Map 1
برنامه درسي ملّي جمهوري اسلامي ايران
  مصوّب 1391/6/28
  پيشگفتار
    تحول بنيادين در آموزش و پرورش، تحولي عميق و ريشه اي است كه به تحول در مفاهيم نظري، روندها و فرايندها، نقش ها و كاركردها و رويكردها منجر خواهد شد. در تحول بنيادين نوع نگاه به معلم، كتاب، مدرسه، كلاس درس و به ويژه دانش‌آموز دگرگون خواهد شد. اين نگاه، معلم را در قله مي بيند و همه شرايط و امكانات را براي الگو پذيري و تأسي دانش‌آموز به معلم جهت دستيابي به قله هاي انسانيت، علم و ادب و اخلاق فراهم مي آورد. تفكر و تعقل، خلاقيت و نوآوري، بهره‌مندي از روش هاي نوين و فناوري هاي جديد، ايجاد محيطي با نشاط و شاداب، برپايي مدرسه دوست داشتني، همه و همه در خدمت تربيت دانش‌آموزان براي دستيابي به مراتبي از حيات طيبه و قرب الهي مي باشند.
    تحقق اين مهم نيازمند باز مهندسي نيروي انساني با محوريت استقرار نظام رتبه بندي و نظام جذب و نگهداشت معلمان مي باشد كه به لطف الهي در دستور كار قرار دارد. اينك كه «سند تحول بنيادين آموزش و پرورش » به مثابه قانون اساسي براي تحولات همه جانبه و دراز مدت به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي و شوراي عالي آموزش و پرورش رسيده و در دستور كار وزارت آموزش و پرورش قرار گرفته است، بايد تمام زير نظام ها و مؤلفه هاي خرد و كلان نظام تعليم و تربيت مورد بازخواني و بازتوليد قرار گيرد.
    «برنامه درسي ملي » به عنوان يكي از زير نظام هاي اصلي سند تحول بنيادين و به منزله نقشه جامع يادگيري، زمينه ايجاد تحول همه جانبه، گسترده و عميق در مفاهيم و محتواي آموزشي را فراهم مي آورد. اين برنامه تحول آفرين با تدارك فرصت‌هاي تربيتي متنوع و جامع، درصدد است تا امكان كسب شايستگي‌هاي لازم جهت درك و ا صلاح موقعيت براساس نظام معيار اسلامي توسط دانش‌آموزان را ميسور سازد و آنان را براي تكوين و تعالي پيوسته هويت خويش تا دستيابي به مراتبي از حيات طيبه ياري رساند. رسالت خطير برنامه درسي ملي فراهم آوردن ساز و كارهاي مناسب براي طراحي،تدوين، اجرا و ارزشيابي از برنامه‌هاي درسي در سطوح ملي تا محلي مي باشد تا مبتني بر فلسفه تعليم و تربيت اسلامي، مفاهيم آموزشي و تربيتي به صورت نظام مند و ساختار يافته در اختيار كودكان و نوجوانان قرار گيرد و محيطي با نشاط و مدرسه دوست داشتني را به تصوير بكشاند.
    از آنجا كه موضوع برنامه‌ريزي درسي، يك رشته نوپا در كشور مي باشد، لذا تدوين برنامه‌هاي آموزشي، تأليف كتاب هاي درسي، تعيين زمان و ساعات آموزش، روش هاي تدريس، بهره گيري از روش هاي متنوع يادگيري و تكنولوژي آموزشي در قبل و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، از يك برنامه جامع و همه جانبه نگر مبتني بر فرهنگ اسلامي ايراني تبعيت نمي كرده است كه اين امر آسيب ها و كاستي هاي فراواني را به همراه داشته است. با گذشت زمان و افزايش دانش فني در زمينه طراحي و توليد برنامه‌هاي درسي و انباشت تجربيات مفيد و مغتنم و انجام پژوهش ها و مطالعات داخلي و تطبيقي، ضرورت تدوين يك برنامه راهبردي و جامع براي ساماندهي بهينه برنامه درسي و توليد محتواهاي آموزشي در دوره ها و سطوح مختلف يادگيري بيش از پيش احساس مي شد.
    در پاسخ به اين نياز آموزشي و تربيتي، نظام تعليم و تربيت، كارگروهي از خبرگان و كارشناسان ارشد آموزش و پرورش را با همكاري صاحب نظران و استادان حوزه هاي علميه و دانشگاه ها مأمور تدوين برنامه درسي ملي نمود. كار تحقيق و پژوهش و تدوين اين سند از اسفند ماه ۱۳۸۴ با تشكيل دبيرخانه طرح در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي آغاز شد و پس از انجام مطالعات اوليه و ابلاغ مصوبه هفتصد و چهل و پنجمين جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش در ارديبهشت ماه ۸۶ ، با پشتوانه نيرومند حقوقي ادامه يافت. با توجه به تعيين اهداف، تعريف و حدود طرح و خروجي مورد انتظار، كميته هاي هفت گانه تخصصي به شرح ذيل تشكيل شد:
      ۱ كميته كليات، اصول و مباني
      ۲ كميته محتواي آموزشي، پرورشي و حوزه هاي يادگيري
      ۳ كميته ساختار، مقاطع، رشته ها و زمان
      ۴ كميته ميزان اختيارات و كاهش تمركز
      ۵ كميته ارزشيابي از پيشرفت تحصيلي و راهبردهاي ياددهي يادگيري
      ۶ كميته مواد، رسانه‌ها و محيط هاي يادگيري
      ۷ كميته ارزشيابي از برنامه درسي ملي و اقتضائات اجرايي.
    همچنين براي جلب مشاركت فعال حوزه هاي صف و ستاد، كميته هاي استاني و كميته هاي ستادي طرح، آغاز به كار كردند. خوشبختانه با تلاش خستگي ناپذير دست اندركاران، اولين نگاشت اين برنامه سرنوشت ساز و تحول آفرين، در بهمن ماه ۱۳۸۷ آماده شد.
    هم زمان با بررسي و تصويب سند تحول بنيادين در شوراي عالي آموزش و پرورش (آذرماه ۱۳۸۸ ) و با عنايت به راهكار ۱ ۱ سند مذكور، كار بررسي و اصلاح برنامه درسي ملي نيز سرعت يافت و تا سال ۱۳۹۰ بارها در معرض نقد و بررسي صاحب نظران، مديران و معلمان قرار گرفت و سير تكاملي خود را سپري كرد تا به شوراي عالي آموزش و پرورش ارائه شد. در دبيرخانه شوراي عالي با تشكيل كار گروهي مركب از كارشناسان شورا و جمعي از دست اندركاران تدوين و صاحب نظران سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي، ضمن وفاداري به بنيان هاي اصلي برنامه از جمله الگوي هدف گذاري و عناصر و عرصه هاي چهارگانه ارتباطي و با تكيه بر مباني و دلالت هاي مفاهيم سند تحول بنيادين آموزش و پرورش، متن جديد بازنگري، اصلاح و آماده شد.
    جلسات هماهنگي براي تفاهم و اجماع بر اصول و مباني سند را كه اينجانب نيز بر آن تأكيد داشتم برگزار و طرح را نهايي نموديم. بالاخره پس از ۱۱ جلسه، به تصويب شوراي عالي آموزش و پرورش رسيد و برگ زريني به تاريخ آموزش و پرورش كشور افزوده شد. اينك يادآوري چند نكته را ضروري مي داند:
      ۱ تدوين و تصويب برنامه درسي ملي به عنوان نقشه جامع يادگيري براي اولين بار در تاريخ آموزش و پرورش افتخار بزرگي است كه خداوند نصيب فرمود ؛ بر اين موهبت بزرگ الهي سر تعظيم فرود آورده و شكرگزاري مي كنيم.
      ۲ اين برنامه بايد نقشه راه كليه سياست گذاري ها و توليد محتواي آموزشي و تربيتي از جمله توليد راهنماي برنامه‌هاي درسي دوره ها و پايه هاي تحصيلي، تعيين زمان و ساعات آموزشي تدوين و تأليف كتاب هاي درسي و كمك آموزشي، توليد بسته هاي آموزشي، رسانه‌هاي ديداري و شنيداري و الكترونيكي و … قرار گيرد.
      ۳ اجراي مطلوب اين برنامه، نيازمند مساعدت و توجه ويژه معلمان عزيز و بهره‌مندي از صلاحيت ها و شايستگي‌هاي حرفه اي و تخصصي مناسب آنان مي باشد، لذا مفاد آن بايد در مهندسي نيروي انساني و در برنامه‌هاي آموزشي، جذب و توانمندسازي و بازآموزي معلمان در سطوح مختلف توسط دانشگاه فرهنگيان، دانشگاه تربيت دبير شهيد رجايي و مراكز آموزشي هاي ضمن خدمت مورد توجه جدي قرار گيرد.
      ۴ تدوين برنامه راهبردي و جامع يادگيري مبتني بر آموزه هاي اسلامي و معارف وحياني، متناسب با نيازهاي حال و آينده جامعه در دنياي متحول كنوني، منطبق با ويژگي‌ها و نيازهاي دانش‌آموزان و بهره‌مند از آخرين يافته هاي علمي و پژوهشي، كار سترگ و بلندي است كه با عنايات الهي و تلاش دست اندركاران، گام نخست آن برداشته شد و تكميل و تكامل آن نيازمند همراهي و مساعدت صاحب نظران و كارشناسان مجرب است كه همگان را به ياري مي طلبيم.
      ۵ در پايان لازم مي دانم از تلاش ها و زحمات كليه كارشناسان، محققان و پژوهشگران، دست اندركاران، مسئولان كميته ها و مجريان و مشاوران اين طرح ملي در ستاد، استان ها، سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي، دبيرخانه و اعضاي شوراي عالي آموزش و پرورش، شوراي معاونان وزارت آموزش و پرورش و به ويژه حجت الاسلام علي ذوعلم مدير طرح، حجت الاسلام محمديان رئيس سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي، مهندس مهدي نويد ادهم دبير كل شوراي عالي آموزش و پرورش و وزراي آموزش و پرورش تشكر نمايم و از خداوند متعال مسألت دارم اين كار مهم و تأثير گذار را كه در طول ۴۰ ماه گذشته مسئوليتم دغدغه اساسي اينجانب و همكاران عزيزم بوده است توشه آخرت قرار دهد.
  مباني فلسفي و علمي
    مباني فلسفي و علمي اين برنامه همانند ساير اسناد همطراز خود مبتني بر مباني نظري سند تحول بنيادين نظام تعليم و تربيت رسمي و عمومي (مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي) مي باشد و از اين مجموعه، آن بخش از مباني كه مستقيماً به حوزه ي برنامه درسي دلالت دارد و به عنوان مباني خاص برنامه درسي تلقي مي شود، در پيوست آمده است.
  چشم‌انداز
    برنامه‌هاي درسي و تربيتي آموزش و پرورش جمهوري اسلامي ايران در راستاي فرهنگ و تمدن اسلامي ايراني، با تكيه بر ميراث گران بها و ماندگار رسول الله (ص) قرآن كريم و عترت (ع) تحقق جامعه عدل مهدوي (عج) و چشم انداز نظام تعليم و تربيت رسمي عمومي در افق ۱۴۰۴ با بهره گيري از الگويي پيشرفته و بومي زمينه تربيت نسلي موحد، مؤمن و معتقد به معاد و آشنا و متعهد به مسئوليت ها و وظايف در برابر خدا،خود، ديگران و طبيعت، حقيقت جو و خردمند، دانش پژوه و علاقمند به علم و آگاهي، عدالت خواه و صلح جو، ظلم ستيز، جهادگر، شجاع و ايثارگر و وطن دوست، مهرورز، جمع گرا و جهاني انديش، ولايت مدار و منتظر و تلاش گر در جهت تحقق حكومت عدل جهاني، با اراده و اميدوار، خود باور و داراي عزت نفس، امانتدار، دانا و توانا، پاكدامن و با حيا، انتخابگر و آزاد منش، متخلق به اخلاق اسلامي، خلاق و كار آفرين، مقتصد و ماهر، سالم و با نشاط، قانون مدار و نظم پذير، وفاداربه ارزش هاي اسلام ي، ملّي و انقلابي و آماده ورود به زندگي شايسته فردي، خانوادگي و اجتماعي بر اساس نظام معيار اسلامي را فراهم ميسازد.
    اين برنامه ها داراي ويژگي‌هاي زير است:
      ۱ مبتني بر مباني و ارز شها و معارف اسلام ناب محمدي (ص) ؛
      ۲ برخوردار از يافته هاي معتبر علمي و پژوهشي با تأكيد بر بومي سازي آن ها؛
      ۳ بهره‌مند از دستاوردها و يافته هاي علمي فرهنگ و تمدن اسلامي ايراني؛
      ۴ منسجم، متعادل، كارآمد، نشاط آفرين، پويا، انعطاف پذير و مشاركت پذير در توليد و اجرا؛
      ۵ ناظر به ويژگي‌ها، نيازها و فطرت الهي دانش‌آموزان و نيازهاي اساسي جامعه؛
      ۶ بهر همند از تجربههاي موفق ملّي و جهاني با استفاده از ابزارها و شيو ههاي علمي و اثربخش؛
      ۷ برخوردار از رويكردي نوآورانه، آينده پژوهانه، واقع بينانه، متناسب با فطرت الهي انسان ؛
      ۸ تأكيد كننده بر نقش مدرسه به عنوان جلوه اي از تحقق مراتبي از حيات طيبه و زمينه ساز جامعه عدل مهدوي (عج) و كانون اصلي تحقق اهداف برنامه‌هاي درسي و تربيتي.
  اصول ناظر بر برنامه‌هاي درسي و تربيتي
    اين اصول به صورت هماهنگ و درهم تنيده ناظر بر سياست گذاري، برنامه‌ريزي و مديريت برنامه‌هاي درسي و تربيتي از سطح ملي تا سطح مدرسه است:
    دين‌محوري
      تمامي اجزا و عناصر برنامه‌هاي درسي و تربيتي بايد مبتني بر مباني توحيدي و اصول و ارزش هاي اسلام ناب محمدي (ص )باشد. اين اصل بر ساير اصول نيز حاكم مي باشد.
    تقويت هويّت ملّي
      برنامه‌هاي درسي و تربيتي بايد زمينه تقويت و پايداري هويت ملي را با تأكيد بر تعميق باورها و ارزش هاي اسلامي، فرهنگ و تمدن اسلام و ايران، زبان و ادبيات فارسي، ارز شهاي انقلاب اسلامي، ميهن دوستي، وحدت و انسجام فرهنگي، استقلال ملي و همبستگي اسلامي فراهم آورد.
    اعتبار نقش يادگيرنده
      برنامه‌هاي درسي و تربيتي بايد به نقش فعال، داوطلبانه و آگاهانه دانش‌آموز در فرآيند ياددهي يادگيري و تربيت پذيري توجه نمايد و زمينه تقويت و توسعه روحيه پرسشگري، پژوهشگري، خلاقيت و كارآفريني را در وي فراهم سازد.
    اعتبار نقش مرجعيت معلّم؛ مربّي
      ۱ برنامه هاي درسي و تربيتي بايد به نقش مرجعيت ۲ معلم در هدايت تربيتي براي تقدم تزكيه بر تعليم، غن يسازي محيط تربيتي و يادگيري، فعال سازي دانش‌آموزان در فرآيند يادگيري و تربيت پذيري و ترغيب آنان نسبت به يادگيري مستمر توجه نمايد. همچنين زمينه ي ارتقاء صلاحيت هاي اعتقادي،اخلاقي،حرفه اي و تخصصي معلم را فراهم سازد.
    اعتبار نقش پايه‌اي خانواده
      برنامه هاي درسي و تربيتي بايد ضمن تقويت بنيان خانواده و تحكيم مناسبات خانوادگي و صله رحم، زمينه كسب شايستگي‌ها و مهارت هاي لازم براي تشكيل و مديريت خانواده مبتني بر ارزش ها و معارف الهي و تعميق آداب و سبك زندگي اسلامي ايراني دانش‌آموزان را فراهم آورد.
    جامعيّت
      برنامه هاي درسي و تربيتي بايد به نيازهاي گوناگون دانش‌آموزان و جامعه در سطوح محلي، منطقه اي، ملي و جهاني در كليه ساحت هاي تعليم و تربيت ۱ تأكيد كند.
    توجه به تفاوت‌ها
      برنامه ها ي درسي و تربيتي بايد ضمن تأكيد بر ويژگي‌هاي مشترك، به تفاوت هاي ناشي از محيط زندگي (شهري، روستايي، عشايري، فرهنگي و جغرافيايي)،جنسيتي و فردي دانش‌آموزان (استعدادها، تواناي يها، نيازها و علايق) توجه كرده و از انعطاف لازم برخوردار باشد.
    تعادل
      برنامه ه اي درسي و تربيتي بايد به رعايت تعادل و پرهيز از افراط و تفريط و رعايت تناسب و توازن در توجه به ساح تهاي تعليم و تربيت، هدف ومحتوا و بهره گيري از روشهاي متفاوت در طراحي، توليد، اجرا و ارز شيابي از برنامه ها پايبند باشد.
    يادگيري مادام‌العمر
      برنامه ه اي درسي و تربيتي بايد زمينه كسب شايستگي‌ها و مهارت هاي لازم براي استمرار و معنا دار شدن يادگيري و پيوستگي تجارب يادگيري در زندگي را براي دانش‌آموزان تأمين كند.
    جلب مشاركت و تعامل
      فرآيند برنامه‌ريزي درسي و تربيتي بايد زمين ه مشاركت و تعامل مؤثر معلمان، دانش‌آموزان، خانواده ها و سايرگروه هاي ذينفع، ذيربط و ذيصلاح را در طراحي، توليد، اجرا و ارز شيابي برنامه ها فراهم نمايد.
    يكپارچگي و فراگيري
      برنامه هاي درسي و تربيتي بايد براي تمام دانش‌آموزان (دانش‌آموزان عادي، دانش‌آموزان با نيازهاي ويژه و استعداد هاي درخشان) به صورت به هم پيوسته و يكپارچه طراحي و تدوين شود. اين برنامه ها بايد با رعايت انعطاف پذيري، با نيازهاي هريك از گروه هاي دانش‌آموزان با نيازها و استعداد هاي خاص انطباق و سازگاري داده شود.
  رويكرد و جهت‌گيري كلي
    رويكرد برنامه هاي درسي و تربيتي «فطرت گرايي توحيدي » است. اتخاذ اين رويكرد به معناي زمين هسازي لازم جهت شكوفايي فطرت الهي ۲ دانش‌آموزان از طريق درك و اصلاح مداوم موقعيت ۳ آنان به منظور دس تيابي به مراتبي از حيات طيبه است. در اين رويكرد:
    دانش‌آموز
      ۱ امانت الهي و داراي كرامت ذاتي است.
      ۲ فطرت الهي در وجود او نهفته است و قابليت شكوفايي و فعليت يافتن دارد.
      ۳ همواره در موقعيت است و مي تواند آن را درك كرده و با انتخاب احسن خويش در راستاي اصلاح مداوم آن حركت نمايد.
      ۴ توانايي انتخاب، تصميم‌گيري و خويشتن داري دارد و مي تواند با محيط يادگيري، رابطه تعاملي برقرار كند و تابع بي چون و چرا و مقهور محيط نيست.
      ۵ از اراده و انگيز ه برخوردار است كه در فرآيند ياددهي يادگيري، نقش اساسي دارد.
      ۶ درفرآيند ياددهي يادگيري و تربيت پذيري و توسعه شايستگي‌هاي خويش به لحاظ ذاتي نقش فعال دارد.
      ۷ داراي قابلي تها، تجربيات، ظرفي تها و توانايي هاي گوناگون است.
    معلّم؛ مربي
      ۱ در مسير راه انبيا و ائمه اطهار(ع)، اسوه اي امين و بصير براي دانش‌آموزان است.
      ۲ با شناخت و بسط ظرفيت هاي وجودي دانش‌آموزان و خلق فرصت‌هاي تربيتي و آموزشي زمينه درك و انگيزه اصلاح مداوم موقعيت آنان را فراهم مي سازد.
      ۳ زمينه ساز رشد عقلاني، ايماني، علمي، عملي و اخلاقي دانش‌آموزان است.
      ۴ راهنما و راهبر فرآيند ياددهي يادگيري است.
      ۵ براي خلق فرصت‌هاي تربيتي و آموزشي مسئوليت تطبيق، تدوين، اجرا و ارزشيابي برنامه هاي درسي و تربيتي در سطح كلاس را بر عهده دارد.
      ۶ يادگيرند ه و پژوهشگر آموزشي و پرورشي است.
    محتوا
      ۱ مبتني بر ارزش هاي فرهنگي و تربيتي و سازوار با آموزه هاي ديني و قرآني، مجموعه اي منسجم و هماهنگ از فرصت‌ها و تجربيات يادگيري است كه زمينه شكوفايي فطرت الهي، رشد عقلي و فعليت يافتن عناصر و عرصه ها ۱ را به صورت پيوسته فراهم مي آورد
      ۲ دربرگيرنده مفاهيم و مهارت هاي اساسي و ايده هاي كليدي مبتني بر شايستگي‌هاي مورد انتظار از دانش‌آموزان است.
      ۳ برگرفته از يافته هاي علمي و معتبر بشري است.
      ۴ متناسب با نياز هاي حال و آينده، علايق، ويژگي‌هاي روانشناختي دانش‌آموزان، انتظارات جامعه اسلامي و زمان آموزش است.
    ياددهي - يادگيري
      ۱ فرآيندي زمينه ساز براي ابراز گرايش هاي فطري، شناخت موقعيت يادگيرنده و اصلاح مداوم آن است.
      ۲ يادگيري حاصل تعامل خلاق، هدفمند و فعال يادگيرنده با محيط هاي متنوع يادگيري است.
      ۳ ديدگاه دانش‌آموزان را به طور معنادار نسبت به ارتباط با خود، خداوند، ديگران و مخلوقات، تحت تأثير قرار دهد.
    ارزش‌يابي
      ۱ به صورت مستمر تصويري روشن و همه جانبه از موقعيت كنوني دانش‌آموز، فاصله او با موقعيت بعدي و چگونگي اصلاح آن متناسب با ظرفيت ها و نياز هاي وي ارائه مي كند.
      ۲ زمينه انتخاب گري، خود مديريتي و رشد مداوم دانش‌آموز را با تأكيد بر خود ارزيابي فراهم مي كند و بهره گيري از ساير روش ها را زمينه ساز تحقق آن مي داند.
      ۳ ضمن حفظ كرامت انساني، كاستي هاي يادگيري را فرصتي براي بهبود موقعيت دانش‌آموز مي داند.
      ۴ كاستي هاي يادگيري را فرصتي براي بهبود و اصلاح نظام آموزشي مي داند.
    محيط يادگيري
      ۱ با بهره گيري از ظرفيت هاي نظام هستي،محيطي امن، منعطف، پويا، برانگيزاننده و غني را براي پاسخگويي به نيازها، علايق و ويژگي‌هاي دانش‌آموزان تدارك مي بيند.
      ۲ مدرسه محيط يادگيري پايه و اصلي است؛ اما يادگيري به آن محدود نمي شود و ساير محيط ها نظير محيط هاي اجتماعي، طبيعي،اقتصادي،صنعتي و فرهنگي را نيز در بر مي گيرد.
      ۳ با بهره گيري از ظرفيت و قابليت محيط هاي مجازي و رسانه‌ها، زمينه بهبود موقعيت دانش‌آموزان و ارتقاي كيفيت فرايند ياددهي يادگيري را فراهم مي آورد.
      ۴ خانواده از محيط هاي مهم و اثربخش تربيت و يادگيري بشمار مي آيد كه در تعامل مستمر و مؤثر با مدرسه مي باشد.
    مدير مدرسه
      ۱ معلمي مؤمن، خلاق، متعهد، منعطف،اهل فكر، آينده نگر، مشاركت پذير، راهبر تربيتي، مدير و مدبر و داراي سعه صدر و صلاحيت هاي حرفه اي است.
      ۲ مسئوليت تأمين و توسعه محيط يادگيري را براي شكوفايي گرايش هاي فطري دانش‌آموزان بر عهده دارد.
      ۳ مسئوليت خلق موقعيت‌هاي تربيتي و آموزشي، انطباق يا تدوين، اجرا و ارزشيابي برنامه هاي درسي و تربيتي را در سطح مدرسه بر عهده دارد.
      ۴ با برقراري روابط صحيح، سازنده و پويا، امكان درك و اصلاح مداوم موقعيت را براي كليه عوامل (كاركنان و خانواده ها) و دستيابي به سازمان يادگيرنده فراهم مي سازد.
      ۵ از اختيارات متناسب براي پاسخگويي و مسئوليت پذيري در كليه امور مدرسه برخوردار است.
  الگوي هدف‌گذاري
    در هدف گذاري برنامه هاي درسي و تربيتي، شكوفايي فطرت و دستيابي به شئون مختلف حيات طيبه، جامعيت، يكپارچگي و توجه متوازن به ساحت هاي شش گانه تعليم و تربيت مبنا قرار گرفته است كه در قالب چارچوب مفهومي منسجم و يكپارچه اي در تدوين اهداف سطوح مختلف، راهنماي عمل برنامه ريزان و مجريان خواهد بود.
    پنج عنصر
      تعقل،
      ايمان،
      علم،
      عمل
      و اخلاق
    چهار عرصه ارتباط دانش‌آموز با
      خود،
      خدا،
      خلق
      و خلقت
      به صورت بهم پيوسته و با محوريت ارتباط با خدا
    عناصر پن جگانه در شبكه اي مفهومي، مرتبط و به هم تنيده تبيين مي شوند و در فرآيند عملي تربيت هر كدام از اين عناصر، متناسب با نيازها و شرايط دانش‌آموز م يتوانند سرآغاز سير تربيتي دانش‌آموز باشند و ساير عناصر را تقويت و تعميق نمايند. در ميان عناصر پن جگانه، عنصر تعقل جنبه محوري دارد و سايرعناصر پيرامون آن تعريف و تبيين م يشوند كه هر كدام از آن ها نيز داراي مراتب معيني است.
    عرصه ها عناصر رابطه باخويشتن (با محوريت رابطه با خدا) رابط ه با خداوند متعال رابطه با خلق خدا (ساير انسان ها ) (با محوريت رابطه با خدا) رابط ه با خلقت (طبيعت و…) با محوريت رابطه علم ايمان ايمان تعقل ايمان اخلاق عمل
  هدف كلي برنامه‌هاي درسي و تربيتي
    تربيت يكپارچه عقلي، ايماني،علمي، عملي و اخلاقي دانش‌آموزان به گونه اي كه بتوانند موقعيت خود را نسبت به خود، خدا،ديگر انسان ها و نظام خلقت به درستي درك و توانايي اصلاح مستمر موقعيت فردي و اجتماعي خويش را كسب نمايند. انتظار م يرود دانش‌آموزان طي دور ه تحصيلات مدرس هاي، در مجموعه عناصر پن جگانه ي الگوي هد فگذاري، به مرتبه اي از شايستگي‌هاي پايه دست يابند. اين شايستگي‌ها بيان تفصيل يافته اي از هدف كلي برنامه هاي درسي و تربيتي است.
  شايستگي‌هاي پايه
    تعقل
      ۱ درك وجود خود، نيازها، توانمندي ها، ظرفي تها و ابعاد هويت متعالي خويش؛
      ۲ بصير نسبت به آثار و پيامد هاي سبك زندگي خود؛
      ۳ تدبر در صفات، افعال و آيات خداوند متعال به عنوان خالق هستي؛
      ۴ تدبر در نظام خلقت و شگفتي هاي آن.
    ايمان
      ۱ ايمان آگاهانه به توحيد، نبوت، معاد، امامت، عدل، عالم غيب و حيات جاودانه؛
      ۲ باور به ربوبيت و حضور حكيمانه همراه با لطف و رحمت خالق يكتا در عرصه هستي؛
      ۳ ايمان به انبياء الهي، قرآن، پيامبر خاتم(ص)، ائمه معصومين عليهم السلام ۱و ولايت مطلقه فقيه و نقش بي بديل آ نها در هدايت و رستگاري بشر؛
      ۴ باور به نقش دين مبين اسلام ۲ و نظامات آن به عنوان تنها مكتب جامع و كارآمد براي تحقق حيات طيبه؛
      ۵ ايمان به ارزشمندي، هدفمندي و قانون مندي خلقت و باور به زيبايي هاي جهان آفرينش به عنوان مظاهر فعل و جمال خداوند؛ ۶ ايمان به هويت الهي انسان، كرامت او و توانمندي هاي جمعي و فردي انسان.
    علم
      ۱ شناخت خود، ظرفي تها و هويت خويش؛
      ۲ شناخت حق تعالي، صفات، افعال و آيات الهي، معارف ديني و منابع آن؛
      ۳ علم نسبت به پديد هها، روابط، رويدادها و قوانين جهان آفرينش و چگونگي برقراري ارتباط انسان با آن ها و بهر هبرداري بهينه از آنان؛
      ۴ علم نسبت به روابط، نق شها، حقوق و وظايف خود و افراد و اهميت آ نها در زندگي اجتماعي؛
      ۵ علم نسبت به گذشته و حال جوامع بشري به ويژه فرهنگ و تمدن اسلام و ايران؛
      ۶ آشنايي با ويژگي‌هاي نظام مردم سالار ديني و جايگاه و رسالت جهاني ايران اسلامي؛
      ۷ آشنايي با روش هاي رمزگشايي پديده ها و رمز گرداني آن ها و ابراز آن به زبان زيباشناسي و هنر.
    عمل
      ۱ عمل به آموزه هاي ديني و انجام آگاهانه و مؤمنانه واجبات و ترك محرمات؛
      ۲ به كارگيري ظرفيت هاي وجودي خود براي دس تيابي به هويت متعادل و يكپارچه درمسير رشد و تعالي خود و جامع ه؛
      ۳ بكارگيري آداب و مهارت‌ها و سبك زندگي اسلامي ايراني؛
      ۴ به كارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات دركار و زندگي؛
      ۵ بهره گيري از مهارت‌هاي پايه براي شكل دهي هويت حرفه اي آينده خود به صورت مولد و كار آفرين؛
      ۶ بهره گيري آگاهانه از يافته هاي علمي،هنري، فني، حرفه اي و بهداشتي و زيستي و تلاش مؤثر براي توليد و توسعه آن ها؛
      ۷ حفظ و تعالي محيط زيست، ميراث فرهنگي و سرماي ههاي طبيعي ؛
      ۸ به كارگيري مهارت هاي زبان و ادبيات فارسي و زبان عربي به عنوان زبان دين؛
      ۹ به كارگيري مهارت هاي يك زبان خارجي در چارچوب بخش انتخابي (نيمه تجويزي) برنامه درسي، با رعايت اصل تثبيت و تقويت هويت اسلامي ايراني.
    اخلاق
      ۱ رعايت تقوي الهي در تمام شئون زندگي فردي و اجتماعي ؛
      ۲ متعهد به ارز شهاي اخلاقي از جمله: صدق، صبر، احسان و رأفت، حسن خلق، حيا، شجاعت، خويشتن داري، قدر شناسي، رضا، عدالت، قناعت، نوع دوستي و تكريم والدين و معلم در شئون و مناسبات فردي و اجتماعي؛
      ۳ ارزش قائل شدن براي كار و معاش حلال و داشتن روحيه تلاش مستمر؛
      ۴ ارزشمند دانستن عالم، علم آموزي و يادگيري مادام العمر؛
      ۵ تقدم بخشيدن منافع ملي بر گروهي و منافع جمعي بر فردي؛
      ۶ ارزش قائل شدن براي مخلوقات هستي و محيط زيست؛
      ۷ التزام به اصول و ارزش هاي اخلاقي در استفاده از علوم و فنآوري هاي نوين.
  حوزه‌هاي تربيت و يادگيري
    حوزههاي تربيت و يادگيري، حدود محتوايي، روشها، فرآيندها، و عناصر كليدي يادگيري را روشن م يسازند. اين حوزه ها با يكديگر ارتباط داشته ليكن عناوين موضوعات درسي در دور هها و پايه هاي تحصيلي لزوماً معادل عناوين حوزه ها نخواهد بود و مفاهيم حوزه هاي يادگيري به صورت تلفيقي ارائه خواهد شد. ملاحظات و مفروضات اوليه در استنباط و تعيين حوزه‌هاي يادگيري، ارتباط آن ها با هدف كلي برنامه درسي ملي، الگوي هد فگذاري ؛ شايستگي‌هاي پايه؛ هم خواني با اسناد فرادستي و هماهنگي با اصول حاكم بر برنامه است.
    اهداف هر يك از حوزه هاي يادگيري از منابع زير اخذ خواهند شد:
      الف) اهداف دوره هاي تحصيلي ۱ ؛
      ب) شايستگي‌هاي پايه؛
      ج)اهداف خاص حوزه يادگيري؛
      د) اهداف مرتبط با ساير حوزه ها ؛
    عناوين حوزه‌هاي تربيت و يادگيري
      حكمت و معارف اسلامي
      قرآن و عربي
      زبان و ادبيات فارسي
      فرهنگ و هنر
      سلامت و تربيت بدني
      كار و فن‌آوري
      علوم انساني و مطالعات اجتماعي
      رياضيات
      علوم تجربي
      زبان‌هاي خارجي
      آداب و مهارت‌هاي زندگي و بنيان خانواده
    بيانيه‌هاي حوزه‌هاي تربيت و يادگيري
      حوزه تربيت و يادگيري حكمت و معارف اسلامي
        دين اسلام، كه از جانب خداي متعال بر پيامبر اكرم (ص) نازل شده شامل اعتقادات، اخلاق، احكام و كلي ه نظاماتي است كه انسا نها براي رسيدن به مقصد متعالي خود بدان نياز دارند. منابع اخذ معارف اسلامي، قرآن كريم، سنّت و سير ه پيامبر گرامي اسلام و جانشينان معصوم آن بزرگوار صلوات الله عليهم و عقل است. تعقل به معناي قدرت تجزيه و تحليل و ربط دادن قضايا و سنجش و ارزيابي يافت هها بر اساس نظام معيار (اسلام) است كه از طرق معتبر به دست آمده است. حكمت به معناي علم متين، محكم و استوار دستاورد قوه تعقل است. حكمت و بصيرت زماني به وقوع مي پيوندد كه فرد در فرآيند صحيح تفكر با هدايت و رهبري عقل سليم و نقل صحيح قرار گيرد. ايمان مبتني بر تفكر، اساس اعمال ديني است و هيچ عمل ديني بي حضور تفكر و تعقل معنا و مفهوم ندارد. تفكر، مطالعه و پژوهش اساس معرفت ديني را تشكيل مي دهد.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          مهمترين هدف تشكيل نظام اسلامي به طور اعم و نظام آموزشي به طور اخص، تربيت ديني به معناي عميق و گسترد ه آن است. دين مقدس اسلام برنامه جامع تربيتي انسان براي عبوديت و تقرب الي الله است. تعميق معرفت و ايمان متربيان به اعتقادات، اخلاق و احكام الهي كه همان معرفت و ايمان به دين اسلام است، مه مترين رسالت تعليم و تربيت در نظام اسلامي است. حوز ه يادگيري حكمت و معارف اسلامي بستري براي تقويت انديشه، ايمان و عمل ديني و برنامهريزي براي دستيابي به معرفت نسبت به برنامه جامع تربيتي انسان است تا به متربيان، ميزاني از آگاهي درباره اسلام را بدهد تا بتوانند بر اساس آن زندگي فردي و اجتماعي خود را بر محور بندگي خدا سامان بدهند، فرد را توانمند سازد كه به گون هاي فعال، جامعه را به سوي آرمان هاي اسلامي سوق دهد و در برابر آسيب هاي اعتقادي، اخلاقي، فرهنگي، سياسي واجتماعي، ايستادگي و مقاومت كند و به او اين توانايي را بدهد كه در آينده در تربيت فرزندان خود موفق و در تعالي جامعه مشاركت مؤثر داشته باشد.
          حيات انسان، يك حيات فكري است و تفكر، استعدادي الهي است كه در اثر تربيت به فعليت مي رسد و انسان م يتواند در پرتو تقواي الهي، با متعادل كردن قواي دروني خويش، از آن در مسير فطرت توحيدي بهره برداري كند.
          لذا فرآيند تربيت بايد به گون هاي باشد كه طي آن تفكر و تعقل و حكمت پرورش يابد. تقويت اين توانايي، ايمان، باور، دانش و عملكرد انسان را تحت تأثير قرار داده و زمينه تعالي او را فراهم مي‌سازد. فرآيند اصلي در عمل اختياري و آگاهان ه انسان كه بايد در معارف اسلامي مورد نظر باشد فرآيند شناخت فكورانه، ايمان آگاهانه و عمل ارادي است. عملي ارزشمند است كه حاصل ايمان به دين باشد؛ ايماني كه مبتني بر معرفت و شناخت و حاصل تفكر و تعقل فرد باشد.
        قلمرو حوزه
          حوز ه يادگيري حكمت و معارف اسلامي بخشي از رسالت ياد شده را در مجموع ه برنامه هاي درسي بر عهده دارد، اين حوزه م يتواند زمينه لازم براي درك، تدبر، تأمل، تفقه و بصيرت در دانش‌آموزان را فراهم كند و در نهايت، سبب شود تا فرد رفتار حكيمانه اي از خود بروز دهد. محدود ه اين آموزش، آن است كه دانش‌آموزان دين را به عنوان راهنماي عمل و برنامه زندگي بشناسند و براساس آن، برنامهريزي و عمل نمايند.
          اعتقادات
            در حد شناخت عقلاني اصل يترين موضوعات اعتقادي شامل توحيد، معاد، عدل، نبوت و امامت، ولايت فقيه، نظام خلقت و مسائل مبتلا به مربوط به آ نها، بدون طرح جزئيات تخصصي هر موضوع است؛ در واقع حكمت نظري، يعني دانش درباره واقعي تها (هست ها)، موضوع اين بخش از محتوا است.
          اخلاق
            در حدّ شناخت مسائل و موضوعات اصلي اخلاقي و التزام به آن كه در تكوين شخصيت انسان نقش محوري دارند و با توجه به مسئل هها و چال شهاي اخلاقي روز؛ يعني حكمت عملي كه درباره بهترين رفتار انسان براي رسيدن به سعادت و كمال (بايدها و نبايدها) است موضوع اين بخش از محتوا مي باشد.
          احكام
            در حدي كه هر فرد مكلّف به طور معمول در زندگي فردي و اجتماعي خود بدان نياز دارد و در صورت عدم اطلاع قبلي از آ نها در انجام وظايف شرعي دچار مشكل مي شود. نتايج يادگيري دانش‌آموزان در حوزه حكمت و معارف اسلامي در پايان دوره هاي تحصيلي عبارت اند از: آمادگي براي دينداري و عمل به وظايف ديني مبتني بر ايمان توأم با معرفت و شناخت؛ احساس خرسندي و رضايت از هويت اسلامي خود و علاقه و تلاش براي حفظ آن؛ تلاش براي رشد شعائر و فرهنگ ديني جامعه در شرايط مختلف اجتماعي؛ احساس مسئوليت نسبت به نظام اسلامي و مشاركت در پيشرفت نظام و اقتدار و سربلندي آن در جهان؛ بهر همندي از حكمت نظري و عملي.
      حوزه تربيت و يادگيري قرآن و عربي
        دين اسلام، راه هدايت انسا نها به سوي كمال و رستگاري است. خداوند با هدايت خود انسان را به راه و مسير حركت به سوي كمال راهنمايي مي كند. يكي از منابع اخذ معارف اسلامي، قرآن كريم است. قرآن كريم كتاب هدايت انسان ها است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          تعميق معرفت و ايمان دانش‌آموزان به اعتقادات، اخلاق و احكام الهي كه همان معرفت و ايمان به دين اسلام است، مه مترين رسالت تعليم و تربيت در نظام اسلامي است. قرآن كريم، به عنوان منبع وحي الهي و منبع اصلي اعتقادات، اخلاق و احكام است. توانايي خواندن همراه با درك معنا، تدبر در قرآن و انس با آن، سبب ورود هر فرد مسلمان به درياي معارف اسلامي است. يادگيري زبان عربي به عنوان زبان قرآن سبب م يشود كه فرد بتواند به طور مستقيم با كتاب الهي ارتباط برقرار كند، آن را بفهمد و از رهنمودهاي آن بهره ببرد. همچنين آموزش اين زبان سبب مي شود كه متربيان بتوانند از معارف اهل بيت عليه مالسلام و فرهنگ غني اسلام استفاده كنند. از سوي ديگر زبان و ادبيات فارسي با زبان عربي درآميخته است و آشنايي با زبان عربي در يادگيري زبان فارسي تأثير خواهد داشت.
        قلمرو حوزه
          حوز ه يادگيري قرآن و عربي شامل دو حوز ه محتوايي آموزش قرآن كريم و آموزش عربي است و حد نهايي يادگيري در اين دروس به شرح زير است:
            الف) توانايي خواندن صحيح و روان قرآن كريم؛
            ب) توانايي درك معناي عبارات ساده و پركاربرد قرآن كريم؛
            ج) توانايي نسبي تدبر در آيات قرآن كريم به منظور درك ساده و اوليه دقايق و ظرائف مفاهيم آيات، بدون آموزش تخصصي علوم قرآني؛
            د) انس مستمر و دائمي با قرآن كريم، به نحوي كه دانش‌آموزان، اهل خواندن و تفكر در قرآن باشند و اين امر را لازم ه تربيت ديني و اعتلاي هويت الهي خويش بدانند.
          آشنايي با زبان عربي و مشخصاً مهارت هاي چهارگانه زباني يعني خواندن، گوش كردن، نوشتن و سخن گفتن در اين حوزه به ميزاني است كه دانش‌آموز را در درك معناي آيات قرآن كريم، كلام معصومين و متون ديني و فرهنگ اسلامي كمك كند و در تقويت زبان فارسي او مؤثر باشد. اين دو حوزه محتوايي، ارتباط وثيقي با يكديگر دارند و برنامه‌ريزي آ نها بايد هماهنگ و مرتبط با هم صورت گيرد و از اهداف، محتوا و روش هاي مشترك و نيز مطالب مكمل و تأييد كنند ه همديگر استفاده مطلوب به عمل آيد.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه‌هاي تربيت و يادگيري حكمت و معارف اسلامي و قرآن و عربي
          سازماندهي محتواي حوزه هاي حكمت ومعارف اسلامي و قرآن و عربي در دوره ابتدايي به صورت تلفيقي است.
          در دور ه متوسطه اول حتي الامكان به صورت مجزا ليكن هماهنگ و در دور ه متوسطه دوم، بجز در رشت ه علوم و معارف اسلامي، به صورت تلفيقي و درس عربي به صورت مجزا ارائه م يشود. در رشت ه علوم و معارف اسلامي نيز درس هاي اختصاصي در حوز ه معارف اسلامي ارايه مي شود.
      حوزه تربيت و يادگيري زبان و ادبيات فارسي
        اين حوزه شامل دو بخش زبان و ادبيات است.
          زبان، فرآيندي است كه از درك و دريافت سخن آغاز م يشود و به توليد كلام معنا دار مي انجامد.
          ادبيات، توليدي مركب و چند سطحي است كه واج، واژه، معناو نحو، سطح و جنبه هنري را نيز شامل م يشود.
          كاركرد هنري زبان در قالب ادبيات ظاهر مي شود.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          زبان و ادبيات فارسي، رمز هويت ملّي و سبب پيوستگي و وحدت هم ه اقوام ايراني وگنجين ه گران ارجي است كه گذشته را به حال و آينده پيوند م يدهد.
          در اين حوزه، دانش‌آموزان با پيكره نظام مند و عناصر سازه اي زبان به گونه اي روشمند و علمي آشنا مي شوند و توانايي خلق و نگارش و آفرينش در اين حوزه را كسب م يكنند. بنياد ارتباط انسان با ديگران بر زبان است. آموزش زبان بستر مناسبي را براي پرورش مهارت‌ها و ارز شهاي اخلاقي دانش‌آموزان در قالب هاي متنوع زبان و ادبيات به صورت شفاهي، ديداري و نوشتاري و براي مقاصد و مخاطبان گوناگون فراهم مي‌كند كه شامل يادگيري زبان، يادگيري از طريق زبان و يادگيري دربار ه زبان م يباشد. بيشترين فعاليت روزمر ه ما هنگام گف توگو با ديگران و استفاده از رسان هها توسط زبان شكل مي‌گيرد.
          زبان دو كاركرد اصلي دارد:
            ۱ ابزاري براي ارتباط در مراودات اجتماعي،
            ۲ ابزاري براي ايجاد زيبايي هنري كه همان ادبيات است.
          از زبان براي هدف هاي گوناگون استفاده م يشود، از جمله براي
            برآوردن نيازهاي روزمره،
            تأثيرگذاري بر افكار و رفتار ديگران،
            ايجاد تفاهم در روابط اجتماعي،
            انجام تحقيق و كسب اطلاعات،
            آشنايي با پيشينه فرهنگي،
            حفظ آداب و رسوم قومي محلي،
            احساس تعلق و ايجاد هويت ملي،
            قدرت بيان عقايد شخصي،
            دريافت ايده ها و افكار،
            بيان تخيلات و بديع هگويي،
            و دادن اطلاعات در زمين ههاي گوناگون.
          زبان بستري براي تفكر است. پرورش مهارت هاي زباني زمينه درك مفاهيم در ساير متون و موضوعات درسي را فراهم كرده، به رشد مهارت‌هاي اجتماعي، شخصي، ذهني، ارتباطي، فرهنگي، مطالعه و پژوهش و ارز شهاي اخلاقي كمك مي كند.
        قلمرو حوزه
          آموزش زبان و ادبيات فارسي بر چهار مهارت زباني گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن از طريق رمزگشايي و رمزگذاري نمادهاي آوايي (شنيداري) و خطي(ديداري) و مهارت‌هاي فرازباني (تفكر، نقد و تحليل) و چگونگي كاربست آ نها و نيز ادبيات فارسي تأكيد دارد.
          در اين حوزه، دانش‌آموزان به فهم زبان، باورها، ارز شها و نگر شها، ساختار زباني، جايگاه و گشتار زبان فارسي و پيكره نظا ممند و عناصر ساز هاي و عوامل هنري و زيبايي در منابع اصيل و ادبيات كهن و معاصر دست مي يابند. آموزش زبان و ادبيات فارسي، با رويكرد ارتباطي انجام مي‌گيرد و بر انتقال ارز شهاي فرهنگ اسلامي ايراني تأكيد دارد.
          زبان در بستر تجربيات ارتباطي طبيعي، بيشتر و بهتر آموخته مي شود. لذا قانونمند يهاي زباني شامل تلفظ كلمات، ساخت كلمات و ساخت دستوري، از طريق كسب تجربيات واقعي و وابسته به موقعي تهاي فرهنگي دانش‌آموزان صورت مي‌گيرد. اين امر خصوصاً در سا لهاي اوّليه از اهميت ويژه اي برخوردار است. مجموعه تجربيات ارائه شده در قالب هاي گوناگون زبان و ادبيات فارسي، دانش‌آموزان را افرادي پايبند به ارز شهاي ملي و ديني و متخلق به آداب و اخلاق متعلق به اين سرزمين مي پرورد، و آنان را در حفظ فرهنگ و تمدن خويش توانمند مي‌كند.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          در سازماندهي محتوا در دور ه ابتدايي عمدتاً كاركرد ارتباطي زبان مورد توجه قرارمي‌گيرد و كاركرد هنري زبان صرفاً با هدف لذت بردن از زبان دنبال مي شود. در دوره هاي تحصيلي بالاتر توجه به كاركرد هنري زبان با هدف انتقال ارز شهاي فرهنگي و رشد و تقويت توانمند يهاي هنري متربيان و كسب هويت ملي صورت مي‌گيرد.
      حوزه تربيت و يادگيري فرهنگ و هنر
        فرهنگ، مه مترين و غني ترين منبع دس تيابي به هويت است و از طريق جهت دادن به شيو ه زندگي، امكان هوي تيابي را به صورت فردي و جمعي فراهم مي كند.
        فرهنگ شامل:
          باورها و ارز شها،
          تاريخ گذشته،
          مفاخر ملي،
          آداب و سن تها،
          قوانين،
          آثار باستاني،
          هنر و ادبيات گذشته و معاصر
        حوزه يادگيري فرهنگ و هنر ناظر به درك معنا و روابط ميان پديد هها (آيه بيني و آيه خواني)، زيباي يشناسي و قدرشناسي نسبت به نشانه هاي جمال الهي و زيباي يها در پيشينه فرهنگي جامعه (نمادها، آداب و رسوم، ارز شها، اسوه ها و اسطوره ها) و حفظ و تعالي آن است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          با عنايت به اهميت فرهنگ و هويت ملي و نقشي كه اين دو مقوله در استقلال، خودكفايي، عزّت نفس و مقابله با از خودبيگانگي ايفا م يكنند، فرهنگ و هنر از كارآمدترين امكانات در امر تربيت محسوب مي شوند و موضوعاتي هستند كه از فرهنگ اسلامي، ايراني و انقلابي ما نشئت گرفته و در احراز هويت ملي اثرگذار مي باشند. هنر به عنوان تجلّي باورهاي جامعه از وجوه تمايز انسان با ساير موجودات است و مي تواند به عنوان يكي از بارزه هاي هويت و به ويژه هويت فرهنگي و معنوي، موجب رشد و ارتقاء تمدن و فرهنگ جوامع مورد توجه قرار گيرد. تربيت فرهنگي و هنري سبب شناخت پيشين ه فرهنگي و توانايي هاي فردي و توسعه ظرفي تهاي وجودي و كسب بخشي از شايستگي‌هاي مورد نياز براي زندگي م يشود. دس تيابي به كمال در اخلاقيات و ارزيابي فرهنگ بشري بر اساس نظام معيار، درگرو دس تيابي دانش‌آموزان به ابزار و رسانه‌هايي با توان بازنمايي دامنه وعمق ارز شهاست.
          استفاده از هنر و قالب هاي هنري مناس بترين طريق بازنمايي تجربيات غني از احساس و عواطف انساني است. شناختي كه در اثر آشنايي با هنرها و ميراث فرهنگي ايجاد مي شود، زمين هساز حفظ، احيا و اشاع ه هنرهاي ايراني اسلامي، هويت بخشي به فرد و جامعه و مقابله با تهاجم فرهنگي است. مه مترين كاركرد اين حوزه را م يتوان دستيابي به سواد فرهنگي و هويت بخشي، ايجاد شوق و نشاط، درك و بيان احساسات و معاني و ابراز وجود به زبان هنر، پرورش حواس، ذوق زيباشناسي، قدرت تخيل، خلاقيت، قدرشناسي از زيباي يها و ميراث فرهنگي و در نهايت دستيابي به بصيرت فرهنگي عنوان كرد.
        قلمرو حوزه
          قلمرو حوزه فرهنگ و هنر شامل درك ايد ههاي هنري، فرآيندها و مهارت‌هاي هنري، ابراز هنري و ميراث فرهنگي در دو عرصه عملي (توليد اثر بر پاي ه الفبا و قواعد تركيب) و نظري (درك اثر بر پاي ه زيباشناسي، تاريخ فرهنگ و هنر، تجزيه و تحليل و نقد آثار فرهنگي و هنري ) است.
          رمزگشايي و رمزگذاري پديد هها در قالب هاي هنري شامل دو فرايند كشف معنا (درك و دريافت اثر) و خلق معنا (توليد اثر) است. دس تيابي به سواد فرهنگي و ميان فرهنگي براي درك ارتباط فرهن گها، اقوام و ملي تها در سطح ملي و جهاني و ارتباط خرده فرهن گها با فرهنگ معيار، تمايز فرهنگ مدرن و سنتي، بخشي از قلمرو محتوايي اين حوز ه يادگيري است. جهت گيري كلي اين حوزه در سازماندهي محتوا و آموزش، «تربيت هنري » با تأكيد بر دست يابي به بصيرت فرهنگي است. تربيت هنري زمين ه درك زيباي يها و نظم هستي كه يكي از را ههاي شناخت خداوند و قدرشناسي نسبت به زيباي يها و خالق آ نهاست را فراهم مي كند.
          سازماندهي فعالي تها در قالب رويكرد تربيت هنري موجب درك زيباي يهاي طبيعت، محيط زندگي وآثار فرهنگي هنري، تقويت حواس، تخيل، تفكر، توان درك معاني آشكار و پنهان و غنا بخشيدن به ادراك حسي و عاطفي مي شود.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          سازماندهي محتوا در اين حوز ه تا پايان دوره آموزش عمومي مبتني بر تربيت هنري و در دوره متوسطه دوم موضوع محور است. همچنين سازماندهي محتوا به صورت چند رشته اي و متناسب با نيازهاي فردي و اجتماعي متربيان انجام م يشود. تربيت فرهنگي و هنري در سال هاي آغازين تحصيل به صورت آموزش غيرمستقيم انجام مي‌گيرد و به تدريج متناسب با دوره تحصيلي و رشته‌هاي هنري از روشهاي آموزش مستقيم بهر هگيري مي‌كند.
          در فرايند فعالي تهاي يادگيري و توليد اثرهنري، با ايجاد شرايط تصمي مگيري و حل مسئله، مهارت رويارويي با مسائل و مشكلات، درك صحيح رويدادها و پديد هها با تكيه بر عواطف، امكان ابراز احساسات، افكار، ايد هها، دريافت هاي شخصي، پرورش قوّهٔ خيال (تخيل)، خلاقيت و وجه فردي دانش‌آموز، از طريق به كارگيري حواس مختلف در قال بهاي متنوع هنري فراهم مي شود. بصيرت فرهنگي و تربيت هنري رويكردي فرابرنامه درسي بوده و روح حاكم بر كل نظام آموزشي است و استفاده از ظرفيت هم ه حوزه‌هاي تربيت و يادگيري، خصوصاً علوم انساني و مطالعات اجتماعي و زبان و ادبيات فارسي را طلب مي نمايد.
      حوزه تربيت و يادگيري سلامت و تربيت بدني
        حوز ه سلامت و تربيت بدني به دنبال برقراري سلامت كامل جسمي و رواني دانش‌آموزان به عنوان امانت الهي و بكارگيري روشهاي درست انجام فعاليت جسماني، ارتقاي تواناي يهاي بدني و حركتي، تبيين روشهاي تفريحي سالم و ترويج بهداشت و اصول سالم زيستن و پيشگيري از ايجاد بيماري و اختلال و معلولي تهاي اندامي و توانمندسازي افراد در تسلط بر رفتار خود و حفظ سلامت است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          در آموز ههاي اسلامي، بدن انسان هديه و امانتي الهي براي تكامل روح محسوب م يشود. حفظ بدن از خطرها، آسي بها، تقويت جسماني و برقراري سلامت، تكليف ديني و الهي م يباشد و در كلام معصومين عليه مالسلام نيز بر اين حقيقت تأكيد شده است. سلامت و تربيت بدني به عنوان عاملي اساسي و مؤثر در توسع ه فر دي، اجتماعي، فرهنگي، آموزشي و اقتصا دي است و ابزاري ضرو ري برا ي رشد و پرورش انسا نهايي سالم و توانمند جهت دس تيابي به ابعادي از حيات طيبه است. كسب صلاحيت هاي اساسي اين حوزه، دانش‌آموزان را قادر مي‌سازد تا ظرفيت هاي جسمي، روحي و رواني خود را بشناسند، به آن اعتماد كنند و در جهت پرورش آن كوشا باشند.
          اين آموز هها به دانش‌آموزان كمك مي‌كند كه در قبال بهداشت و سلامتي خود مسئوليت بپذ يرند و به نقش خود در تضمين سلامت جسمي و رواني و نشاط فر دي و اجتماعي، به خصوص سلامت خانواده اعتقاد داشته باشند. دانش‌آموزان در خلال ورزش و فعالي تها ي بدني ياد م يگيرند چگونه در قالب گروهي كار كنند، اعتماد به نفس خود را افز ايش دهند، براي اوقات فراغت خود برنامه‌ريزي كنند، خطركنند، در مسا ئل درگير شوند و به كمك ديگران مس ائل را حل كنند. سلامت و بهداشت موجب رفاه كامل جسمي، رواني، اجتماعي، معنوي و پيشگيري از ايجاد بيماري و ضايعات و معلولي تهاي جسمي، حسي، حركتي، و موجب توانمندسازي فرد در تسلط بر رفتار و حفظ سلامت خود و پيشگيري از كردارهاي پرخطر و بهبود زندگي دانش‌آموزان مي شود.
        قلمرو حوزه
          بهداشت و سلامت، ورزش و تربيت بدني و تفريحات سالم به عنوان موضوعات همبست ه يك حوزه شناخته شده اند و اهداف مشترك بسياري دارند. توجه به سطح كيفي زندگي و رشد و تكامل فرد، اصول صحيح تغذيه، رعايت آداب بهداشتي و كسب مهارت هاي ايمني از مه مترين اهداف اين حوزه م يباشد. اين حوزه تربيت و يادگيري داراي دو زير حوزه اصلي «سلامت و بهداشت » و «تربيت بدني، ورزش و تفريحات سالم » مي باشد كه شامل موارد زير است:
            مهارت‌هاي حركتي و آمادگي جسماني؛
            باز يها و رشته‌هاي ورزشي؛
            تفريحات سالم؛
            اصول تغ ذي ه سالم و متوازن؛
            ايمني و پيشگيري از آسي بهاي فردي و جمعي در ابعاد و شرايط مختلف؛
            مهارت‌هاي زيستي و بهداشت فردي و عمومي؛
            نظام مراقبت از سلامت جسماني و رواني با تأكيد بر سلامت فرد، خانواده و اجتماع؛
            بهداشت بلوغ و سلامت نوجواني.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          در سازماندهي محتواي اين حوزه در كليه دوره هاي تحصيلي بايد ابعاد جسماني، عقلاني، اجتماعي، رواني و معنوي به صورت تلفيقي مورد توجه قرار گيرد. در دوره متوسطه دوم، سازماندهي محتوا در شاخ ه فني و حرفه اي موضوع محور و براساس رشته هاي ورزشي خواهد بود.
      حوزه تربيت و يادگيري كار و فن‌آوري
        حوزه كار و فن آوري شامل كسب مهار ته اي عملي براي زندگي كارآمد و بهر ه ور و كسب ش ايستگ يه اي مرتبط با فنّاوري و علوم وابسته، به ويژه فناوري اطلاعات و ارتباطات، جهت تربيت فناورانه و زندگي سالم در فضاي مجازي و نيز آمادگي ورود به حرفه و شغل در بخ شها ي مختلف اقتصادي و زندگي اجتماعي است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          با توجه به آموزه هاي اسلامي، كار و اشتغال از ارزش تربيتي برخوردار است و انسان از طريق كار، نفس سركش را رام كرده و شخصيت وجودي خويش را صيقل داده، هويت خويش را تثبيت كرده و زمين ه ارتقاء وجودي خويش را مهيا و امكان كسب روزي حلال و پاسخگويي به نياز هاي جامعه را فراهم مي آورد. آموزش فنّاوري، كار و مهارت آموزي، باعث پيشرفت فردي، افزايش بهره وري، مشاركت در زندگي اجتماعي و اقتصادي، كاهش فقر، افزايش درآمد و توسعه يافتگي خواهد شد.
        قلمرو حوزه
          قلمرو اين حوزه شامل چهار دسته شايستگي است:
            ۱ شايستگيهاي محوري غير فني دنياي كار؛
            ۲ شايستگيهاي پايه فني مورد نياز نيروي كار حرف و مشاغل گوناگون؛
            ۳ شايستگيهاي مربوط به فناوري اطلاعات و ارتباطات؛
            ۴ شايستگيهاي مربوط به يادگيري مادام العمر فني و حرفه اي.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          شايستگي‌هاي اين حوزه در دوره آموزش عمومي به صورت عيني، تجربي و عمدتاً در هم تنيده با ديگر حوزه‌هاي تربيت و يادگيري و از طريق تجربه در محي طهاي يادگيري واقعي و متنوع كسب خواهد شد و زمينه هدايت دانش‌آموزان را با توجه به علايق و تواناي يه ايشان در مسيرهاي تحصيلي، حرفه اي و شغلي فراهم مي‌كند. در تدوين فعاليت‌هاي يادگيري اين حوزه در كلي ه دوره هاي تحصيلي، ديدگاه فناورانه حاكم خواهد بود. در پاي ههاي اول تا سوم دوره ابتد ايي مهارت هاي مربوط به كار به صورت تلفيقي با ساير حوزه هاي يادگيري ارائه مي شود. در پاي ههاي چهارم تا ششم دوره ابتدايي و دوره متوسطه اول مهارت‌هاي مربوط به كار در قالب پروژ ه و بر اساس نيازها، استعدادها، علايق و موقعي تهاي محلي تعريف و به صورت عملي اجرا خواهد شد. فناوري اطلاعات و ارتباطات علاوه بر تلفيق با ساير حوزه‌هاي يادگيري مي تواند به صورت مستقل ارائه شود.
          سازماندهي محتوا در دور ه متوسطه دوم به صورت زير خواهد بود:
            گروه اوّل:
              در اين گروه دانش‌آموزان قادر خواهند بود پس از پايان دور ه متوسطه جذب دنياي كار شوند. حرف ههاي انتخابي با توجه به زمان آموزش و ديگر عوامل در سطوح يك يا دو مهارتي ۱ تعريف مي شوند. مراكز يادگيري در اجراي اين آموز شها م يتوانند خارج از مدرسه و با مشاركت بخش دولتي و غير دولتي تشكيل شوند. نيازهاي منطقه اي بايد در طراحي و تدوين اين گروه از برنامه درسي لحاظ شوند.
            گروه دوم:
              در اين گروه دانش‌آموزان قادر خواهند بود پس از پايان دوره كارداني جذب دنياي كار شوند. حرفه هاي انتخابي با توجه به زمان آموزش و ديگر عوامل، در سطوح دو يا سه مهارتي تعريف مي شوند.
              در اين گروه بين شايستگي‌هاي گروه هاي اصلي حرفه و شايستگ يهاي حرف ههاي انتخاب شده، تعادل برقرار است. مراكز يادگيري در اين نوع آموزش ها متنوع است. برنامه‌ريزي درسي اين گروه و اجراي آن با مشاركت آموزش و پرورش و وزارت علوم،تحقيقات و فناوري انجام مي شود. ۳
            گروه سوم:
              در اين گروه، برنامه درسي دانش‌آموزان دوره متوسطه نظري بايد به گونه اي طراحي شود كه هردانش‌آموز در پايان دوره متوسطه دوم، در يكي از فعالي تهاي فني و حرفه اي ساده متناسب با نيازها و علايق خود مهارت كافي عملي را كسب كرده باشدو اين امر در ارزشيابي پيشرفت تحصيلي به عنوان يك معيار لحاظ گردد. گروه بزرگ حرف ههاي انتخابي با توجه به زمان آموزش و ديگر عوامل در سطوح سه يا چهار مهارتي قرار دارند.
      حوزه تربيت و يادگيري علوم انساني و مطالعات اجتماعي
        حوز ه تربيت و يادگيري علوم انساني و مطالعات اجتماعي به مطالع ه كن شها و تعاملات انساني و توانايي ايجاد رابطه مثبت و سازنده با خلق حول محور رابطه با خدا؛ درك موقعيت و فراموقعيت و عناصر آن در ابعاد مختلف (زمان، مكان، عوامل طبيعي و اجتماعي) و سنت هاي الهي حاكم بر فرد و جامعه م يپردازد؛ و در پي تقويت و پرورش كن شهاي مطلوب، متناسب با نظام معيار اسلامي است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          زندگي توحيدي نيازمند درك سن تهاي الهي، مطالعه محيط طبيعي و انساني (سير در آفاق و انفس)، احساس همدلي، نوع دوستي و احترام نسبت به ديگران و كنترل هيجانات و احساسات به هنگام قرارگرفتن در موقعي تهاي واقعي و چالش برانگيز (خانوادگي، اجتماعي، بي نالمللي) است. حصول تربيت متعالي در گرو رابطه و تعامل متقابل فرد و جامعه است.
          آموزش هاي اين حوزه برخاسته از فرهنگ و تاريخ جامعه، در خدمت هويت تاريخي و فرهنگي آن م يباشد و بسترهاي لازم براي تحقق عدالت و پيشرفت را فراهم مي آورد. دانش‌آموزان نياز دارند در آموزش هاي مدرسه اي فرصت‌هايي براي به چالش كشيدن ايد ههاي خود و ديگران در خصوص مسايل اجتماعي در سطح محلي، ملي و جهاني در اختيار داشته باشند تا از اين طريق روحي ه حقيقت جويي، عدال تخواهي، حق طلبي، تكلي فمداري، دعوتگري، مذاكره، انصاف، و نوع دوستي و پذيرفتن مسئوليت الهي خود در قبال نوع بشر، خصوصاً محرومان و مستضعفان را پرورش دهند. آنان بايد بتوانند ويژگي‌هاي تمدن و فرهنگ ايراني اسلامي و تأثير آن در توسعه جامعه بشري را درك كرده و نقش خود را در جهان امروز براي حفظ و ارتقا موقعيت و جايگاه ايران در بين كشورهاي منطقه و در سطح جهان بشناسند.
          آموزش تعامل مسئولانه با جامعه و مسائل آن و نيز ارتقاي شايستگي‌ها براي اصلاح دين مداران ه مسائل زندگي فردي و جمعي از كاركردهاي مهم اين حوزه است
        قلمرو حوزه
          قلمرو اين حوزه شامل:
            درك موقعيت و ابعاد آن در بعد
              زمان (گذشته، حال، آينده)،
              مكان (خانه، محله، شهر، كشور، زمين، كيهان)،
              عوامل طبيعي(محيط طبيعي، محيط زيست)،
              عوامل اجتماعي
                ساختارها و نهادهاي اجتماعي،
                هنجارها،
                رفتارها و روابط انساني،
                قراردادها و تعامل آ نها؛
              آمايش سرزمين؛
            درك چگونگي حاكميت سنتهاي الهي بر زندگي انسان در طول تاريخ و
            كسب مهارت هاي اجتماعي
              مهارت در فعاليتهاي گروهي،
              توسعه روابط انساني بردباري، وفاق و همدلي و مسالمت جويي، نوع دوستي و...
              رعايت حقوق و انجام تكاليف
            و اقتصادي
              مهارت‌هاي اقتصادي،
              صرفه اقتصادي،
              داد وستد،
              توليد،
              توزيع،
              مصرف
              و قناعت
            به عنوان يك عضو مسئول جامعه ايران اسلامي ميباشد.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          شايستگي‌هاي مورد انتظار تا پايان دوره آموزش عمومي در قالب تجربيات يادگيري تلفيقي ارائه مي شود و فرصت درك مفهوم موقعيت در ابعاد مختلف آن را فراهم مي‌كند. همچنين دانش‌آموزان توانايي لازم براي مشاركت آزادانه و آگاهانه در فعالي تهاي اجتماعي را كسب م يكنند. اين شيو ه سازماندهي محتوا، فرصت‌هايي را براي كسب تجربيات دست اول در سطح كلاس درس، مدرسه و جامع ه محلي در اختيار مدارس و مربيان قرار مي دهد. دانش‌آموزان ضمن روبرو شدن با موقعي تهاي واقعي و چالش برانگيز توانايي لازم براي حل مسايل واقعي زندگي فردي و اجتماعي و دست يابي به مرتب هاي از عقلانيت اجتماعي را كسب م يكنند. آموزش در دور ه متوسطه دوم به موقعيت‌هاي واقعي زندگي نزدي كتر بوده و فرص تهاي بيشتري را براي مشاركت در فعالي تهاي اجتماعي، در اختيار دانش‌آموزان قرار مي دهد.
          در اين دوره ضمن تأكيد بر پرورش مهارت‌هاي كار گروهي و شركت در ارائ ه خدمات اجتماعي بر حسب ورود دانش‌آموزان به شاخ ه نظري و گرايش/ رشته علوم انساني، محتوا جنبه نيم ه تخصصي پيدا مي كند. فرايند ياددهي يادگيري مبتني بر پرسشگري نقادانه و استدلالي و استفاده از روش هاي كاوشگري به شيوه مشاركتي، پژوهش مشاركتي، پروژه، مطالع ه موردي، مطالعه كتابخانه اي اسنادي، موقعي تهاي واقعي(برنامهريزي، تأمين منابع براي ارائه خدمات اجتماعي به گروه هاي نيازمند) و مشاركت در فعاليت‌هاي جمعي در سطح جامعه( اردوهاي عمراني، خدماتي، پژوهشي) از روشهاي موردتأكيد اين حوز ه يادگيري است.
      حوزه تربيت و يادگيري رياضيات
        رياضيات ريشه در قوه تعقل انساني و نقشي مؤثر در درك قانونمندي طبيعت دارد. رياضيات به عنوان علم مطالع ه الگوها و ارتباطات، هنري داراي نظم و برخوردار از سازگاري دروني، زباني دقيق براي تعريف دقيق اصطلاحات و نمادها و ابزاركار در بسياري از علوم و حرف هها تعريف شده است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          ر ياضيات و كاربردهاي آن بخشي از زندگي روزانه و در جهت حل مشكلات زندگي در حوزه‌هاي مختلف ب هشمار مي آيد كه داراي كاربردهاي وسيع د ر فعالي تهاي متفاوت انساني است. رياضيات، موجب تربيت افرادي خواهد شد كه در برخورد با مس ائل بتوانند به طور منطقي استدلال كنند، قدرت تج زيه و انتزاع داشته باشند و درباره پ ديد ههاي پيراموني تئور يهاي جامع بسازند. وجه مهم رياضي توانمند سازي انسان براي توصيف دقيق موقعي تهاي پيچيده، پيش بيني و كنترل وضعي تهاي ممكن مادي طبيعي، اقتصادي، اجتماعي است. بنابراين، توانايي به كارگيري رياضي در حل مسائل روزمره و انتزاعي، از اهداف اساسي آموزش رياضي م يباشد.
        قلمرو حوزه
          قلمرو حوز ه آموزش رياضيات از يك سو، درك مفاهيم رياضي شامل:
            اعداد و محاسبات عددي؛
            جبر و نمايش نما دين (الگوها، رابطه ها و تابع ها)؛
            هندسه و انداز هگيري؛
            داد هها،
            آمار و احتمال
          از سوي ديگر، در اين حوزه دانش‌آموزان بايد با فرآيندهاي رياضي آشنا شده و در آ نها مهارت يابند. نظير
            حل مسئله و به كارگيري استراتژ يهاي حل مسئله،
            مدل سا زي (مسائل واقعي و پديد هها)،
            استدلال،
            تفكر نقاد و استدلال منطقي
              تعميم دادن،
              پي شبيني،
              فرضي هسازي،
              حدسيه سازي و آزمودن حدسي هها،
              توضيح دادن و تبيين جوا بها/
              تأييد و تصديق كردن جوا بها،
              دسته بندي كردن،
              مقايسه كردن،
              ب هكارگيري الگوها؛
            تفكر تجسمي يا ديداري و تفكر خلّق
              استدلال فضايي،
              حل كردن مسئل ههاي غيرمعمول،
              الگوهاي تجسمي،
              توليد مسئله در قالب داستاني و بافت واقعي و تخيلي،
            اتصال و پيوندهاي موضوعي و مفهومي رياضي،
            گفتمان رياضي
              فرهنگي
              و ارتباطي خواندن و نوشتن رياضي،
            تصميمگيري و تصميمسازي،
            تخمين زدن،
            و دقت يافتن
          فنّاوري در رياضيات و كاربردهاي آن (حسابگرها و رايان هها، نرم افزارهاي رايانه اي) از نكات مورد تأكيد در استفاده از فنّاور يهاي نوين در رياضيات است. فرهنگ و تمدن ايران و اسلام از طريق شرح خدمات دانشمندان و رياضيدانان ايراني و نقش آنان در تاريخ رياضي بخشي از محتواي اين حوزه را تشكيل مي دهد.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          رياضيات از نظر ماهيت، علمي مجرد است، ولي بستر رشد و توسعه آن، مشاهده و توصيف و تجزيه و تحليل محيط پيراموني است. در رياضيات مدرسه اي، فعالي تهاي آموزشي ب ايد برخاسته از رياضيات محيط پيرامون باشد و به دانش‌آموزان كمك كند تا مفاهيم و گزار هها ي رياضي را در محيط پيراموني خود مشاهده، تجزيه و تحليل و درك كنند و بر اي مفاهيم رياضي در محيط پيراموني تعبيرها ي گوناگون به دست آورند. اين امر، امكان درك شهو دي آنان كه راهنم اي عمل رياضيدانان است را تقو يت مي‌كند.
          بحث شهود، در رياضيات مدرس هاي بسيار اساسي است. يادگيري عميق مفاهيم رياضي وقتي رخ مي دهد كه دانش‌آموزان خودشان در طي حل يك مسئله قابل توجه به آن مفاهيم رسيده باشند و خودشان آن مفاهيم را ساخته باشند. اين عمل مشابه يك پژوهش در رياضي است. بنابراين، در فرايند ياددهي يادگيري رياضي، دانش‌آموزان ياد م يگيرند كه چگونه مفاهيم جديد رخ م يدهد، چگونه بايد آن ها را نامگذاري كرد و چگونه مي توان با آ نها كار كرد و آ نها را تعميم داد. تا پايان دور ه آموزش عمومي موضوعات محتوايي اين حوزه براساس تلفيقي از شبك ههاي مفهومي و مهارتي، سازمان دهي م يشود و در دوره متوسطه دوم برحسب رشته هاي تحصيلي در قالب موضو عهاي محوري با جه تگيري نظري يا كاربردي ارائه خواهد شد.
      حوزه تربيت و يادگيري علوم تجربي
        علم تجربي حاصل تلاش انسان براي درك دنياي اطراف، و دانشي آزمودني است كه با ظهور شواهد و دلايل جديد در معرض تغيير قرار گرفته و از گستر ه وسيعي از روش هاي تحقيق بهره مي برد. علوم تجربي هم در مرحل ه تكوين و شك لگيري چارچو بهاي مفهومي و هم در عرصه چگونگي كاربرد و عمل و تصرف در طبيعت در بستر گستر ه ديگر حوزه‌هاي معرفتي بشر شكل مي‌گيرد و نشو و نما ميكند. از اين رو، تعاملي انكارناپذير با فلسفه، باورها و ارز شهاي پذيرفته شد ه فرد و جامعه دارد. با توجه به جه تگيري هاي اين برنامه، علم تجربي حاصل كوشش انسان براي درك واقعيت هاي هستي و كشف فعل خداوند است.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          پرورش علمي دانش‌آموزان و برخوردار شدن ايشان از سواد علمي فنّاورانه در بُعد شخصي و فردي از لازمه هاي زندگي سالم و موفقي تآميز، و در بُعد اجتماعي لازم ه بقاي عزت مدار و توسع ه پايدار ايران اسلامي است، از اين رو، رشد و ارتقاء توان مند يها و شايستگ يهاي دانش‌آموزان در عرص ه علوم تجربي به شناخت و استفاده مسئولانه از طبيعت به مثابه بخشي از خلقت الهي با هدف تكريم، آباداني و آموختن از آن براي ايفاي نقش سازنده در ارتقاء سطح زندگي فردي، خانوادگي، ملّي و جهاني مي انجامد.
          آموزش علوم تجربي از يك سو، در ايجاد بصيرت و بينش عميق نسبت به درك دنياي اطراف و زمين هسازي براي تعظيم خالق متعال از طريق فهم عظمت خلقت ضرورت دارد، و از سوي ديگر با عنايت به وابستگي روزافزون ابعاد گوناگون زندگي انسان به يافت هها و فراورده هاي علمي فنّاورانه ضروري مي‌نمايد. از اين رو، اگرچه پرورش سواد علمي فنّاورانه محور مشترك تمامي برنامه هاي آموزش علوم به شمار م يآيد، ولي براساس مباني تربيت اسلامي، علاوه بر اين محور، تعميق و تعالي نگرش توحيدي و دس تيابي به درك غايتمند از خلقت و به عبارتي باز كشف وكشف رمز و راز لاي ههاي مادي هستي، از محورهاي مهم تربيت علمي است.
        قلمرو حوزه
          حوز ه يادگيري علوم تجربي شامل
            مطالعه فرايندهاي حياتي و موجودات،
            زمين و پيرامون آن،
            تغييرات ماده و انرژي،
            طبيعت و مواد فراوري شده،
            علوم در اجتماع،
            علوم در زندگي روزانه
            و تاريخ علم در ايران
            و اسلام است.
          تربيت علمي فنّاورانه تنها آموزش يافته ها و فرآورد ههاي علمي يا به عبارت ديگر تنها مفاهيم و دانش علمي را دربر نمي‌گيرد؛ بلكه فرايندهاي علمي و روش علمآموزي هم چون مهارت هاي فرايندي (مشاهده، جم عآوري اطلاعات، انداز هگيري، تفسير يافت هها، فرضيه و مد لسازي، پيش بيني، طراحي تحقيق و برقراري ارتباط) و مهارت‌هاي پيچيده تفكر را نيز مورد توجه قرارم يدهد. ه مچنين نگر شهاي ناشي از علم، بخصوص به محيط زيست، و نگر شهاي ناظر به علم و فنّاوري از اجزاي جدايي ناپذير فعاليت‌هاي علمي فنّاورانه است و دريچ هاي براي ورود مباني فلسفي پذيرفته شده را فراهم مي كند.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          با عنايت به پذيرش اصل همه جانب هنگري و براساس رويكرد تلفيق در هم ه حوزه هاي يادگيري، پرورش علمي با اتخاذ روشهايي كه با تلفيق نظر و عمل سازگاري دارند به پرورش مهارت‌هاي فرايندي علمي م يپردازد و به انتقال فراورد ههاي دانش اكتفا نمي‌كند. بر اين اساس يادگيرنده در محور تمامي فعالي تهاي يادگيري قرار مي‌گيرد و آموختن روش و مسير كسب علم، آگاهي و توانايي، يكي از اهداف اصلي آموزش تلقي م يشود. اين امر در مسيري رشديابنده و تعالي جو، زمين هساز پرورش انواع تفكر م يشود و خوديادگيري، ژرف انديشي و تعالي جويي در دانش‌آموزان را ميسر مي‌سازد.
          ايجاد ارتباط بين آموزه هاي علمي و زندگي واقعي و مرتبط ساختن محتواي يادگيري با كاربردهاي احتمالي آن به معنادار شدن يادگيري و كسب علم مفيد، سودمند و هد فدار براي دانش‌آموزان، منجر م يشود. اين امر به پرورش انسا نهايي مسئولي تپذير، متفكر و خلاق مدد مي رساند. سازماندهي محتواي اين حوزه تا پايان دور ه آموزش عمومي به صورت تلفيقي است و در دوره متوسطه دوم بر حسب رشته‌هاي تحصيلي در قالب موضوع هاي محوري با جه تگيري نظري يا كاربردي ارائه خواهد شد.
      حوزه تربيت و يادگيري زبان‌هاي خارجي
        آموزش زبان‌هاي خارجي بستر مناسبي را براي درك، دريافت،تعاملات فرهنگي وانتقال دستاوردهاي دانش بشري در قال بهاي متنوع زباني به صورت شفاهي، ديداري، و نوشتاري، براي مقاصد و مخاطبان گوناگون در چارچوب نظام معيار اسلامي فراهم مي كند.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          از آن جا كه مراودات اجتماعي تحت تأثير تعاملات جوامع بشري و رشد فنّاوري توسعه پيدا كرده و اين دامنه هر روز افزايش پيدا مي‌كند، براي برقراري ارتباط سازنده و آگاهانه ضروري است دانش‌آموزان علاوه بر زبان مادري كه به آنان امكان تعامل در سطح روابط ميان فردي (خانوادگي، محلي و ملي) را م يدهد، توانايي برقراري ارتباط با ساير جوامع و دستاوردهاي بشري را در سطح منطق هاي و جهاني دارا باشند. آموزش زبان خارجي علاوه بر كاركرد ارتباط ميان فردي و بين فرهنگي، در توسعه اقتصادي مانند صنعت گردشگري، تجارت، فن آوري، توسع ه علم، و هوشياري اجتماعي سياسي مؤثر است.
        قلمرو حوزه
          آموزش زبان بر توانايي ارتباطي و حل مسئله تأكيد دارد به گون هاي كه فرد پس از آموزش قادر به ايجاد ارتباط با استفاده از تمامي مهارت‌هاي چهارگان ه زباني (گو شكردن، سخن گفتن، خواندن، و نوشتن) براي دريافت و انتقال معنا گردد. برنامه درسي آموزش زبان بايد دانش‌آموزان را با پيكره زباني، وا ژگان و ساخت هاي مورد نياز براي برقراري ارتباط مؤثر و سازنده در سطح جهاني آشنا سازد. آموزش زبان هاي خارجي از ابتداي دور ه متوسطه اول آغاز م يشود و هدف آن آموزش چهار مهارت زباني و آشناسازي دانش‌آموزان با مهارت هاي ارتباطي در چارچوب جه تگيري هاي كلي مورد نظر خواهد بود. در دوره متوسطه دوم، دانش‌آموزان بايد بتوانند مت نهايي در حد متوسط را بخوانند و مفاهيم آ نها را دريابند.
          در ضمن توانايي نوشتن، در حد يك مقال ه كوتاه، به زبان خارجي نيز در آ نها تقويت شود و از توانائي هاي لازم براي استفاده از منابع در حد متوسط و برقراري ارتباط به يكي از زبان‌هاي خارجي را داشته باشند. آموزش به يكي از زبان هاي انگليسي، فرانسوي، آلماني و يا ساير زبان‌هايي كه شوراي عالي آموزش و پرورش تصويب كند ارائه خواهد شد.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          آموزش زبان‌هاي خارجي بايد از دائر ه تنگِ نظري هها، رويكردها و روشهاي تدوين شده در جهان فراتر رود و به عنوان بستري براي تقويت فرهنگ ملي و باورها و ارز شهاي خودي در نظر گرفته شود. رويكرد آموزش زبان‌هاي خارجي، رويكرد ارتباطي فعال و خودباورانه است. در سطوح آغازين آموزش، محتواي آموزشي پيرامون موضوعات بوم ي و نيازهاي يادگيرنده چون بهداشت و سلامت، زندگي روزمره، محيط اطراف و ارز شها و فرهنگ جامعه در قال بهاي جذاب انتخاب و سازما ندهي مي شود و در سطوح بالاتر انتخاب و سازماندهي محتواي اين حوزه به سمت كاركردهاي فرهنگي، علمي، اقتصادي، سياسي و... متناسب با متون آموزشي ساير حوزه هاي يادگيري و در جهت تعميق آن ها خواهد بود. در پايان دوره متوسطه دوم دانش‌آموزان بايد توانايي خواندن و درك متون ساده تخصصي و نوشتن مقاله راكسب كنند. در دوره متوسطه دوم گسترش دامنه واژگان رشته‌هاي تخصصي به درك بهتر متون و برقراري ارتباط علمي كمك مي كند.
      حوزه تربيت و يادگيري آداب و مهارت‌هاي زندگي و بنيان خانواده
        براي دستيابي به مراتبي از حيات طيبه، آموزش هاي مرتبط با آداب و مهارت‌هاي زندگي و خانواده به عنوان فرصتي براي ب هكارگيري آموخت هها در موقعيت‌هاي واقعي زندگي و متناسب با تفاوت هاي فردي و شرايط و مقتضيات محلي، وظيف ه آماده كردن فرد براي ورود آگاهانه و مسئولانه به زندگي خانوادگي و اجتماعي را بر عهده دارد. آداب و مهارت‌هاي زندگي مكمل يكديگر و هر دو به دنبال آموزش سبك و آيين زندگ ياند. بدين جهت نبايد مرزي بين اين دو ترسيم كرد.
        ضرورت و كاركرد حوزه
          در جامع ه امروز افراد براي حفظ و عمل به باورها و ارز شهاي ديني اخلاقي، به الگوها، دانش و مهارت‌هايي نياز دارند كه به آ نها در برقراري ارتباط سازنده در چهار عرصه (ارتباط با خود، خدا، خلق، خلقت) كمك كند. انسا نها آن گونه زندگي مي كنند كه مي انديشند. باورها، گرايش ها و افكار آدميان در سبك و نحوه زندگي ايشان تأثير دارد. آموزش هاي اين حوزه مي تواند به يكپارچه شدن يادگيري و سامان دادن ارتباط هاي انساني و تعميم آن به موقعي تهاي جديد كمك كند.
        قلمرو حوزه
          آموزش آداب و مهارت‌هاي زندگي،
          شايستگ يهاي لازم براي خود مديريتي دانش‌آموزان در ادار ه امور روزمر ه زندگي شامل:
            آداب معاشرت،
            آداب معيشت،
            مديريت زمان،
            كاركرد،
            وظايف و مهارت هاي خانوادگي،
            آمادگي براي تشكيل خانواده و ايفاي نقش والديني،
            مديريت رفتارهاي هيجاني و تربيت عاطفي،
            مديريت اوقات فراغت،
            خودآگاهي،
            مهارت‌هاي تحصيلي و مطالعه،
            آداب زندگي در محيط مجازي،
            هويت يابي،
            ارتباط مؤثر،
            مراقبت از محيط زيست،
            مديريت بحران و خطر،
            مهارت كار با ديگران
            و مهارت‌هاي پدافند غير عامل و آمادگي دفاعي را فراهم مي كند.
        جهت‌گيري كلي در سازماندهي محتوا و آموزش حوزه
          انتخاب و سازماندهي فعاليت‌هاي يادگيري براي آموزش آداب و مهارت هاي زندگي تابع شرايط و مقتضيات فرهنگي دانش‌آموزان است. از اين رو، ضروري است آموزش از متن زندگي و در متن زندگي رخ دهد. تدارك فرصت‌هاي تربيتي كه در آن دانش‌آموزان بتوانند به كسب تجربه در موقعيت‌هاي واقعي زندگي (به صورت فردي و گروهي) دست يابند جهت گيري اصلي در آموزش مهارت‌هاست. برگزاري اردوهاي علمي، فرهنگي، زيارتي، شبي هسازي موقعيت‌هاي مرجع، توجه به شيو ههاي آموزش انفرادي، غيرمستقيم و تجربي از اين جمله است. سازماندهي محتواي فعالي تهاي يادگيري اين حوزه به تناسب نياز و شرايط دوره هاي تحصيلي و با توجه به زمينه هاي آموزش تا پايان دوره آموزش عمومي به صورت تلفيقي در ساير دروس خواهد بود.
  اصول حاكم بر انتخاب راهبردهاي ياددهي - يادگيري
    راهبردهاي ياددهي يادگيري بايد بتواند بستر لازم را براي تحقق اهداف برنامه درسي و تربيتي در راستاي شكوفايي فطرت و دستيابي به مراتبي از حيات طيبه تدارك ببيند. براي تحقق اين مهم علاوه بر اصول ناظر بر برنامه هاي درسي و تربيتي، اصول حاكم بر انتخاب راهبردهاي ياددهي يادگيري به شرح زيرخواهد بود:
    ۱ ۹ امكان درك و تفسير پديده ها، وقايع، و روابط را درموقعيت‌هاي واقعي زندگي تدارك ببيند، به گونه اي كه شرايط را براي درك و تصميم‌گيري در مورد مسايلي كه دانش‌آموزان در موقعيت‌هاي مختلف با آن مواجه مي شوند با رعايت نظام معيار اسلامي فراهم كند.
    ۲ ۹ انگيزه دانش‌آموزان را از طريق كاوشگري در تلاش مداوم براي يافتن پاسخ پرسش هايي درباره پديده ها، وقايع وروابط آن ها شكوفا و تقويت كند.
    ۳ ۹ امكان درك و تفسير قوانين كلي حاكم بر هستي و رابطه هاي علت ومعلولي يا وابستگي پديده ها را همراه با افزايش بصيرت در دانش‌آموزان فراهم كند.
    ۴ ۹ فرصت‌هايي را تدارك ببيند كه شايستگي‌هاي كسب شده در فواصل زماني توسط دانش‌آموز مرور و تصميماتي براي تعديل، بازنگري يا ادامه مسير يادگيري توسط او اخذ شود.
    ۵ ۹ فرصت لازم براي پيوند نظر و عمل، تلفيق دانش و تجربيات پيشين با يادگيري هاي جديد را به صورت يكپارچه و معنادار جهت تحقق ظرفيت هاي وجودي دانش‌آموزان و توسعه شايستگي‌ها فراهم كند.
    ۶ ۹ با بهره‌مندي فزونتر از روش هاي فعال، خلاق و تعالي بخش ۱و با سازمان دهي نو آورانه و خلاق فرآيند جمع آوري و انباشت حقايق، زمينه ساختن علم و معرفت را فراهم نمايد.
    ۷ ۹ صرفاً به انتقال دانش محدود نشده بلكه زمينه توليد علم از سوي دانش‌آموزان را با تأكيد بر مشاركت آنان در مفهوم، تدارك ببيند.
    ۸ ۹ زمينه تعامل مؤثر دانش‌آموزان را با معلم، همسالان و انواع محيط هاي يادگيري فراهم كند.
    ۹ ۹ زمينه بهره گيري هوشمندانه از فناوري هاي نوين آموزشي را فراهم نمايد و استفاده از آن ها را با نگاه تقويتي و تكميلي يا توانمند سازي (نه نگاه جايگزيني و واگذاري) دنبال كند.
  اصول حاكم بر ارزش‌يابي پيشرفت تحصيلي و تربيتي
    براي نظام بخشي به تصميمات در خصوص ارزشيابي پيشرفت تحصيلي و تربيتي در كليه دوره هاي تحصيلي اصول زير بايد مد نظر برنامه ريزان درسي و معلمان قرار گيرد:
    ۱ ۱۰ با استفاده از انواع روشها و ابزارها، بتواند توانايي دانش‌آموزان، را در بهره گيري از شايستگي‌هاي پايه در موقعيت‌هاي مختلف، به صورت معنادار منعكس نمايد.
    ٢ ۱۰ با ارائه شواهد متنوع و كافي، امكان قضاوت در خصوص سطح دستيابي دانش‌آموزان به اهداف برنامه درسي را تعيين نمايد.
    ٣ ۱۰ به صورت منعطف و مستمر، با توجه به وجوه متفاوت يادگيري هريك از دانش‌آموزان، فرآيند دستيابي به اهداف و چگونگي اقدام مؤثر را منعكس نمايد.
    ٤ ۱۰ با تأكيد بر خودآگاهي، خود ارزيابي و تصميم‌گيري از سوي دانش‌آموزان، چگونگي جبران،رفع كاستي ها و دستيابي به سطوح بالاتر شايستگي در هر يك از حوزه هاي يادگيري را تدارك ببيند.
    ٥ ۱۰ براي حفظ شأن و كرامت انساني دانش‌آموزان و تقويت خود پنداره مثبت آنان از بكارگيري روش ها و ابزارهاي ارزشيابي اضطراب آور و مأيوس كننده، پرهيز شود.
    ٦ ۱۰ براي تبيين و منعكس نمودن ظرفيت هاي وجودي و وجوه توانايي هاي متفاوت هر يك از دانش‌آموزان، امكان مشاركت ساير دانش‌آموزان، مربيان و اولياء در امر سنجش را فراهم كند.
    ٧ ۱۰ در فرآيند ارزشيابي، نقش محوري و تصميم سازي مدرسه و معلم در چارچوب سياست هاي كلي آموزش و پرورش حفظ شود.
    ٨ ۱۰ طراحي و اجراي نظام ارزشيابي نتيجه محور بر اساس استانداردهاي ملي براي گذر از دوره هاي تحصيلي، رويكرد ارزشيابي فرآيند محور در ارتقاي پايه هاي تحصيلي دوره ابتدايي و رويكرد تلفيقي (فرآيند محور و نتيجه محور) در ساير پايه هاي تحصيلي مبنا قرار گيرد.
    ٩ ۱۰ با تأكيد بر كار گروهي و فعاليت‌هاي جمعي و روش حل مسئله، وجه رقابت زايي يا رقابت جويي را به حداقل برساند و زمينه شكوفايي دانش‌آموزان را فراهم كند.
    ۱۰ ۱۰ ارزشيابي به عنوان بخش جداي يناپذيري از فرايند ياددهي يادگيري تلقي شده و از نتايج آن براي برنامه‌ريزي رشد حرف هاي معلمان و بهبود برنامهدرسي و نظام آموزشي استفاده شود.
    ۱۱ ۱۰ با تأكيد بر بهره گيري از تكاليف عملكردي در سنجش ميزان دستيابي دانش‌آموزان به شايستگي‌ها و تلاش براي تحقق جامعه عدل مهدوي(عج) و دستيابي به مراتبي از حيات طيبه، گزارش عملكرد تحصيلي و تربيتي آنان با همكاري دانش‌آموز،اوليا مدرسه و والدين تنظيم و ارايه شود.
  فرآيند توليد و اجراي برنامه‌هاي درسي و تربيتي
    توليد و اجراي برنامه هاي درسي و تربيتي بر اساس مراحل و فرآيند ذيل انجام مي شود:
    ١ ١١ تحليل اهداف كلان آموزش و پرورش و ويژگي‌هاي حيات طيبه براساس سند تحول بنيادين
    ٢ ١١ تحليل عناصر برنامه درسي ملي و استخراج دلالت ها
    ٣ ١١ تحليل نيازها و پژوهش هاي انجام شده در حوزه تربيت و يادگيري در سطح منطقه اي، ملي و جهاني
    ٤ ١١ تهيه راهنماي برنامه درسي حوزه هاي تربيت و يادگيري ( تعيين اهداف، استاندارد هاي محتوا، نتايج يادگيري و...)
    ٥ ١١ اعتبار بخشي راهنماي برنامه درسي حوزه هاي تربيت و يادگيري
    ٦ ١١ بررسي و تأييد راهنماي برنامه درسي حوزه هاي تربيت و يادگيري در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي
    ٧ ١١ تصويب راهنماي برنامه درسي حوزه هاي تربيت و يادگيري در شوراي عالي آموزش و پرورش
    ٨ ١١ اجراي برنامه
    ٩ ١١ اعتبار بخشي و ارزشيابي
    ١٠ ١١ ارز شيابي از برنامه هاي درسي هر يك از حوزه‌هاي تربيت و يادگيري پس از گذشت سه سال از اجراي سراسري هر برنامه در هر يك از دوره هاي سه ساله تحصيلي توسط سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي انجام و نتيجه به شوراي عالي آموزش و پرورش گزارش مي شود.
  سياست‌هاي توليد مواد و رسانه‌هاي يادگيري
    در طراحي و توليد مواد و رسانه‌هاي يادگيري و در راستاي تحقق رويكرد برنامه درسي ملي، سياست هاي زير مورد تأكيد مي باشد:
    ۱ ۱۲ تعيين استانداردهاي ملي براي مواد و رسان هها، مراكز و منابع يادگيري و تصويب آن در شوراي عالي آموزش وپرورش و نظارت بر حسن اجراي آن توسط وزارت آموزش و پرورش؛
    ۲ ۱۲ بهره گيري از فناوري هاي نوين آموزشي با رويكرد حل مسئله در توليد مواد و رسانه‌هاي يادگيري؛
    ۳ ۱۲ توسعه سياست چند تأليفي و زمينه سازي براي مشاركت فعال استان ها، معلمان، مربيان، افراد و تشكل هاي ذي علاقه و ذ يصلاح با تأكيد بر بخش غير دولتي در توليد، تكميل و غن يسازي مواد، منابع و مراكز متنوع يادگيري در چارچوب سياست هاي آموزش و پرورش؛
    ۴ ۱۲ بسترسازي براي بسط و توسعه تجارب و ابتكارات معلمان و مربيان و دانش‌آموزان در طراحي، ساخت و ارز شيابي مواد و منابع ياددهي و يادگيري؛
    ۵ ۱۲ توسعه و تقويت مراكز و منابع يادگيري داخل و خارج از مدرسه به ويژه جامعه محلي و بهره برداري از آنها؛
    ۶ ۱۲ توليد و توزيع مواد و منابع يادگيري متناسب با توانمندي ها و ظرفي تهاي مناطق و مدارس كشور براي تحقق عدالت تربيتي؛
    ۷ ۱۲ توليد محتواي الكترونيكي چندرسانه اي متناسب با نياز معلمان و دانش‌آموزان و استفاده هوشمندانه از آنها؛
    ۸ ۱۲ تأكيد بر سياست برنامه محوري و توليد بسته هاي آموزشي؛
    ۹ ۱۲ توانمند سازي مدرسه براي ايفاي نقش اصلي و محوري در نيل به وضع مطلوب در توليد و بهر هبرداري از مواد و رسان ههاي يادگيري، مراكز و منابع متنوع يادگيري.
  ساختار و زمان آموزش
    ساختار نظام آموزش و پرورش
      ١ ساختار نظام تحصيلي آموزش و پرورش در جمهوري اسلامي ايران براساس مفاد سند تحول بنيادين آموزش و پرورش، شامل ۶ سال دوره ابتدايي و ۶ سال دوره متوسطه (جمعاً دوازده سال) است. هر دوره تحصيلي نيز به دو دوره سه ساله تقسيم مي شود ۱؛
      ٢ دوران تحصيل رسمي و عمومي، با توجه به ماهيت و ويژگي برنامه هاي درسي شامل دوره آموزش عمومي (مركب از دور ه ابتدايي و دوره متوسطه اول) و نيمه تخصصي (دوره متوسطه دوم) خواهد بود و در پايان دوره متوسطه دوم به دانش‌آموزان مدرك ديپلم اعطا مي شود؛
      ٣ دوره پيش دبستان به دوره دو ساله رسمي و غير اجباري اطلاق م يشود كه كودكان گروه سني ۵ و ۶ سال را تحت پوشش برنامه هاي آموزشي و تربيتي قرار م يدهد. برنامه هاي آموزشي و تربيتي اين دوره و ميزان حضور نوآموزان در مراكز پي شدبستاني با توجه به ويژگ يهاي كودكان منعطف و سیّال است.
      ٤ سن شروع دوره ابتدايي، ۶ سال تمام خواهد بود. برنامه هاي درسي سه سال اول دوره ابتدايي به صورت منعطف با عنايت به توانايي ها و تفاوت هاي دانش‌آموزان تدوين و در آن آموز شهاي پيش نياز و جبراني ويژه كودكان مناطق محروم و دو زبانه پيش بيني م يشود؛
      ٥ مشاوره و هدايت تحصيلي و تربيتي در همه دوره هاي تحصيلي الزامي است. انتخاب شاخه و رشته تحصيلي در پايان دوره آموزش عمومي و بر اساس نتايج عملكرد درسي و تربيتي در طول اين دوره تحصيلي صورت مي‌گيرد؛
      ٦ دور ه متوسطه دوم داراي سه شاخه نظري، فني و حرفه اي و كاردانش است؛ هر يك از شاخه هاي اين دور ه داراي رشته هايي خواهد بود كه تنوع آ نها براساس نياز جامعه، اقتضاي زمان و امكان اجراي آن تعيين مي شود.
    زمان تعليم و تربيت
      ١ سال تحصيلي از اول مهر ماه هر سال شروع و تا پايان شهريور ماه سال بعد ادامه خواهد داشت؛ زمان آموزش ۱ هر پايه تحصيلي در دوره ابتدايي ۹۲۵ ساعت، در دوره متوسطه اول ۱۱۱۰ ساعت و در دوره متوسطه دوم شاخه نظري ۱۲۹۵ ساعت و شاخه فني و حرفه اي و كار دانش ۱۴۸۰ ساعت خواهد بود. علاوه بر اين، در تمامي پايه ها ۵۰ ساعت به فعاليت‌هاي خارج از كلاس و مدرسه متناسب با اقتضائات برنامه درسي هر حوزه يادگيري اختصاص مي يابد و ۵۰ ساعت متناسب با شرايط و اقتضائات محيطي در اختيار استان ها، مناطق و مدارس قرار مي گيرد ۲(جمعاً ۱۰۰ ساعت).
      ٢ با عنايت به راهكار ۵ ۵ سند تحول بنيادين آموزش و پرورش ۳ و بنا به ضرورت پاسخگويي به نيازها و اقتضائات محلي و منطقه اي، برنامهريزي و تأمين محتواي بخشي از زمانِ رسمي تعليم و تربيت در اختيار استان، منطقه و مدرسه خواهد بود كه در چارچوب آئين نام ههاي ابلاغي برنامهريزي و اجرا مي شود؛
      ٣ ساعات كار هفتگي دوره ابتدايي ۲۵ ساعت در كليه پاي هها و زمان هر جلسه در پاي ههاي اول، دوم و سوم ۴۵ دقيقه و در پاي ههاي چهارم، پنجم و ششم ۵۰ دقيقه م يباشد. ميانگين ساعات كار هفتگي دوره متوسطه اول ۳۰ ساعت در كليه پايه ها و زمان هر جلسه ۵۰ دقيقه م يباشد، و ساعات كار هفتگي دوره متوسطه دوم نظري حداكثر ۳۵ ساعت در كليه پاي هها و زمان هر جلسه ۵۰ دقيقه م يباشد و ساعات كار هفتگي دوره متوسطه دوم فني و حرفه اي و كاردانش متناسب با رشته هاي تحصيلي حداكثر ۴۰ ساعت در كليه پاي هها و زمان هر جلسه ۵۰ دقيقه م يباشد ۱.
        تبصره: زمان اختصاص يافته به هر جلسه و زمان استراحت بين آنها مجموعاً ۶۰ دقيقه مي باشد و تلفيق دو جلسه درسي بويژه در دوره ابتدايي مجاز نمي باشد.
      ٤ جدول عناوين دروس و زمان اختصاص يافته به آنها از سوي سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي پيشنهاد و به تصويب شوراي عالي آموزش و پرورش خواهد رسيد؛ ٥ وزارت آموزش و پرورش مسئوليت زمينه سازي لازم براي هدايت و غن يسازي زمان غيررسمي تعليم تربيت در خانه، مدرسه و خارج از مدرسه را بر عهده دارد. ٦ وزارت آموزش و پرورش موظف است از مشاركت حداكثري خانواده ها، دستگا ههاي فرهنگي، هنري، خدماتي، مذهبي، توليدي و...براي طراحي و اجراي برنامه ها و فعاليت‌هاي خارج از كلاس و مدرسه، به خصوص بخشي از برنامه ها كه در تابستان اجرا م يشود استفاده نمايد.
  سياست‌ها و الزامات اجرايي
    اجراي برنامه درسي ملي به عنوان يكي از زير نظام هاي مؤثر در تحقق سند تحول بنيادين آموزش و پرورش و در چارچوب مفاهيم و راهكار هاي سند تحول بنيادين آموزش و پرورش مستلزم اتخاذ سياست هاي كارآمد و اثر بخش، فراهم آوردن شرايط، امكانات، منابع و زير ساخت هاي فني و تخصصي مي باشد. برخي از اهم اين سياست ها و الزامات عبارتند از:
    ١ ١۴ تهيه برنامه جامع، فراگير و بلند مدت مشتمل بر كليه اقدامات و فعاليت‌هاي مورد نياز بخش هاي مختلف درون آموزش و پرورش براساس برنامه درسي ملي و تأييد و ابلاغ آن توسط وزير آموزش و پرورش؛
    ٢ ١۴ طراحي و اجراي برنامه هاي آموزشي و تربيتي با رعايت استانداردها، حفظ مصالح ملي، افزايش مشاركت كليه مجريان در سطوح مختلف با تأكيد بر كاهش تمركز؛
    ٣ ١۴ بكارگيري روش هاي مؤثر در تأمين، نگهداشت و ارتقاي نيروي انساني متخصص اعم از كارشناسان، مشاوران و ناظران علمي به منظور طراحي و تدوين راهنماي برنامه درسي حوزه هاي تربيت و يادگيري ؛
    ٤ ١۴ اختصاص منابع مالي مناسب و حمايت هاي حقوقي و اداري براي اجرا و نظارت بر حسن اجراي برنامه هاي مصوب؛
    ٥ ١۴ بكارگيري روش هاي اثر بخش در اشاعه برنامه درسي ملي، فرهنگ سازي و نهادينه كردن آن با استفاده از ظرفيت هاي درون و بيرون آموزش و پرورش؛
    ٦ ١۴ فراهم آوردن استلزامات اداري و ساختار سازماني مناسب براي پايش مستمر برنامه درسي ملي و بهبود آن و انجام مطالعات و پژوهش هاي مورد نياز؛
    ٧ ١۴ ايجاد فرصت‌هاي متنوع و بكارگيري راهكارهاي اثربخش براي ارتقاي توانمندي هاي ذي نفعان به ويژه معلمان و مديران جهت ارتقاي سطح عملكرد مدارس در اجراي برنامه درسي ملي؛
    ٨ ١۴ تجهيز مدارس به فناوري هاي نوين،كتابخانه،آزمايشگاه و كارگاه هاي فني و حرفه اي.
  ارزش‌يابي برنامه درسي ملّي
    ارزشيابي برنامه درسي ملي به منظور فراهم آوردن اطلاعات توصيفي و قضاوتي براي درك بيشتر، هدايت، تصمي مگيري و پاسخ گويي نسبت به ميزان اثربخشي و چگونگي اجرا و تحقق اهداف و نتايج برنامه انجام مي شود. اين ارزشيابي با رعايت موارد زير انجام مي پذيرد:
    ١ ١۵ ارزشيابي برنامه درسي ملي با نظارت شوراي عالي آموزش و پرورش و توسط وزارت آموزش و پرورش انجام مي شود، طرح ارزشيابي و نحوه كاربست نتايج آن توسط وزارت آموزش و پرورش و با مشاركت سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي پيشنهاد و به تأييد شوراي عالي آموزش و پرورش خواهد رسيد.
    ٢ ١۵ ارز شيابي از برنامه درسي ملي بايد به عنوان فرايندي مستمر و پويا در نظر گرفته شود و انواعي از اطلاعات مورد نياز را با استفاده از روش هاي كمي و كيفي جمع آوري و در ادوار زماني ۲ تا ۳ سال به شوراي عالي آموزش و پرورش گزارش نمايد؛
    ٣ ١۵ تصمي مگيري در خصوص ارز شيابي از فرايند اجراي برنامه درسي ملي براي اصلاح شيو ههاي اجرايي و انعكاس يافت هها به سطوح بالاتر تصمي مگيري به صورت تشخيصي، تكويني و پاياني برعهد ه سطوح مختلف اجرايي در نظام آموزشي است؛
    ٤ ١۵ ارز شيابي برنامه درسي ملي متكي بر ملا كها، شاخ صها و نشانگر هاي روشن و منعكس كنند ه سهم و نقش هر كدام از عناصر مؤثر و ميزان تحقق اهداف و سطح دس تيابي به شايستگي‌هاي پايه مي باشد؛
    ٥ ١۵ رعايت حقوق متوازن و متعادل دان شآموزان و مجريان برنامه در سطوح مختلف (مدرسه، منطقه، استان و كشوري) و فراهم آوردن زمين ه ارتقاء كيفيت برنامه هاي آموزشي و تربيتي و رشد حرف هاي مجريان در سطوح مختلف؛
    ٦ ١۵ ميزان ارزشمندي، جامعيت، كارآمدي، اثربخشي و مشكلات اجرايي آن را در سطوح مختلف ملي، استاني، منطقه اي و مدرسه اي، به صورت منصفانه منعكس كرده و امكان بهبود برنامه درسي و تعالي عملكرد نظام آموزشي را فراهم مي نمايد؛
    ٧ ١۵ امكان مشاركت تمامي افراد ذي نفع و ذي ربط در فرآيند ارز شيابي را فراهم مي آورد؛
    ٨ ١۵ بازنگري و به روز رساني برنامه درسي ملي براساس نتايج ارز شيابي ب هعمل آمده حداكثر در فواصل زماني ۵ تا ۱۰ ساله به پيشنهاد سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي و با تصويب شوراي عالي آموزش و پرورش انجام خواهد شد.
  تصويب
    برنامه درسي ملي جمهوري اسلامي ايران كه در جلسات ۸۵۷ ، ۸۵۸ ، ۸۶۴ ، ۸۶۵ ، ۸۶۶ ، ۸۶۷ ، ۸۶۸ ، ۸۶۹ ، ۸۷۰ ، ۸۷۱ و ۸۷۲ تاريخ ۹/ ۱۲ / ۱۶،۱۳۹۰ / ۱۲ / ۱۳۹۰ ، ۳/ ۵/ ۱۳۹۱ ، ۹/ ۵/ ۱۳۹۱ ، ۱۶ / ۵/ ۱۳۹۱ ، ۱۳۹۱/۵/۲۳ ، ۱۳۹۱/۵/۳۱ ، ۱۳۹۱/۶/۶ ، ۱۳۹۱/۶/۱۳ ، ۱۳۹۱/۶/۲۰ و ۲۸ / ۶/ ۱۳۹۱ به تصويب نهايي رسيده است و از تاريخ ابلاغ لازم الاجرا است و كليه مصوبات و سياست هاي قبلي در موارد مغاير با آن منسوخ و بلااثر و در ساير موارد براساس آن مورد بازنگري و اصلاح قرار مي گيرد.
  پيوست
    مباني برنامه درسي ملّي
      مباني هستي‌شناختي
      مباني انسان‌شناختي
      مباني معرفت‌شناختي
      مباني ارزش‌شناختي
        منابع و ويژگي ارزش‌ها
        اهم مصاديق ارزش‌ها
          ارزش‌هاي مرتبط با خدا
          ارزش‌هاي مرتبط با خود؛ جسمي، رواني و روحي
          ارزش‌هاي مرتبط با خلق؛ خانواده، جامعه و كشور، امت اسلامي و جامعه جهاني
            ارزش‌هاي مربوط به خانواده
            ارزش‌هاي مربوط به جامعه و كشور
            ارزش‌هاي مربوط به امت اسلامي
            ارزش‌هاي مربوط به جامعه جهاني
          ارزش‌هاي مربوط به خلقت
            طبيعت
            ماوراء طبيعت
      مباني دين‌شناختي؛ بالمعني الاخص
      مباني روان‌شناختي
      مباني جامعه‌شناختي