير کگور را از زبان قاضي ويليام که يکي از
      اسامي مستعار اورا در نقد فلسفه هگل وهر گونه فلسفه ورزي است بياوريم:
      "فلسفه به گذشته برمي گردد به سمت تماميت تاريخ تجربه شده جهان. آن، نشان مي دهد که چگونهعناصر
      گفتماني در يک وحدت باالتري جمع مي شوند و به تامل مي پردازدو اين تامل را تکرار مي کند اگر چه
      آنگونه براي من به نظرمي رسد که هيچ گونه سوالي را که مي پرسم جواب نمي دهد زيرا من دارم در مورد
      آينده سوال مي پرسم .من مي پرسم که چه چيزرا بايستي انجام دهم اگرنخواهم فيلسوف باشم؟ من يک مرد
      متاهل هستيم و بسيار دور ازيک ذهن فلسفي قرار دارم اما براي پاسخ دادن به سوالم به علم رجوع مي کنم و
      جوابي نمي يابم اين امرمتعلق است بهغرور تامل که در روزگار ما جريان دارد که جواناني را مي بينيم که مي
      توانند برمسيحيت و کفر مداقه کنند و با نيروي عظيم تاريخ بازي مي کنند و کساني که قادر نيستند که به بشر
      معمولي بگويند که چه چيزرا بايد در زندگي روزانه خويش انجام دهد و حتي خودشان هم نمي دانند که براي
      خودشان هم چکار کنند )يعني دانشمندان روزگار کگور(") همان ص16(.......
      نقد کي ير کگور اين است که سيستم هگلي ادعاي تماميت مطلق و کليت داردو ادعا مي کند که اين نظام
      کامل و تمام مي تواند همه موضوعات بشري را توضيح دهد و زيرتوجيه و تفسير عقالني خودش جا دهد.
      واقعيت در نزد هگل امري عقالي است وعقالني واقعيت است کي ير کگور به هگل مي تازد که فيلسوف،
      خودش در بيرون سيستم ايستاده است و کاخي انتزاعي مي سازد که هيچ گونه ربطي به زندگي او ندارد .سيستمفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      4
      هميشه از يک جائي و بنيادي شروع مي شود و کي ير کگور به آن بنياد حمله مي کند که آن گزاره هاي
      بنيادين از کجا آمده اند؟ يعني براي ايجاد يک نظام بايستي بعضي از گزاره ها را پيش فرض گرفت که بدون
      واسطه بايستي آنها را بپذيريم .نمي شود در مورد آن پيش فرضها چون و چرا و استدالل نمود زيرا اين استدالل
      و چون و چرا تا ابد ادامه داردو هيچ گاه پايه هاي يک نظام شکل نمي گيرد پس کي ير کگور از اينکه بايستي
      براي تشکيل يک نظام بعضي گزاره هارا بي چون و چرا پذيرفت معترض است. در گفتار و طنزي که از
      تماميت سيستم هگلي دارد مي گويد که :
      "اگر خداوند حقيقت را دردست راستش قرار داده باشد ودر دست چپش يک تالش را براي رسيدن به حقيقت
      .... اگر به من بگويند که انتخاب کن !من متواضعانه دردست چپش ودر محضرش خواهم افتاد و خواهم
      گفت:پدر!بده! حقيقت صرف واقعا" فقط در نزد تو مي باشد."pg.116. Alastair Hanny
      سيستم از جائي آغاز مي شودو در قسمت پايان و نتيجه گيري آن به جائي مي رسد که در آغاز بوده است و
      وجود قبل از نظام پردازي بهرسميت شناخته شده است قبل از اينکه در نظام به نتيجه ائي در باب وجود
      برسيم.)همان ص 884(
      هگل مي گويد سيستم با بي واسطه شروع مي شود بسيار خوب اما شروع سيستم با بي واسطه آيا بي درنگ وبي
      واسطه انجام مي گيرد؟نه، زيرا با تفکربه بي واسطه مي رسد. پس بايد در يک جائي يعني در ابتداي سيستم
      تفکر را متوقف نمود زيرا تفکر هيچ گاه خودش متوقف نمي شود پس توقف دادن تفکردر آغاز سيستم، خود
      نوعي تصميم است نه تفکرواين امربا منطق مغايرت دارد به قول خودش " فقط در موقع توقف فکر است که
      مي توان شروع کرد و تفکرممکن نيست متوقف بشود مگر بواسطه امرديگرو اين امرديگر کامال" با منطق
      مغايرت ارد چونکه آن ،يک تصميم است.)ژان وال ص 880(.فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      5
      يک سيستم هگلي يک سيستم مفهوم پردازي انتزاعي است که هيچ ارتباطي با زندگي ملموس آدمي
      ندارد.هنگاميکه او از نقد سيسم هگلي مي گويد تئوري هاي کتاب علم منطق هگل را مورد حمله خودش قرار
      مي دهد .به اعتقاد او سيستم هگل از فهم و درک فرد وجود يافته و ملموس تاريخي ناتوان است و تجربه زيست
      شده موجود را ناديده مي گيرد ).Tom Rockmore.pg147(. منطق هگلي ،تاريخ و گذشته را همچون يک
      پروسه منطقي مي نگرد اما يوهانس کليماکوس کي ير کگور اعتقاد دارد که هر امر تاريخي آزادانه به
      اگزيستانس قدم مي نهد و رو به سوي آينده دارد و در اينجاست که مسئله انتخاب و آزادي عمل پيش مي آيد
      (clare carlile.pg.58(. وجود در تفکر کي ير کگوردر مقابل مفهومو مفهوم پردازي مي ايستد هرفردي
      که کير که گور براي آن اهميت قائل است در درون يک شکل تماميت يافته هگلي هضم مي شود و فرديت
      خود را از دست مي دهد اين خود بنيادي سيستم از درون ممکن است با خودش متناقض باشد و به مشکل عدم
      سازگاري مواجه شود.
      نزد هگل مفهوم صيرورت واسطه ائيست بين هستي و نيستي و گذريست و پل انتقاليست بين اين دو مفهوم .اما به
      اعتقاد کي ير کگور که هر گونه سيستم پردازي را نقد مي کند هر گوه واسطه ائي را منکر مي شود) Tom
      Rockmore.pg.148(از ديد هگل که خود منطقش قيامي است عليه منطق ارسطوئي ،مي شود دو مفهوم
      متناقض را در امر سومي آشتي داد اما به اعتقاد کي کگور در حيطه تفکر اين پروسه ممکن است تحقق پيدا کند
      اما در حيطه عمل نمي شود هم خوب بود و هم بد چون در عالم عمل بايد دست به انتخاب زد) c.stephen
      evans.pg.32(. در قلمرو عمل ورزي نمي شود هگلي فکر کرد عمل همواره محصور مي شود در يک
      موقعيت محدود بين الف ونا الف .به نقل از کليماکوس در دست نوشته هاي علمي متاخر "يک شخص نمي
      تواند در حيطه عمل در يک زمان هم خوب باشد و هم بد" ), Concluding Unscientific
      Postscript.pg.420(. قاضي ويليام در قسمت اخالقي و دوم کتاب اين/آن بحث از انتخاب اخالقي را پيشفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      6
      مي کشد که در زندگي ناچار به انتخاب هستيم و چون زندگيمان محدود است و متنهاي بايستي دست به
      .) Clare) carlile.pg.58.بزنيم انتخاب
      از ديد کي يرکگور خود بنيادي يک نظام هگلي مآبانه منجر به خدا بنيادي سيستم مي شود اين ،جهاني بودن،
      کلي بودن، مطلق بودن وعيني گرائي ارتباطي باوجود انسان نداردوجود اگزيستانسيال انسان پيچيده در
      پرسشهاي اساسي مي باشد که با زندگي اودر گير است و پرسشهائي وجودي مربوط به زندگي فردي و شخصي
      آدميت موجود است و نبايستي با مفهوم پردازي کلي و انتزاعي به حل معماي وجودي انسان پرداخت.
      کي ير کگور در کتاب اين /آن مسئله اش انتخاب منطق ارسطوئي يا منطق هگلي نيست بلکه انتخاب سبک
      زندگي است يعني هر يک از دو منطق را اگر برگزينيم آنچه که مهمتر از همه است انتخاب سبک زندگي بر
      اساس اين منطقها مي باشد )clare carlile.pg.56(. در سيستم هگلي فاصله بين خدا و انسان در درون نظام
      تمام يافته از بين مي رود و همه در يک وحدت ديالکتيک يگانه مي شوند در صورتيکه در تفکر کي ير کگور
      خداوند براي انسان قابل دسترسي نيست و اصوال" آن يک امر عقالني نمي باشد که با مفهوم پردازي بشود به آن
      دست يافت بلکه بين خداوند و انسان يک شکاف و گسست وجودي قرار دارد که با جهش ايماني و پا گذاشتن
      در يک سپهرديني مي شود به آن حقيقت نزديک شد. به نظر کي ير کگور آنچه دين را نيرومند مي سازد غير
      عقلي بودن آن است. ) کاشاني ص 820(
      مرد از زنش مي پرسد که آيا او يک مرد مسيحي است يا خيرو زن جواب مي دهد که تو يک دانمارکي
      )Alastair Hanny.pg.114.(هستيفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      7
      اين کنايه و طنز بدين معناست که دين و مذهب شخص را در طبق تفکرهگلي ،جامعه و تاريخ آن مشخص مي
      کند و محيط جغرافيائي سهم زيادي در گرايش به يک مذهب خاص دارد.
      در کتاب ترس و لرز کي ير کگور هنگامي که از زبان يوهانس دسلينو مدعي مي شود که اگر چه مي تواند
      فلسفه هگل را به خوبي درک کند اما از فهم ايمان ابراهيمي ناتوان است .اين بدان معني است که زاويه تفکر
      هگلي از فهم ارتباط شخصي و فردي با خداوند ناتوان است )clare carlile.pg.48(.
      زبان و انديشه و نظام پردازي مفهومي باوجود انساني فاصله دارد . نقد کي ير کگور از معرفت يقيني علمي هم
      نقدي است که مي شود آن را را حمل برنقد از مدرنيته توسط او دانست .مدرنيته با به رسميت شناختن معرفت
      عيني و يقيني علم و عقل ايمان و تفکر انضمامي را به حاشيه مي راند.
      نمونه نوعي اين تنش ميان عدم قطعيت عيني و حقيقت دروني اعتراف سقراطي به جهل است يعني اين ادعا که
      هيچ چيزنمي دانم جزاين که هيچ نمي دانم . درون نگري سقراطي سرا پاي زندگي او و روش کند و کاو
      فلسفي اش بود. طرح سوال ودر هم شکستن فرضهاي پذيرفته شده وادعاي دانائي مخاطبانش . از منظر عيني ،
      پرس و جو ي سقراطي همواره منجربه آشفتگي و سر گرداني مي شد اما از منظرانفسي روش حقيقي بود ) عليا
      ص26( .شور داشتن ممکن است نقطه مقابل باريک انديشي تفکرو عينيت باشد ومنجربه رفتار اخالقي شود که
      البته کي يرکگور نگران اين چيزنيست.)ديهيمي ص 814(.
      در نظام پردازي هگلي خود خدا سازي عقل انسان صورت مي بندد و راهي را براي ايمان وجودي باز نمي
      گزارد ولي از نظر کي ير کگور همه چيزرا نمي شود عقالني کرد. نمي شود دين را به عقل تحويل داد و بر
      خالف او شکاف بين خدا و انسان را نمي شود در امر سومي به نام عقل پر کرد .)clare carlile.pg.60 (. ازفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      8
      ديد کي ير کگور اين معرفت علمي يقيني که مدرنيته حامي آن است يک معرفت حدسي و تخميني است و اين
      معرفت يک ايده آل هاي منظم و متوالي مي باشد وهميشه آخرين معرفت همان آخرين حدس و تخمين و
      احتمال است و در واقع نوعي فقدان سوبجکتيو در تفکر هگلي مشاهد مي شود که در تفکر کي يرکگور به اوج
      خودش مي رسد .
      وحدت حاصل از کليات منطقي يعني آنچه پس از هگل به نام وحدت جمعي يا جمع خوانده شده سخت مورد
      انتقاد کي ير کگور قرار مي گيرد حتي در مورد علوم او نيزمايل است که هرعلمي به عنوان وحدت شخصي با
      خصوصيات متمايزآن تلقي شود و به هرعلمي آنچه که متعلق بهوجود اصيل خارجي متعالي از کلي و جزئي
      است باز گردانده شود. به نظراو فراهم آوردن ملغمه ائي از اخالق و فلسفه اولي و منطق و الهيات مارا به هيچ
      حقيقت انضمامي راه نمي نمايد ) مستعان ص 886- 881 ( از آنجا که ديالکتيک کي ير کگور نا پيوسته است
      بدين معنا مي باشد که در آن گذر از يک مرحله به مرحله ديگربا گزينش و در گرو نهادن خويشتن صورت مي
      گيرد نه از راه فرايندي پيوسته از ميانجيگري مفهومي .... "ايمان يک خطر است و سر سپردن به يک بي يقيني
      عيني .خدا مطلق برين است توي مطلق است شي نيست کهوجودش را بتوان اثبات کرد ايمان اوردن به وجودي
      است بيرون از دسترس فلسفه نظري" )کاپلستون ص 116(
      از ديد کاپلستون کي يرکگور منکروجود حقيقت عيني غير شخصي نيست اما براي مثال حقايق رياضي ربطي
      به فرد هستي دار بدين معنا ندارد او اين حقايق را مي پزيردو چاره ائي جزاين ندارد )همان ص 124( براي فکر
      اثبات هست بودن نامقدور است )ژان وال ص 886(
      کي ير کگور معتقد است که مسيحيت يک دکترين نيست بلکه پيام ورسالت مربوط به هست بودن است و
      بالنتيجه حقيقت آن يک امر عيني نيست و آن را نه مي توان اثبات کرد و نه فهميد اين پيامو رسالت در نظر عقلفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      9
      خالف عرف مطلق است.)همان ص 881 (سعي در توجيه عقلي مسيحيت سعي باطل و بيهوده ائي است زيرا از
      طرفي چنين کوششي ناشي از فقدان ايمان است آن کس که ايمان دارد مستغني از دليل و برهان است .)همان
      ص 884(.. اين مدعاي هگل که ديدگاهاي کامال" متضاد را مي توان و بايد سنتز کرد اساسا" با اين اعتقاد کي
      ير کگوردر تضاد است که زندگي از انتخابهاي "يا اين يا آن" شکل مي گيرد خصوصا" اينکه به گفته او فرد
      بايد ميان سه راه مختلف زيستن که با هم قابل جمع نيستند دست به انتخاب بزند.)ديهيمي ص 44(.سيستمها فقط
      قادر به توضيح وجوهعقالني جهان هستند. حقيقت در نظام عقالني جائي ندارد حقيقت در ذهنيت فردي
      اگزستانسيال است.سوالهائي که در نظام هاي هگلي جواب داده مي شوند يک سوالهاي بريده از وجود و
      زندگي و فرد و شخص است و سوالهائي اصيل وواقعي نيستند کي ير کگور از هگل انتقاد مي کند که فرد و
      انسان را جزئي از يک کل قرار مي دهد واورا بازيچه دست تاريخ و مطلق قرار مي دهد و فرديت اورا به
      رسميت نمي شناسد در حاليکه حقيقت از ديد کي يرکگور ذهني و فردي است و انسان با اختيار خودش مي
      تواند خودش شود نه چون جزئي از يک کل ويک نظامو تاريخ.اختيار در عقيده به تاريخ مطلق خودخواه و
      خود گردان و خودبنياد هگل براي بشريت معنا و جائي ندارد و مطلق است که حکم مي راند و خودش را از
      طريق فرد و جزء به نمايش مي گزاردو ظهور مي کند. حقيقت بيرون از فرد نيست بلکه خود فرد است.کي ير
      کگور در صدد است که سقراط وار حقيقت را در جستجوي و شور فردي و اينجهاني نشان دهد و آن را از
      درون فرد احياء کند نه در امرمطلق عيني تاريخي هگلي/ افالطوني .از ديد کي ير کگور ار تباط بين انسان و
      خداوند پرناشدني است ما نامتناهي را نمي توانيم بشناسيم . از ديد کي يرکگور اگرفردي بخواهد خود را در
      يک کل مانند دولت و تاريخ هضم کند آن فرد از خودش بيگانه مي شود و فردي ترسو مي شود که البته اگر
      شايسته باشد نام فرد را براو نهاد. انديشهو مفهوم پردازي ما را از موجود زيسته يا اگزيستانسال جدا مي سازد . فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      11
      نظام هگلي همه چيزرا تمام و کامل نشان مي دهد در حاليکه نه انسان و نه واقعيت هيچ کدام کامل و تمام
      نيستند و بنا براين نظام هم ناکامل است و ناتمام.
      تفکر هگلي در باب اخالق در زمان کي ير کگور رايج بودو هنگاميکه هگليان مي خواستند عمل ابراهيم را در
      قرباني کردن پسرش تفسير کنند آن را موضعي وسوسه گونه در اخالق مي دانستند توضيح آنکه اخالق و نظريه
      هگلي آن اين بود که اخالق عمومي يا اصول پيوستگي سياسي و اجتماعي اساس هر جامعه واقعي ،تجلي
      اهداف انساني کلي هستند.)ترس و لرز ص 61(
      ..ابراهيم ديگربا اين تفسير شهسوار ايمان محسوب نمي شود چرا که او مي خواهد عملي ضد قوانين اخالقي
      موجود در جامعه را انجام دهد .کشتن يک انسان ديگراز طرف جامعه محکوم است واز ديد هگلي کشور
      ،ملت في الذاتهو بالذاته کل اخالقي مي باشد و ابراهيم مي خواهد بيرون از اين دايره عمل کند ابراهيم عملش
      مغايربا قوانين اخالق است مشروعيت اخالق هگلي از جامعه و دولت و تاريخ مي آيد و رفتارهاي فردي که از
      روي تجربه شخصي مي باشند نمي توانند خود را توجيه کنند و محکوم هستند اما گفتيم که کي ير کگور
      چگونه اخالق را از تاريخ و کل و مطلق ودولت و جامعه جدا مي کند و به قلمرو ذهنيت و فرديت مي
      کشاند.هگليان به دنبال عقالني کردن مسيحيت بودند اما کي ير کگور تفسير غير عقالني و شخصي را از دين و
      ايمان ارائه مي دهد.
      براي حرکت به سوي ايمان بايستي خلوص دل داشت وآدم بايد بتواند همه توانش را صرف يک چيز کند و
      همه تخم مرغهايش را در يک سبد بگزارد اودر کتاب خلوص دل مي گويد که کسي که خلوص دل ندارد و
      نمي تواند دل فقط به يک چيز بسپارد دچار نوميدي مي شود.)ديهيمي ص 810(.فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      11
      انتقاد کي ير کگور ازعصر کنوني اروپا در ميانه قرن 81 با اين اتهامات آغاز شد کهعصر کنوني فاقد عنصري
      به نام شور است به عالوه تحقيري همه الهي )وحدت وجودي( عليه فرد آگاه بهوجود بود اين عصرعصر
      انتزاعيات بزرگ بود متمثل در ديالکتيک هگلي . به طنز کي يرکگور مي گويد که عصري است که آدمي نمي
      تواند در آن تصميم به خود کشي بگيرد زيرا خود کشي نيزعقلي شده است.)مستعان 820(.
      در کل بايستي اين نکته مهم را ياد آوري کنيم که فلسفه کي ير کگور از عرش به فرش مي آيد و فلسفه را به
      زندگي روزمره آدميان و به نفع زندگي آدمي در مي آوردو وجهي عملي به آن مي بخشد.فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      12
      بحث پاياني
      همانگونه که مي بينيم مي توانيم بنياد هاي انديشه هايدگر، سارتر، نيچه و دريداو هر گونه نقد مدرنيته را در کي
      ير کگور مشاهده نمود و اورا از پيشگامان پست مدرن ناميد.کي ير کگور به تجربه ديني بيشتر از شرع و دين
      کليسائي اهميت مي دهد و تجربه ديني را در راس امور قرار مي دهد واين خود ،نوعي قرائت پست مدرن از
      دين است (Alastair Hanny.pg.121(. نقد او عليه نظام پردازي و تفکرمفهومي و تاکيدش بروجود
      اينجهاني انسان و موجود زيسته اگزيستانسيال مدرنيته را سر خورده نمود و حتي حالت ماليخوليائي خودش را
      نوعي محصول مدرنيته مي داند که در تالش است با علمانيت و عقالنيت همه چيزرا در خود حل کند. کي ير
      کگور با گذر از ماليخولياي خودش نوعي واکنش عملي براي گذار از مدرنيتهرا به نمايش مي گزارد او با
      تاکيد بر فرد زيسته و تجربه کننده و اگزيستانس در مقابل هر گونه نگاه تماميت يافته و کلي به انسان بر مي خيزد
      و هر گونه سيستم پردازي را دشمن مخالف حقيقت يابي معرفي مي کند .يک سيستم نمي تواند واقعيت
      انضمامي را توضيح دهد و حقيقت اين جهان زيست شده را نشان دهد بلکه سر بر روي ابرها دارد و خارج از
      زندگي ملموس فرد شخصي و منفرد و اگزستانسيال سير مي کند .در سيستم پردازي مفهومي و انتزاعي مي شود
      دو امر متضاد را با هم آشتي داد اما در جهان عمل ورزي و زندگي شخصي و انضمامي بايستي بين دو امر متضاد
      دست به گزينش زد و يکي را انتخاب کرد و همين امر است که امر آزادانه را و انتخاب اخالقي و مسئوليت
      وجود گرايانه را مي سازد .
      به عقيده نگارندگان اين سطور کي ير کگور پژوهي در ايران در ابتداي راه خودش است. با نگاهي به کتابهاو
      تحقيقات چاپ شده در اين زمينه مي شود به راحتي در يافت که جزء معدود سه چهار کتاب که با زبان فارسيفلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      13
      و توسط اساتيد فن در اين زمينه نوشته شده يا چند کتاب ديگر که از تعداد انگشتان دست هم تجاوز نمي کنند
      ترجمه مواجه مي شويم يعني هم از لحاظ کمي و هم از لحاظ کيفي کار بخصوصي در اين زمينه صورت نگرفته
      است ما نياز به جمالت خوش ساخت زبان فارسي در باب فلسفه ورزي داريم مجموعه آثار کي ير کگور بالغ
      بر 21 جلد مي شود که خالصه کردن آن در يک کتاب 800 صفحه ائي در خور شان جامعه آکادميک نيست
      21 جلد فلسفه ورزي وتامالت در باب موضوعات مختلف جهان ،زندگي ،ايمان و اخالق و دين نياز به
      صورتبندي جدي تري دارد براي شناخت غرب نياز به صورتبندي افکار تاثير گزار مغرب زمين است و براي نقد
      و بررسي آن هم.اميد است که شاهد هر چه بيشترمقاالت و کتب بيشترو بهتري در اين زمينه باشيم در قسمت
      منابع اين مقاله نوعي کتابشناسي هم صورت گرفته است که اميدواريم مطلب فوق را بهترو روشن ترنشان دهد.
      در زمينه نقد کي ير کگور به هگل به اين کتابها مراجعه نمايئد:
      Clare Carlisle, Kierkegaard's Philosophy of Becoming: Movements and
      Positions, State University of New York Press, 2005
      Kierkegaard, Either/Or, Princeton University Press, 1987
      Tom Rockmore, Before and After Hegel: An Historical Introduction to Hegel's Thought, Hackett, 2003
      Jon Stewart, Kierkegaard's Relation to Hegel Reconsidered, Cambridge
      University Press, 2003
      Mark C. Taylor, Journeys to Selfhood: Hegel and Kierkegaard, Fordham
      University Press, 2000فلسفه نو – سايت تخصصي فلسفه
      14
      منابع فارسي :
      مستعان،مهتاب ،کي ير کگور ،نشرپرسش،8114
      کاپلستون،فريدريک،تاريخ فلسفه جلد هفتمت: داريوش آشوري،نشرعلمي فرهنگي8110
      ژان وال ،پديدارشناسي و فلسفه هاي هست بودن ،ت:يحيي مهدوي نشر خوارزمي 8131
      مري وارنوک،اگزيستانسياليسم و اخالق ،ت :مسعود عليا ،نشرققنوس 8114
      اندرسون،سوزان لي فلسفه کي ير کگور ت،خشايار ديهيمي نشر طرح نو 8111
      کي ير کگارد،ترس و لرز،ت: دکتر سيد محسن فاطمي نشر حوزه هنري 8136
      رابرت ک،سولومون فلسفه اروپائي ،ت:سعيد حنائي کاشاني ،نشرقصيده 8131
      منابع انگليسي:
      Cambridge Companion To Kierkegaard .Alastair Hanny.Cambridge press 1999
      Kierkegaard .Within your grasb.by Shelly O Hara Wiley publishing 2004
      Kierkegaard On Ethics and religion by glenn kirkonnell .press continum.2008
      clare carlile.Kierkegaard .A guid for perplexed .2006
      c.stephen evans .An introduction to kier kegaar .campridge un press.2009
      Tom Rockmore, Before and After Hegel: An Historical Introduction to3-
      Hegel's Thought, Hackett, 2003
      Kierkegaard, Concluding Unscientific Postscript, Princeton University
      Press, 1992.
    http://www.ensani.ir/storage/Files/20120426160418-5069-12.pdf
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ﺗﻤﺪﻧﻬﺎ در ﺗﺎرﻳﺦ
      1 ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﺑﺮوﺷﻜﻲ
      ﭼﻜﻴﺪه
      در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ و اﻫﻤﻴﺖ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺳﻴﺴـﺘﻢ را
      از ﻧﻈﺮ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ اﺑﺪاع، ﺗﻌﺎرﻳﻒ، اﻧﻮاع، وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻜﺎﻣﻞ آن ﻣﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ ﻗـﺮار داده اﻳـ ﻢ و
      ﺳﭙﺲ ﺳﻌﻲ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻴﻢ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ اﻛﺜﺮ رﺷﺘ ﻤـ ﻠﻫﺎي ﻋ ﻪ ﻲ از اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري ﺑﻬـﺮه
      ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ، در ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺗﺎرﻳﺨﻲ، ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣـﻲ ﺗـﻮان از اﻳـﻦ ﻧﻈﺮﻳـﻪ ﺑﻬـﺮه ﮔﺮﻓـﺖ و ﺑـﻪ
      ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻠﻞ ﭘﺎﺳﺦ داد ﺑﻪ وﻳﮋه دﻻﻳﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺗﻤﺪن ﻫﺎ را ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺮ،
      ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﻪ ﺗﺮ و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺗﺮ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻤﻮد. ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺷﻮاﻫﺪ و ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و
      ﻣﻌﺎﺻﺮ اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن ﺷﺪه اﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﺮاي ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻣﺤﺘـﺮم ﺗـﺎ ﺣـﺪي ﺛﺎﺑـﺖ
      ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدن ﺧﻮد ﺗﺎﻛﻴـﺪ دارﻧـﺪ و ﺑـﺎ
      ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻧﺪارﻧﺪ، ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﺑـﺎﻗﻲ ﻣـﻲ ﻣﺎﻧﻨـﺪ، وﻟـﻲ ﺑـﻪ ﻣﺤـﺾ اﻳﻨﻜـﻪ درﻫـﺎي
      ﺳﻴﺴﺘﻢ را ﺑﻪ روي ﺟﻬﺎن آزاد ﺑﺎز ﮔﺸﺎﻳﻨﺪ و ﻳﺎ ﮔـﺮاﻳﺶ ﺑـﻪ روش ﻫـﺎي دﻣﻮﻛﺮاﺳـﻲ و آزاد ﻣﻨﺸـﻲ
      داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺳﻘﻮط ﻛﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎﻟﻌﻜﺲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﺑـﺎز ﺗـﺎ
      ﻛﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﻮرﻫﺎي رﻓﺘﺎري و ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺎز ﻳﺎ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﺗﻜﻴﻪ دارﻧﺪ، اﺳـﺘﻮار و ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﻳﻨـﺪ و اﮔـﺮ
      ) ﺣﺘﻲ ﻣﻮردي(ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﻮدﻛﺎﻣﮕﻲ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮري داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ (ﻣﮕﺮ در ﻣﻮارد ﺿـﺮورت در )
      ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻳﺎ ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺷﺪه اﻧﺪ. وﻟﻲ آﻧﭽﻪ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ و ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ آﻧﺴﺖ ، ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎ
      ﺑﺎز واﻗﻌﻲ ﻛﻤﺘﺮ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪه اﻧﺪ و ﻳﺎ در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻗﺒﻠـﻲ ﺧـﻮﻳﺶ را ﻛﺴـﺐ ﻧﻤـﻮده اﻧـﺪ در
      ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ وﻗﺘﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﻘﻮط ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ، در ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺤﻮﺷﻪ و ﺷﺮاﻳﻂ
      ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺑﺮ اﻳﺸﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ (ﻣﮕﺮ در ﻣﺪت ﻣﺤﺪود) ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﺜـﺎل در ﻗـﺮن ﮔﺬﺷـﺘﻪ، دو ﺟﻨـﮓ
      اول و دوم ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدي ﻣﻄﻠﻖ ﻛﺸﺎﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ ﭼﻮن آﻟﻤـﺎن (
      ﺑﻴﻤﺎرﻛﻲ و ﻫﻴﺘﻠﺮي و ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ و ... )
      وﻟﻲ ﻧﻈﺎم ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺎز (ﭼﻮن اﻧﮕﻠﻴﺲ ، ﻓﺮاﻧﺴﻪ ، اﻣﺮﻳﻜﺎ و ... ) ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدي ﻛﺎﻣـﻞ
      ﻛﺸﺎﻧﺪه ﻧﺸﺪﻧﺪ، ﺑﻠﻜﻪ در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻗﺒﻠﻲ ﺧﻮﻳﺶ را ﺑـﺎز ﻳﺎﻓﺘـﻪ و ﻣﺴـﺘﺤﻜﻢ ﺗـﺮ و اﺳـﺘﻮارﺗﺮ
      .ﺑﺮﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ
      -1 ﻣﺮﺑﻲ داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ واﺣﺪ ﺑﺠﻨﻮرد
      ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ واﺣﺪ ﺑﺠﻨﻮرد
      ﺷﻤﺎره ﺳﻮم - ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻠﻞ ﭘﺎﺳﺦ داد ﺑﻪ وﻳﮋه دﻻﻳﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺗﻤﺪن ﻫﺎ را ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺮ
      ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﻪ ﺗﺮ و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺗﺮ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻤﻮد. ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺷﻮاﻫﺪ و ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و
      ﻣﻌﺎﺻﺮ اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن ﺷﺪه اﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﺮاي ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻣﺤﺘـﺮم ﺗـﺎ ﺣـﺪي ﺛﺎﺑـﺖ
      ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدن ﺧﻮد ﺗﺎﻛﻴـﺪ دارﻧـﺪ
      ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻧﺪارﻧﺪ، ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﺑـﺎﻗﻲ ﻣـﻲ ﻣﺎﻧﻨـﺪ، وﻟـﻲ ﺑـﻪ ﻣﺤـﺾ اﻳﻨﻜـﻪ درﻫـﺎي
      ﺳﻴﺴﺘﻢ را ﺑﻪ روي ﺟﻬﺎن آزاد ﺑﺎز ﮔﺸﺎﻳﻨﺪ و ﻳﺎ ﮔـﺮاﻳﺶ ﺑـﻪ روش ﻫـﺎي دﻣﻮﻛﺮاﺳـﻲ و آزاد ﻣﻨﺸـﻲ
      داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺳﻘﻮط ﻛﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎﻟﻌﻜﺲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﺑـﺎز ﺗـﺎ
      ﺑﺮ ﻣﺤﻮرﻫﺎي رﻓﺘﺎري و ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺎز ﻳﺎ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﺗﻜﻴﻪ دارﻧﺪ، اﺳـﺘﻮار و ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﻳﻨـﺪ و اﮔـﺮ
      ) ﺣﺘﻲ ﻣﻮردي(ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﻮدﻛﺎﻣﮕﻲ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮري داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ (ﻣﮕﺮ در ﻣﻮارد ﺿـﺮورت
      ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻳﺎ ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺷﺪه اﻧﺪ. وﻟﻲ آﻧﭽﻪ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ و ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ آﻧﺴﺖ ، ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎ
      ﺮ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪه اﻧﺪ و ﻳﺎ در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻗﺒﻠـﻲ ﺧـﻮﻳﺶ را ﻛﺴـﺐ ﻧﻤـﻮده اﻧـﺪ در
      ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ وﻗﺘﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﻘﻮط ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ، در ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺤﻮﺷﻪ و ﺷﺮاﻳﻂ
      ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺑﺮ اﻳﺸﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ (ﻣﮕﺮ در ﻣﺪت ﻣﺤﺪود) ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﺜـﺎل در ﻗـﺮن ﮔﺬﺷـﺘﻪ، دو ﺟﻨـﮓ
      اول و دوم ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدي ﻣﻄﻠﻖ ﻛﺸﺎﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ
      ﺑﻴﻤﺎرﻛﻲ و ﻫﻴﺘﻠﺮي و ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ و ... )ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﻣﻘﺪﻣﻪ
      در ﻧﻴﻤــﻪ دوم ﻗــﺮن ﺑﻴﺴــﺘﻢ، ﻳﻜــﻲ از ﺗﺌــﻮري ﻫــﺎي ﻣﻄــﺮح ﺗﻘﺮﻳﺒــﺎ در ﻫﻤــﻪ
      رﺷﺘﻪﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ، ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﺳﺖ. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﻌﻀﻲ اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان و ﭘﮋوﻫﺸـﮕﺮان،
      اﻳﻦ ﺗﺌﻮري ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻼش ﻫﺎي داﻧﺸﻤﻨﺪان اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ در ﺑﺤﺒﻮﺣﻪ ﺟﻨـﮓ دوم ﺟﻬـﺎﻧﻲ
      ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﻳﻚ روش ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ در ﺟﻨﮓ ﻋﻠﻴﻪ آﻟﻤﺎن ﺗﺤﺖ ﻋﻨـﻮان
      «ﺗﺤﻘﻴــﻖ در ﻋﻤﻠﻴــﺎت «ﻳــﺎ » ﭘــﮋوﻫﺶ ﻋﻤﻠﻴــﺎﺗﻲ ) (O.R) OPERATIONAL «)1)
      RESEOUREH درارﺗﺶ اﻧﮕﻠﻴﺲ ﺑﻪ ﻛـﺎر ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪ ﻛـﻪ ﭘـﺲ از ورود ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ
      ارﺗﺶ آﻣﺮﻳﻜﺎ در ﺟﻨﮓ ) 2-1941( اﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ اﻳﻦ ﺗﺌﻮري ﻓـﻮق ﻣﺤﺮﻣﺎﻧـﻪ را در اﺧﺘﻴـﺎر
      آﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ ﻫﺎ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻲ ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ ﺗﺌـﻮري ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﺪ ﻛـﻪ آﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻴـﺎن
      ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوي ﻫﻮاﻳﻲ آﻟﻤﺎن ( ﻛﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﭘﻴﺮوزي آﻧﻬﺎ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺘﻔﻘﻴﻦ در
      ﺳﺎﻟﻬﺎي اوﻟﻴﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﻮد) دﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﻮع ﺟﺪﻳﺪي از ﺿـﺪ ﻫـﻮاﻳﻲ ﺑﺰﻧﻨـﺪ ﻛـﻪ در
      ﻛﻮﺗﺎه ﻣـﺪت ﺑﺎﻋـﺚ ﻓﻠـﺞ ﺷـﺪن ارﺗـﺶ آﻟﻤـﺎن ﮔﺮدﻳـﺪ و ﺳـﺮاﻧﺠﺎم ﺑـﺎ ﺳـﺎﺧﺘﻦ ﺑﻤـﺐ
      ﻫﻴﺪروژﻧﻲ ارﺗﺶ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ ژاﭘﻦ را ﻧﻴﺰ در 1945 ﺑﻪ زاﻧﻮ در آورﻧﺪ و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺑﻪ ﻛـﺎر
      دﺑﺮ ن اﻳﻦ ﺗﺌﻮري ﺑﻪ ﺑﺴﻴﺎري ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪ .
      1950در ﺳـﺎل ﻟﻮدوﻳـﻚ ﻓـﻮن ﺑـﺮ ﺗـﺎﻟﻨﻔﻲ داﻧﺸـﻤﻨﺪ زﻳ ﻧﻈﺮﻳـﻪ «ﺴـﺖ ﺷـﻨﺎس
      ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴ » ﺴﺘﻢ ﻫﺎ را ﻣﻄﺮح و ﻛﺘﺎﺑﻲ ﺗﺤﺖ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﻧﻤـﻮد وي ﻳـﻚ ) 2(.
      ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺮاي ﻫـﺮ ﻧـﻮع ﺣﻴـﺎت داﻧﺴـﺘﻪ و ﺑﻴﻨﺸـﻲ
      ﭘﻮﻳﺎ، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﮔﻮﻧﻪ، ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻟﻲ ، ﭼﻨﺪﺑﻌﺪي، ﭼﻨﺪﺳﻄﺤﻲ، واﺣﺘﻤﺎل ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ از ﻧﻈﺎم
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اراﺋﻪ داد. ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪه وي ﺟﺰء و ﻛﻞ ﻫﺮ دو داراي اﻫﻤﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻛﻞ
      ﺑﺎ ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺎي اﺟﺰاي ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨـﺪه آن ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ و ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺳـﺖ اﻳـﻦ
      ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﻋﻠﻮم را در ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد )3. (
      1948در ﺳﺎل ﻧﻮرﺑﺮت وﻳﻨﺮ ﺑﺎ ﻃﺮح «ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻴﺴﺘﻢ از ﻃﺮﻳـﻖ اﻃﻼﻋـﺎت ﺑـﺎز
      » ﺧﻮد زﻣﻴﻨﻪ ﻋﻠﻢ ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻚ اﻃﻼﻋﺎت ( – ) ﻛﻨﺘﺮل را ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮد ﻣﺎﻫﻴـ اي رﺷـﺘﻪ اﺑﺮ ﺖ
      اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺑﺪﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﺛﺎﺑﺖ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ داﻧ ﺸـﻤﻨﺪاﻧﻲ ﻛـﻪ در ﺗـﺪوﻳﻦ اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري
      دادﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻲ ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ ﺗﺌـﻮري ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﺪ ﻛـﻪ آﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻴـﺎن
      ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوي ﻫﻮاﻳﻲ آﻟﻤﺎن ( ﻛﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﭘﻴﺮوزي آﻧﻬﺎ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺘﻔﻘﻴﻦ در
      ﺳﺎﻟﻬﺎي اوﻟﻴﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﻮد) دﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﻮع ﺟﺪﻳﺪي از ﺿـﺪ ﻫـﻮاﻳﻲ ﺑﺰﻧﻨـﺪ ﻛـﻪ در
      ﻛﻮﺗﺎه ﻣـﺪت ﺑﺎﻋـﺚ ﻓﻠـﺞ ﺷـﺪن ارﺗـﺶ آﻟﻤـﺎن ﮔﺮدﻳـﺪ و ﺳـﺮاﻧﺠﺎم ﺑـﺎ
      ﻫﻴﺪروژﻧﻲ ارﺗﺶ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ ژاﭘﻦ را ﻧﻴﺰ در 1945 ﺑﻪ زاﻧﻮ در آورﻧﺪ و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺑﻪ ﻛـﺎر
      ن اﻳﻦ ﺗﺌﻮري ﺑﻪ ﺑﺴﻴﺎري ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪ .
      1950در ﺳـﺎل ﻟﻮدوﻳـﻚ ﻓـﻮن ﺑـﺮ ﺗـﺎﻟﻨﻔﻲ داﻧﺸـﻤﻨﺪ زﻳ ﻧﻈﺮﻳـﻪ «ﺴـﺖ ﺷـﻨﺎس
      » ﺴﺘﻢ ﻫﺎ را ﻣﻄﺮح و ﻛﺘﺎﺑﻲ ﺗﺤﺖ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﻧﻤـﻮد
      ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺮاي ﻫـﺮ ﻧـﻮع ﺣﻴـﺎت داﻧﺴـﺘﻪ و ﺑﻴﻨﺸـﻲ
      ﭘﻮﻳﺎ، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﮔﻮﻧﻪ، ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻟﻲ ، ﭼﻨﺪﺑﻌﺪي، ﭼﻨﺪﺳﻄﺤﻲ، واﺣﺘﻤﺎل ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ از ﻧﻈﺎم
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اراﺋﻪ داد. ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪه وي ﺟﺰء و ﻛﻞ ﻫﺮ دو داراي اﻫﻤﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻛﻞ
      ﺑﺎ ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺎي اﺟﺰاي ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨـﺪه آن ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ و ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺳـﺖ اﻳـﻦ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﻬﻤﻲ داﺷﺘﻪاﻧﺪ، ﻫﺮ ﻳﻚ در ﻳﻚ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻤﻲ از اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري اﻧـﺪ ﺑـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤـﻮده
      اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﻬـﺎ اﺷـﺎره ﻣـﻲ ﻛﻨـﻴﻢ (ﺑﺮﺗـﺎﻟﻨﻔﻲ : زﻳﺴـﺖ ﺷـﻨﺎس ﺑﻮﻟـﺪﻳﻨﮓ )
      (وﻳﻨﺮ ) ﻣﻬﻨﺪس(اﺷﺒﻲ ) اﻗﺘﺼﺎددان( رﻳﺎﺿﻴﺪان و ﻋﻠﻮم) ﺳـﺎﻳﻤﻮن، اﻛـﺎف و ﭼـﺮﭼﻤﻦ
      (ﻫﺮ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ (ﺑـﺎﻛﻠﻲ ) رﻳﺎﺿﻲ(اﭘﻮﭘﻮرت ) ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺷﻨﺎﺳـﻲ ﻋﻠـﻮم (اﺳـﺘﻴﻮن )
      )4... (و ) ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻫﻨﺮ(ﻻزﻟﻮ ) رواﻧﻜﺎو(ﻣﺎﻳﺮ ) ﺳﻴﺎﺳﻲ
      ﻟـــﺬا ﺑـــﻪ ﺟـــﺮأت ﻣﻴﺘـــﻮان ادﻋـــﺎ ﻧﻤـــﻮد ﻛـــﻪ ﺗﻤـــﺎم ﭘﻴﺸـــﺮﻓﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤـــﻲ
      ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﻴﺰي ﻛﻪ در ﻧﻴﻤﻪ دوم ﻗﺮن ﺑﻴﺴـﺘﻢ ﻧﺼـﻴﺐ داﻧﺸـﻤﻨﺪان و ﺑﺸـﺮﻳﺖ ﺷـﺪه از (
      ﻃﺮح ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي ﭘﻴﺸـ ﺮﻓﺘﻪ در ﻋﻠـﻮم اﻧﺴـﺎﻧﻲ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺗـﺎ ﻣﻮﻓﻘﻴﺘﻬـﺎي ﺑﺸـﺮ در ﻓﻀـﺎ و
      ﻣﺎﻫﻮارهﻫﺎ و اﺧﺘﺮاع اﻋﺠﻮﺑﻪ ﻗﺮن ﻳﻌﻨﻲ ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ و ﻏﻴ ) ...ﺮه ﻣﺤﺼـﻮل ﺑﻴـﺎن و ﻃـﺮح
      .اﻳﻦ ﺗﺌﻮرﻳﺴﺖ
      در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌﻲ ﺑﺮ اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري ﺑـﻪ ﺳـ ال ﺆ
      «اي و ﻣﻬﻢ رﻳﺸﻪ دﻻﻳﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ﺗﻤﺪﻧﻬﺎ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ» ﭘﺎﺳﺦ دﻫـﻴﻢ ﺑـﻪ اﻳـﻦ
      ﻣﻨﻈﻮر در اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻣﺠﻤـﻞ ﺑـﻪ ﺗﻌـﺎرﻳﻒ، ﺗﻘﺴـﻴﻤﺎت و ﻋﻨﺎﺻـﺮ اﺻـﻠﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺳﻌﻲ ﻣﻴﻜﻨﻴﻢ ﺑﻪ ﺳﺆال ﻓﻮق از دﻳـﺪﮔﺎه اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري
      ﭘﺎﺳـﺦ دﻫـﻴﻢ ﻣﺴـﻠﻤﺎ ﭘﻴﺸـﻨﻬﺎدات و اﻧﺘﻘــﺎدات ﺧﻮاﻧﻨـﺪﮔﺎن ﻣﻮﺟـﺐ ﻛﻤـﺎل ﺧﻮﺷــﻮﻗﺘﻲ
      )5.(اﺳﺖ
      ﺗﺌﻮري ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ و ﺗﻌﺮﻳ ﻒ ﺳﻴﺴﺘﻢ
      ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ آﺧﺮﻳﻦ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎي ﻓﻜﺮي ﺑﺸﺮ ﺗﺎ ﻧﻴﻤﻪ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ در
      ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﺗﺌﻮريﻣﺎدر ، ﺑﺮ ﺗﻤـﺎم رﺷـﺘﻪ ﻫـﺎي ﻋﻠﻤـﻲ ﺳـﺎﻳﻪ
      . اﻓﻜﻨﺪه اﺳﺖ اﻳﻦ ﺗﺌﻮري ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪه ﺗﺼـﻮﻳﺮي و روﺷـﻲ ﺑـﺮاي ﻓﻜـﺮ ﻛـﺮدن و ﺗﺤﻠﻴـﻞ
      ) 6(ﻛﺮدن اﺳﺖ ﻫﺎ ﻛﻪ اﺳﺎس و ﻣﺒﻨﺎي ﻓﻠﺴﻔﻲ ﻛﻠﻴﻪ رﺷﺘﻪ ي ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﻮد از .
      (ﺳﻴﺴﺘﻢ ) اﻧﺪ ﻣﻌﺎدل آن در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻛﻠﻤﻪ ﻧﻈﺎم را ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮده ﺗﻌﺮﻳﻔﻬـﺎي زﻳـﺎدي
      ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮ اﺳﺎس رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﺧﻮﻳﺶ، ﺗﻌﺮﻳﻒ
      ﻫﺎ و اﺧﺘﺮاع اﻋﺠﻮﺑﻪ ﻗﺮن ﻳﻌﻨﻲ ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ و ﻏﻴ ) ...ﺮه ﻣﺤﺼـﻮل ﺑﻴـﺎن و ﻃـﺮح
      در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌﻲ ﺑﺮ اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري ﺑـﻪ ﺳـ
      دﻻﻳﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ﺗﻤﺪﻧﻬﺎ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ» ﭘﺎﺳﺦ دﻫـﻴﻢ ﺑـﻪ اﻳـﻦ
      ﻣﻨﻈﻮر در اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻣﺠﻤـﻞ ﺑـﻪ ﺗﻌـﺎرﻳﻒ، ﺗﻘﺴـﻴﻤﺎت و ﻋﻨﺎﺻـﺮ اﺻـﻠﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺳﻌﻲ ﻣﻴﻜﻨﻴﻢ ﺑﻪ ﺳﺆال ﻓﻮق از دﻳـﺪﮔﺎه اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري
      ﭘﺎﺳـﺦ دﻫـﻴﻢ ﻣﺴـﻠﻤﺎ ﭘﻴﺸـﻨﻬﺎدات و اﻧﺘﻘــﺎدات ﺧﻮاﻧﻨـﺪﮔﺎن ﻣﻮﺟـﺐ ﻛﻤـﺎل ﺧﻮﺷــﻮﻗﺘﻲ
      ﺗﺌﻮري ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ و ﺗﻌﺮﻳ ﻒ ﺳﻴﺴﺘﻢ
      ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ آﺧﺮﻳﻦ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎي ﻓﻜﺮي ﺑﺸﺮ ﺗﺎ ﻧﻴﻤﻪ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ در
      ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﺗﺌﻮريﻣﺎدر ، ﺑﺮ ﺗﻤـﺎم رﺷـﺘﻪ ﻫـﺎي ﻋﻠﻤـﻲ ﺳـﺎﻳﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺧﺎﺻﻲ از آن داﺷﺘﻪاﻧﺪ، آﻧﭽﻪ ﻣﻬﻢ و ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳـﻦ ﺗﻌـﺎرﻳﻒ از
      ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻟﺐ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎوت وﻟﻲ از ﻧﻈﺮ ﻣﻔﻬﻮم ﻫﻤﮕﻲ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻣﺤﺘـﻮاي ﻣﺸـﺎﺑﻬﻲ دارﻧـﺪ و
      ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻌﺎرﻳﻒ ﻋﻠﻮم ﺗﺠﺮﺑﻲ از ﺟﺎﻣﻌﻴﺖ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ. ﺣﺎل ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﭼﻨـﺪ
      :ﭘﺮدازﻳﻢ ﺗﻌﺮﻳﻒ از ﻗﻮل ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻲ
      -ﺳﻴﺴﺘﻢ، ﻛﻞ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﺟﺰاء ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﻢ اﺳﺖ .
      ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ - اي از ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺟﺰء واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ )7(
      -ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از اﺟﺰاء ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ و ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑـﻪ ﻫـﻢ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻧﺤـﻮي
      ﺗﻨﻈﻴﻢ ﮔﺮدﻳﺪه )8.(آوردﻧﺪ اﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﻞ ﻣﺠﺰاي از ﺗﻚ ﺗﻚ اﺟﺰاء ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻲ
      - ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از اﺟﺰا و ﻗﺴﻤﺘﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠ اﻧـﺪ ﻒ ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ واﺑﺴـﺘﻪ
      و رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺧﺎﺻﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ )9(.
      ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺎرﻳﻒ ﻓﻮق و ﺗﻌﺮﻳﻔﻬﺎي ﻣﺸﺎﺑﻪ دﻳﮕﺮ ﻫﺮ ﻣﻮﺟـﻮدي در ﺧﻠﻘـﺖ را
      ﻣﻲﺗﻮان ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﺎﻣﻴﺪ از ذره اﺗﻢ ﻳﺎ ﺳﻠﻮل ﺗﺎ ﻳﻚ وﺳﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺷـﻴﺌﻲ ﻳـﺎ ﻣﻮﺟـﻮدات
      زﻧﺪه و اﻧﺴﺎن و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻛﺮه زﻣـﻴﻦ، ﻣﻨﻈﻮﻣـﻪ ﺷﻤﺴـﻲ، ﻛﻬﻜﺸـﺎن راه ﺷـﻴﺮي و ﻛـﻞ
      ! ﺧﻠﻘﺖ؟ ﻛﻪ ﻫﻤﮕﻲ ﻛﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﺟﺰاء ﻣﺮﺑﻮط ﺑ ... ﻪ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه داﻣﻨﻪ
      ﺷﻤﻮل ﺑﻴﻨﻬﺎﻳﺖ وﺳﻴﻊ اﻳﻦ ﺗﻌﺎرﻳﻒ اﺳﺖ .
      ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﻛﻠﻴﺖ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ اﺟﺰاء ﻳـﺎ ﺧـﺮده
      ) ﻋﻨﺎﺻﺮ(ﻫﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻪ رواﺑﻂ و ﻛﻨﺸﻬﺎي ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ ﺑـﻴﻦ آﻧﻬـﺎ و ﻣﻴـﺎن اﺟـﺰا و ﻛـﻞ را
      ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ ﺷﻮد، ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻳﺎ اﺟﺰاي ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﺷـﻨﺪ » ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ«
      در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺳـﺮ و ﻛـﺎر دارﻳـﻢ ﻣـﺜﻼً زﺑـﺎن ﻓﺎرﺳـﻲ ﻳـﻚ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ اﺳﺖ و ﻳﺎ ﻫﺮ ﻳﻚ از رﺷﺘﻪﻫﺎي ﻋﻠﻤـﻲ دﻳﮕـﺮ . ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﻋﻨﺎﺻـﺮ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺷﻴﺎء ﻳﺎ ﭼﻴﺰﻫﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻣﺜﻞ ﻳﻚ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﻛﻪ از اﺟﺰا و ﻗﻄﻌﺎت ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ
      ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻓﺮاد اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧـﺎﻧﻮاده ﻳـﺎ ﺗـﻴﻢ
      ﻓﻮﺗﺒﺎل و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺮﻛﺐ از ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ، اﺷﻴﺎ و اﻓﺮاد اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷـﺪ
      ) 10(ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ و ﻧﻈﺎم ﻛﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﺎ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺳﺖ .
      ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از اﺟﺰا و ﻗﺴﻤﺘﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ واﺑﺴـﺘﻪ
      و رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺧﺎﺻﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ )9(.
      ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺎرﻳﻒ ﻓﻮق و ﺗﻌﺮﻳﻔﻬﺎي ﻣﺸﺎﺑﻪ دﻳﮕﺮ ﻫﺮ ﻣﻮﺟـﻮدي در ﺧﻠﻘـﺖ را
      ﺗﻮان ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﺎﻣﻴﺪ از ذره اﺗﻢ ﻳﺎ ﺳﻠﻮل ﺗﺎ ﻳﻚ وﺳﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺷـﻴﺌﻲ ﻳـﺎ ﻣﻮﺟـﻮدات
      زﻧﺪه و اﻧﺴﺎن و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻛﺮه زﻣـﻴﻦ، ﻣﻨﻈﻮﻣـﻪ ﺷﻤﺴـﻲ، ﻛﻬﻜﺸـﺎن راه ﺷـﻴﺮي و ﻛـﻞ
      ﻛﻪ ﻫﻤﮕﻲ ﻛﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﺟﺰاء ﻣﺮﺑﻮط ﺑ ... ﻪ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه داﻣﻨﻪ
      ﺷﻤﻮل ﺑﻴﻨﻬﺎﻳﺖ وﺳﻴﻊ اﻳﻦ ﺗﻌﺎرﻳﻒ اﺳﺖ .
      ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﻛﻠﻴﺖ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ اﺟﺰاء ﻳـﺎ ﺧـﺮده
      ) ﻋﻨﺎﺻﺮ(ﻫﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻪ رواﺑﻂ و ﻛﻨﺸﻬﺎي ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ ﺑـﻴﻦ آﻧﻬـﺎ و ﻣﻴـﺎن اﺟـﺰا و ﻛـﻞ را
      .ﻛﻨﺪ ﺷﻮد، ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻳﺎ اﺟﺰاي ﺳﻴﺴﺘﻢ
      در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺳـﺮ و ﻛـﺎر دارﻳـﻢ ﻣـﺜﻼً زﺑـﺎن ﻓﺎرﺳـﻲ ﻳـﻚ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ اﺳﺖ و ﻳﺎ ﻫﺮ ﻳﻚ از رﺷﺘﻪﻫﺎي ﻋﻠﻤـﻲ دﻳﮕـﺮ . ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻫﺮ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻞ ﻣﻲﻧﮕﺮد ﻛﻪ ﺑـﺮاي درك
      و ﺷﻨﺎﺧﺖ اﻳﻦ ﻛﻞ، ﺷﻨﺎﺧﺖ اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن و ﻧﻴﺰ رواﺑﻂ واﻛﻨﺸﻬﺎي
      ﻣﻴﺎن آن اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺿﺮوري اﺳﺖ. در اﻳﻦ ﻛـﻞ ﻫـﺮ ﺟﺰﺋـﻲ ﺑـﺪون اﺟـﺰاء دﻳﮕـﺮ
      ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺆﺛﺮ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ و ﻫﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮي ﻛﻪ در واﺣﺪي از اﻳﻦ ﻛـﻞ اﺗﻔـﺎق اﻓﺘـﺪ، در ﻛـﻞ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ وﻧﻴﺰ ﻣﺤﻲ آن ﻣﺆﺛﺮ واﻗﻊ ﻣﻲ ﺷﻮد ) 11( ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺧﻮد ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺻـﻠﻲ
      ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﺟﺰاﻳـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ زﻳﺮﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻧﺎﻣﻨـﺪ و ﺧـﻮد ﺟﺰﺋـﻲ از
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺰرﮔﺘﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﺎﻣﻨﺪ : ﻣﺜﺎل. اﻧﺴﺎن ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﺳـﺖ اﻋﻀـﺎي
      (ﺑﺪن او دﺳﺘﮕﺎه ﻋﺼـﺒﻲ، ﮔﻮارﺷـﻲ و ...) زﻳﺮﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻳـﺎ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻬﺎي ﻓﺮﻋـﻲ و ﻫـﺮ
      اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻻاﻗﻞ ﻋﻀﻮي از ﻳﻚ ﺧـﺎﻧﻮاده، ﻳـﺎ ﺳـﺎزﻣﺎن اﺳـ ﺖ ﻛـﻪ ﻓﺮاﺳﻴﺴـﺘﻢ اوﺳـﺖ و
      ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي دﻳﮕﺮي از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻮﺟﻮدات ﺧﻠﻘﺖ ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻫﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻫـﻢ
      زﻳﺮﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻫﻢ ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ .
      ) 1(ﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﻳﻲ از ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺻﻠﻲ، ﻓﺮﻋﻲ و ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ
      ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻫﻢ داراي دﻳﺪ ﺧﺮد و ﻫﻢ داراي دﻳﺪ ﻛﻼن اﺳـﺖ ﺪ ﻫـﺮ واﺣـ .
      ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن اﺻﻠﻲ ﻣﺘﺒﻮع ﺧﻮد ﻣﺜ ﻼً( ﻫﺮ داﻧﺸﻜﺪه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ داﻧﺸﮕﺎه)
      ﺟﻨﺒﻪ ﺟﺰء ﻳﺎ ﺧﺮد را دارد و ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻴﺸﻮد در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﻧﺴـﺒﺖ
      ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ ﻲﺴﺘﻢ اﺻﻠﻴﺳ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻓﺮﻋﻲ
      اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻻاﻗﻞ ﻋﻀﻮي از ﻳﻚ ﺧـﺎﻧﻮاده، ﻳـﺎ ﺳـﺎزﻣﺎن اﺳـ ﺖ ﻛـﻪ ﻓﺮاﺳﻴﺴـﺘﻢ اوﺳـﺖ و
      ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي دﻳﮕﺮي از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻮﺟﻮدات ﺧﻠﻘﺖ ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻫﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻫـﻢ
      زﻳﺮﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻫﻢ ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ .
      ) 1(ﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﻳﻲ از ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺻﻠﻲ، ﻓﺮﻋﻲ و ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ
      ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻫﻢ داراي دﻳﺪ ﺧﺮد و ﻫﻢ داراي دﻳﺪ ﻛﻼن اﺳـﺖ
      ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ ﻲﺴﺘﻢ اﺻﻠﻴﺳ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻓﺮﻋﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎي داﺧﻠﻲ ﻣﺜﻼً(ﺗﺎﺑﻌﻪ اش ﻫﺮ داﻧﺸـﻜﺪه ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ اﺟـﺰاء آن ﺟﻨﺒـﻪ ﻛـﻼن )
      .دارد
      ﻳﺎ ﻧﻈﺎم ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﻳﻚ واﺣﺪ ﻛﻼن ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺻـﻠﻲ، ﻗـﻮاي ﺳـﻪ ﮔﺎﻧـﻪ ﻣﻘﻨﻨـﻪ، (
      اﺟﺮاﺋﻴﻪ و ﻗﻀﺎﺋﻴﻪ) واﺣﺪ ﺧﺮد ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻓﺮﻋﻲ و ﻳـﺎ ﻳـﻚ وزارﺗﺨﺎﻧـﻪ واﺣـﺪ ﻛـﻼن و
      ﺷﻌﺒﺎت آن در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر واﺣـﺪﻫﺎي ﺧـﺮد و ﻗـﻮه ﻣﺠﺮﻳـﻪ واﺣـﺪ ﻛـﻼن ﻳـﺎ
      ﻓﺮاﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻣﺜﺎل ﻫﺎي دﻳﮕﺮ .
      ﻫﺎ ﺴﺘﻢاﻧﻮاع ﺳﻴ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ از دﻳﺪﮔﺎه ﻋﻠﻤﺎي ﻫﺮ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻤﻲ، ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺧﺎﺻﻲ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ
      آن رﺷﺘﻪ را دارد ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﻫﺎ ﺑﻪ اﺧﺘﺼـﺎر
      ﻣﻲ ﭘﺮدازﻳﻢ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ.1 ﻫﺎي ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ:
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﻳﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻴﺸﻮد ﻛﻪ ﻣﺪام ﺑﺎ ﻣﺤـﻴﻂ ﺧـﻮﻳﺶ در
      ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺛﻴﺮ ﻣﻲﺄﻣﺤﻴﻂ ﺗ از ﭘﺬﻳﺮﻧـﺪ و در آن ﺗـ ﻣﻴﮕﺬارﻧـﺪ ﺛﻴﺮﺄ
      ﻛﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ ﺗﻌﺎﻣﻞ و ﺗﻤﺎس ﻣـﺪاوم ﻗﻄـﻊ ﺷـﻮد، ﺗﻮﻗـﻒ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ و ﺳـﺮاﻧﺠﺎم اﻧﻬـﺪام
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﻄﻌﻲ اﺳﺖ .
      ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﺑﺴﺘﻪ ﺑﺮﻋﻜﺲ ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎﻳﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌـﺎﻣﻠﻲ
      ﻧﺪارﻧﺪ و رواﺑﻂ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦ اﺟﺰا ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨـﺪه داﺧﻠـﻲ آن اﺳـﺖ و اﮔـﺮ ﺑـﺎ ﻣﺤـﻴﻂ
      ﺗﻌﺎﻣﻞ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﺪه و ﺖ اوﻟﻴﻪﻳﺎ ﻣﺎﻫﻴ اش دﮔﺮﮔـﻮن ﻣﻴﺸـﻮد ﻳـﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒـﻲ
      (ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ آن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﺒﻠﻲ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد ) .آﻳـﺪ ﺑـﻪ وﺟـﻮد ﻣـﻲ داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﺗﻨﻬـﺎ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺴﺘﻪ را ذره اﺗﻢ ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ اﺟـﺰا آن (ﻧـﻮﺗﺮون و ﭘﺮوﺗـﻮن و در ...)
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ از دﻳﺪﮔﺎه ﻋﻠﻤﺎي ﻫﺮ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻤﻲ، ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺧﺎﺻﻲ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ
      آن رﺷﺘﻪ را دارد ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﻫﺎ ﺑﻪ اﺧﺘﺼـﺎر
      ﻫﺎي ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ:
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﻳﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻴﺸﻮد ﻛﻪ ﻣﺪام ﺑﺎ ﻣﺤـﻴﻂ ﺧـﻮﻳﺶ در
      ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺛﻴﺮ ﻣﻲﺄﻣﺤﻴﻂ ﺗ از ﭘﺬﻳﺮﻧـﺪ و در آن ﺗـ
      ﻛﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ ﺗﻌﺎﻣﻞ و ﺗﻤﺎس ﻣـﺪاوم ﻗﻄـﻊ ﺷـﻮد، ﺗﻮﻗـﻒ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ و ﺳـﺮاﻧﺠﺎم اﻧﻬـﺪام
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﻄﻌﻲ اﺳﺖ .
      ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﺑﺴﺘﻪ ﺑﺮﻋﻜﺲ ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎﻳﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌـﺎﻣﻠﻲ
      ﻧﺪارﻧﺪ و رواﺑﻂ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦ اﺟﺰا ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨـﺪه داﺧﻠـﻲ آن اﺳـﺖ و اﮔـﺮ ﺑـﺎ ﻣﺤـﻴﻂ
      ﺗﻌﺎﻣﻞ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﺪه و ﺖ اوﻟﻴﻪﻳﺎ ﻣﺎﻫﻴ اش دﮔﺮﮔـﻮن ﻣﻴﺸـﻮد ﻳـﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒـﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      داﺧﻞ ﺑﺎ ﻫﻢ در ارﺗﺒﺎط ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻤﺎس ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ ﻼﺷﻲ ﻣﺘ) ﺷﻜﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد(
      (ﺷﺪه ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ اﻧﺮژي ﺷﺪه) و ﻣﺎﻫﻴﺖ اوﻟﻴﻪ ﺧﻮﻳﺶ را از دﺳﺖ ﻣﻴﺪﻫﺪ .
      آﻧﭽﻪ در ﻣﻮرد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴـﺘﻪ و ﺑـﺎز ﺑﻴـﺎن ﺷـﺪ، ﺑﻴﺸـﺘﺮ ﺷـﺎﻣﻞ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻬﺎي
      ﻣﺜﻼً. ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه (اﻋـﻢ از ﮔﻴـﺎه، ﺣﻴـﻮان و اﻧﺴـﺎن ﻛـﻪ ﻫﻤﮕـﻲ )
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎز ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﻤﺎن ﺧﺎﺻﻴﺖ ﻓﻮق را دارﻧﺪ و ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ اﺗﻢ ﻛﻪ در ﺑـﺎﻻ
      .اﺷﺎره ﺷﺪ
      آﻧﭽﻪ در ﺻﻔﺤﺎت آﻳﻨﺪه ﺑﻪ آن ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﭘﺮداﺧﺖ، ﻣﻴـﺰان ﺑـﺎز ﻳـﺎ ﺑﺴـﺘﻪ ﺑـﻮدن
      ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻣﺜ ﻼً. ﺑﻌﻀﻲ از ﻋﻠﻤﺎ ﺳﺎﻋﺖ را ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ و ﺑﻌﻀﻲ ﺑـﺎز
      ﻣﻴﺪاﻧﻨﺪ و ﻳﺎ ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺪ را ﺑﺴﺘﻪ و ﻳـﻚ ﻧﻈـﺎم دﻣﻮﻛﺮاﺳـﻲ
      را ﺑﺎز ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ .
      ﺳﻴ.2 ﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻗﻄﻌﻲ و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﻄﻌﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻋﻤﻠﻜـﺮد آن ﻗﺎﺑـﻞ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ اﺳـﺖ
      ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﻛﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺮﻓﻴﺖ، ﻧﻮع و ﻣﻴﺰان ﺳﻮﺧﺖ، ﻧـﻮع ﺧـﺪﻣﺖ و ﻏﻴـﺮه آن
      ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ .
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر دﻗﻴﻖ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﻋﻤﻠﻜـﺮد و ﻧﺘـﺎﻳﺞ
      ﺣﺎﺻﻠﻪ از آن را ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻛﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﻳـﺎ رﻓﺘـﺎر اﻧﺴـﺎن ﻛـﻪ
      ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﻳﺎ ﻧﻮع ﻋﻤﻠﻜﺮد آﻧﻬﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ و ﺻﺪدرﺻﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﻴﺴﺖ .
      .3ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ
      ﻻزﻟﻮ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ را ﺑﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻴﻜﻨـﺪ، ﻣﻮﺟﻮدﻳـﺖ ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي و ﻋﻤﻠﻜﺮد اﻧﺴﺎن ﻧﻴﺴـﺖ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺧـﻮد اﻧﺴـﺎن و ﺑﺴـﻴﺎري
      ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﮔﺮوﻫﻲ و ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻛﻼﻧﻲ ﭼﻮن ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ آب و ﻫﻮاﻳﻲ ﻛﺮه زﻣـﻴﻦ و
      ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي دﻳﮕـﺮ . ﻻزﻟـﻮ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻬﺎي ﻃﺒﻴﻌـﻲ را ﺑـﻪ ﺳـﻪ دﺳـﺘﻪ دون ارﮔﺎﻧﻴـﻚ،
      ﻣﻴﺪاﻧﻨﺪ و ﻳﺎ ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺪ را ﺑﺴﺘﻪ و ﻳـﻚ ﻧﻈـﺎم دﻣﻮﻛﺮاﺳـﻲ
      را ﺑﺎز ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ .
      ﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻗﻄﻌﻲ و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﻄﻌﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻋﻤﻠﻜـﺮد آن ﻗﺎﺑـﻞ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ اﺳـﺖ
      ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﻛﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺮﻓﻴﺖ، ﻧﻮع و ﻣﻴﺰان ﺳﻮﺧﺖ، ﻧـﻮع ﺧـﺪﻣﺖ و ﻏﻴـﺮه آن
      ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ .
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر دﻗﻴﻖ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﻋﻤﻠﻜـﺮد و ﻧﺘـﺎﻳﺞ
      را ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻛﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﻳـﺎ رﻓﺘـﺎر اﻧﺴـﺎن ﻛـﻪ
      ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﻳﺎ ﻧﻮع ﻋﻤﻠﻜﺮد آﻧﻬﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ و ﺻﺪدرﺻﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﻴﺴﺖ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ
      ﻻزﻟﻮ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ را ﺑﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻴﻜﻨـﺪ، ﻣﻮﺟﻮدﻳـﺖ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ارﮔﺎﻧﻴﻚ و ﻓﻮق ارﮔﺎﻧﻴﻚ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻴﻜﻨﺪ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺷـﺎﻣﻞ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎي ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ،
      زﻳﺴﺘﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫ .ﺴﺘﻨﺪ
      او ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ،
      اﻧﺴــﺎﻧﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻜــﻲ – اﻧﺴــﺎﻧﻲ ﺗﻘﺴــﻴﻢ ﻣﻴﻜﻨــﺪ، ﻣﺎﻧﻨــﺪ ﻣﺎﺷــﻴﻦ، ﺳــﺎزﻣﺎن و اﻧﺴــﺎن -
      )2(ﻣﺎﺷﻴﻦ
      .4ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺳﺎده و ﭘﻴﭽﻴﺪه )13(
      ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ، ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ را از ﻧﻈﺮ ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ (ﻣﻴﺰان ﺑﺎز ﺑﻮدن 9ﺑﻪ ) ﺳـﻄﺢ ﺗﻘﺴـﻴﻢ
      ﻣﻴﻜﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ اوﻟﻴﻦ ﺳﻄﺢ، ﺳﺎده ﺗﺮﻳﻦ و ﺳﻄﺢ آﺧﺮ ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﺗـﺮﻳﻦ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺖ .
      وﻳﮋﮔﻲ ﺧﺎص اﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي آن اﺳﺖ ﻛﻪ، ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒـﻞ
      ﺧﻮد را دارا اﺳﺖ وﻟﻲ ﺧﻮد ﺧﺼﻮﺻﻴﺎﺗﻲ دارد ﻛـﻪ ﺳـﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒـﻞ از آن ﺑﺮﺧـﻮردار
      . ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ اﻳﻦ ﺳﻄﻮح ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ و ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از :
      ﺳﻄﺢ ا ) اﺳﺘﺎﺗﻴﻚ(ﻫﺎي اﻳﺴﺘﺎ ﺘﻢول ﻳﺎ ﺳﻴﺴ – در اﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻓﺖ و ﻣﻮﺟﻮدﻳـﺖ
      و آﻧﺎﺗﻮﻣﻲ ﺟﻬﺎن ﻫﺴﺘﻲ در آن ﻣﻄﺮح اﺳﺖ و ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﻳﺴـﺘﺎ ﺑـﺮ آن ﺣـﺎﻛﻢ اﺳـﺖ ﻛـﻪ
      ﺑﺪون داﺷﺘﻦ ﭼﺎرﭼﻮب دﻗﻴﻘﻲ از رواﺑﻂ اﻳﺴﺘﺎ درﻫﺮ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻤﻲ، اﻣﻜﺎن دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ
      ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي ﭘﻮﻳﺎ و ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻘﺸﻪ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، ﺗﺼﺎوﻳﺮ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن، ﺧﻄـﻮط
      ... ﻫﺎ و و ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ در ذﻫﻦ ﺗﺪاﻋﻲ ﻣﻲﺷﻮد وﻟﻲ ﺣﺮﻛﺘـﻲ
      .ﻧﺪارﻧﺪ
      -ﺳﻄﺢ دوم ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﭘﻮﻳﺎي ﺳﺎده ﻳﺎ دﻳﻨﺎﻣﻴﻚ، ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را » ﻫـﺎ واره ﺳﺎﻋﺖ«
      ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ، ﺑﺮ اﻳﻦ ﺳﻄﺢ از ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻗﻮاﻧﻴﻦ دﻳﻨﺎﻣﻴﻚ ﺣـﺎﻛﻢ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺗﻔـﺎوﺗﺶ ﺑـﺎ
      ﺳﻄﺢ اول ﻫﻤﺎن ﺣﺮﻛﺖ آن اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼـﺮخ ﺧﻴـﺎﻃﻲ، دوﭼﺮﺧـﻪ، اﺗﻮﻣﺒﻴـﻞ، ﭼـﺮﺧﺶ
      ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ ﺷﻤﺴﻲ و ...
      -ﺳﻄﺢ ﺳﻮم ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻚ ) 14( ﻳﺎ ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺧﻮد ﻛﻨﺘـﺮل ﻛـﻪ ﺳـﻄﺢ
      وﻳﮋ. اﻧﺪ ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺘﻪ» ﺗﺮﻣﻮﺳﺘﺎﺗﻬﺎ« ﮔﻴﻬﺎي ﻣﻬﻢ اﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ اﻧﺘﻘﺎل اﻃﻼﻋﺎت و ﺗﻌﺒﻴﺮ
      ي ﻛﻪ اوﻟﻴﻦ ﺳﻄﺢ، ﺳﺎده ﺗﺮﻳﻦ و ﺳﻄﺢ آﺧﺮ ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﺗـﺮﻳﻦ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺖ
      وﻳﮋﮔﻲ ﺧﺎص اﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي آن اﺳﺖ ﻛﻪ، ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒـﻞ
      ﺧﻮد را دارا اﺳﺖ وﻟﻲ ﺧﻮد ﺧﺼﻮﺻﻴﺎﺗﻲ دارد ﻛـﻪ ﺳـﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒـﻞ از آن ﺑﺮﺧـﻮردار
      اﻳﻦ ﺳﻄﻮح ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ و ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از :
      ) اﺳﺘﺎﺗﻴﻚ(ﻫﺎي اﻳﺴﺘﺎ ﺘﻢول ﻳﺎ ﺳﻴﺴ – در اﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻓﺖ و ﻣﻮﺟﻮدﻳـﺖ
      و آﻧﺎﺗﻮﻣﻲ ﺟﻬﺎن ﻫﺴﺘﻲ در آن ﻣﻄﺮح اﺳﺖ و ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﻳﺴـﺘﺎ ﺑـﺮ آن ﺣـﺎﻛﻢ اﺳـﺖ ﻛـﻪ
      ﺑﺪون داﺷﺘﻦ ﭼﺎرﭼﻮب دﻗﻴﻘﻲ از رواﺑﻂ اﻳﺴﺘﺎ درﻫﺮ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻤﻲ، اﻣﻜﺎن دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ
      ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي ﭘﻮﻳﺎ و ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻘﺸﻪ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، ﺗﺼﺎوﻳﺮ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن
      ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ در ذﻫﻦ ﺗﺪاﻋﻲ ﻣﻲﺷﻮد وﻟﻲ ﺣﺮﻛﺘـﻲ
      -ﺳﻄﺢ دوم ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﭘﻮﻳﺎي ﺳﺎده ﻳﺎ دﻳﻨﺎﻣﻴﻚ، ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را
      اﻧﺪ، ﺑﺮ اﻳﻦ ﺳﻄﺢ از ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ ﻗﻮاﻧﻴﻦ دﻳﻨﺎﻣﻴﻚ ﺣـﺎﻛﻢ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺗﻔـﺎوﺗﺶ ﺑـﺎ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      و ﺗﻔﺴﻴﺮ آن و ﺳﭙﺲ ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑﺎزﺧﻮر ﺗـﺮﻳﻦ اﻳﻲاﺑﺘﺪ. اﺳﺖد
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻜﺲ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ، ﺗﺮﻣﻮﺳﺘﺎﺗﻬﺎ و در (ﺗـﺮﻳﻦ آن ﭘﻴﭽﻴـﺪه
      ) ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ .
      ﺧﻮاﻫﻴﻢ دﻳﺪ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻗﺪر ﺑﻪ ﺳﻄﻮح ﻋـﺎﻟﻲ ﺗـﺮ ) 9ﺗـﺎ 5( ﭘـﻴﺶ ﺑـﺮوﻳﻢ، ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻜﺲ ﭘﻴﭽﻴﺪهﺗﺮ و ﻛﺎﻣﻠﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﻮرﺑﺮت وﻳﻨﺮ آن را «ارﺗﺒﺎﻃـﺎت ﻣـﺆﺛﺮ
      ﺑﻴﻦ اﻧﺴﺎن و » ﻣﺎﺷﻴﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ .
      -ﺳﻄﺢ ﭼﻬﺎرم ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﻠﻮل ﻳـﺎ ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﺧـﻮد ﻧﮕﻬﺪارﻧـﺪه ﻳـﺎ اوﻟـﻴﻦ ﺳـﻄﺢ
      ﺣﻴﺎت ﻛﻪ ﺣﻴﺎت در زﻧﺪﮔﻲ ﻫﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه از آن ﺷـﺮوع ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ ﺗﻔـﺎوت
      اﺻﻠﻲاش ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒﻞ، ﺗﻮﻟﻴﺪﻣﺜﻞ و ﺗﻜﺜﻴﺮ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮدي اﺳﺖ و ...
      ﺳﻄﺢ ﭘﻨﺠﻢ –ﺳﻴﺴﺘﻢ ﮔﻴﺎه ﻳﺎ رﺳﺘﻨﻲ ﻫﺎ، وﻳﮋﮔﻲ ﻣﻬﻢ اﻳﻦ ﺳـﻄﺢ ﻧـﻮع ﺗﻘﺴـﻴﻢ
      ﻛﺎر ﺑﻴﻦ اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن اﺳﺖ (ﺳﻠﻮل ﻫـﺎي رﻳﺸـﻪ ، ﺳـﺎﻗﻪ ، ﺑـﺮگ،
      ... ﮔﻞ و ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ وﻇﺎﻳﻒ ﺧﺎص ﺧﻮﻳﺶ را دارﻧﺪ) و وﻳﮋﮔﻲ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﺳﻄﺢ، وﺟـﻮد
      ﮔﻴﺮﻧﺪه ﻫﺎي ﺿﻌﻴﻒ ﺣﺴﻲ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻮر، ﺣﺮارت و ...
      -ﺳﻄﺢ ﺷﺸﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﻴﻮان، اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺤـﺮك، ﻗﺎﺑﻠ ﻴـﺖ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ رﻓﺘـﺎرش،
      وﻗﻮف ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮﺧﻮد، ﮔﻴﺮﻧﺪه ﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻗﻮي ﺗﺮ از ﻣﺤـﻴﻂ (ﺣـﻮاس ﭘـﻨﺞ ﮔﺎﻧـﻪ ، )
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻋﺼﺎب، ﻣﻐﺰ و ... از ﺟﻤﻠﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي اﻳﻦ ﺳﻄﺢ و ﻳﺎ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎي ﻋﻤـﺪه آن
      ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒﻞ اﺳﺖ ...
      -ﺳﻄﺢ ﻫﻔﺘﻢ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﻧﺴـﺎن، اﺷـﺮف ﻣﺨﻠﻮﻗـﺎت، ﻣﻮﺟـﻮدي وﺻـﻒ ﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ،
      ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻧﺸﺪﻧﻲ و ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ، ﺧﻮدآﮔﺎه ﻣﻮﺟﻮدي ﻛﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻲ داﻧﺪ، ﺑﻠﻜﻪ داﻧﺪ ﻛـﻪ ﻣﻲ
      . داﻧﺪ ﻣﻲ ﻣﻮﺟﻮدي ﻧﺎﻃﻖ، ﻣﻔﺴﺮ، ﻣﺒﺘﻜﺮ، ﺧﻼق داراي ﮔﻴﺮﻧﺪه ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻗـﻮي ﺗـﺮ از
      ﺣﻴﻮان، اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮ و ﺧﻼﺻﻪ ﻣﻮﺟﻮدي ﻛﻪ ﺧﺎﻟﻖ ﺑﻌﺪ از ﺧﻠﻖ آن ﺑـﻪ ﺧـﻮد ﺗﺒﺮﻳـﻚ
      : ( ﮔﻔﺖ ﺗﺒﺎرك اﷲ اﺣﺴﻦ اﻟﺨﺎﻟﻘﻴﻦ، ﺳﻮره ﻣﻮﻣﻨﻮن آﻳﻪ ﻣ). 14 ﺤﻮر ﺧﻠﻘﺖ، ﻣﺤﻮر ﻫﻤـﻪ
      ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻋﻠﻤﻲ ...
      اش ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒﻞ، ﺗﻮﻟﻴﺪﻣﺜﻞ و ﺗﻜﺜﻴﺮ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮدي اﺳﺖ و
      ﺳﻄﺢ ﭘﻨﺠﻢ –ﺳﻴﺴﺘﻢ ﮔﻴﺎه ﻳﺎ رﺳﺘﻨﻲ ﻫﺎ، وﻳﮋﮔﻲ ﻣﻬﻢ اﻳﻦ ﺳـﻄﺢ ﻧـﻮع ﺗﻘﺴـﻴﻢ
      ﻛﺎر ﺑﻴﻦ اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن اﺳﺖ (ﺳﻠﻮل ﻫـﺎي رﻳﺸـﻪ ، ﺳـﺎﻗﻪ ، ﺑـﺮگ،
      ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ وﻇﺎﻳﻒ ﺧﺎص ﺧﻮﻳﺶ را دارﻧﺪ) و وﻳﮋﮔﻲ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﺳﻄﺢ، وﺟـﻮد
      ﮔﻴﺮﻧﺪه ﻫﺎي ﺿﻌﻴﻒ ﺣﺴﻲ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻮر، ﺣﺮارت و
      -ﺳﻄﺢ ﺷﺸﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﻴﻮان، اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺤـﺮك، ﻗﺎﺑﻠ ﻴـﺖ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ رﻓﺘـﺎرش،
      وﻗﻮف ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮﺧﻮد، ﮔﻴﺮﻧﺪه ﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻗﻮي ﺗﺮ از ﻣﺤـﻴﻂ (ﺣـﻮاس ﭘـﻨﺞ ﮔﺎﻧـﻪ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻋﺼﺎب، ﻣﻐﺰ و ... از ﺟﻤﻠﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي اﻳﻦ ﺳﻄﺢ و ﻳﺎ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎي ﻋﻤـﺪه آن
      ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒﻞ اﺳﺖ ...
      -ﺳﻄﺢ ﻫﻔﺘﻢ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﻧﺴـﺎن، اﺷـﺮف ﻣﺨﻠﻮﻗـﺎت، ﻣﻮﺟـﻮدي وﺻـﻒ ﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ،
      ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻧﺸﺪﻧﻲ و ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ، ﺧﻮدآﮔﺎه ﻣﻮﺟﻮدي ﻛﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻲ داﻧﺪ، ﺑﻠﻜﻪ
      ﻣﻮﺟﻮدي ﻧﺎﻃﻖ، ﻣﻔﺴﺮ، ﻣﺒﺘﻜﺮ، ﺧﻼق داراي ﮔﻴﺮﻧﺪه ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻗـﻮي ﺗـﺮ از ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺣﺎل ﺑﺎﻳﺪ دﻳﺪ ﻣـﺪﻳﺮان و ﺣﻜﻮﻣـﺖ ﮔـﺮان ﺗـﺎرﻳﺦ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و ﻣﻌﺎﺻـﺮﺑﺮ ﭼﻨـﻴﻦ
      !...ﻛﻨﻨﺪ؟ ﻣﻮﺟﻮد ﻏﺮﻳﺒﻲ ﭼﮕﻮﻧﻪ رﻳﺎﺳﺖ و ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﺮده و ﻣﻲ
      -ﺳﻄﺢ ﻫﺸﺘﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﻛﻪ ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﺗـﺮﻳﻦ ﺳـﻄﺢ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎي ﺑـﺎز
      اﺳﺖ ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺗﺮﻛﻴﺒـﻲ اﺳـﺖ از ﺗﻤـﺎم ﺳـﻄﻮح ﻫﻔـﺖ ﮔﺎﻧـﻪ ﻓـﻮق ﻧﻈـﺎﻣﻲ ﻓﻨـﻲ، .
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ آﻧﭽﻪ در اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ، واﺣﺪ ﺗﺸـﻜﻴﻞ دﻫﻨـﺪه آن ﻧـﻪ ﺧـﻮد اﻧﺴـﺎن،
      ﺑﻠﻜﻪ ﻧﻘﺸﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن در ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه دارد. ﻧﻘـﺶ، ﻣﻮﺿـﻮﻋﻲ
      ﻧﺎﭘﺎﻳﺪار، اﻧﻌﻄﺎف ﭘـﺬﻳﺮ و ﻣﻮﻗـﺖ ، ﻛـﻪ ﺧـﻮد ﺳﻴﺴـﺘﻢ را ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﺗـﺮ و ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ آن را
      دﺷﻮارﺗﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. ﻛﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻋﻤﺪه اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻫﻢ در ﻣﻮرد ﻳﻜﻲ از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﻫﻤـﻴﻦ
      ﺳﻄﺢ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﺳﺖ زﻳﺮا ﻧﻈﺎم ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﺧﻮد ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ
      ﻓﺮاﮔﻴﺮ در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
      ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن « . ﻧﻈﺎم ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻛﻞ ﻣﻲ ﻛﻮﺷﺪ ارﺗﺒﺎط اﺟـﺰا
      و رواﺑﻂ ﻓﻴﻤﺎﺑﻴﻦ آﻧﺎن را در ﺟﺮﻳﺎن ﻓﺮاﮔﺮد ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛﻨﺪ و ﺗﻮﺟﻪ آن ﺑﻴﺸـﺘﺮ ﺑـﻪ
      اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ از ﭼﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ و ﻣﻬﻤﺘـﺮﻳﻦ
      وﻳﮋﮔﻲ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ از ﻧﻈﺮ ﺗﺌﻮري ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﮔﺴﺘﺮش ﻇﺮﻓﻴﺖ آن
      از راه دﮔﺮﮔﻮن ﺳﺎزي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد و آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻧﻮﻳﻦ ﺑـﺮاي
      اﻳﺠﺎد ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ و ﺳﺎزﮔﺎري ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ اﺳـﺖ . ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ ﺑﻮﻟـﺪﻳﻨﮓ
      ﺣﺘﻲ ﺳﻜﻮن و ﺗﻌﺎدل را ﻧﻴﺰ ﻓﻘﻂ ﻳﻚ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎص از ﻓﺮاﮔﺮد ﭘﻮﻳـﺎي ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﻴﺪاﻧـﺪ
      ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮاﻟﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻗﺒﻠﻲ ﺧﻮد را از ﻧﻮ ﺗﻜﺮار ﻣﻴﻜﻨﺪ )15(»
      -ﺳﻄﺢ ﻧﻬﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﺎوراءاﻟﻄﺒﻴﻌﻪ ﻳﺎ اﺳﺖ، دﻧﻴﺎي ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻫﺎ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز
      ﺑﺸﺮ از ﻃﺮﻳﻖ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ آن دﺳـﺖ ﻧﻴﺎﻓﺘـﻪ و از درك ﺧﺼﻮﺻـﻴﺎت واﻗﻌـﻲ آن ﻣﺤـﺮوم
      .اﺳﺖ
      ﺟﺎن ﺑﻜﺖ، ﻧﻮع دﻳﮕﺮي از ﻃﺒﻘـﻪ ﺑﻨـﺪي ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎ را ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﺳـﺎدﮔﻲ و
      ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ ﻣﻄﺮح ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻳـﺎ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ ﺷـﺎﻣﻞ (
      ﺳﻄﺢ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﺳﺖ زﻳﺮا ﻧﻈﺎم ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﺧﻮد ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ
      ﻓﺮاﮔﻴﺮ در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
      « . ﻧﻈﺎم ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻛﻞ ﻣﻲ ﻛﻮﺷﺪ ارﺗﺒﺎط اﺟـﺰا
      ﻓﻴﻤﺎﺑﻴﻦ آﻧﺎن را در ﺟﺮﻳﺎن ﻓﺮاﮔﺮد ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛﻨﺪ و ﺗﻮﺟﻪ آن ﺑﻴﺸـﺘﺮ ﺑـﻪ
      اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ از ﭼﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ و ﻣﻬﻤﺘـﺮﻳﻦ
      وﻳﮋﮔﻲ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ از ﻧﻈﺮ ﺗﺌﻮري ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﮔﺴﺘﺮش ﻇﺮﻓﻴﺖ آن
      از راه دﮔﺮﮔﻮن ﺳﺎزي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد و آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻧﻮﻳﻦ ﺑـﺮاي
      اﻳﺠﺎد ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ و ﺳﺎزﮔﺎري ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ اﺳـﺖ . ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ ﺑﻮﻟـﺪﻳﻨﮓ
      ﺣﺘﻲ ﺳﻜﻮن و ﺗﻌﺎدل را ﻧﻴﺰ ﻓﻘﻂ ﻳﻚ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎص از ﻓﺮاﮔﺮد ﭘﻮﻳـﺎي ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﻴﺪاﻧـﺪ
      ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮاﻟﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻗﺒﻠﻲ ﺧﻮد را از ﻧﻮ ﺗﻜﺮار ﻣﻴﻜﻨﺪ )15(»
      -ﺳﻄﺢ ﻧﻬﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﺎوراءاﻟﻄﺒﻴﻌﻪ ﻳﺎ اﺳﺖ، دﻧﻴﺎي ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻫﺎ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز
      ﺑﺸﺮ از ﻃﺮﻳﻖ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ آن دﺳـﺖ ﻧﻴﺎﻓﺘـﻪ و از درك ﺧﺼﻮﺻـﻴﺎت واﻗﻌـﻲ آن ﻣﺤـﺮوم ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﻪ ﺳﻄﺢ اول ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺑﻮﻟﺪﻳﻨ ) ﮓ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ارﻛﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑـﺎ ﺑﻴﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ ﺷـﺎﻣﻞ (
      7ﺗﺎ 4ﺳﻄﻮح ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ) و ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻛـﻪ ﺷـﺒﺎﻫﺖ ) ﺳﻄﺢ ﻫﺸﺘﻢ(
      ﺑﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻻزﻟﻮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ .
      وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز داراي ﻋﻨﺎﺻﺮ و وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮﻛﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ
      آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ اﺟﻤﺎل ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺷﺮح ذﻳﻞ ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻮد .
      -1 داده ﻫﺎ (Input)ﻳﺎ واردﻫﺎ
      ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ از ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮد واردﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ زﻳﺮا
      ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﺳﺎﺧﺖ و اداﻣﻪ ﺣﻴﺎت و ﻧﻴﺰ رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔـﻲ ﺑـﻪ آن ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ
      اﺳﺖ ﻣﺜﻼ ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه اي ﭼﻮن اﻧﺴـﺎن ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﻫـﻮا، ﻏـﺬا ... و دارد و ﺑـﺎ ﻳـﻚ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭼﻮن ﻳﻚ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻧﻴـﺮوي اﻧﺴـﺎﻧﻲ ، ﺗﺠﻬﻴـﺰات، اﻋﺘﺒـﺎرات و از ...
      ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﺧﻮﻳﺶ را اﻳﻔﺎ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻳﺎ اﻫﺪاف ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷـﺪه را
      ﺟﺎﻣﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ .
      -2 ﭘﺮدازش ﻳﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻳﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ (process)
      ﭘﺮدازش ﻋﺒﺎرت از ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻳﺎ ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ روي داده ﻫﺎ
      اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﻣﻄﻠﻮب و ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ از ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﻪ ﻣﺤـﻴﻂ اراﺋـﻪ
      ﮔﺮدد در ﻣﺜﺎل ﻓﻮق ﻫﻮا، ﻏﺬا و ... در ﺑﺪن ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻧـﺪام ﻫـﺎي
      داﺧﻠﻲ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ اﻧـﺮژي ﻻزم را ﺑـﺮاي او ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ و ﻳـﺎ داده ﻫـﺎ ﺑـﻪ
      ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ و رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﻨﻲ ﻳﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از اﻧﺴﺎن و اﺷـﻴﺎء
      ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﻳﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺧﺎص و ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺷﺪه ﺗـﺎ از ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﻪ ﻣﺤـﻴﻂ اراﺋـﻪ
      (ﮔﺮدد ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻛﺎﻻ، ﺧﺪﻣﺖ، ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﻴﻞ و ...) و ﻳﺎ ﻣﺴﺌﻮﻻن ﻳـﻚ واﺣـﺪ ﺳﻴﺎﺳـﻲ،
      ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ از ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮد واردﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ زﻳﺮا
      ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﺳﺎﺧﺖ و اداﻣﻪ ﺣﻴﺎت و ﻧﻴﺰ رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔـﻲ ﺑـﻪ آن ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ
      اﺳﺖ ﻣﺜﻼ ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه اي ﭼﻮن اﻧﺴـﺎن ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﻫـﻮا، ﻏـﺬا ... و
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭼﻮن ﻳﻚ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻧﻴـﺮوي اﻧﺴـﺎﻧﻲ ، ﺗﺠﻬﻴـﺰات، اﻋﺘﺒـﺎرات و
      ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﺧﻮﻳﺶ را اﻳﻔﺎ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻳﺎ اﻫﺪاف ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷـﺪه را
      ﺟﺎﻣﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ .
      ﭘﺮدازش ﻳﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻳﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ (process)
      ﭘﺮدازش ﻋﺒﺎرت از ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻳﺎ ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ روي داده ﻫﺎ
      اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﻣﻄﻠﻮب و ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ از ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﻪ ﻣﺤـﻴﻂ اراﺋـﻪ
      ﮔﺮدد در ﻣﺜﺎل ﻓﻮق ﻫﻮا، ﻏﺬا و ... در ﺑﺪن ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻧـﺪام ﻫـﺎي
      داﺧﻠﻲ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ اﻧـﺮژي ﻻزم را ﺑـﺮاي او ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ و ﻳـﺎ داده ﻫـﺎ ﺑـﻪ
      ﺎن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ و رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﻨﻲ ﻳﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از اﻧﺴﺎن و اﺷـﻴﺎء ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺑﺎ اﻣﻜﺎﻧﺎﺗﻲ ﻛﻪ از ﻛﺎﻧﺎل ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در اﺧﺘﻴﺎرﺷﺎن ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮد ﺑﺎﻳـﺪ ﺧـﺪﻣﺎت
      ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ و ﻳﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮي اﻫﺪاف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ...
      -3 ﻫﺎ هﺳﺘﺎد output
      ﻫﻤﺎن ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه از ﻓﻌـﻞ و اﻧﻔﻌـﺎﻻت و ﺗﺒـﺪﻳﻞ و ﺗﺒـﺎدﻻت داﺧـﻞ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ را ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﺰرﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد .
      آﻧﭽﻪ ﻣﻬﻢ اﺳﺖاﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺳﺘﺎده ﻫﺎ ﻳﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻫـﺮ ﻧـﻮع
      ﺳﺘﺎدهاي ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺳﺘﺎده اي ﻣﻄﻠﻮب ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه . ﻣﺜﻼ ﻳﻚ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ
      ﻛﺎﻻﻳﻲ ﺑﺎ ﻫﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ اراﺋﻪ دﻫﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻛﺎﻻﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﺮﺿـﻪ ﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ ﻣﺸـﺘﺮي ﭘﺴـﻨﺪ ﻳـﺎ
      ﺧﺮﻳﺪار ﭘﺴﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ ﺷﻬﺮداري ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان اراﺋﻪ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻧﻪ ﻫـﺮ ﻧـﻮع
      ﺧﺪﻣﺘﻲ ﺑﻠﻜﻪ ﺧﺪﻣﺘﻲ ﻛﻪ رﺿﺎﻳﺖ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﻬﺮوﻧﺪان را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ و اﻟﻲ آﺧﺮ ...
      ﺣﺎل اﮔﺮ ﺑﻨﺎﺳﺖ ﺳﺘﺎده ﻫﺎ از ﻣﻄﻠﻮﺑﻴـﺖ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑﺮﺧـﻮردار ﺑﺎﺷـﻨﺪ، ﺑﺎﻳـﺪ
      دادهﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﺪه و ﻧﻴـﺰ ﻣﺮاﺣـﻞ ﭘـﺮدازش داﺧـﻞ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺣﺴـﺎب ﺷـﺪه،
      ﻣﻨﻄﻘﻲ، ﻋﻘﻼﻳﻲ و ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﻫﺎي ﻣﻄﻠـﻮب ﻫﺎ، ﺳﺘﺎده ﺻﻮرت ﺳﺘﺎده
      .ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد
      (feed back) دﺑﺎزﺧﻮر 4 -
      ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل ﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻛﻨﺘﺮل آن ﺑﺮاي رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﻣﻄﻠـﻮب و اﻳﺠـﺎد
      ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﻴﻦ اﺟﺰاي آن » ﺑﻌﻬﺪه« ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑﺎزﺧﻮر )2ﺷﻜﻞ . (اﺳﺖ د
      ) 2(ﺷﻜﻞ وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ
      ﺳﺘﺎده ﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺒﺪﻳﻞ داده ﻫﺎ
      ﺧﺮﻳﺪار ﭘﺴﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ ﺷﻬﺮداري ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان اراﺋﻪ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻧﻪ ﻫـﺮ ﻧـﻮع
      ﺧﺪﻣﺘﻲ ﺑﻠﻜﻪ ﺧﺪﻣﺘﻲ ﻛﻪ رﺿﺎﻳﺖ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﻬﺮوﻧﺪان را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ و اﻟﻲ آﺧﺮ
      ﺣﺎل اﮔﺮ ﺑﻨﺎﺳﺖ ﺳﺘﺎده ﻫﺎ از ﻣﻄﻠﻮﺑﻴـﺖ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑﺮﺧـﻮردار ﺑﺎﺷـﻨﺪ، ﺑﺎﻳـﺪ
      ﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﺪه و ﻧﻴـﺰ ﻣﺮاﺣـﻞ ﭘـﺮدازش داﺧـﻞ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺣﺴـﺎب ﺷـﺪه،
      ﻣﻨﻄﻘﻲ، ﻋﻘﻼﻳﻲ و ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﻫﺎي ﻣﻄﻠـﻮب ﻫﺎ، ﺳﺘﺎده ﺻﻮرت ﺳﺘﺎده
      (feed back) دﺑﺎزﺧﻮر
      ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل ﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻛﻨﺘﺮل آن ﺑﺮاي رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﻣﻄﻠـﻮب و اﻳﺠـﺎد
      ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﻴﻦ اﺟﺰاي آن » ﺑﻌﻬﺪه« ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑﺎزﺧﻮر )2ﺷﻜﻞ . (اﺳﺖ د
      ﺳﺘﺎده ﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺒﺪﻳﻞﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﻧﻘﺶ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺎ ارزﺷﻴﺎﺑﻲ در ﻫﺮ واﺣﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺧﺮد و ﻛـﻼن، ﻫﻤـﺎن
      ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑﺎزﺧﻮر د اﺳﺖ وﻗﺘـﻲ ﺳـﺘﺎده از ﻣﻄﻠﻮﺑﻴـﺖ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑﺮﺧـﻮردار ﻧﺒﺎﺷـﺪ،
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎزﺧﻮر ﺑﺎ ﺑـﺎزﻧﮕﺮي و ﻛﻨﺘـﺮل داده ﻫـﺎ و ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎ، ﺳـﻌﻲ در ﻋﻠـﺖ ﻳـﺎﺑﻲ و
      ﺳﭙﺲ اﺻﻼح آﻧﻬﺎ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و ﻳﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻴﺰان داده ﻫﺎ را ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ
      دﻫﺪ و ﻳﺎ ﻣﺮاﺣﻞ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ را اﺻﻼح و ﻣﻮاﻧﻊ را ﺑﺮﻃﺮف و ﻳﺎ ﺣﺬف ﻧﻤﺎﻳ ﻫﺎ ﺪ ﺗﺎ ﺳﺘﺎده
      از ﻣﻄﻠﻮﺑﻴﺖ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ (ﻣﺜﻼ در ﻳﻚ واﺣﺪ ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻬﺮداي ﻳﺎ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ
      )و درﻣﺎن
      ﺳﺎده ﺗﺮﻳﻦ ﺷـﻜﻞ ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ و ﻧﻘـﺶ ﺑـﺎزﺧﻮر د در آن ﻣﻜـﺎﻧﻴﺰم
      ﺗﺮﻣﻮﺳــﺘﺎت در ﻳــﻚ آﺑﮕــﺮﻣﻜﻦ اﺳــﺖ ﻣﻄ ﻠﻮﺑﻴــﺖ داده آﺑﮕــﺮﻣﻜﻦ، آب ﻣــﺜﻼ ﺑــﺎ 80
      ﺳﺎﻧﺘﻲ ﮔﺮاد اﺳﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺎ ﺑﻪ آﺑﮕﺮﻣﻜﻦ اﻧـﺮژي و آب ﺳـﺮد ﻣـﻲ دﻫـﻴﻢ از ) داده ﻫـﺎ (
      ﺗﺮﻛﻴﺐ اﻧﺮژي و آب ) ﺳﺘﺎده(آب ﮔﺮم ) ﻓﺮآﻳﻨﺪ( ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﻨﺘﻬﻲ آب ﺑـﺎ درﺟـﻪ
      ﺣﺮارت ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻪ ﻫﺮ ﻣﻴﺰان درﺟﻪ ﺣﺮارﺗﻲ . ﻟﺬا ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل از ﺗﺮﻣﻮﺳﺘﺎت اﺳـﺘﻔﺎده
      ﻣﻲ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ درﺟﻪ ﺣـﺮارت ﺑـﻪ 80 درﺟـﻪ رﺳـﻴﺪ ﺗﺮﻣﻮﺳـﺘﺎت ﺷـﻌﻠﻪ را ﻗﻄـﻊ
      ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ ﺗـﺎ ﻫــﻢ ﺗﻌـﺎدل ﺳﻴﺴـﺘﻢ و ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﻲ اﺟــﺰاي داﺧﻠـﻲ آن ﺣﻔـﻆ ﺷـﻮد و ﻫــﻢ
      ﺳﺘﺎدهﻫﺎﻳﺶ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ) 16( ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺷـﻌﻠﻪ (
      را ﻗﻄﻊ ﻛﻨﺪ و ﻳﺎ ارزﺷﻴﺎبﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻛﻢ ﻛﺎر، وﻗﺖ ﻛﺶ و ﻧﺎراﺿﻲ ﻛﻨﻨﺪه ارﺑﺎب رﺟـﻮع
      ... و را ﺣﺬف و ﻳﺎ اﺻﻼح ﻧﻤﺎﻳﺪ) ﻛﻪ اﮔﺮ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ (ﻣﺜﻼ ﺷـﻌﻠﻪ را ﻗﻄـﻊ
      ﻧﻜﻨﺪ و ﻳﺎ ارزﺷﻴﺎب را درك اﻧﺤﺮاف در ﺳﺎزﻣﺎن، دﺳﺖ ﺑـﻪ اﺻـﻼح ﻣـﻮﺛﺮ ﻧﺰﻧـﺪ ﻧـﻪ )
      ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﻲﺧﻮرد، ﺑﻠﻜـﻪ ﺑﺎﻋـﺚ ﺗﻐﻴﻴـﺮ در وﺿـﻊ ﻣﻮﺟـﻮد، ﻋـﺪم
      ﺗﻌﺎدل و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﺪن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد (ﺧﻮاه ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑﺎﺷـﺪ ﻳـﺎ
      ﺴﺘﻢ ارﮔﺳﻴ ﺎﻧﻴﻜﻲ و ﻳﺎ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ) و ﻳﺎ ﻫﻤﺎن ﻧﻈﺎم ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻚ ﻳﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﻛﻨﺘﺮل ﻛـﻪ -
      در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﻣﺘﻌﺎﻟﻲﺗﺮ ﺑﻪ ﻃﻮرﺧﻮدﻛﺎرﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮان ﻗـﻮه ﻗﻀـﺎﺋﻴﻪ را
      در ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﺑﻌﻨﻮان ﻫﻤﺎن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﺎ ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑـﺎزﺧﻮر ﺗﻠﻘـﻲ د ﻧﻤـﻮد ﻛـﻪ
      ﺧﻮد ﻣﻮﺿﻮع ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻠﻴـﻞ اﺳـﺖ و ﻳـﺎ ﻧﻈﺎﻣﻬـﺎي ارزﺷـﻴﺎﺑﻲ و ﻛﻨﺘـﺮل ﻛﻨﻨـﺪه
      ﺗﺮﻣﻮﺳــﺘﺎت در ﻳــﻚ آﺑﮕــﺮﻣﻜﻦ اﺳــﺖ ﻣﻄ ﻠﻮﺑﻴــﺖ داده آﺑﮕــﺮﻣﻜﻦ، آب ﻣــﺜﻼ ﺑــﺎ
      ﺳﺎﻧﺘﻲ ﮔﺮاد اﺳﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺎ ﺑﻪ آﺑﮕﺮﻣﻜﻦ اﻧـﺮژي و آب ﺳـﺮد ﻣـﻲ دﻫـﻴﻢ
      ﺗﺮﻛﻴﺐ اﻧﺮژي و آب ) ﺳﺘﺎده(آب ﮔﺮم ) ﻓﺮآﻳﻨﺪ( ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﻨﺘﻬﻲ آب ﺑـﺎ درﺟـﻪ
      ﺣﺮارت ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻪ ﻫﺮ ﻣﻴﺰان درﺟﻪ ﺣﺮارﺗﻲ . ﻟﺬا ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل از ﺗﺮﻣﻮﺳﺘﺎت اﺳـﺘﻔﺎده
      ﻲ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ درﺟﻪ ﺣـﺮارت ﺑـﻪ 80 درﺟـﻪ رﺳـﻴﺪ ﺗﺮﻣﻮﺳـﺘﺎت ﺷـﻌﻠﻪ را ﻗﻄـﻊ
      ﻛﻨـﺪ ﺗـﺎ ﻫــﻢ ﺗﻌـﺎدل ﺳﻴﺴـﺘﻢ و ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﻲ اﺟــﺰاي داﺧﻠـﻲ آن ﺣﻔـﻆ ﺷـﻮد و ﻫــﻢ
      ﻫﺎﻳﺶ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ) 16( ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ
      ارزﺷﻴﺎبﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻛﻢ ﻛﺎر، وﻗﺖ ﻛﺶ و ﻧﺎراﺿﻲ ﻛﻨﻨﺪه ارﺑﺎب رﺟـﻮع
      را ﺣﺬف و ﻳﺎ اﺻﻼح ﻧﻤﺎﻳﺪ) ﻛﻪ اﮔﺮ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ (ﻣﺜﻼ ﺷـﻌﻠﻪ را ﻗﻄـﻊ
      ﻧﻜﻨﺪ و ﻳﺎ ارزﺷﻴﺎب را درك اﻧﺤﺮاف در ﺳﺎزﻣﺎن، دﺳﺖ ﺑـﻪ اﺻـﻼح ﻣـﻮﺛﺮ ﻧﺰﻧـﺪ
      ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﻲﺧﻮرد، ﺑﻠﻜـﻪ ﺑﺎﻋـﺚ ﺗﻐﻴﻴـﺮ در وﺿـﻊ ﻣﻮﺟـﻮد، ﻋـﺪم
      ﺗﻌﺎدل و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﺪن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد (ﺧﻮاه ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑﺎﺷـﺪ ﻳـﺎ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      درﻫﺮ ﺳﺎزﻣﺎن را. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑﺎزﺧﻮر د ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻛـﻪ از ﻣﺤـﻴﻂ داﺧـﻞ و ﻳـﺎ
      ﺧﺎرج ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﺴﺐ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﺳﻴﺴﺘﻢ را از ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺧـﻮد ﻣﻄﻠـﻊ ﻛـﺮده ﺗـﺎ در
      ﻨﺪ ازﺑﻌﺪي ﻓﺮاﻳدور آن ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫـﺎ ﺑﻬـﺮه ﺑﺒـﺮ د و ﺑـﻪ اﺻـﻼح و ﺗﻌـﺪﻳﻞ ﻣﺴـﺘﻤﺮ ﺧـﻮد
      ﺑﭙﺮدازد و ﺑﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﭼﺮﺧﺸﻲ ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﺪ و در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻـﻮرت ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﺎ از
      دﺳﺖ دادن ﺗﻌﺎدل ﺧﻮﻳﺶ و اﻓﺰاﻳﺶ اﻧﺘﺮوﭘﻲ، ﺑـﻪ ﺗـﺪرﻳﺞ ﻋﻤﻠﻜـﺮد آن رو ﺑـﻪ ﻛـﺎﻫﺶ
      ﻧﻬﺎده و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺳﻘﻮط و ﻧﺎﺑﻮدي آن ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ و ﻳﺎ ﻻاﻗﻞ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻄﻠـﻮب
      .ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ
      ﻏﻴﺮ از ﭼﻬﺎرﺧﺼﻮﺻﻴﺖ اﺻﻠﻲ ﻓﻮق، اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻋﻠﻤـﻲ
      ﺑﺮاي ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت دﻳﮕﺮي ﻫﻤﭽﻮن، ﻛﻞ ﮔﺮاﻳﻲ، ﻧﻈﻢ، واﺑﺴﺘﮕﻲ اﺟـﺰا
      ﺣﺪ و ﻣﺮز، ﺗﻌﺎﻣﻞ، ﻫﺪف ﻣﻨﺪي، ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ، ﻣﻜـﺎﻧﻴﺰم ﺳـﺎزي، ﮔـﺮاﻳﺶ ﺑـﻪ ﺳـﻮي
      اﻧﺘﺮوﭘﻲ، ﻫﻤﭙﺎﻳﺎﻧﻲ، ﭼﻨﺪﭘﺎﻳﺎﻧﻲ و ... ﺑﻴﺎن ﻛﺮده اﻧﺪ ﻛﻪ از ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ ﺻـﺮﻓﻨﻈﺮ
      .ﻣﻲ ﺷﻮد
      ﻣﻘﺎﻳﺴﻪاي ﻣﻴﺎن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ، ارﻛﺎﻧﻴﻜﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
      ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻴﺎن ﺷﺪ، ﺟﺎن ﺑﻜﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ و ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ
      ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﻧﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ، ﺑـﻪ ﺳـﻪ ﺳـﻄﺢ ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ ( ﺷـﺎﻣﻞ ﺳـﻄﻮح 3و 2و 1
      ) ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ ﻳﺎ ﺑﻲ ﺟﺎن، ارﮔﺎﻧﻴﻜﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻄﻮح ( ) ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ 7و 6و 5و 4 ﻳـﺎ ﺟﺎﻧـﺪار و
      (اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﻄﺢ ﻫﺸﺘﻢ ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ) ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣـﺎ ﺑـﺮاي اﻳﻨﻜـﻪ ﺗﻔـﺎوت ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ( ﻛﻪ در اﻳﻦ ﮔﻔﺘـﺎر ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ اﺳـﺖ ) را ﺑـﺎ دو ﺳﻴﺴـﺘﻢ دﻳﮕـﺮ ﻳﻌﻨـﻲ
      ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ و ارﮔﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑﻴﺎن ﻛﻨـﻴﻢ، ﺑـﻪ اﺧﺘﺼـﺎر ﺑـﻪ وﺟـﻮه ﺗﺸـﺎﺑﻪ و ﺗﻔـﺎوت اﻳـﻦ ﺳـﻪ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﻪ ﺑﺤﺚ اداﻣﻪ ﻣﻲ دﻫﻴﻢ .
      ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ وﺟﻪ ﺗﺸﺎﺑﻪ ﻣﻴﺎن اﻳﻦ ﺳﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ، ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل ) 17( در آﻧﻬﺎﺳـﺖ ﺑـﺎ
      اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ اﮔﺮ ﺗﻌﺎدل در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻛﺎﻣﻼ ﺗﻌﺎدل اﻳﺴﺘﺎ ﺑﺎﺷـﺪ ﻳـﺎ ﻫـﺮ ﻗـﺪر (
      ﺑﺮاي ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت دﻳﮕﺮي ﻫﻤﭽﻮن، ﻛﻞ ﮔﺮاﻳﻲ، ﻧﻈﻢ، واﺑﺴﺘﮕﻲ اﺟـﺰا
      ﺣﺪ و ﻣﺮز، ﺗﻌﺎﻣﻞ، ﻫﺪف ﻣﻨﺪي، ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ، ﻣﻜـﺎﻧﻴﺰم ﺳـﺎزي، ﮔـﺮاﻳﺶ ﺑـﻪ ﺳـﻮي
      اﻧﺘﺮوﭘﻲ، ﻫﻤﭙﺎﻳﺎﻧﻲ، ﭼﻨﺪﭘﺎﻳﺎﻧﻲ و ... ﺑﻴﺎن ﻛﺮده اﻧﺪ ﻛﻪ از ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ ﺻـﺮﻓﻨﻈﺮ
      اي ﻣﻴﺎن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ، ارﻛﺎﻧﻴﻜﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
      ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻴﺎن ﺷﺪ، ﺟﺎن ﺑﻜﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ و ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ
      ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﻧﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ، ﺑـﻪ ﺳـﻪ ﺳـﻄﺢ ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ ( ﺷـﺎﻣﻞ ﺳـﻄﻮح
      ﻳﺎ ﺑﻲ ﺟﺎن، ارﮔﺎﻧﻴﻜﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻄﻮح ( ) ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ 7و 6و 5و 4
      ﺳﻄﺢ ﻫﺸﺘﻢ ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ) ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣـﺎ ﺑـﺮاي اﻳﻨﻜـﻪ ﺗﻔـﺎوت ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﻛﻪ در اﻳﻦ ﮔﻔﺘـﺎر ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ اﺳـﺖ ) را ﺑـﺎ دو ﺳﻴﺴـﺘﻢ دﻳﮕـﺮ ﻳﻌﻨـﻲ
      ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ و ارﮔﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑﻴﺎن ﻛﻨـﻴﻢ، ﺑـﻪ اﺧﺘﺼـﺎر ﺑـﻪ وﺟـﻮه ﺗﺸـﺎﺑﻪ و ﺗﻔـﺎوت اﻳـﻦ ﺳـﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد) ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺳﺖ، در ﺳﻴﺴـﺘﻢ ارﮔـ ﺎﻧﻴﻜﻲ ﺗﻌـﺎدل
      ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ آن اﺳﺖ وﻟﻲ در ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻌﺎدل ﻣﺎﻧﻨﺪ دو ﺳﻴﺴﺘﻢ دﻳﮕﺮ
      ﭘﺎﻳﻪ اﻳﺴﺘﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻌﺎدل ﭘﻮﻳﺎ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ آن و ﻳﺎ از ﺿﺮورﻳﺎت آﻧﺴﺖ . ﺑﺮاي ﺗﻮﺿـﻴﺢ
      .ﺷﻮد ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺜﺎل ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح ذﻳﻞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻳﻚ از ﺳﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻓﻮق ﺑﻴﺎن ﻣﻲ
      در ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ( ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳـﻚ وﺳـﻴﻠﻪ ﻣﺎﺷـﻴﻨﻲ ) ﻫـﺮ ﻗـﺪر ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ و
      ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اوﻟﻴﻪ ﺳﺎﺧﺘﺶ ﻧﮕﻬﺪاري ﺷﻮد، و ﻳﺎ ﻫـﺮ ﻗـﺪر اﻧﺘﺮوﭘـﻲ ﻣﻨﻔـﻲ ﻋﻤـﻞ ﻧﻤﺎﻳـﺪ و
      ﺟﻠﻮي اﺳﺘﻬﻼك آن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻧﻔﻊ آﻧﺴﺖ . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻘﺎوﻣﺘﺶ
      در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﺳﺖ . در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي در ﻫـﺮ ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ اﻧﺴـﺎن (ﺎﻧﻴﻜﻲ ارﮔ
      ﺑﺮﻫﻪ زﻣﺎﻧﻲ از ﻋﻤﺮش ﺗﻌﺎدل اﻳﺴﺘﺎ (ﻳﺎ ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد) ﺑﻪ ﻧﻔـﻊ آﻧﺴـﺖ ﻣـﺜﻼ ﻣـﺎ
      اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺧﻮد آﮔﺎه و ﻳﺎ ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﻣﺪام ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ ﺳـﻼﻣﺘﻲ و ﺟـﻮاﻧﻲ ﺧـﻮﻳﺶ
      را ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ وﻗﺘﻲ دﭼـﺎر ﻣﺸـﻜﻞ ﺟﺴـﻤﻲ و رواﻧـﻲ
      ﻣﻲ ﺷﻮﻳﻢ، ﺑﻪ ﭘﺰﺷﻚ و ﻳﺎ روان درﻣﺎن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ ﺑـﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﻣـﻲ داﻧـﻴﻢ ﻣـﺮگ
      ﮔﺮﻳﺰﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ ؟ ﻟﺬا در اﻳﻦ! ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻢ ﻫﺮ ﻗﺪر اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳـﺪ از ﻧﻈـﺮ (
      ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺳﻴ) ﺟﺴﻤﻲ ( ﺴﺘﻢ اﺳﺖ ﻣﺜﻼ ﺣﻔﻆ درﺟﻪ ﺣﺮارت ﺑﺪن در 37 درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﻴﮕﺮاد)
      و اﮔﺮ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﻤﻞ ﻛﻨـﺪ (ﻣـﺜﻼ درﺟـﻪ ﺣـﺮارت ﺑـﺪن از 37 درﺟـﻪ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳـﺎ
      9ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻧﺎﺑﻮدي ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﺎ اﻧﺴﺎن ﺳﺮﻳﻌﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و اﻳـﻦ ﺗﻌـﺎدل اﻳﺴـﺘﺎ در
      ﻳﻚ ﻣﻘﻄﻊ زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻌﻴﻦ، در ﭼﻬﺎر ﺳﻄﺢ 7و 6و 5و 4 ﺗﻘﺴـﻴﻢ ﺑﻨـﺪي ﺑﻮﻟـﺪﻳﻨﮓ، ﻛـﺎﻣﻼً
      .ﻛﻨﺪ ﺻﺪق ﻣﻲ
      از ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻌﺎدل در ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺑﺮداﺷـﺘﻲ ﻣﺒﻨـﻲ ﺑـﺮ اﻳﺴـﺘﺎﻳﻲ و ﻳـﺎ ﻋـﺪم
      ﺗﺤﺮك اﺳﻨﺘﺒﺎط ﻧﻤﻲﮔﺮدد ﺑـﻪ ﻗـﻮل ﻳﻜـﻲ از داﻧﺸـﻤﻨﺪان )18( ، ﺗﻌـﺎدل ﻋﺒـﺎرت از ﻳـﻚ
      ﻫﺴﺘﻲ ﭘﻮﻳﺎ اﺳﺖ و ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﻛﻮﺷﺶ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮاي اداﻣﻪ ﺑﻘﺎ در ﻳـﻚ ﻣﺤـﻴﻂ
      ﻣﻌﻘﻮل ﺟﻬﺎﻧﻲ، دﮔﺮﮔﻮن ﻣﻲ ﺷﻮد. اي اﮔﺮ در ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﺤﻴﻂ و ﻧﻈـﺎم اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ وﻗﻔـﻪ
      اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺪ، در ﺳﻠﺴﻠﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺷﺒﻜﻪ اي ﻧﻈﺎم ﻧﻮﻋﻲ واﻛﻨﺶ زﻧﺠﻴﺮهاي ﺑﻮﺟـﻮد ﺧﻮاﻫـﺪ
      . آﻣﺪ ﻣﺜﻼ ﻳﻚ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﺒﻨﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻓﻜﺮي ﻳﺎ رﻓﺘـﺎري در ﻳـﻚ ﻧﻈـﺎم اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ،
      ﺑﺮﻫﻪ زﻣﺎﻧﻲ از ﻋﻤﺮش ﺗﻌﺎدل اﻳﺴﺘﺎ (ﻳﺎ ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد) ﺑﻪ ﻧﻔـﻊ آﻧﺴـﺖ ﻣـﺜﻼ ﻣـﺎ
      اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺧﻮد آﮔﺎه و ﻳﺎ ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﻣﺪام ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ ﺳـﻼﻣﺘﻲ و ﺟـﻮاﻧﻲ ﺧـﻮﻳﺶ
      را ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ وﻗﺘﻲ دﭼـﺎر ﻣﺸـﻜﻞ ﺟﺴـﻤﻲ و رواﻧـﻲ
      ﻣﻲ ﺷﻮﻳﻢ، ﺑﻪ ﭘﺰﺷﻚ و ﻳﺎ روان درﻣﺎن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ ﺑـﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﻣـﻲ داﻧـﻴﻢ ﻣـﺮگ
      ؟ ﻟﺬا در اﻳﻦ! ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻢ ﻫﺮ ﻗﺪر اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳـﺪ
      ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺳﻴ) ﺟﺴﻤﻲ ( ﺴﺘﻢ اﺳﺖ ﻣﺜﻼ ﺣﻔﻆ درﺟﻪ ﺣﺮارت ﺑﺪن در 37 درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﻴﮕﺮاد
      و اﮔﺮ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﻤﻞ ﻛﻨـﺪ (ﻣـﺜﻼ درﺟـﻪ ﺣـﺮارت ﺑـﺪن از 37 درﺟـﻪ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳـﺎ
      ﻧﺎﺑﻮدي ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﺎ اﻧﺴﺎن ﺳﺮﻳﻌﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و اﻳـﻦ ﺗﻌـﺎدل اﻳﺴـﺘﺎ
      ﻳﻚ ﻣﻘﻄﻊ زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻌﻴﻦ، در ﭼﻬﺎر ﺳﻄﺢ 7و 6و 5و 4 ﺗﻘﺴـﻴﻢ ﺑﻨـﺪي ﺑﻮﻟـﺪﻳﻨﮓ، ﻛـﺎﻣﻼً
      از ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻌﺎدل در ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺑﺮداﺷـﺘﻲ ﻣﺒﻨـﻲ ﺑـﺮ اﻳﺴـﺘﺎﻳﻲ و ﻳـﺎ ﻋـﺪم
      ﺗﺤﺮك اﺳﻨﺘﺒﺎط ﻧﻤﻲﮔﺮدد ﺑـﻪ ﻗـﻮل ﻳﻜـﻲ از داﻧﺸـﻤﻨﺪان )18( ، ﺗﻌـﺎدل ﻋﺒـﺎرت از ﻳـﻚ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﻲ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ... در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺟﻬـﺎﻧﻲ
      ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻳﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﻓـﺮار ﻣﻐﺰﻫـﺎ و ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﻫـﺎ و اﻧﺤﺮاﻓـﺎت اﺧﻼﻗـﻲ و ﺑﺴـﻴﺎري
      ﻋﻮارض ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ دﻳﮕﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺿـﺮﺑﻪ
      وارد ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد و ﺑﺎﻟﻌﻜﺲ ﻳﻚ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣـﻮﺛﺮ و ﭘﺬﻳﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه ، در ﻧﻈـﺎم ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ،
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ در ﻫﻤﻪ زﻣﻴﻨـﻪ ﻫـﺎ در ﺟﺎﻣﻌـﻪ
      ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﻳ ...ﺪ
      ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻌﺎدل ﺑﺮاﻳﺶ ﺣﻴﺎﺗﻲ اﺳﺖ و ﻳﺎ ﺗﻤﺎم
      اﺟﺰاء آن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ( ﻳﺎ ﺑﻪ ﻗﻮل دﻫﺨﺪا » ﺳﻨﮓ ﻫﻢ« ) ﺑﺮاي ﺑﻘﺎ ﺑﺎﺷـﻨﺪ، ﺑﻠﻜـ ﻪ
      در ﻋﻴﻦ ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل، ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺳـﻄﺢ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻌـﺎدل را
      ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﻨﺪ و ﻻزم ﺑﻪ ﺗﺬﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻌﺎدل ﭘﻮﻳﺎ در ﺑﻴﻦ ﻫﻔﺖ ﺳﻄﺢ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي
      (ﺑﻮﻟﺪﻳﻨﮓ ﻗﺒﻞ ﺳﻄﺢ ﻫﺸﺘﻢ ﻛﻪ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ) ﻓﻘﻂ در ﻣﻮرد ﺳﻄﺢ ﻫﻔـﺘﻢ ﻳﻌﻨـﻲ
      اﻧﺴﺎن آن ﻫﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺴﺒﻲ و ﻣﺤﺪود ﺻﺪق ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺳﺎﻳﺮ ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎ ﺳﻄﺢ (
      ) ﺷﺸﻢ از اﻳﻦ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ زﻳﺮا اﻧﺴﺎن ﻫﻢ از ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ
      از ﻧﻈﺮ ﺟﺴﻤﻲ در ﺗﻜﺎﻣﻞ و ﺗﻌﺎدل و ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻳﻚ اﻧﺴﺎن ﻛﺎﻣﻞ ﻣـﺪام از ﻧﻈـﺮ
      ذﻫﻨﻲ و ﻓﻜﺮي ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﻮﻳـﺎﻳﻲ ﻳـﺎ در ﺟﺴـﺘﺠﻮي ﺳـﻄﺢ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻜﺎﻣـﻞ و
      ﺗﻌﺎدل ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻨﺘﻬﻲ ﻣﺤﺪود، زﻳﺮا ﭘﻴﺮي و ﻣﺮگ ﺑﺮاﻳﺶ ﺣﺘﻤﻲ اﺳﺖ ... در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ
      ﺗﻮاﻧـﺪ ﻋﻤـﺮ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﮔﺮ اﻳﻦ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﺧﻮﻳﺶ را ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﺪ، ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎ ﻣـﻲ
      ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﭘﺮدوام داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮﻋﻜﺲ (ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﻳـﺎ اﻳﺴـﺘﺎﻳﻲ ﺑﺎﻋـﺚ )
      ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺣﻴﺎت و ﻧﺎﺑﻮدي اش ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻋﻤﺮش از ﻳﻚ ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه ﻫـﻢ
      ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻤﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ .
      ﺣﺎل ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ روﺷﻦ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ ﻛﻪ در ﭼﻪ ﺻـﻮرﺗﻲ و ﻳـﺎ در ﭼـﻪ ﺷـﺮاﻳﻄﻲ ﻧﻈـﺎم
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺪام رو ﺑﻪ ﺗﻜﺎﻣﻞ رود و ﻋﻤﺮ ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﭘـﺮﻓﻴﺾ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ؟
      ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ دﻫﺪ و ﻳﺎ ﺑﺮاي ﺣﻞ اﻳـﻦ ﻣﻌﻀـﻞ
      ﺑﺰرگ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭼﻪ راه ﻫﺎﻳﻲ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ؟ ﺑـﺮاي ﺗﻮﺟﻴـﻪ ﺳـﺆاﻻت ﻣـﺬﻛﻮر
      در ﻋﻴﻦ ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل، ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺳـﻄﺢ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻌـﺎدل را
      ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﻨﺪ و ﻻزم ﺑﻪ ﺗﺬﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻌﺎدل ﭘﻮﻳﺎ در ﺑﻴﻦ ﻫﻔﺖ ﺳﻄﺢ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي
      ﻗﺒﻞ ﺳﻄﺢ ﻫﺸﺘﻢ ﻛﻪ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ) ﻓﻘﻂ در ﻣﻮرد ﺳﻄﺢ ﻫﻔـﺘﻢ ﻳﻌﻨـﻲ
      اﻧﺴﺎن آن ﻫﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺴﺒﻲ و ﻣﺤﺪود ﺻﺪق ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺳﺎﻳﺮ ﺳﻄﻮح ﻣﺎﻗﺒﻞ
      از اﻳﻦ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ زﻳﺮا اﻧﺴﺎن ﻫﻢ از ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ
      از ﻧﻈﺮ ﺟﺴﻤﻲ در ﺗﻜﺎﻣﻞ و ﺗﻌﺎدل و ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻳﻚ اﻧﺴﺎن ﻛﺎﻣﻞ ﻣـﺪام از ﻧﻈـﺮ
      ذﻫﻨﻲ و ﻓﻜﺮي ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﻮﻳـﺎﻳﻲ ﻳـﺎ در ﺟﺴـﺘﺠﻮي ﺳـﻄﺢ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻜﺎﻣـﻞ و
      ﻲ ﻣﺤﺪود، زﻳﺮا ﭘﻴﺮي و ﻣﺮگ ﺑﺮاﻳﺶ ﺣﺘﻤﻲ اﺳﺖ ...
      ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﮔﺮ اﻳﻦ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﺧﻮﻳﺶ را ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﺪ، ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎ ﻣـﻲ
      ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﭘﺮدوام داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮﻋﻜﺲ (ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﻳـﺎ اﻳﺴـﺘﺎﻳﻲ
      ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺣﻴﺎت و ﻧﺎﺑﻮدي اش ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻋﻤﺮش از ﻳﻚ ﻣﻮﺟﻮد
      ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻤﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ .ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻣﻬﻢ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﻛﻪ در ﺻﻔﺤﺎت ﻗﺒـﻞ ﺑﻴـﺎن ﺷـﺪ،
      ﺑﺎز ﮔﺮدﻳﻢ و ﻗﺪري ﻋﻤﻴﻖﺗﺮ آﻧﻬﺎ را ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ .
      ﻻزم ﺑﻪ ﺗﺬﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﭼﻬﺎر وﻳﮋﮔﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎي ﺑـﺎز (داده ﻫـﺎ، ﻓﺮاﻳﻨـﺪ،
      ﺳﺘﺎده ﻫ) دﻫﺎ، و ﺑﺎزﺧﻮر ﺳﺘﺎده ﺎ ﻳﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻠﻪ، ﻫﺪف اﺳﺎﺳـﻲ ﻫـﺮ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﺳـﺖ
      ﻣﻨﺘﻬﻲ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺒﻼ ﺑﻴﺎن ﺷﺪ ﺳـﺘﺎده ﻫـﺎ ﺑﺎﻳـﺪ ﺳـﺘﺎده ﻫـﺮ ﻧـﻮع ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧـﻪ » ﻣﻄﻠـﻮب «
      . اي ﺳﺘﺎده ﻟﺬا ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺘﺎده ﻳﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﺳﻴﺴﺘﻢ از ﻣﻄﻠﻮﺑﻴﺖ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه ﻳـﺎ (
      ﺑﺮﻧﺎم رﻳﺰي ﺷﺪه ) ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺎﻳـﺪ داده ﻫـﺎ ﻳـ ﺎ واردهﻫـﺎي ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣـ ﻪ
      رﻳﺰي ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﻴﺰ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎ ) ﭘﺮدازش( ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺎﻣﻼ ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧـﻪ و ﻋﻘﻼﻧـﻲ ﺗﻨﻈـﻴﻢ
      ﺷﻮﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎزﺧﻮر ) ﻳﺎ ارزﺷﻴﺎﺑﻲ( د ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺴﺎس و دﻗﻴﻖ ﻋﻤـﻞ
      ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺟﻠﻮي ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ اﻧﺤﺮاف (ﭼﻪ ﻣﺜﺒـﺖ و ﭼـﻪ ﻣﻨﻔـﻲ ) را ﺑﮕﻴـﺮد ﺗـﺎ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﻪ
      اﻫﺪاف ﻣﻄﻠﻮب دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ )19.(
      ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺣﺪاﻗﻞ دو ﻧﻮع داده ﻳﺎ وارده ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ :
      -1 ﻫﺎي ﻣﺎدي داده
      -2 ﻫﺎي ﻏﻴﺮﻣﺎدي داده
      ﻛﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﭘﺮدازﻳﻢ :
      -1 داده ﻫﺎي ﻣﺎدي: ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺳﺎزﻣﺎن اﻋﻢ از (
      ﺗﻮﻟﻴﺪي، ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ و : ﺷﺎﻣﻞ...)
      -اﻟــﻒ ﻧﻴــﺮوي اﻧﺴــﺎﻧﻲ ﻛــﻪ ﺑﺴــﺘﮕﻲ ﺑــﻪ ﻧﻴــﺎز ﺳــﺎزﻣﺎن از ﻣــﺎﻫﺮﺗﺮﻳﻦ
      ﻫﺎ ﺗﺨﺼﺺ .ﺷﻮد ﺷﺮوع و ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻏﻴﺮ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺧﺘﻢ ﻣﻲ
      -ب ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ اﺷـﻜﺎل ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي، اﺑـﺰار،
      ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن وﻏﻴﺮه در اﺧﺘﻴﺎر ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد .
      -ج اﻋﺘﺒﺎرات ﻣﺎﻟﻲ ﭼﻪ ﻧﻘﺪي و ﭼﻪ ﻏﻴﺮ ﻧﻘﺪي و ...
      ﻛﻪ ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪ دو دﻟﻴﻞ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ اﺳـﺖ، اول ﺑـﺮاي ﺣﻔـﻆ
      ﺳﺎﺧﺖ و ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﻛﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ داده ﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺗﺰرﻳـﻖ ﻧﺸـﻮد، ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﺷﻮﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎزﺧﻮر ) ﻳﺎ ارزﺷﻴﺎﺑﻲ( د ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺴﺎس و دﻗﻴﻖ ﻋﻤـﻞ
      ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺟﻠﻮي ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ اﻧﺤﺮاف (ﭼﻪ ﻣﺜﺒـﺖ و ﭼـﻪ ﻣﻨﻔـﻲ ) را ﺑﮕﻴـﺮد ﺗـﺎ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﻪ
      اﻫﺪاف ﻣﻄﻠﻮب دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ )19.(
      ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺣﺪاﻗﻞ دو ﻧﻮع داده ﻳﺎ وارده ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ
      ﻫﺎي ﻣﺎدي داده
      ﻫﺎي ﻏﻴﺮﻣﺎدي داده
      ﻛﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﭘﺮدازﻳﻢ :
      داده ﻫﺎي ﻣﺎدي: ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺳﺎزﻣﺎن
      ﺗﻮﻟﻴﺪي، ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ و : ﺷﺎﻣﻞ...)
      -اﻟــﻒ ﻧﻴــﺮوي اﻧﺴــﺎﻧﻲ ﻛــﻪ ﺑﺴــﺘﮕﻲ ﺑــﻪ ﻧﻴــﺎز ﺳــﺎزﻣﺎن از ﻣــﺎﻫﺮﺗﺮﻳﻦ
      .ﺷﻮد ﺷﺮوع و ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻏﻴﺮ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺧﺘﻢ ﻣﻲ
      ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ اﺷـﻜﺎل ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي، اﺑـﺰار، ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻗﺎدر ﺑﻪ اداﻣﻪ ﺣﻴﺎت ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد (ﻣﺜﻼ ﻧﻴﺮوي اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺮاي اﻧﺠـﺎم وﻇـﺎﻳﻒ
      ﺑﻪ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺖ و ﻫﺮ دو ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎرات ﻣﺎﻟﻲ ...)
      دوم ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻤﻲ، زﻳـﺮا اﮔـﺮ ﺑﻨﺎﺳـﺖ ﻣﻴـﺰان ﺳـﺘﺎده ) ﻣﺤﺼـﻮﻻت (
      (ﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑ ﻣﺜﻼ ﻳﻚ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي واﺣﺪ ﻓﻌﻠﻲ 120 100 واﺣﺪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﻨـﺪ و
      ﻳﺎ ﺷﻬﺮداري ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻬﺮي ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان اراﺋـﻪ دﻫـﺪ
      ...) ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻴﺰان داده ﻫﺎي ﻣﺎدي ﻫﻢ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻤﻲ
      .ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﺷﺪ
      ﻴﺎزﻫﺎﻧ -2 و ﻳﺎ داده ﻫﺎي ﻏﻴﺮ ﻣﺎدي ﻛﻪ ﺟﻬـﺖ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻛﻴﻔـﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻳـﺎ
      ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮل، اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ زﻣﺎن و ﻣﺤﻴﻂ (اﻋـﻢ از ﻣﺤـﻴﻂ
      داﺧﻠﻲ ﻧﻈﺎم، ﻳﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎرﺟﻲ و ﺟﻬـﺎﻧﻲ ) ﺑـﻪ ﺷـﺪت ﺑـﻪ آن ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ اﺳـﺖ اﻳـﻦ
      : ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ داده اﻃﻼﻋﺎت، ﻳﺎدﮔﻴﺮي، ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﻧﻮآوري، اﺑﺘﻜﺎر و ... اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻫـﺮ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻴﻔﻲ و ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪون ﻫـﻴﭻ ﮔﻮﻧـﻪ ﻣﺤـﺪودﻳﺘﻲ
      اﻣﻜﺎن ورود اﻳﻦ داده ﻫﺎ ﻳﺎ اﻃﻼﻋـﺎت و اﻧﺪﻳﺸـﻪ ﻫـﺎي ﻧـﻮ را ﺑـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻓـﺮاﻫﻢ
      ﻧﻤﺎﻳﺪ، ﺗﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﺧﻮﻳﺶ را ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﺪ و وﺿﻊ ﻳﺎ ﺗﻌـﺎدل ﻣﻮﺟـﻮد را ﺑـﻪ
      ﻫﻢ رﻳﺰد و ﺧﻼﺻﻪ ﺳﻄﺢ ﺟﺪﻳﺪي از ﺗﻌﺎدل (ﻋﻤﻠﻲ، اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ، ارزﺷـﻲ
      ... ) و را ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﻨﺪ .
      ﻻزم ﺑﻪ ﻳﺎدآوري اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎز ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻼف (
      ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ اﮔﺮ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌﺎﻣﻞ و ﺗﻤﺎس ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺘﻼﺷـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد و
      اﻳﻦ ﺗﻤﺎس و ﺗﻌﺎﻣﻞ در ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﻌﺪ ﻣﺎدي ﺑﺎﺷﺪ و ﻫـﻢ در ﺑﻌـﺪ
      . ﻏﻴﺮﻣﺎدي و اﻳﻦ ﻳﻜﻲ از ﺧﺼﻠﺖ ﻫـﺎي ذاﺗـﻲ و ﻓﻄـﺮي ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ اﺳـﺖ .
      ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﺑـﺮاي ﺑﻘـﺎء ﺑﻴﺸـﺘﺮ و ﭘـﺮ دوام ﺗـﺮ، ﻣﺤﻜـﻮم ﺑـﻪ
      ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﺤﻮل اﺳﺖ و ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﻜﺎﻣـﻞ ﻫﻤـﺎن ﺗﻤـﺎس وﺗﻌﺎﻣـﻞ
      ﻣﺴﺘﻤﺮ در ﻫﻤﻪ اﺑﻌﺎد ﻣﺎدي و ﻏﻴﺮﻣﺎدي ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ اﺳﺖ، در ﻏﻴﺮ اﻳـﻦ ﺻـﻮرت ﻳـﺎ
      ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮل، اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ زﻣﺎن و ﻣﺤﻴﻂ
      داﺧﻠﻲ ﻧﻈﺎم، ﻳﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎرﺟﻲ و ﺟﻬـﺎﻧﻲ ) ﺑـﻪ ﺷـﺪت ﺑـﻪ آن ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ اﺳـﺖ اﻳـﻦ
      : ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ داده اﻃﻼﻋﺎت، ﻳﺎدﮔﻴﺮي، ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﻧﻮآوري، اﺑﺘﻜﺎر و
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﻴﻔﻲ و ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪون ﻫـﻴﭻ ﮔﻮﻧـﻪ
      اﻣﻜﺎن ورود اﻳﻦ داده ﻫﺎ ﻳﺎ اﻃﻼﻋـﺎت و اﻧﺪﻳﺸـﻪ ﻫـﺎي ﻧـﻮ را ﺑـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻓـﺮاﻫﻢ
      ﻧﻤﺎﻳﺪ، ﺗﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﺧﻮﻳﺶ را ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﺪ و وﺿﻊ ﻳﺎ ﺗﻌـﺎدل ﻣﻮﺟـﻮد را ﺑـﻪ
      ﻫﻢ رﻳﺰد و ﺧﻼﺻﻪ ﺳﻄﺢ ﺟﺪﻳﺪي از ﺗﻌﺎدل (ﻋﻤﻠﻲ، اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ، ارزﺷـﻲ
      را ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﻨﺪ .
      ﺑﻪ ﻳﺎدآوري اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎز ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻛﻪ
      ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ اﮔﺮ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌﺎﻣﻞ و ﺗﻤﺎس ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺘﻼﺷـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد و
      اﻳﻦ ﺗﻤﺎس و ﺗﻌﺎﻣﻞ در ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﻌﺪ ﻣﺎدي ﺑﺎﺷﺪ و ﻫـﻢ در ﺑﻌـﺪ
      و اﻳﻦ ﻳﻜﻲ از ﺧﺼﻠﺖ ﻫـﺎي ذاﺗـﻲ و ﻓﻄـﺮي ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ اﺳـﺖ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ در دراز ﻣﺪت ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻳﺎ ﺳﺘﺎده ﻫـﺎ و ﻣﺤﺼـﻮﻻﺗﺶ در ﻛﻮﺗـﺎ ه
      ﻣﺪت ﺗﺎرﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﺮز ﻧﺎﺑﻮدي، ﺳﺘﺎده ﻣﻄﻠﻮب و ﺑﺮوز ﻧﻴﺴﺖ ..
      ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه اﮔﺮ ﻧﻴﺎزﻫﺎﻳﺶ ) داده ﻫﺎ( ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻘﻼﻧﻲ،
      ﻳﺎ ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﺪه ﺗﻨﻈﻴﻢ و ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﺸﻮد از ﻧﻈﺮﺗﻐﺬﻳـﻪ، ﻣﺜﻼً(
      ﺑﻬﺪاﺷﺖ، آﻣﻮزش و ... در ﻣﻮرد اﻧﺴﺎن و ﻳﺎ ﻣﻴـﺰان ﻧـﻮز و درﺟـﻪ ﺣـﺮارت، ﻳـﻚ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ اﮔﺮ ﻧﻴﺎزﻫﺎﻳﺶ (ﻧـﻮع ﺳـﻮﺧﺖ ﻣﻨﺎﺳـﺐ، ﺗﻌﻤﻴـﺮات
      ﺑﺠﺎ، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل، ﺷﻴﻮه ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎم رﻳـﺰي و ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﮔـﺬاري ﻋﻠﻤـﻲ و
      ) ﺻﺤﻴﺢ ﺣﺴـﺎب ﺷـﺪه دارد ﺗـﺎ ﺧـﺪﻣﺎت و ﺳـﺘﺎده اش از ﻣﻄﻠﻮﺑﻴـﺖ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ
      ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ .
      ﻳﻜــﻲ از ﻣﻬﻤﺘــﺮﻳﻦ ﻋﻮاﻣــﻞ ﻛﻨﺘــﺮل ﻣﻄﻠﻮﺑﻴــﺖ ﺳــﺘﺎده ﻫــﺎ، ﻫﻤــﺎن ﺳﻴﺴــﺘﻢ
      ﺑﺎزﺧﻮرد و ﻳﺎ در ﺷﻜﻞ ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ ﺗﺮش، ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻚ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻛﻨﺘـﺮل و
      ﻫﻮﺷﻴﺎري دﻗﻴﻖ، ﺟﻠﻮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻧﺤﺮاف را در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﺪ ﻛﻨﺪ و آن را در ﻣﺴـﻴﺮ
      ﻋﻘﻼﻳﻲ و ﻣﻄﻠﻮب ﻗﺮار دﻫﺪ .
      ﻛﻮﺗﺎه ﺳﺨﻦ اﻳﻨﻜﻪ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﻮده و ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛـﻪ
      ﺣﻜﻮﻣﺖ ﮔﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺧﺼ ﻠﺖ اﻧـﺪ، ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ذاﺗﻲ و ﻓﻄﺮي ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭘﻲ ﺑﺮده
      ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﻋـﺎﻟﻲ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﺳﻴﺎﺳـﻲ، ﻓﻨـﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ و اﻗﺘﺼـﺎدي و ...
      ﺧﻮﻳﺶ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ از دوام و ﺛﺒﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻫﻢ ﺑﺮﺧـﻮردار ﺷـﺪه اﻧـﺪ ﺑـﺮﻋﻜﺲ .
      ﺣﻜﻮﻣﺖ ﮔﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺧﺼـﻠﺖ ﻫـﺎي ذاﺗـﻲ ﭘـﻲ ﻧﺒـﺮده اﻧـﺪ و از ورود ﻧﻴﺎزﻫـﺎي
      ﻏﻴﺮﻣﺎدي ﺑﻪ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮ ﺑـﻮده اﻧـﺪ و ﺳـﻌﻲ در «ﺣﻔـﻆ وﺿـﻊ ﻣﻮﺟـﻮد »
      داﺷﺘﻪ اﻧﺪ در واﻗﻊ رﻓﺘﺎرﺷﺎن ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎز، رﻓﺘﺎري ﺑﺴﺘﻪ ﺑـﻮده اﺳـﺖ و ﻳـﺎ ﺑـﻪ
      ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ذاﺗﺎ «ﺑﺎزاﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ را » ﺑﺴـﺘﻪ ﺗﻠﻘـﻲ ﻛـﺮده اﻧـﺪ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ در
      ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻪ وﻳـﮋه از ﻧﻈـﺮ رﺷـﺪ اﻗﺘﺼـﺎد ي و ﻗـﺪرت ﻧﻈـﺎﻣﻲ و
      ﺳﻴﺎﺳﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، وﻟﻲ دوام و ﺑﻘﺎي زﻳﺎدي ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﻧﺪ (ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺗﺤﺎد ﺟﻤﺎﻫﻴﺮ
      ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ .
      ﻳﻜــﻲ از ﻣﻬﻤﺘــﺮﻳﻦ ﻋﻮاﻣــﻞ ﻛﻨﺘــﺮل ﻣﻄﻠﻮﺑﻴــﺖ ﺳــﺘﺎده ﻫــﺎ، ﻫﻤــﺎن
      ﺑﺎزﺧﻮرد و ﻳﺎ در ﺷﻜﻞ ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ ﺗﺮش، ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻚ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻛﻨﺘـﺮل و
      ﻫﻮﺷﻴﺎري دﻗﻴﻖ، ﺟﻠﻮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻧﺤﺮاف را در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﺪ ﻛﻨﺪ و آن را در ﻣﺴـﻴﺮ
      ﻋﻘﻼﻳﻲ و ﻣﻄﻠﻮب ﻗﺮار دﻫﺪ .
      ﻛﻮﺗﺎه ﺳﺨﻦ اﻳﻨﻜﻪ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﻮده و ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛـﻪ
      ﺣﻜﻮﻣﺖ ﮔﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺧﺼ ﻠﺖذاﺗﻲ و ﻓﻄﺮي ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭘﻲ ﺑﺮده
      ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﻋـﺎﻟﻲ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﺳﻴﺎﺳـﻲ، ﻓﻨـﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ و اﻗﺘﺼـﺎدي و
      ﺧﻮﻳﺶ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ از دوام و ﺛﺒﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻫﻢ ﺑﺮﺧـﻮردار ﺷـﺪه اﻧـﺪ
      ﺣﻜﻮﻣﺖ ﮔﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺧﺼـﻠﺖ ﻫـﺎي ذاﺗـﻲ ﭘـﻲ ﻧﺒـﺮده اﻧـﺪ و از ورود ﻧﻴﺎزﻫـﺎي
      ﻴﺮﻣﺎدي ﺑﻪ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮ ﺑـﻮده اﻧـﺪ و ﺳـﻌﻲ در «ﺣﻔـﻆ وﺿـﻊ ﻣﻮﺟـﻮد
      داﺷﺘﻪ اﻧﺪ در واﻗﻊ رﻓﺘﺎرﺷﺎن ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎز، رﻓﺘﺎري ﺑﺴﺘﻪ ﺑـﻮده اﺳـﺖ و ﻳـﺎ ﺑـﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺷﻮروي ﺳﺎﺑﻖ ﭘﻳﺎ اﻧﺘﺮو) ﻲ در اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﺮده اﺳﺖ ﺗـﺎ
      وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﻪ ﻫﺮ ﻗﻴﻤﺖ ﺣﻔـﻆ ﻛﻨـﺪ و ﻫﻤـﻴﻦ ﻣﻮﺿـﻮع ﺑﺎﻋـﺚ ﺗﺸـﺪﻳﺪ اﻧﺤـﺮاف
      دروﻧﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑـﻪ ﻓﺴـﺎد ﮔﺮاﻳﻴـﺪه
      (ﻓﺴﺎد اﺧﻼﻗﻲ، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، اﻗﺘﺼﺎدي و ﺳﻴﺎﺳﻲ و ...) و ﺑﺎ وﺟﻮد ﺳﻌﻲ ﮔـﺮان ﺣﻜﻮﻣـﺖ
      ﺑﻪ ﭘﺮده ﭘﻮﺷﻲ و ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت و ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻪ ﺻﺤﺖ و ﺑﻲ دردي، ﻛﻢ ﻛـﻢ از درون ﻣﺘﻼﺷـﻲ
      ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدي ﻛﺸﺎﻧﺪه ﺷﺪه اﻧﺪ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺑﺎزﺗﺮ ﻧﻈﺎم ﻫﺎي دﻳﻜﺘﺎﺗﻮر و ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ
      ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺤﺖ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺴـﺘﻪ ﻋﻤـﻞ ﻛـﺮده اﻧـﺪ و ﺑـﺎ
      ) 20(ﻗﺪرت ﺟﻠﻮي ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻮل ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﻴـﻞ ﺑـﺎﻃﻨﻲ ﺧـﻮﻳﺶ را ﺳـﺪ ﻛـﺮده اﻧـﺪ،
      ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪاﻧـﺪ ﻣـﺪﺗﻲ دوام ﺑﻴﺎورﻧـﺪ وﻟـﻲ ﻧﻈـﺎم اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﺟﺒـﺮا و ﻓﻄﺮﺗـﺎ ﻣﺤﻜـﻮم ﺑـﻪ
      دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺖ ﻟـﺬا در اوﻟـﻴﻦ ﻓﺮﺻـﺖ ﺗﻌـﺎدل و ﺛﺒـﺎت ﺗﺤ ﻤﻴﻠـﻲ را در ﻫـﻢ
      ) اﻧﻘﻼب(ﺷﻜﺴﺘﻪ و راه ﺧﻮﻳﺶ ﻃﻲ ﻛﺮده و ﺷﻜﻞ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻌـﺎدل ﺑﻮﺟـﻮد ﺧﻮاﻫـﺪ
      . آورد ﻳﻌﻨﻲ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮاي ﺣﻔـﻆ ﺗﻌـﺎدل و ﻧﻈـﻢ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻧﺘﺮوﭘـﻲ ﻣﻨﻔـﻲ دارد
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل( ) وﻟﻲ ﺑﺮاي ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ و ﺗﺤﻮل و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﻫﻢ ﺧﻮاﻫﺪ
      داﺷﺖ ﻳﺎ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻧﻈﺎم ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ وارﻛـﺎﻧﻴﻜﻲ ﻫـﻢ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻧﺘﺮوﭘـﻲ
      (ﻣﻨﻔﻲ دارد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺪون 9 و ﻫﻢ ﺑﻪ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﺟﻬـﺖ ﺗﻮﺳـﻌﻪ و
      دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ وﺗﻐﻴﻴﺮ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد و ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺳﻄﺢ ﺟﺪﻳﺪي از ﺗﻌﺎدل .
      اﻳﻨﻚ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق ﺑﻪ ﭘﮋوﻫﺸـﮕﺮان و اﺳـﺎﺗﻴﺪ ﺑﺰرﮔـﻮار ﺗـﺎرﻳﺦ
      ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻴﺸﻮد ﻛﻪ اﮔﺮ از اﻳﻦ زاوﻳﻪ ﻳﻌﻨﻲ ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺗﺤﻠﻴـﻞ ﺗـﺎرﻳﺦ
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻠﻞ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﺑﺎ ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺤﺴـﻮس وﻓﺮواﻧـﻲ ﻣﻮاﺟـﻪ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ ﻛـﻪ
      ﻓﺮﺿﻴﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه را ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻛـﺮده و ﺑـﻪ ﺑﺴـﻴﺎري از رﻣـﻮز ﺳﺮﭘﻮﺷـﻴﺪه ﺗـﺎرﻳﺦ
      ﭘﺎﺳﺦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد .
      آﻧﭽﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺬﻛﺮ اﺳـﺖ ﺑﻨﻴﺎﻧﮕـﺬاران ﻧﻈﺎﻣﻬـﺎ و ﺣﻜﻮﻣـﺖ ﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ و ﻳـﺎ
      اﻧﻘﻼﺑﻲ در ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﻣﺘﻜﻲ ﺑﻪ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎ و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻬﺎي ﻧﻮ و ﻋﺎﻣﻪ ﭘﺴﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ
      و دﻟﻴﻞ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻧﻴﺮوي ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪ در اﻛﺜﺮ ﻣﻮارد ﺑﻴـﺎن
      اﻧـﺪ ﻣـﺪﺗﻲ دوام ﺑﻴﺎورﻧـﺪ وﻟـﻲ ﻧﻈـﺎم اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﺟﺒـﺮا و ﻓﻄﺮﺗـﺎ ﻣﺤﻜـﻮم ﺑـﻪ
      دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺖ ﻟـﺬا در اوﻟـﻴﻦ ﻓﺮﺻـﺖ ﺗﻌـﺎدل و ﺛﺒـﺎت ﺗﺤ
      و راه ﺧﻮﻳﺶ ﻃﻲ ﻛﺮده و ﺷﻜﻞ ﺟﺪﻳـﺪي از ﺗﻌـﺎدل ﺑﻮﺟـﻮد ﺧﻮاﻫـﺪ
      ﻳﻌﻨﻲ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮاي ﺣﻔـﻆ ﺗﻌـﺎدل و ﻧﻈـﻢ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻧﺘﺮوﭘـﻲ ﻣﻨﻔـﻲ دارد
      وﻟﻲ ﺑﺮاي ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ و ﺗﺤﻮل و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﻫﻢ ﺧﻮاﻫﺪ
      داﺷﺖ ﻳﺎ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻧﻈﺎم ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ وارﻛـﺎﻧﻴﻜﻲ ﻫـﻢ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻧﺘﺮوﭘـﻲ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺪون 9 و ﻫﻢ ﺑﻪ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﺟﻬـﺖ ﺗﻮﺳـﻌﻪ و
      دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ وﺗﻐﻴﻴﺮ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد و ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺳﻄﺢ ﺟﺪﻳﺪي از ﺗﻌﺎدل
      اﻳﻨﻚ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق ﺑﻪ ﭘﮋوﻫﺸـﮕﺮان و اﺳـﺎﺗﻴﺪ ﺑﺰرﮔـﻮار ﺗـﺎرﻳﺦ
      ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻴﺸﻮد ﻛﻪ اﮔﺮ از اﻳﻦ زاوﻳﻪ ﻳﻌﻨﻲ ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺗﺤﻠﻴـﻞ ﺗـﺎرﻳﺦ
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻠﻞ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﺑﺎ ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺤﺴـﻮس وﻓﺮواﻧـﻲ ﻣﻮاﺟـﻪ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ ﻛـﻪ
      ﻓﺮﺿﻴﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه را ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻛـﺮده و ﺑـﻪ ﺑﺴـﻴﺎري از رﻣـﻮز ﺳﺮﭘﻮﺷـﻴﺪه ﺗـﺎرﻳﺦ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      و اراﺋﻪ ﺷﻴﻮه و اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻧﻮ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧـﺎﻗﺾ اﻓﻜـﺎر و ﻋﻘﺎﻳـﺪ ﻣﺨﺎﻟﻔـﺎن ﺣﻜﻮﻣـﺖ
      ﻗﺒﻠﻲ و ﺳﺎﻗﻂ ﺷﺪه ﺑﻮده اﺳﺖ، ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﭘﻴﺮوزي آﻧﻬﺎ ﺑﻪﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺘﻪ و
      ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻲ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﻫﺎي اي ﺑﻮده ﺟﻬﺖ ﻛﺎرﺑﺮد و ﻋﻤﻠﻲ ﻛﺮدن اﻳﺪه ﻫﺎ و اﻧﺪﻳﺸﻪ
      .ﻧﻮﻳﻦ آﻧﻬﺎ
      وﻗﺘﻲ رﻫﺒﺮان و ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن و ﻳﺎ ﻗﺪرت ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮ ﺳﺮﻳﺮ ﻗـﺪرت ﺗﻜﻴـﻪ زدﻧـﺪ،
      در آﻏــﺎز ﺑــﺎ ﺗﻮﺳــﻞ ﺑــﻪ ﻫﻤــﺎن اﻳــﺪه ﻫــﺎ و روش ﻫــﺎي ﻣــﺮدم ﭘﺴــﻨﺪ ﺗﻮاﻧﺴــﺘﻨﺪ
      ﻣﻮﻓﻘﻴـﺖ ﻫــﺎي ﺷـﺎﻳﺎن ﺗــﻮﺟﻬﻲ ﻛﺴـﺐ ﻛﻨﻨــﺪ وﻟـﻲ در دراز ﻣــﺪت ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑــﻪ دو
      (ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﻋﻤﻠﻜﺮدﺷﺎن) :دﭼﺎر ﺷﺪه اﻧﺪ
      -1 ﺄﺗ ﻛﻴﺪ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺑﻨﻴﺎدﻫﺎي ﻓﻜﺮي اوﻟﻴﻪ ﻛﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﺑـﻮد ﻛـﻪ
      در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﺣﻔﻆ وﺿـﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﺑـﻪ ﻫـﺮ ﻗﻴﻤـﺖ و ﻣﻘﺎوﻣـﺖ در
      ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﻧﻮآوري و اﻧﻌﻄﺎف ﭘـﺬﻳﺮي ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻳﻌﻨـﻲ ﺳـﻌﻲ در
      ﺑﺴﺘﻦ راه ﻫﺎي ورود ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﻧﻮآوري و اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺮوز و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت
      » ﺑﺴﺘﻪ«دﻳﮕﺮ رﻓﺘﺎري ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ » ﺑﺎز« ﻛـﻪ اﮔـﺮ ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﻗـﺎدر ﺑـﻮده اﻧـﺪ از
      ورود ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ «داده ﻫﺎي ﻏﻴﺮ ﻣﺎدي» ﺑﻪ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺧﻮﻳﺶ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮ ﺑﺎﺷـﻨﺪ،
      ﻇﺎﻫﺮا ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و ﻣﻘﺘﺪر ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺪ وﻟﻲ (ﻧﺎﭼـﺎر ﻣﺨﺼﻮﺻـﺎ ﻧﺴـﻞ ﻫـﺎي آﺗـﻲ
      ) رژﻳﻢ ﻣﺠﺒﻮر و ﻳﺎ ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﺑﺎز ﻛﺮدن درﻫﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻧﻈﺎم ﺷﺪه اﻧﺪ ﻟـﺬا ﻃﺒـﻖ (
      ﻓﻄﺮت ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ) ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻳﻨﻜـﻪ وارده ﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ ﺑـﻪ ﻧﻈـﺎم ) ﻏﻴﺮﻣـﺎدي (
      ﭼـﻮن . اﻧـﺪ ﺑﺴﺘﻪ آﻧﻬﺎ ﺗﺰرﻳﻖ ﺷﺪه، در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺳﻘﻮط ﻛﺮده و ﻣﺘﻼﺷـﻲ ﺷـﺪه
      ﮔﻔﺘﻴﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴـﺘﻪ اﮔـﺮ ﺑـﺎ ﻣﺤـﻴﻂ ﺗﻤـ ﺎس ﺣﺎﺻـﻞ ﻛﻨـﺪ ﻣﺘﻼﺷـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ...
      ﻣــﻲﺗــﻮاﻧﻴﻢ در ﺗــﺎرﻳﺦ اﻳــﺮان ﺑﺎﺳــﺘﺎن اﻓﻜــﺎر و اﻧﺪﻳﺸــﻪﻫــﺎي اﻧﺴــﺎﻧﻲ و اﺧﻼﻗــﻲ
      ﺑﻨﻴﺎﻧﮕﺬاران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻲ ﺑﻪ وﻳﮋه ﻛﻮروش و دارﻳﻮش را ﺑﻴﺎن ﻛﻨـﻴﻢ ﻛـﻪ ﺗﻮاﻧﺴـﺘﻨﺪ
      در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت 46 ﻣﻠﻴﺖ را زﻳﺮ ﭘﺮﭼﻢ اﻳﺮان ﻣﺘﺤـﺪ ﻛﻨﻨـﺪ و اﺑـﺮ ﻗـﺪرت ﺑﻼﻣﻨـﺎزع
      زﻣﺎن ﺧﻮﻳﺶ ﺷﻮﻧﺪ ) ق م 331ﺗﺎ 599( و ﻳﺎ اﻓﻜﺎر و اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴـﺘﻲ
      و ﻣﺬﻫﺒﻲ اردﺷﻴﺮ ﭘﺴﺮ ﺑﺎﺑﻚ و ﻧﻮه ﺳﺎﺳﺎن را ﻛﻪ ﺑﺎ اﺣﻴﺎي ﺗﻔﻜـﺮ ﻧـﺎب زرﺗﺸـﺖ
      ﻛﻴﺪ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺑﻨﻴﺎدﻫﺎي ﻓﻜﺮي اوﻟﻴﻪ ﻛﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﺑـﻮد ﻛـﻪ
      در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﺣﻔﻆ وﺿـﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﺑـﻪ ﻫـﺮ ﻗﻴﻤـﺖ و ﻣﻘﺎوﻣـﺖ در
      ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﻧﻮآوري و اﻧﻌﻄﺎف ﭘـﺬﻳﺮي ﺷـﺪه اﺳـﺖ
      ﺑﺴﺘﻦ راه ﻫﺎي ورود ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﻧﻮآوري و اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺮوز و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت
      » ﺑﺴﺘﻪ«دﻳﮕﺮ رﻓﺘﺎري ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ » ﺑﺎز« ﻛـﻪ اﮔـﺮ ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﻗـﺎدر ﺑـﻮده اﻧـﺪ از
      ورود ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ «داده ﻫﺎي ﻏﻴﺮ ﻣﺎدي» ﺑﻪ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺧﻮﻳﺶ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮ ﺑﺎﺷـﻨﺪ،
      ﻇﺎﻫﺮا ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و ﻣﻘﺘﺪر ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺪ وﻟﻲ (ﻧﺎﭼـﺎر ﻣﺨﺼﻮﺻـﺎ ﻧﺴـﻞ ﻫـﺎي آﺗـﻲ
      ﻣﺠﺒﻮر و ﻳﺎ ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﺑﺎز ﻛﺮدن درﻫﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻧﻈﺎم ﺷﺪه اﻧﺪ ﻟـﺬا
      ﻓﻄﺮت ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ) ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻳﻨﻜـﻪ وارده ﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ ﺑـﻪ ﻧﻈـﺎم ) ﻏﻴﺮﻣـﺎدي (
      ﺑﺴﺘﻪ آﻧﻬﺎ ﺗﺰرﻳﻖ ﺷﺪه، در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺳﻘﻮط ﻛﺮده و ﻣﺘﻼﺷـﻲ ﺷـﺪه
      ﮔﻔﺘﻴﻢ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴـﺘﻪ اﮔـﺮ ﺑـﺎ ﻣﺤـﻴﻂ ﺗﻤـ ﺎس ﺣﺎﺻـﻞ ﻛﻨـﺪ ﻣﺘﻼﺷـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد
      ﺗــﻮاﻧﻴﻢ در ﺗــﺎرﻳﺦ اﻳــﺮان ﺑﺎﺳــﺘﺎن اﻓﻜــﺎر و اﻧﺪﻳﺸــﻪﻫــﺎي اﻧﺴــﺎﻧﻲ و اﺧﻼﻗــﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﻛﻪ در آن زﻣﺎن ﻣﺨﺪوش و ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﻮد، و ﻧﻴﺰ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ دوره ﻃﻼﻳﻲ اﻳـﺮان
      ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻲ، ﻳﺎ ﺷﻌﻠﻪ ور ﻛﺮدن ﻫﻴﺠﺎن ﻣﺬﻫﺒﻲ و ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﻣﺮدم اﻳﺮان ﻗـﺮن
      ) م 266ﺣﺪود (ي ﺳﻮم ﻣﻴﻼد ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ ﺷـﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴـﺰي ﺣﻜﻮﻣـﺖ ﻫـﺎي
      ﻓﺌﻮداﻟﻲ و ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ اﺷﻜﺎﻧﻴﺎن را ﻳﻜﻲ ﭘﺲ از دﻳﮕﺮي ﻧﺎﺑﻮد ﻛﺮده و ﻣﺠﺪدا ﻋﻈﻤـﺖ
      و ﺷﻜﻮه دوره ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻴﺎن را ﺑﻌﺪ از ﭘﺎﻧﺼﺪ ﺳﺎل اﺣﻴﺎ ﻛﻨﺪ ( ﺳﻘﻮط ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻴﺎن
      331ﺣﺪود ﻗﺒﻞ از ﻣﻴﻼد و ﺷﺮوع اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ ﺣﺪود ﻛـﻪ ) ﻣﻴﻼدي 266
      اﮔﺮ دﻻﻳﻞ ﺻﻌﻮد ﺳﻘﻮط اﻳﻦ دو ﻧﻈﺎم اﻳﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻪ وﻳﮋه ﺳﺎﺳﺎﻧﻴﺎن را ﻣﻮرد
      ﻧﻘــﺪ و ﺑﺮرﺳــﻲ ﻗــﺮار دﻫــﻴﻢ، ﺻﻌﻮدﺷــﺎن ﻫﻤــﺎن ﺗﺰرﻳــﻖ اﻧﺪﻳﺸــﻪ ﻫــﺎي ﻧــﻮ و
      ﺳﻘﻮﻃﺸﺎن ﻫﻤﺎن ﺗﻮﻗﻒ و ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﻴﺶ از ﺣـﺪ ﺑـﺮ اﻓﻜـﺎر ﻛﻬـﻦ و ﭘﻮﺳـﻴﺪه اوﻟﻴـﻪ،
      اﻧﺤﻄﺎط ﻓﻜﺮي و ﺗﺼﻮري ﺗﻌﺼﺐ آﻟﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻧﺤـﺮاف اﺧﻼﻗـﻲ، اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ
      اﻗﺘﺼﺎدي و ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﺑﺎز ﻛﺮدن اﺿﻄﺮاري درﻫـﺎي ﺑﺴـﺘﻪ ﻧﻈـﺎم و وارد
      ﺷﺪن ﺗﻔﻜﺮات و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﻣﺮدم ﭘﺴﻨﺪ و ﻫﻴﺠﺎن اﻧﮕﻴﺰ اﺳﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن
      در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑﺎﻋﺚ ﺑـﺎز ﺷـﺪن درﻫـﺎي ﺑﺴـﺘﻪ ﻧﻈـﺎم ﺑـﻴﺶ از ﭼﻬﺎرﺻـﺪ ﺳـﺎﻟﻪ
      ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ و ﺳﻘﻮط آن ﮔﺮدﻳﺪ .
      ﻣﻮرد دﻳﮕﺮ ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي اﺳﻼﻣﻲ در ﻣـﺪت ﻛﻤﺘـﺮ از 40
      ﺳﺎل اول ﻫﺠﺮت ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺸﻮدن درﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ اﺑﺮﻗـﺪرت ﻫـﺎي زﻣـﺎن ﭼـﻮن اﻳـﺮان
      ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ ، روم، ﻣﺼﺮ و ... ﮔﺮدﻳـﺪ ﻛـﻪ ﻫﻤـﻪ ﻣـﻮرﺧﻴﻦ راﺷـﮕﻔﺖ زده ﻛـﺮده اﺳـﺖ و
      ﺳﭙﺲ ﭘﺲ از ﺷﻬﺎدت ﻋﻠﻲ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم، ﺧﻠﻔﺎي ﺑﻨﻲ اﻣﻴﻪ ﺗﺎ آﺧﺮﻳﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎي ﻗـﺮن اول
      ﻫﺠﺮي ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺮزﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﻼم را از ﺳﻮاﺣﻞ اﻗﻴﺎﻧﻮس اﻃﻠـﺲ ﺗـﺎ ﻣﺮزﻫـﺎي
      ﭼﻴﻦ و ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﮔﺴﺘﺮش دﻫﻨﺪ وﻟﻲ در آﺧﺮﻳﻦ ﺳﺎل ﻫﺎي ﻗﺮن اول ﻫﺠﺮي ﺑﺎ روي
      ﻛﺎرآﻣﺪن ﻋﻤﺮﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﻳﺰ، اﻳﻦ ﭘﺎك ﻣﺮد ﻣﺨﻠﺺ و ﻣﺆﻣﻦﺳﺪ ﺑﻴﺶ از ﺷﺼﺖ ﺳـﺎﻟﻪ
      ﻗﺪرت اﻣﻮﻳﺎن را در ﻫﻢ ﺷﻜﺴﺖ و ﺑﺎ ﺑـﺎز ﻛـﺮدن درﻫـﺎي ﺑﺴـﺘﻪ اﻳـﻦ ﻧﻈـﺎم ﻗﺪرﺗﻤﻨـﺪ
      رﻗﻴﺐ، ﺑ وﺑﻲ ﺎﻋﺚ ﺷﺪ اﻳﻦ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﺟﻬﺎﻧﻲ از ﺳﺎل 102 ﻫﺠﺮي ﺑﻪ ﺑﻌﺪ راه ﻗﻬﻘﺮا را
      ﻃﻲ ﻛﻨﺪ و در ﺳﺎل 131 ﻫﺠﺮي ﺑﻪ دﺳﺖ اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﻣﻌﺘﺮض و اﻋﺮاب ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﻨﻲ اﻣﻴﻪ
      ﺳﻘﻮﻃﺸﺎن ﻫﻤﺎن ﺗﻮﻗﻒ و ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﻴﺶ از ﺣـﺪ ﺑـﺮ اﻓﻜـﺎر ﻛﻬـﻦ و ﭘﻮﺳـﻴﺪه اوﻟﻴـﻪ،
      اﻧﺤﻄﺎط ﻓﻜﺮي و ﺗﺼﻮري ﺗﻌﺼﺐ آﻟﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻧﺤـﺮاف اﺧﻼﻗـﻲ، اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ
      اﻗﺘﺼﺎدي و ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﺑﺎز ﻛﺮدن اﺿﻄﺮاري درﻫـﺎي ﺑﺴـﺘﻪ ﻧﻈـﺎم و وارد
      ﺷﺪن ﺗﻔﻜﺮات و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﻣﺮدم ﭘﺴﻨﺪ و ﻫﻴﺠﺎن اﻧﮕﻴﺰ اﺳﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن
      در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑﺎﻋﺚ ﺑـﺎز ﺷـﺪن درﻫـﺎي ﺑﺴـﺘﻪ ﻧﻈـﺎم ﺑـﻴﺶ از ﭼﻬﺎرﺻـﺪ ﺳـﺎﻟﻪ
      ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ و ﺳﻘﻮط آن ﮔﺮدﻳﺪ .
      ﻣﻮرد دﻳﮕﺮ ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي اﺳﻼﻣﻲ در ﻣـﺪت ﻛﻤﺘـﺮ از
      ﺳﺎل اول ﻫﺠﺮت ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺸﻮدن درﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ اﺑﺮﻗـﺪرت ﻫـﺎي زﻣـﺎن ﭼـﻮن اﻳـﺮان
      ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ ، روم، ﻣﺼﺮ و ... ﮔﺮدﻳـﺪ ﻛـﻪ ﻫﻤـﻪ ﻣـﻮرﺧﻴﻦ راﺷـﮕﻔﺖ زده ﻛـﺮده اﺳـﺖ و
      ﺳﭙﺲ ﭘﺲ از ﺷﻬﺎدت ﻋﻠﻲ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم، ﺧﻠﻔﺎي ﺑﻨﻲ اﻣﻴﻪ ﺗﺎ آﺧﺮﻳﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎي ﻗـﺮن اول
      ﻫﺠﺮي ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺮزﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﻼم را از ﺳﻮاﺣﻞ اﻗﻴﺎﻧﻮس اﻃﻠـﺲ ﺗـﺎ ﻣﺮزﻫـﺎي
      ﭼﻴﻦ و ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﮔﺴﺘﺮش دﻫﻨﺪ وﻟﻲ در آﺧﺮﻳﻦ ﺳﺎل ﻫﺎي ﻗﺮن اول ﻫﺠﺮي ﺑﺎ روي ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﻘﻮط ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺧﻮد ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ از دﻳـﺪﮔﺎه ﺳﻴﺴـﺘﻤﻲ ﻣـﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﭘﮋوﻫﺸـﮕﺮان
      ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد و دﻟﻴﻞ دﻳﮕﺮي ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﺪﻋﺎ .
      ﺑﻪ ﺟﺮات ﻣﻲﺗﻮاﻧﻢ ﻋﺮض ﻛﻨﻢ ﻫﻤـﻪ ﻗـﺪرت ﻫـﺎ و ﺳـﻼﻃﻴﻦ ﻣﺤﻠـﻲ ﻛـﻪ ﺑﻌـﺪ از
      ﺳﻘﻮط ﺑﻨﻲ اﻣﻴﻪ در اﻳﺮان و ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺸﻴﻦ ﺑﻪ اوج ﻗﺪرت و ﺳﭙﺲ ﺳـﻘﻮط
      ﻛﺸﺎﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ، از ﻫﻤﻴﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﭘﻴﺮوي ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳﻲ
      و ﺗﻔﺤﺺ اﺳﺖ .
      در ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻌﺎﺻﺮ اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن ﻫﻢ ﺷﻮاﻫﺪ زﻳﺎدي وﺟﻮد دارد. ﻛﻪ ﺑـﺎرزﺗﺮﻳﻦ
      آﻧﻬﺎ در ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ اﻧﻘﻼب اﻛﺘﺒـﺮ 1917 روﺳـﻴﻪ ﻳـﺎ ﺷـﻮروي ﺳـﺎﺑﻖ ﺑـﻮد ﻛـﻪ ) 21(
      ﮔﺮوﻫﻬﺎي روﺷﻨﻔﻜﺮي ﻣﺪرن ﺑﻪ وﻳﮋه ﻛﻤﻮﻧﻴﺴﺖ ﻫﺎ از ﺗﻀﺎد ﻣﻴﺎن ﺗﻮده ﻫﺎي دﻫﻘﺎﻧﻲ
      و ﺑﻮروﻛﺮاﺳﻲ ﺣﺎﻛﻢ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺷﻮرش ﻫﺎي دﻫﻘﺎﻧﻲ ﮔﺮدﻳﺪ، ﺑﻬﺮه ﮔﺮﻓﺘـﻪ و زﻣﻴﻨـﻪ
      وﻗﻮع اﻧﻘﻼب را در اﻳﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﺮ ﺗﻮﺗﺎﻟﻴﺘ ﺑﺮ
      ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺴﻠﻂ ﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ اﻓﻜﺎر و ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻣﺎرﻛﺴﻴﺴﻢ و ﻟﻨﻴﻨﻴﺴﻢ ﺑـﺎ ﺗﻈـﺎﻫﺮ ﺑـﻪ
      آﻧﻬﺎ در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺿﻤﻦ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻨﺘﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪ
      ﻣﺒﺎﻧﻲ رﺷﺪ ﺻﻨﻔﻲ ﺳﺮﻳﻊ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ و ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه را در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑـﻪ
      ﻳﻚ اﺑﺮﻗﺪرت ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ در دﻫﻪ ﻫﺎي دوم ﺗﺎ ﺣﺪود ﺳﻮم اﻧﻘﻼب ﺷـﺎﻫﺪ ) 50-1930(
      ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﭼﺸﻤﮕﻴﺮ آن در ﻫﻤﻪ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﻮدﻳﻢ وﻟﻲ ﭼﻪ ﻋﺎﻣﻠﻲ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷـﺪ ﻛـﻪ از دﻫـﻪ
      ﭘﻨﺠﺎه ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺷﺎﻫﺪ ﺿﻌﻒ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ اﻳـﻦ اﺑﺮﻗـﺪرت ﻗـﺮن ﺑﻴﺴـﺘﻢ ﺑﺎﺷـﻴﻢ؟ ﺟـﺰ ﺗﻜﻴـﻪ
      ﻣﺘﻌﺼﺒﺎﻧﻪ ﺑﺮ اﺻﻮل اوﻟﻴﻪ اﺳﺘﻘﺮار ﻧﻈﺎم؟ ﺟﺎﻟﺐآﻧﺴﺖ ﻛـﻪ در ﻧﻴﻤـﻪ دوم دﻫـﻪ 1980
      ﺑﺎ وﺟﻮد آﺷﻜﺎر ﺷﺪن ﻋﻼﺋﻢ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ، ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑـﺮ اﻳـﺪﺋﻮﻟﻮژي ﻫـﺎ ﺗﻜﻴـﻪ ﻛـﺮده وﺑـﺎ
      ﻗﺪرت ﺗﻮﺗﺎﻟﻴﺘﺮي ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﺣﺮﻛـﺖ ﻣﺨـﺎﻟﻒ را ﺑـﺎ ﺑـﻲ رﺣﻤـﻲ و ﺧﺸـﻮﻧﺖ ﺳـﺮﻛﻮب
      (ﻛﺮدﻧﺪ ﻣﻲ ﺣﺘﻲ ﺳﺮﻛﻮب داﻧﺸﻤﻨﺪان و روﺷﻨﻔﻜﺮان ﻣﺨـﺎﻟﻔﻲ ﭼـﻮن ﺳـﺎﺧﺎرف ﺑﺮﻧـﺪه
      ﺟﺎﻳﺰه ﻧﻮﺑﻞ در ﻓﻴﺰﻳﻚ و ﺳﻮﻟﮋﻧﻴﺘﺴﻴﻦ ﺑﺮﻧﺪه ﺟﺎﻳﺰه ﻧﻮﺑﻞ درادﺑﻴﺎت) ﻇﺎﻫﺮا ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و
      ﻣﺴﺘﻘﺮ ﻣﻲﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻳﻌﻨﻲ ﺳﻌﻲ در ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﻧﻈﺎم وﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟـﻮد
      ﺑﻪ ﻫﺮ ﻗﻴﻤﺖ داﺷﺘﻨﺪ، وﻟﻲ وﻗﺘﻲ ﺑﺮاي اوﻟـﻴﻦ ﺑـﺎر در ﺟﻠﺴـﻪ ﻋﻤـﻮﻣﻲ ﻛﻤﻴﺘـﻪ ﻣﺮﻛـﺰي
      ﮔﺮوﻫﻬﺎي روﺷﻨﻔﻜﺮي ﻣﺪرن ﺑﻪ وﻳﮋه ﻛﻤﻮﻧﻴﺴﺖ ﻫﺎ از ﺗﻀﺎد ﻣﻴﺎن ﺗﻮده ﻫﺎي دﻫﻘﺎﻧﻲ
      و ﺑﻮروﻛﺮاﺳﻲ ﺣﺎﻛﻢ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺷﻮرش ﻫﺎي دﻫﻘﺎﻧﻲ ﮔﺮدﻳﺪ، ﺑﻬﺮه ﮔﺮﻓﺘـﻪ و زﻣﻴﻨـﻪ
      وﻗﻮع اﻧﻘﻼب را در اﻳﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ
      ﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ اﻓﻜﺎر و ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻣﺎرﻛﺴﻴﺴﻢ و ﻟﻨﻴﻨﻴﺴﻢ ﺑـﺎ ﺗﻈـﺎﻫﺮ ﺑـﻪ
      آﻧﻬﺎ در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺿﻤﻦ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻨﺘﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪ
      ﻣﺒﺎﻧﻲ رﺷﺪ ﺻﻨﻔﻲ ﺳﺮﻳﻊ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ و ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه را در ﻛﻮﺗﺎه ﻣ
      ﻳﻚ اﺑﺮﻗﺪرت ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ در دﻫﻪ ﻫﺎي دوم ﺗﺎ ﺣﺪود ﺳﻮم اﻧﻘﻼب ﺷـﺎﻫﺪ ) 50-1930(
      ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﭼﺸﻤﮕﻴﺮ آن در ﻫﻤﻪ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﻮدﻳﻢ وﻟﻲ ﭼﻪ ﻋﺎﻣﻠﻲ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷـﺪ ﻛـﻪ از دﻫـﻪ
      ﭘﻨﺠﺎه ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺷﺎﻫﺪ ﺿﻌﻒ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ اﻳـﻦ اﺑﺮﻗـﺪرت ﻗـﺮن ﺑﻴﺴـﺘﻢ ﺑﺎﺷـﻴﻢ؟ ﺟـﺰ ﺗﻜﻴـﻪ
      ﻣﺘﻌﺼﺒﺎﻧﻪ ﺑﺮ اﺻﻮل اوﻟﻴﻪ اﺳﺘﻘﺮار ﻧﻈﺎم؟ ﺟﺎﻟﺐآﻧﺴﺖ ﻛـﻪ در ﻧﻴﻤـﻪ دوم دﻫـﻪ
      ﺑﺎ وﺟﻮد آﺷﻜﺎر ﺷﺪن ﻋﻼﺋﻢ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ، ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑـﺮ اﻳـﺪﺋﻮﻟﻮژي ﻫـﺎ ﺗﻜﻴـﻪ ﻛـﺮده وﺑـﺎ
      ﻗﺪرت ﺗﻮﺗﺎﻟﻴﺘﺮي ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﺣﺮﻛـﺖ ﻣﺨـﺎﻟﻒ را ﺑـﺎ ﺑـﻲ رﺣﻤـﻲ و ﺧﺸـﻮﻧﺖ ﺳـﺮﻛﻮب ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺣﺰب ﻛﻤﻮﻧﻴﺖ در آورﻳﻞ » و اﺻﻼحﺮ ﺗﻐﻴﻴ«از ﻟﺰوم ) دﺑﻴﺮﻛﻞ ﺣﺰب(ﺑﺎﭼﻒ رﮔﻮ 1985
      ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ و ﺟﺮأت ﻛﺮد ﻛﻪ از ﻧﺎرﺳﺎﺋﻴﻬﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﺳﺴـﺘﻲ رﻫﺒـﺮان ﺳـﺎﺑﻖ اﻧﺘﻘـﺎد
      ﻧﻤﺎﻳﺪ، در واﻗﻊ اوﻟﻴﻦ اﻗﺪام در ﺑﺎز ﻛﺮدن درﻫﺎي ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ ﺑﺴـﺘﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎ
      70 ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻮد در اﻳﻦ ﺟﻠﺴﻪ اﻋﻀﺎء ﮔﺮوه در ژﻧﻒ دﺑﻴﺮﻛـﻞ ﻗﺒﻠـﻲ ( ) در ﭘﻮﻟﻴـﺖ ﺑـﻮرو
      15ﮔﺮوه ( ﻧﻔﺮه ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻧـﺪﮔﺎن ﻧﻬـﺎﻳﻲ در ﺷـﻮروي ﺳـﺎﺑﻖ ) دﺑﻴﺮﺧﺎﻧـﻪ، دوﻟـﺖ و
      ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮ ﻛﻨﺎر و اﻋﻀﺎء ﺟﻮان، ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ آﻧﻬـﺎ ﺷـﺪﻧﺪ اﻳـﻦ ﺑﻴـﻨﺶ و
      اﻳﻦ ﮔﺸﺎدﮔﻲ درﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ ﻧﻈﺎم ﺧﻮد ﻛﺎﻣﻪ ﻫﻔﺘﺎد ﺳﺎﻟﻪ، در ﻛﻨﮕﺮه ﺳﺎل ﻫﺎي و 1986
      . ﺑﺎرزﺗﺮ ﮔﺮدﻳﺪ 1987 اﻧﺘﻘﺎد از وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد، ﻧﻔﻮذ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﻧﻮ و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺑﻨﻴﺎدي
      ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم در ﺳﺎل 1987 ﮔﻮرﺑﺎﭼﻒ رﻫﺒﺮ روﺷـﻦ ﮔـﺮاي ﺣـﺰب ﻛﺘـﺎب
      ) 22(» ﭘﺮوﺳﺘﺮوﻳﻜﺎ« را ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﻧﻤـﻮد . در اﻳـﻦ ﻛﺘـﺎب ﺑـﻪ ﺗ ﻔﻀـﻴﻞ ﺑﺤـﺮان اﻗﺘﺼـﺎدي
      ﺷــﻮروي ﺳــﺎﺑﻖ، ﻣﻜﺎﻧﻴﺴــﻢ ﺗﺮﻣــﺰ ﻛﻨﻨــﺪه دوران ﺑــﺮ ژﻧــﻒ، ﻋــﺪم ﺑﻬــﺮه ﺑــﺮداري از
      ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤـﻲ و ﻓﻨـﻲ ﺟﺪﻳـﺪ، ﮔﺴـﺘﺮش ﮔﺮوﻫـﺎي اﻧﮕـﻞ در ﺟﺎﻣﻌـﻪ و ﺿـﺮورت
      ﺧﻮدﮔﺮداﻧﻲ ﺑﻨﮕﺎه ﻫﺎ و ﻣﺰارع دوﻟﺘﻲ، ﮔﺴﺘﺮش آزادي ﻫﺎي ﻣﺪﻧﻲ... اﻳﺠﺎد ﭘﻠﻮراﻟﻴﺴـﻢ
      ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ... دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ در ﺳﺎﺧﺖ ﺣﺰب دوﻟﺖ و ﺑﻮروﻛﺮاﺳﻲ
      را ﺑﻌﻨﻮان اﻫﺪاف دوﻟﺖ ﺧﻮد اﻋﻼم ﻛﺮد و در ﻋﻤـﻞ ﺗـﺎ ﭘﺎﻳـﺎن ﻣﺴـﺌﻮﻟﻴﺘﺶ دﺳـﺖ ﺑـﻪ
      اﻗﺪاﻣﺎت اﺳﺎﺳﻲ و ﻧﻮآوري ﻫﺎﻳﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﺗﻤﺎم زﻣﻴﻨﻪ ﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﺻـﻨﻌﺘﻲ،
      ﻛﺸﺎورزي، ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ زد و ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﮔﺸﻮدن درﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ اﻳﻦ ﻧﻈﺎم
      ﻣﻔﻠﻮك و رو ﺑﻪ ﻗﻬﻘﺮا ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻫﻤﻴﻦ ﺗﻤﺎس ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑﺴـﺘﻪ ﺑـﺎ ﻣﺤـﻴﻂ
      (ﺑﺮ ﺧﻼف ﺧﺼﻠﺖ ذاﺗﻲ آن) ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ اﺗﺤﺎد ﺟﻤﺎﻫﻴﺮ ﺷﻮروي ﺷﺪ .
      ﺷﺎﻫﺪ دﻳﮕـﺮي در ﭼﻨـﺪ دﻫـﻪ اﺧﻴـﺮ، ﻓﺮوﭘﺎﺷـ ﻲ و ﺳـﻘﻮط رژﻳـﻢ ﺧﻮدﻛﺎﻣـﻪ و
      ﺗﻮﺗﺎﻟﻴﺘﺮ ﭘﻬﻠﻮي اﺳﺖ، اﻳﻦ رژﻳﻢ ﻫﻢ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻗﺪرت و ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺟﻠﻮي ﻫﺮ ﮔﻮﻧـﻪ
      ﺣﺮﻛﺖ و آزاد اﻧﺪﻳﺸـﻲ را ﺳـﺪ ﻣـﻲ ﻛـﺮد و ﺑـﺮ اﺻـﻮل ﻓﺮﻣﺎﻳﺸـﻲ ﺳـﻪ ﮔﺎﻧـﻪ ﻧﻈـﺎم،
      ﺷﺎﻫﻨﺸﺎﻫﻲ، ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﻲ و اﻧﻘﻼب ﺷﺎه و ﻣﻠﺖ!! ﭘﺎ ﻣﻲ ﻓﺸﺮد، و از دﺧﺎﻟﺖ ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ
      و واﻗﻌﻲ ﻣـﺮدم در ﺳﺮﻧﻮﺷـﺖ ﺧـﻮﻳﺶ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮ ﺑـﻮد، ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﭘﺎﻳـﺪار و ﭘﺎﺑﺮﺟـﺎ و
      ﺪ ﺗﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم در ﺳﺎل 1987 ﮔﻮرﺑﺎﭼﻒ رﻫﺒﺮ روﺷـﻦ ﮔـﺮاي ﺣـﺰب ﻛﺘـﺎب
      ) 22(» ﭘﺮوﺳﺘﺮوﻳﻜﺎ« را ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﻧﻤـﻮد . در اﻳـﻦ ﻛﺘـﺎب ﺑـﻪ ﺗ ﻔﻀـﻴﻞ ﺑﺤـﺮان اﻗﺘﺼـﺎدي
      ﺷــﻮروي ﺳــﺎﺑﻖ، ﻣﻜﺎﻧﻴﺴــﻢ ﺗﺮﻣــﺰ ﻛﻨﻨــﺪه دوران ﺑــﺮ ژﻧــﻒ، ﻋــﺪم ﺑﻬــﺮه ﺑــﺮداري از
      ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤـﻲ و ﻓﻨـﻲ ﺟﺪﻳـﺪ، ﮔﺴـﺘﺮش ﮔﺮوﻫـﺎي اﻧﮕـﻞ در ﺟﺎﻣﻌـﻪ و ﺿـﺮورت
      داﻧﻲ ﺑﻨﮕﺎه ﻫﺎ و ﻣﺰارع دوﻟﺘﻲ، ﮔﺴﺘﺮش آزادي ﻫﺎي ﻣﺪﻧﻲ...
      ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ... دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ در ﺳﺎﺧﺖ ﺣﺰب دوﻟﺖ و ﺑﻮروﻛﺮاﺳﻲ
      را ﺑﻌﻨﻮان اﻫﺪاف دوﻟﺖ ﺧﻮد اﻋﻼم ﻛﺮد و در ﻋﻤـﻞ ﺗـﺎ ﭘﺎﻳـﺎن ﻣﺴـﺌﻮﻟﻴﺘﺶ دﺳـﺖ ﺑـﻪ
      اﻗﺪاﻣﺎت اﺳﺎﺳﻲ و ﻧﻮآوري ﻫﺎﻳﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﺗﻤﺎم زﻣﻴﻨﻪ ﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﺻـﻨﻌﺘﻲ،
      ﻛﺸﺎورزي، ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ زد و ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﮔﺸﻮدن درﻫﺎي ﺑﺴﺘﻪ اﻳﻦ ﻧﻈﺎم
      ﻣﻔﻠﻮك و رو ﺑﻪ ﻗﻬﻘﺮا ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻫﻤﻴﻦ ﺗﻤﺎس ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑﺴـﺘﻪ ﺑـﺎ ﻣﺤـﻴﻂ
      ﺑﺮ ﺧﻼف ﺧﺼﻠﺖ ذاﺗﻲ آن) ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ اﺗﺤﺎد ﺟﻤﺎﻫﻴﺮ ﺷﻮروي ﺷﺪ
      ﺷﺎﻫﺪ دﻳﮕـﺮي در ﭼﻨـﺪ دﻫـﻪ اﺧﻴـﺮ، ﻓﺮوﭘﺎﺷـ ﻲ و ﺳـﻘﻮط رژﻳـﻢ ﺧﻮدﻛﺎﻣـﻪ و ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﻣﻲ ﻧﻤﻮد. ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ در ﺟﻨﻮب و ﻏﺮب ﻗﺎره آﺳـﻴﺎ ﻗﺪرﺗﻤﻨـﺪ
      ﺗﺮﻳﻦ ارﺗﺶ و ﭘﺎﻳﺪارﺗﺮﻳﻦ ﻧﻈـﺎم ﺳﻴﺎﺳـﻲ اﺳـﺖ !! وﻟـﻲ وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ ﺣـﺰب ﻓﺮﻣﺎﻳﺸـﻲ
      (رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ در ﻛﻨﮕﺮه ﺗﺸـﺮﻳﻔﺎﺗﻲ ) 1356ﻳـﺎ 1355 ﺑـﻪ دﻻﻳﻠـﻲ ﻣﻮﺿـﻮع ﻓﻀـﺎي ﺑـﺎز «
      را » ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﻄﺮح ﻛﺮد و ﻇﺎﻫﺮا ﻫﻢ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻗﺒﻞ از ﺧﻮﻳﺶ
      ) 23(ﻧﺸﺎن داد ﻳﻌﻨﻲ درﻫﺎي ﻧﻈﺎم ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺴﺘﻪ و ﺧﻮدﻛﺎﻣـﻪ را ﺗـﺎ ﺣـﺪي ﮔﺸـﻮد،
      ﺷﺎﻫﺪ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻳﻜﺴﺎل دوام ﻧﻴﺎورد و ﻣﻨﺠﺮ ﺑـﻪ ﺳـﻘﻮط رژﻳـﻢ و ﭘﻴـﺮوزي
      اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻲ در ﺑﻬﻤﻦ 1357ﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﺮاﺣﻞ اﻳﻦ اﻧﻘﻼب ﻋﻈﻴﻢ در رﺳﺎﻧﻪ ﻫـﺎي
      ﮔﺮوﻫﻲ ﻫﻤﺎن ﺳﺎل ﻫﺎي ﺛﺒﺖ و ﺿﺒﻂ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻛﻮﺗﺎه ﺳﺨﻦ ﻧﻤﻲ ﮔﻨﺠﺪ .
      ﻫـﺎي ﺗﺎ اﻳﻨﺠﺎ ﻓﺸﺮده اي ﺑﻮد از ﺑﻌﻀﻲ از ﻧﻈﺎم ﻫﺎي ﻛﻪ ﺑﺮ اﻳﺪه ﻫـﺎ و اﻧﺪﻳﺸـﻪ
      اوﻟﻴﻪ ﺑﺎ ﻓﺸﺎري ﻛﺮده و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﺗﺎﻛﻴـﺪ ﻧﻤـﻮده و ﺑـﻪ ﻣﺤـﺾ اﻳﻨﻜـﻪ
      اﻧﻌﻄﺎﻓﻲ ﻧﺸﺎن داده و ﻓﺮﺻﺘﻲ ﺑـﺮاي ورود اﻓ ﻜـﺎر ﻧـﻮ و اﻧﺪﻳﺸـﻪ ﻫـﺎي ﺑـﺮوز ﻓـﺮاﻫﻢ
      ﻛﺮدﻧﺪ، در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑﻪ ﺳﻘﻮط اﻧﺠﺎﻣﻴﺪه اﻧﺪ .
      -2 ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ دﻳﮕﺮ ﻗﺪرت ﻫـﺎ و ﺣﻜﻮﻣـﺖ ﻫـﺎ ﻛـﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ را درك ﻛـﺮده و ﻳـﺎ ﺑـﻪ
      ﺧﺼﻠﺖ ﻓﻄﺮي و ذاﺗﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭘﻲ ﺑﺮده اﻧـﺪ وﻗﺒـﻞ از اﻳﻨﻜـﻪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑـﻪ
      ﺳﺮاﺷﻴﺐ ﺳﻘﻮط ﺳﻮق داده ﺷﻮد، ﺑﺎ ﻫﻮﺷﻴﺎري و ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ، دﺳـﺖ ﺑـ ﻪ اﻗـﺪام
      زده و ﺑﺎ ﻗﺒﻮل ﺷﺮاﻳﻂ زﻣـﺎن و ﻣﺤـﻴﻂ ﺿـﻤﻦ ﺣﻔـﻆ ﺑﻨﻴﺎدﻫـﺎي ﺳـﻨﺘﻲ و ﻗـﻮﻣﻲ
      ﻣﻮﺟﻮد، ﺑﻪ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ و ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻛﺸـﻮر و ﻧﻈـﺎم ﭘﺮداﺧﺘـﻪ اﻧـﺪ و ﺑـﺪون
      ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻨﺶ ﺣﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﺘﻌـﺎﻟﻲ ﺧـﻮﻳﺶ دﺳـﺖ
      .اﻧﺪ ﻳﺎﻓﺘﻪ
      ﻳﻜﻲ از ﺑﺎرزﺗﺮﻳﻦ ﻣﺜﺎل ﻫﺎ، دوﻟﺖ و ﻣﻠـﺖ اﻧﮕﻠـﻴﺲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺷـﺎﻫﺪﻳﻢ ﺑـﺮ
      ﺧﻼف ﻗﺪرت ﻫﺎي ﻣﺠﺎورش ﻣﺜﻞ ﻓﺮاﻧﺴﻪ، اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ و ... در ﻃﻮل ﭘﺎﻧﺼﺪ ﺳﺎل اﺧﻴـﺮ
      ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻫﺪاف، اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﺳﻴﺎﺳـﻲ اﻗﺘﺼـﺎدي و ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ ﺳـﺎﻳﺮ
      ﻣﻠﻞ اروﭘﺎﻳﻲ دﺳـﺖ ﻳﺎﺑـﺪ ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎ ﺑـﺪون ﺷﻜﺴـﺘﻦ ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎي ﺳـﻨﺘﻲ و ﻗـﻮﻣﻲ و
      ﺗﺎ اﻳﻨﺠﺎ ﻓﺸﺮده اي ﺑﻮد از ﺑﻌﻀﻲ از ﻧﻈﺎم ﻫﺎي ﻛﻪ ﺑﺮ اﻳﺪه ﻫـﺎ و اﻧﺪﻳﺸـﻪ
      اوﻟﻴﻪ ﺑﺎ ﻓﺸﺎري ﻛﺮده و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﺗﺎﻛﻴـﺪ ﻧﻤـﻮده و ﺑـﻪ ﻣﺤـﺾ اﻳﻨﻜـﻪ
      اﻧﻌﻄﺎﻓﻲ ﻧﺸﺎن داده و ﻓﺮﺻﺘﻲ ﺑـﺮاي ورود اﻓ ﻜـﺎر ﻧـﻮ و اﻧﺪﻳﺸـﻪ ﻫـﺎي ﺑـﺮوز ﻓـﺮاﻫﻢ
      ﻛﺮدﻧﺪ، در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑﻪ ﺳﻘﻮط اﻧﺠﺎﻣﻴﺪه اﻧﺪ .
      ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ دﻳﮕﺮ ﻗﺪرت ﻫـﺎ و ﺣﻜﻮﻣـﺖ ﻫـﺎ ﻛـﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ را درك ﻛـﺮده و ﻳـﺎ ﺑـﻪ
      ﺧﺼﻠﺖ ﻓﻄﺮي و ذاﺗﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭘﻲ ﺑﺮده اﻧـﺪ وﻗﺒـﻞ از اﻳﻨﻜـﻪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑـﻪ
      ﺳﺮاﺷﻴﺐ ﺳﻘﻮط ﺳﻮق داده ﺷﻮد، ﺑﺎ ﻫﻮﺷﻴﺎري و ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ، دﺳـﺖ ﺑـ
      زده و ﺑﺎ ﻗﺒﻮل ﺷﺮاﻳﻂ زﻣـﺎن و ﻣﺤـﻴﻂ ﺿـﻤﻦ ﺣﻔـﻆ ﺑﻨﻴﺎدﻫـﺎي ﺳـﻨﺘﻲ و ﻗـﻮﻣﻲ
      ﻣﻮﺟﻮد، ﺑﻪ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ و ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻛﺸـﻮر و ﻧﻈـﺎم ﭘﺮداﺧﺘـﻪ اﻧـﺪ و ﺑـﺪون
      ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻨﺶ ﺣﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﺘﻌـﺎﻟﻲ ﺧـﻮﻳﺶ دﺳـﺖ
      ﻳﻜﻲ از ﺑﺎرزﺗﺮﻳﻦ ﻣﺜﺎل ﻫﺎ، دوﻟﺖ و ﻣﻠـﺖ اﻧﮕﻠـﻴﺲ اﺳـﺖ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺧﻮﻳﺶ. ﻛﻪ ﺑﺤـﺚ در ﺗـﺎرﻳﺦ اﻳـﻦ ﻛﺸـﻮر از ﺣ ﻮﺻـﻠﻪ اﻳـﻦ ﻣﻘـﺎل
      .ﺧﺎرج اﺳﺖ
      ﻣﺜﺎل دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮر ژاﭘﻦ در ﺷﺮق آﺳﻴﺎ ﻛﻪ آن ﻫﻢ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﺎ ﻫﻤـﺎن اﻧﺪﻳﺸـﻪ
      و روش ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻫﺎي ﺣﻴﺮت آور در ﻫﻤﻪ ﻫﺎ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ زﻣﻴﻨﻪ
      ﻛﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻗﺪاﻣﺎت اﻣﭙﺮاﻃﻮر ﻣـﺎﻳﺠﻲ ﺧـﻮد ﺷـﺎﻫﺪ دﻳﮕـﺮي اﺳـﺖ ﻣﺜـﺎل دﻳﮕـﺮ و
      ﺑــﺎرزﺗﺮ ﻛﺸــﻮر ﺟﻤﻬــﻮري ﺧﻠــﻖ ﭼــﻴﻦ ﻛــﻪ در آﻏــﺎز ﺑــﺎ ﺗﻜﻴــﻪ ﺑــﺮ اﻳــﺪﺋﻮﻟﻮژي
      ﻣﺎرﻛﺴﻴﺴﻢ – ﻟﻨﻴﻨﺴﻢ و ﺳﭙﺲ ﻣﺎﺋﻮﺋﻴﺴـﻢ ﺗﻮاﻧﺴـﺖ ﻣﻠـﺖ ﻛﻬـﻦ ﭼـﻴﻦ را از زﻳـﺮ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺳـﺘﻌﻤﺎر و اﻣﭙﺮاﻳﺎﻟﻴﺴـﻢ ﻏـﺮب ﻧﺠـﺎت دﻫـﻪ ) 1949( و در ﻛﻮﺗـﺎه ﻣـﺪت
      ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﺎي ﺷﺎﻳﺎن ﺗﻮﺟﻬﻲ در ﻫﻤﻪ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺳﻴﺎﺳﻲ، اﻗﺘﺼـﺎدي و
      ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ، وﻟﻲ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺮگ ﻣﺎﺋﻮ ) 1970دﻫـﻪ ﻧﻴﻤﻪ( ﭼـﻴﻦ ﻫـﻢ ﻣﺎﻧﻨـﺪ
      ﺷﻮروي ﺑﺎ ﭘﺎﻓﺸﺎري ﺑﺮ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي ﺣﺎﻛﻢ، ﻛﻢ ﻛـﻢ ﻋﻼﺋـﻢ ﺳـﻘﻮط و اﻧﺤـﺮاف در
      آن ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ وﻟﻲ ﺑﻌﺪ از ﻣﺮگ ﻣﺎﺋﻮ و روي ﻛﺎر آﻣـﺪن دﻧـﮓ ﺷـﻴﺎﺋﻮﭘﻨﻴﮕﺎ
      اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺘﻤﺪار آﮔﺎه ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻣﻴـﺪان ﺗـﻴﻦ آن ﻣـﻦ، در
      ﭘﻜﻦ، رﻫﺒﺮان ﻫﻮﺷﻴﺎر و ﺧﺮدﻣﻨﺪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺰرگ، ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴـﺰي ﻧـﻪ
      ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ از ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ آن ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮي ﻛﻨﻨـﺪ، ﺑﻠﻜـﻪ ﺗﺤـﺖ ﻟـﻮاي ﻫﻤـﺎن رژﻳـﻢ
      ﮔﺬﺷﺘﻪ، ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻫﺎ و ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﺎي ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴﺰ زﻣﺎن ﺣـﺎل ﻧﺎﺋـﻞ ﺷـﺪﻧﺪ ﺑـﻪ
      ﻃﻮري ﻛـﻪ ﭼﻨـﺎن از ﺧـﻮﻳﺶ اﻧﻌﻄـﺎف ﺑـﻪ ﺧـﺮج دادن ﻛـﻪ ﺗﻮاﻧﺴـﺘﻨﺪ ﻳـﻚ ﻧﻈـﺎم
      ﺻﺪدرﺻﺪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ داري ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻨـﻚ ﻛﻨـﮓ را در ﻗﻠـﺐ ﺧـﻮد ﺑﭙﺬﻳﺮﻧـﺪ و ) 1977(
      ﺑﺎﻋﺚ ﺣﻴﺮت ﺟﻬﺎﻧﻴﺎن ﺷﻮﻧﺪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ در دﻫـﻪ اول ﻗـﺮن ﺑﻴﺴـﺖ و ﻳﻜـﻢ
      ﻫﻤﭽﻨـﺎن آرام و اﺳــﺘﻮار و ﻣﺴــﺘﻤﺮ راه ﻫــﺎي ﻣﻮﻓﻘﻴــﺖ ﻫﻤــﻪ ﺟﺎﻧﺒــﻪ اﺟﺘﻤــﺎﻋﻲ و
      اﻗﺘﺼﺎدي و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ را ﻃﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و در ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ دﺳﻴﺴـﻪ
      اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﻢ ﻏﺮب ﺑـﻪ رﻫﺒـﺮي آﻣﺮﻳﻜـﺎ ﻣﺨ( ﺼﻮﺻـﺎ دﺳﻴﺴـﻪ ﺑﺤـﺮان اﻗﺘﺼـﺎدي
      ﺟﻨﻮب و ﺷﺮق آﺳﻴﺎ در اواﺧﺮ ﻗﺮن ) 20 ﭼﻮن ﻛﻮه اﺳﺘﻮار ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ
      ﻏﺮﺑﻴﺎن ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﭼﻴﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﻴﻦ روﻧﺪ ﭘﻴﺶ رود در ﺳـﺎل 2020
      ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﺎي ﺷﺎﻳﺎن ﺗﻮﺟﻬﻲ در ﻫﻤﻪ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺳﻴﺎﺳﻲ، اﻗﺘﺼـﺎدي و
      ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ، وﻟﻲ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺮگ ﻣﺎﺋﻮ ) 1970دﻫـﻪ ﻧﻴﻤﻪ(
      ﺷﻮروي ﺑﺎ ﭘﺎﻓﺸﺎري ﺑﺮ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي ﺣﺎﻛﻢ، ﻛﻢ ﻛـﻢ ﻋﻼﺋـﻢ ﺳـﻘﻮط و اﻧﺤـﺮاف در
      آن ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ وﻟﻲ ﺑﻌﺪ از ﻣﺮگ ﻣﺎﺋﻮ و روي ﻛﺎر آﻣـﺪن دﻧـﮓ ﺷـﻴﺎﺋﻮﭘﻨﻴﮕﺎ
      اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺘﻤﺪار آﮔﺎه ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻣﻴـﺪان ﺗـﻴﻦ آن ﻣـﻦ، در
      ﭘﻜﻦ، رﻫﺒﺮان ﻫﻮﺷﻴﺎر و ﺧﺮدﻣﻨﺪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺰرگ، ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴـﺰي ﻧـﻪ
      ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ از ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ آن ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮي ﻛﻨﻨـﺪ، ﺑﻠﻜـﻪ ﺗﺤـﺖ ﻟـﻮاي ﻫﻤـﺎن رژﻳـﻢ
      ﮔﺬﺷﺘﻪ، ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻫﺎ و ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﺎي ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴﺰ زﻣﺎن ﺣـﺎل ﻧﺎﺋـﻞ ﺷـﺪﻧﺪ ﺑـﻪ
      ﻃﻮري ﻛـﻪ ﭼﻨـﺎن از ﺧـﻮﻳﺶ اﻧﻌﻄـﺎف ﺑـﻪ ﺧـﺮج دادن ﻛـﻪ ﺗﻮاﻧﺴـﺘﻨﺪ ﻳـﻚ ﻧﻈـﺎم
      ﺻﺪدرﺻﺪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ داري ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻨـﻚ ﻛﻨـﮓ را در ﻗﻠـﺐ ﺧـﻮد ﺑﭙﺬﻳﺮﻧـﺪ
      ﺑﺎﻋﺚ ﺣﻴﺮت ﺟﻬﺎﻧﻴﺎن ﺷﻮﻧﺪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ در دﻫـﻪ اول ﻗـﺮن ﺑﻴﺴـﺖ و ﻳﻜـﻢ
      ﻫﻤﭽﻨـﺎن آرام و اﺳــﺘﻮار و ﻣﺴــﺘﻤﺮ راه ﻫــﺎي ﻣﻮﻓﻘﻴــﺖ ﻫﻤــﻪ ﺟﺎﻧﺒــﻪ اﺟﺘﻤــﺎﻋﻲ و ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﻣﻴﻼدي اﺑﺮﻗﺪرت ﺑﻼﻣﻨﺎزع ﺟﻬﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻳﻌﻨﻲ رﻫﺒـﺮان اﻳـﻦ ﻛﺸـﻮر ﺑـﻪ اﻳـﻦ
      ﺑﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺳ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎز ﭘﻲ ﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز اﮔﺮ ﺑﺎ ﻣﺤـﻴﻂ ﺗﻌﺎﻣـﻞ ﻧﺪاﺷـﺘﻪ
      . »ﺷﻮﻧﺪ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ،
      ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي ﺑﺎرز دﻳﮕﺮي ﭼﻮن ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﺑﻌـﺪ از 1948 و اﻧـﺪوﻧﺰي ﺑﻌـﺪ از
      1964 و ﻣﺎﻟﺰي و ﻏﻴﺮه ﻛﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﭘﻴﺸـﺮﻓﺖ ﻫـﺎي ﺣﻴـﺮت آور آﻧﻬـﺎ در ﭼﻨـﺪ دﻫـﻪ
      اﺧﻴﺮ ﺑﻪ وﻳﮋه ﻧﻴﻤﻪ دوم ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺑـﻮده وﻫﺴـﺘﻴﻢ ﻛـﻪ ﺑﺤـﺚ درﺑـﺎره ﻫـﺮ ﻳـﻚ
      ﻓﺮﺻﺖزﻳﺎدي ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ .
      در ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻣﺠﺪد اﻳﻨﻜﻪ اﮔﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺑﺎز ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ،
      ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﻮرد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫـﺎي ارﮔﺎﻧﻴـﻚ ﻳـﺎ ﻫﻤـﻪ ﻣﻮﺟـﻮدات
      ( زﻧﺪه اﻋﻢ از ﺳـﻠﻮل ﮔﻴـﺎه، ﺣﻴـﻮاﻧﻲ و اﻧﺴـﺎﻧﻲ ) ﺑﻠﻜـﻪ در ﻧﻈـﺎم ﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ
      دﻣﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﺑﺎز ﻏﺮب ﺷﺎﻫﺪﻳﻢ. ﻓﻘﻂ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ آﻳﺎ ﻧﻈﺎم ﻫﺎ ﻳـﺎ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﻏﺮب ﻳﺎ ﺷـﺒﻴﻪ آن در ﺷـﺮق ژاﭘـﻦ و ﻏﻴـﺮه ( ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ )
      ﭼﻮن رژﻳﻢ ﻫﺎي ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ و دﻳﻜﺘﺎﺗﻮر، ﺑﺪون ﺟﻠﺐ اﻓﻜﺎر ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﻣﺮدﻣﻲ دﺳﺖ
      ﺑﻪ ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮﺧﻼف ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻣﺮدم ﺑﺰﻧﻨﺪ؟ ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻛﻮﭼﻚ آن را در ﻧﻴﻤﻪ
      1990دﻫﻪ در ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ دوﻟﺖ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ ﻓﻘـﻂ % 5
      ﺣﻖ ﺑﻴﻤﻪ را ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ ﻣﻴﻞ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻣﺮدم اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ (ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑـﻪ آزﻣـﺎﻳﺶ ﻫـﺎي
      اﺗﻤﻲ ﺧﻮد در اﻗﻴﺎﻧﻮس آرام اداﻣﻪ دﻫﺪ) اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﭼﻨﺪروزه ﻣﺮدم ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻧﻈـﺎم
      دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر را ﺑﻪ ﻟﺮزه اﻧـﺪاﺧﺖ ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ دوﻟـﺖ وﻗـﺖ ﻓﺮاﻧﺴـﻪ
      ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﭘﺲ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺣﺮف و ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺧﻮد و ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛﺮدن آزﻣﺎﻳﺸﺎت اﺗﻤﻲ در
      اﻗﻴﺎﻧﻮس آرام ﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ دوﻟﺖ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑـﺎز، ﻣـﻲ
      ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ اﻣﺮي ﻧﺸـﺪ ﭘـﺲ ﻧﻈـﺎم ﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ اﻳـﻦ
      ﺧﺼﻠﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را درك ﻛﺮده اﻧﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و اﺳﺘﻮار ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ (
      ﻧﻤﻮﻧﻪ آن ﺑﻪ ﻗﻮل ﻫﺎﻧﺘﻴﻨﮕﺘﻦ در ﺟﻨﮓ اول و دوم ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺎﻋـﺚ
      ﭘﻴﺮوزي ﻧﻈﺎم ﻫﺎي دﻣﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﺳﻘﻮط ﻧﻈﺎم ﻫﺎي دﻳﻜﺘﺎﺗﻮري ﺷﺪ) ﺑﻠﻜـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﻮرد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫـﺎي ارﮔﺎﻧﻴـﻚ ﻳـﺎ ﻫﻤـﻪ ﻣﻮﺟـﻮدات
      اﻋﻢ از ﺳـﻠﻮل ﮔﻴـﺎه، ﺣﻴـﻮاﻧﻲ و اﻧﺴـﺎﻧﻲ ) ﺑﻠﻜـﻪ در ﻧﻈـﺎم ﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ
      دﻣﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﺑﺎز ﻏﺮب ﺷﺎﻫﺪﻳﻢ. ﻓﻘﻂ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ آﻳﺎ ﻧﻈﺎم ﻫﺎ ﻳـﺎ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﻏﺮب ﻳﺎ ﺷـﺒﻴﻪ آن در ﺷـﺮق ژاﭘـﻦ و ﻏﻴـﺮه (
      ﭼﻮن رژﻳﻢ ﻫﺎي ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ و دﻳﻜﺘﺎﺗﻮر، ﺑﺪون ﺟﻠﺐ اﻓﻜﺎر ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﻣﺮدﻣﻲ دﺳﺖ
      ﺑﻪ ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮﺧﻼف ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻣﺮدم ﺑﺰﻧﻨﺪ؟ ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻛﻮﭼﻚ آن را در ﻧﻴﻤﻪ
      در ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ دوﻟﺖ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ ﻓﻘـﻂ
      ﺣﻖ ﺑﻴﻤﻪ را ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ ﻣﻴﻞ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻣﺮدم اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ (ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑـﻪ آزﻣـﺎﻳﺶ ﻫـﺎي
      اﺗﻤﻲ ﺧﻮد در اﻗﻴﺎﻧﻮس آرام اداﻣﻪ دﻫﺪ) اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﭼﻨﺪروزه ﻣﺮدم ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻧﻈـﺎم
      دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر را ﺑﻪ ﻟﺮزه اﻧـﺪاﺧﺖ ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ دوﻟـﺖ وﻗـﺖ ﻓﺮاﻧﺴـﻪ
      ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﭘﺲ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺣﺮف و ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺧﻮد و ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛﺮدن آزﻣﺎﻳﺸﺎت اﺗﻤﻲ در
      اﻗﻴﺎﻧﻮس آرام ﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ دوﻟﺖ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑـﺎز، ﻣـﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ﺳﺎﻳﺒﺮﻧﺘﻴﻚ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ آن ﺟﻠﻮي ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ اﻧﺤﺮاف را ﺑﻪ ﻃﻮر اﺗﻮﻣﺎﺗﻴﻚ ﺳﺪ ﻛﻨـﺪ و
      ﺟﺎﻣﻌﻪ را از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻛﺠﺮوي ﺟﻠﻮﮔﻴﺮ ﺷﺪه و ﺑﺎﻋﺚ دوام ﺑﻘﺎي ﻫـﺮ ﭼـﻪ ﺑﻴﺸـﺘﺮ
      ﻧﻈﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد ﻳﻌﻨﻲ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻫﻢ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ (ﺑﺮاي ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﻮﺳﻌﻪ وﺿﻊ
      (و ﻫﻢ ﻣﻨﻔﻲ ) ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل ﻧﻈﺎم) ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻬﻢ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎز ﻫـﻢ ﺑـﻪ (
      ﻗﻮل ﻫﺎﻧﺘﻴﻨﮕﺘﻦ) ﻛﻮدﺗﺎ و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻧﻈﺎم ﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ وﻳـﮋه ﻧﻈـﺎم ﻫـﺎي
      دﻳﻜﺘﺎﺗﻮري اﺳﺖ و ﺟﻨـﮓ و ﺟـﺪال ﻫـﻢ ﺛﺎﺑـﺖ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻴﻦ ﻧﻈـﺎم ﻫـﺎي
      ﻫـﺎ ﻫـﻴﭻ ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ وﻳﺎ ﻧﻈﺎم ﻫﺎي ﺧﻮدﻛﺎﻣﻪ ﺑﺎ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻫﺎﺳﺖ و دﻣﻮﻛﺮاﺳـﻲ
      ﮔﺎه ﺑﺎ ﻫﻢ در ﺟﻨﮓ ﻧﺒﻮده اﻧﺪ و ﻧﻴﺴـﺘﻨﺪ ﺑﻠﻜـﻪ ﻣﺸـﻜﻼت ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﺧـﻮﻳﺶ را از
      ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺴﺎﻟﻤﺖ آﻣﻴﺰ .ﻛﻨﻨﺪ ﺣﻞ ﻣﻲ
      ﭘﺎﻧﻮﻳﺴﻬﺎ
      -1 ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻳﻌﻨﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻠﻤﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ، ﻣﺎﺷـ ﻴﻦ،
      ... ﻣﻮاد، ﭘﻮل و ﻳﺎ روﺷﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣـﺪل ﻫـﺎي رﻳﺎﺿـﻲ ﺑـﻪ ﺣـﻞ ﻣﺸـﻜﻼت
      ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﻓﺮﻣﺎن دﻫﻲ ﻣﻲ ﭘﺮدازد .
      -2 اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان « ﻣﺒﺎﻧﻲ، ﺗﻜﺎﻣﻞ و ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻬﺎ ﺗـﺎﻟﻴﻒ »
      ﻟﻮدوﻳﻚ ﻓﻮن ﺑﺮﺗﺎﻟﺘﻔﻲ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ آﻗﺎي ﻛﻴﻮﻣﺮث ﭘﺮﻳﺎﻧﻲ در ﺳﺎل 1366 ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﻲ
      ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ )ﻧﺸﺮ ﺗﻨﺪر. (
      -3 رك ﻟﻮدوﻳﻚ ﻓﻮن ﺑﺮﺗـﺎﻟﻨﻔﻲ ﻫﻤـﺎن ﻣﺎﺧـﺬ ص 32 ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ و ﻧﻴـﺰ ﻛﺘـﺎب ﻫـﺎي ﺗﺌـﻮري «
      ﺳﺎزﻣﺎن و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ» ﺗﺎﻟﻴﻒ ﻫﺮﺑﺮت ﺟﻲ، ﻫـﻴﻜﺲ -ﺳـﻲ، ري، ﮔﻮﻟـﺖ ﺗﺮﺟﻤـﻪ و ﻧﮕـﺎرش
      ﻣﻬﻨﺪس ﻛﻮﺋﻞ ﻛﻬﻦ اﻧﺘﺸﺎرات اﻃﻼﻋﺎت 195ص 1369
      - 4 ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻣﻬﻨﺪس ﺟﻤﺸﻴﺪ ﻗﺮاﭼﻪ داﻏﻲ ، ﭘﻴﺶ ﻓﺮض ﻫﺎي ﺑﻨﻴﺎدي در ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﻈﺎم ﻫـﺎي
      ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ص 7
      - 5 ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻞ ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒ، وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ و ﺗﻘﺴﻴﻤﺎت ﺗﺌﻮري ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫـﺎ اﻳـﻦ ﺑـﻮد
      ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه در ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺘﻮاﻟﻲ ﺑﺎ اﺳـﺎﺗﻴﺪ ﻣﺤﺘـﺮم و داﻧﺸـﺠﻮﻳﺎن
      رﺷﺘﻪ ﺗﺎرﻳﺦ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً اﻃﻼﻋﺎت اﻛﺜﺮ آﻧـﺎن از اﻳـﻦ ﺗﺌـﻮري ﻫـﻴﭻ و ﻳـﺎ ﺑﺴـﻴﺎر
      ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺴﺎﻟﻤﺖ آﻣﻴﺰ .ﻛﻨﻨﺪ ﺣﻞ ﻣﻲ
      ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻳﻌﻨﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻠﻤﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ، ﻣﺎﺷـ
      ... ﻣﻮاد، ﭘﻮل و ﻳﺎ روﺷﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣـﺪل ﻫـﺎي رﻳﺎﺿـﻲ ﺑـﻪ ﺣـﻞ ﻣﺸـﻜﻼت
      ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﻓﺮﻣﺎن دﻫﻲ ﻣﻲ ﭘﺮدازد .
      اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان « ﻣﺒﺎﻧﻲ، ﺗﻜﺎﻣﻞ و ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻬﺎ
      ﻟﻮدوﻳﻚ ﻓﻮن ﺑﺮﺗﺎﻟﺘﻔﻲ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ آﻗﺎي ﻛﻴﻮﻣﺮث ﭘﺮﻳﺎﻧﻲ در ﺳﺎل 1366
      ﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ )ﻧﺸﺮ ﺗﻨﺪر. (
      رك ﻟﻮدوﻳﻚ ﻓﻮن ﺑﺮﺗـﺎﻟﻨﻔﻲ ﻫﻤـﺎن ﻣﺎﺧـﺬ ص 32 ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ و ﻧﻴـﺰ ﻛﺘـﺎب
      ﺳﺎزﻣﺎن و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ» ﺗﺎﻟﻴﻒ ﻫﺮﺑﺮت ﺟﻲ، ﻫـﻴﻜﺲ -ﺳـﻲ، ري، ﮔﻮﻟـﺖ ﺗﺮﺟﻤـﻪ و ﻧﮕـﺎرش
      ﻣﻬﻨﺪس ﻛﻮﺋﻞ ﻛﻬﻦ اﻧﺘﺸﺎرات اﻃﻼﻋﺎت 195ص 1369
      ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻣﻬﻨﺪس ﺟﻤﺸﻴﺪ ﻗﺮاﭼﻪ داﻏﻲ ، ﭘﻴﺶ ﻓﺮض ﻫﺎي ﺑﻨﻴﺎدي درﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻟﺬا ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻬﻤﻲ از اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺗﺌـﻮري ﺳﻴﺴـﺘﻢ
      ﻫﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﻋﺰﻳﺰ و اﺳﺎﺗﻴﺪ ﮔﺮاﻧﻘﺪر ﺗﺎرﻳﺦ را ﺑﺮاي اﻃﻼﻋـﺎت
      ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺷﺪه در اﻳﻦ ﭘﺎﻧﻮﻳﺲ ارﺟﺎع ﻣﻴﺪﻫﻴﻢ.
      - 6 -ﻣﺪﻧﻲ داوود ﻣﻘﺪﻣﻪ اي ﺑﺮ ﺗﺌﻮري ﻫﺎي ﺳﺎزﻣﺎن و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ 221ص .
      -7 اﺳﺘﻴﻔﻦ، راﺑﻴﻨﺰ. ﺗﺌﻮري ﺳﺎزﻣﺎن. ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻬﺪي اﻟﻮاﻧﻲ و ﺣﺴﻦ داﻧﺎﻳﻲ ﻓﺮ، ﻧﺸـﺮ ﺻـﻔﺎر
      30ص
      -8 ژوﺋﻞ دوروﺳﻨﻲ و ﺟﻮن ﺑﻴﺸﻮن، روش ﺗﻔﻜﺮ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ. ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻣﻴﺮﺣﺴﻴﻦ ﺟﻬـﺎﻧﺒﮕﻠﻮ
      58ص
      -9 ﻣﺠﻠﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ – اﻗﺘﺼﺎدي 26ص 168-167ﺷﻤﺎره
      ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ -10 ، . ﻋﻠﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ 148ص .
      ﻣﺜ 142ﻫﻤﺎن ص -11 : ك.ﺎل در ﺗﺎرﻳﺦ ر اﻳﺮان از آﻏﺎز ﺗﺎ اﺳـﻼم ﺗـﺎﻟﻴﻒ .ر: ﮔﭙﺮﺷـﻤﻦ ﭼـﺎپ
      دوازدﻫﻢ ص 415 در ﻣﻮرد واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺗﻤﺪن ﻫﺎي اﻳﺮان، رم، ﻳﻮﻧﺎن، ﻛﻮﺷﺎن و ﻏﻴﺮه.
      -12 ﺟﺎﺳﺒﻲ، ﻋﺒﺪاﷲ. اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ. ﭼﺎپ ﭘﻨﺠﻢ ص 101 -91
      -13 ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻴﺸﺘﺮ .ر. ك ﻛﺎرﺑﺮد اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺗﺎﻟﻴﻒ درك ﻫﻴﭽﻨﺰ ﺗﺮﺟﻤـﻪ رﺷـﻴﺪ
      -اﺻﻼﻧﻲ اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗـﺎﻟﻴﻒ دﻛﺘـﺮ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺟﺎﺳـﺒﻲ – ﺗﺌـﻮري و ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﺗﺎﻟﻴﻒ ﻣﻬﻨﺪس ﺟﻤﺸﻴﺪ ﻗﺮاﭼﻪ داﻏﻲ - ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﺗﺎﻟﻴﻒ دﻛﺘﺮ
      ﻣﻨﺼﻮر ﻣﻨﺼﻮر ﻛﻴﺎ و ...
      -14 رك ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻳﺮ ﻧﻮﻳﺲ 13 ﻣﺨﺼﻮﺻـﺎ ﻛـﺎرﺑﺮد اﻧﺪﻳﺸـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻲ درك ﻫﻴﭽﻨـﺰ ص
      25-23
      ﻗﺮاﭼ -15 ﻪ داﻏﻲ ﺟﻤﺸﻴﺪ زﻳﺮﻧﻮﻳﺲ 8ص 4
      اﻧﺘﺮوﭘﻲ -Entoropy) 16) ﻃﺒﻖ ﻗـﺎﻧﻮن دوم ﺗﺮﻣﻮدﻳﻨﺎﻣﻴـﻚ ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﻲ ﻛﻬﻮﻟـﺖ اﺳـﺘﻬﻼك و
      ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻧﺎﺑﻮدي ﻣﺮگ اﺳﺖ. وﻗﺘﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد رﻫﺎ ﺷـﻮد ﻛـﻢ ﻛـﻢ ﺑـﻪ
      ﺳﻮي ﺑﻲ ﻧﻈﻤﻲ، اﻏﺘﺸﺎش و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻧﺎﺑﻮدي ﺳﻮق داده ﺧﻮاﻫﺪﺷﺪ. ﻟﺬا ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎي
      ﺑﺎز ﺑﺮاي ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﻧﺎﺑﻮدي و ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد و ﺗﻌﺎدل اﻳﺴـﺘﺎ ﺑﺎﻳـﺪ ﺗـﻼش ﻛﻨﻨـﺪ
      ﺟﻠﻮي ﺑﻲ ﻧﻈﻤﻲ و ﻛﻬﻮﻟﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﻳﺎ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ (ﻣﺜـﺎل آب ﮔـﺮﻣﻜﻦ در
      ﻣﺠﻠﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ اﻗﺘﺼﺎدي 26ص 168-167ﺷﻤﺎره
      . ﻋﻠﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ 148ص .
      ﻣﺜ 142ﻫﻤﺎن ص -11 : ك.ﺎل در ﺗﺎرﻳﺦ ر اﻳﺮان از آﻏﺎز ﺗﺎ اﺳـﻼم ﺗـﺎﻟﻴﻒ .ر:
      415 در ﻣﻮرد واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺗﻤﺪن ﻫﺎي اﻳﺮان، رم، ﻳﻮﻧﺎن، ﻛﻮﺷﺎن و ﻏﻴﺮه
      ﺟﺎﺳﺒﻲ، ﻋﺒﺪاﷲ. اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ. ﭼﺎپ ﭘﻨﺠﻢ ص 101 -91
      ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻴﺸﺘﺮ .ر. ك ﻛﺎرﺑﺮد اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺗﺎﻟﻴﻒ درك ﻫﻴﭽﻨﺰ ﺗﺮ
      اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗـﺎﻟﻴﻒ دﻛﺘـﺮ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺟﺎﺳـﺒﻲ – ﺗﺌـﻮري و ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﺗﺎﻟﻴﻒ ﻣﻬﻨﺪس ﺟﻤﺸﻴﺪ ﻗﺮاﭼﻪ داﻏﻲ - ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﺗﺎﻟﻴﻒ دﻛﺘﺮ
      ﻣﻨﺼﻮر ﻣﻨﺼﻮر ﻛﻴﺎ و ...
      رك ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻳﺮ ﻧﻮﻳﺲ 13 ﻣﺨﺼﻮﺻـﺎ ﻛـﺎرﺑﺮد اﻧﺪﻳﺸـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻤﻲ درك ﻫﻴﭽﻨـﺰ ص
      ﻪ داﻏﻲ ﺟﻤﺸﻴﺪ زﻳﺮﻧﻮﻳﺲ 8ص 4
      Entoropy) ﻃﺒﻖ ﻗـﺎﻧﻮن دوم ﺗﺮﻣﻮدﻳﻨﺎﻣﻴـﻚ ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﻲ ﻛﻬﻮﻟـﺖ اﺳـﺘﻬﻼك و
      ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻧﺎﺑﻮدي ﻣﺮگ اﺳﺖ وﻗﺘﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد رﻫﺎ ﺷـﻮد ﻛـﻢ ﻛـﻢ ﺑـﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - 3ﺷﻤﺎره –ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞﻋﻠﻞ ﺻﻌﻮد و ﺳﻘﻮط ......
      ) ﻣﺘﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ وﻗﺘﻲ درﺟﻪ ﺣـﺮارت ﺑـﺪن از 37 درﺟـﻪ ﺳـﺎﻧﺘﻲ ﮔـﺮاد ﺑـﺎﻻﺗﺮ رود و ﻣـﺎ ﺑـﺎ
      ﺧﻮردن داروي ﺗﺐ ﺑﺮ ﺟﻠﻮ آن را ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻳﻢ، ﻳﻌﻨﻲ اﻧﺘﺮوﭘﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ و ﻳـﺎ در
      ﻧﻈﺎم ﻛﻨﺘﺮل و ارزﺷﻴﺎﺑﻲ در ﻳﻚ ﻧﻬﺎد اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﻤﻴﻦ وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻬﻢ را دارد.
      -17 در ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪ دﻫﺨﺪا ﺗﻌـﺎدل، اﻳـﻦ ﭼﻨـﻴﻦ ﻣﻌﻨـﻲ ﺷـﺪه اﺳـﺖ : ﺑـﺎ ﻳﻜـﺪﻳﮕﺮ راﺳـﺖ آﻣـﺪن
      (اﺻﻄﻼح ﻋﻠﻢ ﻓﻴﺰﻳﻚ) ﺣﺎﻟﺖ ﺳﻜﻮن ﺟﺴﻤﻲ را ﺗﻌﺎدل ﮔﻮﻳﻨﺪ ﻛﻪ در ﺗﺤﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﭼﻨـﺪﻗﻮه
      واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﺧﻨﺜﻲ . ﻛﻨﻨﺪ ﺷﺮط ﺗﻌﺎدل در اﺟﺴﺎم ﻣﺘﻜﻴـﻪ آن اﺳـﺖ ﻛـﻪ
      ﺧﻂ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﺎ ﺑﺮ ﻣﺮﻛﺰ ﺛﻐﻞ در درون ﻳﺎ ﺑﺮ ﻣﺤـﻴﻂ ﻛﺜﻴﺮاﻻﺿـﻼع اﺗﻜـﺎء واﻗـﻊ ﺷـﻮد در .
      اﺟﺴﺎم ﻣﻌﻠﻘﻪ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﺧﻂ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﺎر ﺑﺮ ﻣﺮﻛـﺰ ﺛﻐـﻞ ﺑـﺮ ﻣﺤـﻮر ﺗﻌﻠﻴـﻖ ﺑﮕـﺬرد ﺗﻌـﺎدل .
      ﭘﺎﻳﺪار ﺗﻌﺎدﻟﻲ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺟﺴﻢ اﻧﺪﻛﻲ از ﺣﺎل ﺗﻌـﺎدل ﺧـﺎرج ﺷـﻮد، ﻣﺠـﺪدا ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ
      ﺣﺮﻛﺎت ﻧﻮﺳﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺻـﻮرت اول درآﻳـﺪ . ﻟﻐـﺖ ﻧﺎﻣـﻪ دﻫﺨـﺪا ﭼـﺎپ ﭼﻬـﺎرم اﻧﺘﺸـﺎرات
      داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان 1373
      ﻣﺎرك ﻣـﻨﺲ، -18 ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﻣﻮزﺷﻲ و رﻓﺘﺎر ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ. ﺗﺮﺟﻤـﻪ دﻛﺘـﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻠـﻲ ﻧـﺎﺋﻠﻲ .
      اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﭼﻤﺮان ص 185
      -19 ﻏﻴﺮ از داده ﻫﺎي ﻣﺎدي و ﻏﻴﺮ ﻣﺎدي ، زﻣـﺎن و داده ﻫـﺎي ﻧـﺎﻣﺮﺋﻲ ﻫـﻢ ﻫـﺎي ﺟـﺰء داده
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﺤﺚ ﻣﻔﺼﻠﻲ اﺳﺖ. ﻣﻨﻈـﻮر از داده ﻫـﺎي ﻧـﺎﻣﺮﺋﻲ
      ﻫﻤﺎن ﻓﺮﺻﺘﻬﺎي ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﺸﺪه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، اﻗﺘﺼﺎدي ﺳﻴﺎﺳﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ، ارزﺷـﻲ و ...
      اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﻮﻳﺎ ﺑﺎ درك آﻧﻬﺎ و اﺳـﺘﻔﺎده ﺑـﻪ ﺟـﺎ از آن ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ را
      ﻓﺮاﺗﺮ از ﻫﺪﻓﻬﺎ ﭘﻴﺶ ﺑﺒﺮد ﻛﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻟﻴﺎﻗﺖ و ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ ﻣﺪﻳﺮان و رﻫﺒﺮان ﻫﺮ واﺣـﺪ
      اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ دارد...
      -20 ﻗﺪرت را ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم «ﺗﺤﻤﻴﻞ اراده ﺑـﺮ اﻓـﺮاد و ﮔـﺮوه ﻫـﺎ ﻋﻠـﻲ رﻏـﻢ ﻣﻴـﻞ آﻧﻬـﺎ ﺗﻌﺒﻴـﺮ »
      . اﻧﺪ ﻛﺮده ﻗﺪرت اﺑﺰار و ﺟﻠﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دارد ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺤﻤﻴﻞ اراده و ﺧﻮاﺳﺖ ﻓﺮد ﻳـﺎ
      اﻓﺮاد ﻗﺎدر ﺑﺮ ﻓﺮد ﻳﺎ ﮔﺮوه ﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛـﻪ ا ﻳـﻦ اﺑـﺰار ﺑـﺎ اﺧﺘﺼـﺎر ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﻗـﺪرت
      ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﻣﺎﻟﻲ ﻳﺎ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺗﺒﻠﻴﻐﺎﺗﻲ، ﻓﺮﻣﻨﺪي ﻳﺎ ﺷﺨﺼﻴﺘﻲ ... ﻛﻪ ﺑـﺎ ﻗـﺪرت و
      » ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ«ﻳﺎ اﻗﺘﺪار ﺗﻔﺎوت دارد وﻟﻲ اﻏﻠﺐ در ﺑﺮ ﻣﻲ» ﻟﺒﺎس ﻗﺎﻧﻮن« ﻛﻨﻨﺪ و ﻟﺬا ﻣﺸﺮوﻋﻴﺖ
      ﻛﺎذب ﺑﺮاي ﺗﺤﻤﻴﻞ اراده و ﺗﺤﻜﻴﻢ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آورد.
      ﭘﺎﻳﺪار ﺗﻌﺎدﻟﻲ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺟﺴﻢ اﻧﺪﻛﻲ از ﺣﺎل ﺗﻌـﺎدل ﺧـﺎرج ﺷـﻮد، ﻣﺠـﺪدا ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ
      ﺣﺮﻛﺎت ﻧﻮﺳﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺻـﻮرت اول درآﻳـﺪ . ﻟﻐـﺖ ﻧﺎﻣـﻪ دﻫﺨـﺪا ﭼـﺎپ ﭼﻬـﺎرم اﻧﺘﺸـﺎرات
      داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان 1373
      ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﻣﻮزﺷﻲ و رﻓﺘﺎر ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ. ﺗﺮﺟﻤـﻪ دﻛﺘـﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻠـﻲ ﻧـﺎﺋﻠﻲ
      اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﭼﻤﺮان ص 185
      ﻏﻴﺮ از داده ﻫﺎي ﻣﺎدي و ﻏﻴﺮ ﻣﺎدي ، زﻣـﺎن و داده ﻫـﺎي ﻧـﺎﻣﺮﺋﻲ ﻫـﻢ
      ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﺤﺚ ﻣﻔﺼﻠﻲ اﺳﺖ. ﻣﻨﻈـﻮر از داده ﻫـﺎي ﻧـﺎﻣﺮﺋﻲ
      ﻫﻤﺎن ﻓﺮﺻﺘﻬﺎي ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﺸﺪه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، اﻗﺘﺼﺎدي ﺳﻴﺎﺳﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ، ارزﺷـﻲ و
      اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﻮﻳﺎ ﺑﺎ درك آﻧﻬﺎ و اﺳـﺘﻔﺎده ﺑـﻪ ﺟـﺎ از آن ﻣـﻲ
      ﻓﺮاﺗﺮ از ﻫﺪﻓﻬﺎ ﭘﻴﺶ ﺑﺒﺮد ﻛﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻟﻴﺎﻗﺖ و ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ ﻣﺪﻳﺮان و رﻫﺒﺮان ﻫﺮ واﺣـﺪ
      ...
      ﻗﺪرت را ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم «ﺗﺤﻤﻴﻞ اراده ﺑـﺮ اﻓـﺮاد و ﮔـﺮوه ﻫـﺎ ﻋﻠـﻲ رﻏـﻢ ﻣﻴـﻞ آﻧﻬـﺎ
      ﻗﺪرت اﺑﺰار و ﺟﻠﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دارد ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺤﻤﻴﻞ اراده و ﺧﻮاﺳﺖ ﻓﺮد ﻳـﺎ
      اﻓﺮاد ﻗﺎدر ﺑﺮ ﻓﺮد ﻳﺎ ﮔﺮوه ﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛـﻪ ا ﻳـﻦ اﺑـﺰار ﺑـﺎ اﺧﺘﺼـﺎر ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﻗـﺪرت ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      ﺳﺎل دوم - ﺷﻤﺎره 3–ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن84
      ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ
      اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ -21 اﻗﺘﺒﺎﺳﻲ اﺳﺖ از ﻣﻘﺎﻟﻪ : ﭘﻠﻮراﻟﻴﺴـﻢ و ﺑﺤـﺮان ﺗﻮﺳـﻌﻪ در زﻣـﺎن ﮔﺮﺑـﺎﭼﻒ
      ﻧﻮﺷﺘﻪ دﻛﺘﺮ ﺣﺴﻴﻦ ﺑﺸﻴﺮﻳﻪ - ﻣﺠﻠﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ – اﻗﺘﺼﺎدي .34ﺷﻤﺎره .
      ﻣﺜﻼً -22 ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻴﺎﻧﻴﻪ 1985 ﻛﻨﮕﺮه ﺣﺰب ﻛﻤﻮﻧﻴﺴﺖ، رﺷﺪ اﻗﺘﺼـﺎدي ﺷـﻮروي از % 21
      در ﺳــﺎل % 10ﺑــﻪ 1930 در دﻫــﻪ ﻫــﺎي 1980ر دﻫــﻪ د% 3-2و % 5و 1960و 1950
      ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد.
      ﻣﺜ ﻼً -23 ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎرز آن اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﻣﻴﺎن دوره اي ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﻲ در ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﺳـﺎل
      1356 ﻛﻪ ﻇﺎﻫﺮا ﺑﺮاي اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﭼﻨﺎن آزادي ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷـﻮﻧﺪﮔﺎن دادﻧـﺪ ﻛـﻪ ﻳـﻚ ﻧﻔـﺮ
      ﻛﺎرﮔﺮ ﺳﺎده ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ اﻳﺮان ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎل ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻲ ﻣﺮدم ﺗﻬﺮان ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه ﺷﺪ ﻫـﺮ ﭼﻨـﺪ .
      ﺑﺎ ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم ﺗﻬﺮان ( ﺑﺎ ﺣﺪود ﻫﻔﺖ ﻫﺰار ر ) يأ ﻛﻪ ﺧﻮد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﺿـﻮع
      ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ اي ﺑﺎﺷﺪ.
      -24 در ﻣﻮرد ﺟﻨﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﭼﻴﻦ و ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﻴﺪان ﺗﻴﻦ آن ﻣﻦ، ر.ك ﺑﻪ دو ﻣﻘﺎل از دﻛﺘﺮ
      ﺑﻬﺰاد ﺷﺎﻫﻨﺪه ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان « ﺟﻨﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻛﺎدر رﻫﺒﺮي ﭼﻴﻦ ﺑـﻪ » ﺗﻴﻦ آن ﻣﻦ«و »
      ﺷﻤﺎره ﻫﺎي ﺗﺮﺗﻴﺐ در 36و 33 ﻣﺠﻠﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ – .اﻗﺘﺼﺎدي
      ﺑﺎ ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم ﺗﻬﺮان ( ﺑﺎ ﺣﺪود ﻫﻔﺖ ﻫﺰار ر ) يأ ﻛﻪ ﺧﻮد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﺿـﻮع
      ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ اي ﺑﺎﺷﺪ.
      در ﻣﻮرد ﺟﻨﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﭼﻴﻦ و ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﻴﺪان ﺗﻴﻦ آن ﻣﻦ، ر.ك ﺑﻪ دو ﻣﻘﺎل از دﻛﺘﺮ
      ﺑﻬﺰاد ﺷﺎﻫﻨﺪه ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان « ﺟﻨﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻛﺎدر رﻫﺒﺮي ﭼﻴﻦ ﺑـﻪ » ﺗﻴﻦ آن ﻣﻦ«و »
      ﺷﻤﺎره ﻫﺎي ﺗﺮﺗﻴﺐ در 36و 33 ﻣﺠﻠﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ – .اﻗﺘﺼﺎدي